Agady talmudyczne
Talmud składający się z Miszny i Gemary zawiera ustną tradycję opartą na wyjaśnieniu przepisów Tory w nowych czasach i nowych warunkach. Składa się z dwóch części — „halachy” i „agady”. Halacha (po aramejsku agada , po hebrajsku hagada ) pochodzi od hebrajskiego słowa „ halach ” — „iść, chodzić, postępować”. Zawiera przepisy prawa i normy postępowania.
Agada od słowa „ hagad ” — „opowiadać” — to część ustnej tradycji. Jest swoistą formą literackiej twórczości rozwijanej przez stulecia. Składają się na nią opowieści, krótkie opowiadania ze świata realnego i świata fantastycznego, przypowieści, sentencje, aforyzmy, mity, wiersze, a nawet anegdoty. Opowieści agadyczne są zwięzłe. Odznaczają się często stylem Biblii . Można w nich znaleźć motywy zaczerpnięte z twórczości literackiej innych narodów. Wiele też opowieści agadycznych za pośrednictwem Talmudu weszło do folkloru europejskiego.
Celem agad jest nie tylko opowiadanie, ale też pouczanie.
Halacha wnika we wszystkie zjawiska życia, traktuje i rozwija teoretyczne przepisy prawne i rytualne.
Agada zaś za pomocą łatwo dostępnych środków przekazu literackiego przysposabia naród do dostosowania się do przepisów prawa.
Prezentowane w tym wyborze agady stanowią część większej całości zawartej w Księdze Agady — Seefer ha-agada opracowanej przez Rawnickiego i Bialika.
M.F.
Jeśli chcesz poznać Stwórcę świata, czytaj agadę. Przez nią zrozumiesz istotę Boga, oby był błogosławiony. Dzięki niej będziesz wiedział, jak się zachować i kroczyć Jego drogami. Nie traktuj lekko przypowieści. Z małą, groszową świeczką można czasem znaleźć monetę albo cenną perłę. Dzięki lekkiej przypowieści czy prostemu przykładowi można czasem zrozumieć najgłębszą myśl.
— Tora — powiada rabi Nachman — była do czasów króla Salomona labiryntem krętych korytarzy i skrytych komnat. Kto tam wszedł, w krótkim czasie zaczynał błądzić. Tracił orientację. Nie wiedział, którędy dalej iść i jak wyjść. Przyszedł Salomon i stworzył przypowieść, która stała się jakby ową nicią przywiązaną do drzwi wejściowych labiryntu, za pomocą której człowiek mógł się posuwać naprzód, zwiedzić wszystkie tajemnicze i skryte komnaty i bezpiecznie wrócić.
Autor nieznany
Michał Friedman
---
Pierwsze pokolenia
Adam, pierwszy człowiek
Piękny świat
Oblubienica — szabat
Żelazo
Wszystkie stworzenia są pożyteczne
Ewa
Pierwszy grzech
Feniks
Ciekawska kobieta
Po grzechu
O utracie wiernego sługi
Pierwszy zachód słońca
Pierwszy ogień
Krótkie dni
Pijaństwo
Praojcowie
Bożki Teracha
Ofiarowanie Izaaka
Śmierć Abrahama
Sodoma
Gościnny sodomianin
Jałmużna po sodomsku
Wyrok
Żona Lota
Ślepota Izaaka
Błogosławieństwa
Lea
Śmierć Rebeki
Grób Racheli
Uroda Józefa
Pogrzeb Jakuba
W powrotnej drodze po pogrzebie ojca
Zakaz wody
Dzięki pobożnym kobietom
Po pracy
Miara się przepełniła
Rodzice Mojżesza
Narodziny Mojżesza
Próba
Mojżesz wychodzi do swoich braci
Ucieczka Mojżesza
W kraju Kusz
Jetro
Wierny pasterz
Ciernisty krzak
Laska Mojżesza
Serce faraona
Plaga krwi
Żaby
Miarka za miarkę
Plaga gradu
Trzy dni ciemności
Faraon poszukuje Mojżesza
Trumna Józefa
Niedorajda
Obustronna radość
Niewczesny żal
Żydzi nad Morzem Czerwonym
Rozstąpiły się wody Morza Czerwonego
Anioł, władca morza
To jest mój Bóg
Żydzi na pustyni
Manna
Amalek
I
II
III
Nadanie Tory
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Złoty cielec
Przybytek
Rzesza Żydów
Portret Mojżesza
Korach
Śmierć Aarona
W Dolinie Arnonu
Og, król Baszanu
Ubranie, które Żydzi nosili na pustyni
Śmierć pokolenia pustyni
Bileam
Śmierć Mojżesza
Saul
Król Dawid
I. Dawid — wierny pasterz
VI. Harfa Dawida
IX. Śmierć Dawida
Król Salomon
I. Mądrość Salomona
II. Dwie głowy
IV. Sąd na trzema podróżnymi
V. Chytra sztuczka Egiptu
VI. Córka faraona
VII. Tron Salomona
VIII. Królowa Saby
IX. Orzeł króla Salomona
Merodak-Baladan
Śmierć Menassesa
Zburzenie Pierwszej Świątyni Pańskiej
Głód
Prorok Jeremiasz
Pożar
Król Sedekiasz
Żałoba ojców
Krew proroka Zachariasza
Okrucieństwo potomków Izmaela
Nad rzekami Babilonu
Tęsknota
Powietrzny pałac króla Tyru Hirama na środku morza
Cud purymowy
I. Uczta Achaszwerosza
IV. Wywyższenie Hamana
V. Zamiar Hamana
VI. Donosy Hamana
VII. Okrutny dekret
VIII. Klęska Hamana
Szubienica Hamana
Czasy Drugiej Świątyni Pańskiej
Szymon Sprawiedliwy
Aleksander Macedoński
I
II
III
IV
V
VI
Aleksandryjska synagoga
Cud chanukowy
I
II
III
Herod
II
III
Ofiara paschalna
Bikurim, czyli pierwsze plony
Święto czerpania wody
Surowe zarządzenie
Pielgrzymi
Kapłańskie rady
Mądrość dzieci Jerozolimy
Sława Jerozolimy
Bystry wzrok
Natychmiastowa odpowiedź
Drugie zburzenie Świątyni Pańskiej
Straszne znaki
Z jakiego powodu został zburzony kraj?
