De Canibus Britannicis: Of Englishe Dogges

œ ( oe ligature) ẽ ũ ( e , u with “tilde”) λοιμός, λιμός
If any of these characters do not display properly—in particular, if a diacritic does not appear directly above its letter—or if the apostrophes and quotation marks in this paragraph appear as garbage, you may have an incompatible browser or unavailable fonts. First, make sure that your browser’s “character set” or “file encoding” is set to Unicode (UTF-8). You may also need to change the default font. Transliteration of all Greek is provided by mouse-hover popups.
Numbers in the right margin show the pagination of the 1912 edition. Numbers in the left margin were printed in the gutter, parenthesized as shown; they represent pages (translation) or leaves (Latin) of the original editions, as used in their respective Indexes.
Sagax. Qui odoratu fatigat, & prompta alacritate in venando utitur, & incredibili ad investigandum sagacitate narium valet: a qua re nos sagacem hunc appellamus, quem Græci ab investigando ἰχνευτὴν, à nare ῥινηλάτην dicunt. Huic labra propensa sunt, & aures ad os usque pendulæ, corporisque media magnitudo. Leverarius. Hunc Leverarium vocitabimus, ut universum genus in certas species atque nomina reducamus: cum alioqui usus aut officii nomine, in unitatem speciei adigi nullo modo queant. Nam alius leporis, alius vulpis, alius cervi, alius platycerotis, alius taxi, alius lutræ, alius mustelæ, alius cuniculi (quem tamen non venamur nisi casse & viverra) tantum odore gaudet: & in suo quisque genere & desiderio egregius est. Sunt ex his qui duos, ut vulpem atque leporem, variatis vicibus sequi student, sed non ea felicitate, qua id quod natura sequi docuit: errant enim sæpius. Terrarius. Sunt qui vulpem atque taxum solum, quos Terrarios vocamus; quod subeant terræ cuniculos, more viverrarum in venatu cuniculorum, & ita terrent mordentque vulpem atque taxum, ut vel in terra morsu lacerent, vel è specu in fugam aut casses cuniculorum ostiis inductas compellant. Sed hi in sagacium genere minimi sunt. Sanguinarius. Qui insequuntur, majores: propenso & hi labro atque aure, nec vivas tantum uti memorati omnes, sed & mortuas quoque conspersi sanguinis odore persequuntur. Sive enim vivæ sauciantur feræ, atque è manibus venatorum elabuntur, sive mortuæ ex vivario sublatæ sunt (sed profusione sanguinis utræque) isti canes odore facilè persentiscunt, & subsequuntur. Eam ob causam ex argumento sanguinarii appellantur. Cum tamen fieri solet ut furum astutia nullo consperso sanguine abripiatur fera, etiam sicca hominis vestigia per extentissima spatia nullo errore sequi nôrunt, in quantalibet multitudine secernere, per abditissima & densissima loca appetere, & si flumina tranent etiam persequi, cumque ad ulteriorem ripam perventum est, circuitu quodam qua fugitum est investigare, si primo statim odore in vestigium furis non inciderint. Sic enim arte inveniunt, quod fortuna nequeunt, ut rectè videatur ab Æliano scriptum lib. 6. cap. 59. de animalibus, τὸ ἐνθυμητικὸν καὶ διαλεκτικὸν, καὶ μέντοι καὶ τὸ αἱρετὸν, hoc est, considerationem, ratiocinationem, atque etiam participationem seu arbitrium canibus hisce venaticis inesse; nec ante cessant persequi, quàm sunt fures comprehensi. Eos luce in tenebris habent heri, nocte producunt, quo alacriores in persequendo sint assueti tenebris, quibus prædones delectantur maximè. Iidem, cum fures insequuntur, non ea donantur libertate qua cum feras, nisi in magna celeritate fugientium furum, sed loro retenti herum ducunt qua velit ille celeritate, sive pedes sit, sive eques. In confiniis Angliæ atque Scotiæ propter frequentia pecorum & jumentorum spolia, multus usus hujus generis canum est, & principio discit pecudem & armentum persequi, postea furem relicto armento. In hoc genere nullus est aquaticus naturaliter, nisi eos ita nominare placeat, qui Lutram insequuntur, qui subinde ripas, subinde aquas frequentant. Non recusant tamen omnes, aviditate prædæ tranantis flumina, etiam aquis se committere. Sed hoc desiderii potius est, quàm naturæ. Quod autem ex his aliquas Brachas nostri, Rachas Scoti sua lingua nominant, in causa sexus est, non genus. Sic enim canes fœminas in venatico genere vocare solent nostri. Ad postremum, in natura sagacium est, ut alii pervestigando taceant ante excitatam feram, alii statim ad primum odorem voce prodant animal, etsi remotum adhuc, & in cubili; & quo juniores, eo petulantioris oris & mendacioris sunt. Ætas enim & venandi assiduitas experientiam in his facit & certitudinem, ut in aliis omnibus, maximè, cum norint obtemperare domino vel inhibenti vel animanti. Agasæus. Quod visu lacessit, nare nihil agit, sed oculo; oculo vulpem leporemque persequitur, oculo seligit medio de grege feram, & eam non nisi bene saginatam & opimam oculo insequitur, oculo perditam requirit, oculo, si quando in gregem redeat, secernit, cæteris relictis omnibus, secretamque cursu denuo fatigat ad mortem. Agasæum nostri abs re, quòd intento sit in feram oculo, vocant. Usus ejus est, in septentrionalibus Angliæ partibus magis quam meridionalibus; locis planis & campestribus, quàm dumosis & sylvestribus; equitibus magis quàm peditibus, quo ad cursum equos incitent (quibus delectantur magis quàm ipsa præda) assuescantque sepes fossasque inoffensè & intrepidè transilire & aufugere, quò insessores per necessitates & pericula salutem fuga sibi quærant, aut hostem insequendo cum velint cædant. At si quando canis aberraverit, dato signo quàm mox accurrit, & feram de integro subsequens, clara voce, cursuque celeri ut ante lacessit. Leporarius. Quod pernicitate vincit, leporarius dicitur, quòd præcipua ejus cura, præcipuusque usus est in persequendo lepore. Quanquam & in capiendo platycerote, cervo, dorcade, vulpe, & hoc genus aliis feris, & viribus & memorata velocitate valent: sed plus minus pro suo quisque desiderio, & corporis firmitudine aut exilitate. Est enim strigosum genus: in quo alii majores sunt, alii minores: alii pilo sessili, alii hirto. Majores majoribus, minores minoribus feris destinamus. Cujus naturam in venatione, magnam; in hoc, miram deprehendi: quòd (referente Joanne Froisarto historico lib. hist. suæ 4.) leporarius Richardi secundi Anglorum regis, qui ante neminem præter regem agnoverat, venientem Henricum Lancastriæ ducem ad castellum Flinti ut Richardum comprehenderet, relicto Richardo, Henricum solitis in Richardum favoribus exceperit; quasi adversitates Richardi futuras intellexerat & præsentiscerat. Id quod Richardus probe animadvertit, atque ut præsagium futuri interitus verbis non dissimulavit. Levinarius seu lorarius. Quod sagacitate simul & pernicitate potest, & genere, & compositione corporis medium est inter sagacem illum & leporarium, & à levitate appellatur levinarius, à loro (quo ducitur) lorarius. Hic propter velocitatem & gravius feram urget, & citius capit. Vertagus. Quod dolo agit, vertagum nostri dicunt, quòd se, dum prædatur, vertat, & circumacto corpore, impetu quodam in ipso specus ostio feram opprimit & intercipit. Is hoc utitur astu. Cum in vivarium cuniculorum venit, eos non lacessit cursu, non latratu terret, nec ullas inimicitias ostentat, sed velut amicus aliud agens, taciturna solertia prætergreditur, observatis diligenter eorum cuniculis. Eò cum pervenerit, ita se humi componit, ut & adversum ventum semper habeat, & cuniculum lateat. Sic enim ille revertentis aut exeuntis cuniculi odorem facilè sentit, & suus cuniculo omnino tollitur, & prospectu fera fallitur. Ad hunc modum compositus canis, & prostratus, aut exeuntem cuniculum & imprudentem in ipso specus ingressu versutè opprimit, aut revertentem excipit, atque ad latentem herum ore perducit. Minor hic est sagaci illo, strigosior, & erectiore aure. Corporis figura leporarium spurium diceres, si major esset. Et quamvis eo minor multò sit, uno tamen die tot potest capere, quot justum equi onus esse possunt. Dolus enim illi pro virtute est, & corporis agilitas. Canis furax. Huic similis canis furax est, qui jubente hero noctu progreditur, & sine latratu odore adverse persequens cuniculos, cursu prehendit quot herus permiserit, & ad heri stationem reportat. Vocant incolæ canem nocturnum, quòd venetur noctu. Sed hæc de iis qui feras insequuntur.