Jak wróg mścił się na Żydach
Ciało ojca ratuje życie syna
W otchłani morza
Cafnet bat Pniel
Gniew Boga
Córka Nakdimona ben Guriona
Żałoba Boga
Menac
Smutek Boga po zburzeniu świątyni
Pociecha
Rabi Szymon ben Szatach
Odnowiony sanhedryn
Janaj przed sądem rabiego Szymona ben Szatacha
W jednym dniu powieszono osiemdziesiąt czarownic
Choni wymodlił deszcz
Siedemdziesięcioletni sen
Aba Chilkija wymodlił deszcz
Chanan Ukryty
Hilel Stary
I
II
Skromność Hilela
Cała Tora na jednej nodze
Z chęci zostania kapłanem chciał przyjąć żydowską wiarę
Dobroć Hilela
I
II
Rabi Jochanan ben Zakaj
Dwie drogi
Rabi Chanina ben Dosa
Nóżka ze złotego stołu
Płonący ocet
Kozy rabiego Chaniny
Rozciągnięte belki
Aniołowie-tragarze
Biada wężowi
Modlitwa rabiego Chaniny za chorych
Pobożny osioł
Raban Gamliel II
I
II
Nasi usługuje swoim gościom
Rabi Eliezer ben Hurkanos
Hurkanos Wielki
Bejt ha-midrasz rabiego Eliezera
Wielki spór
Choroba rabiego Eliezera
Rabi Jehoszua ben Chanania
„Szczęśliwa jego matka”
Jedna owieczka wśród siedemdziesięciu wilków
Wyzwolone dziecko
Pokonały go trzy osoby
Gościa pięknie przyjmij, ale bądź ostrożny
Oblicze Boga
Obiad dla Boga
Bej-Iloi
Nachum Gamzo
Sam dla siebie wyprosił
Rabi Tarfon
Rabi Akiwa
W jaki sposób rabi Akiwa zabrał się do nauki
Pochylił głowę
Wszystko, co Bóg czyni, dla dobra czyni
Smutek rabiego Akiwy
Spłacił dług
Śmierć rabiego Akiwy
Pogrzeb rabiego Akiwy
Dziesięć ofiar cesarskiej władzy
I
III. Rabi Akiwa ben Josef
IV. Rabi Chanina ben Teradion
V. Rabi Jehuda ben Bawa
VII. Rabi Jehuda ben Dama
VIII. Rabi Chanina ben Chachinaj
X. Rabi Eliezer ben Szamua
Rabi Meir
Zarobki rabiego Meira
Dobry brat
Zwrócił zastaw
Niech znikną grzechy
Z przypowieści rabiego Meira
Jedne usta
Unieważniony dekret
Dolina złotych monet
Tragarz — uczeń proroka Eliasza
Sam wziął na siebie cierpienie
Rabi Pinchas ben Jair
Małe stało się wielkie
Odnaleziona perła
Rabi Jehuda Hanasi
Zamienione dzieci
Osiem zalet
Rok głodu
Córka Achera
Wieś pełna dzieci
O mało nie sprowadzili Mesjasza
Co zanadto, to niezdrowo
Kosztowny prezent
Śmierć rabiego
Rabi Chija
Co robić, żeby Tora nie uległa zapomnieniu
Z litości
Krzesło rabiego Chiji
Uroda rabiego Jochanana
Razem płakali
Dobra wymiana
Rabi Szymon ben Lakisz (Reisz Lakisz)
Siła odpowiednia dla Tory
Gdzie jesteś ben Lakisz?
Iskry latały
Na opak
Sieroce pieniądze
Rabi Huna
O poczynaniach Rawy Huny
Z octu wino
Pogrzeb Rawy Huny
Raw Szeszet
Widzący ślepiec
Raba bar Nachmani
Hespedy
Po śmierci cadyków
Jeden bóg, jeden naród
Klucz na łańcuchu
Co ważniejsze?
Krnąbrny naród
Wybrani spośród wszystkich narodów
Prześladowany naród
Inni niż wszyscy
Kto jest najważniejszy?
Znaki rozpoznawcze Żydów
Dzieci, które zgrzeszyły
Izrael — jedna wiązka
Żydzi - naród wieczny
Przyjmowanie prozelity
Bez zasług ojców
Trzy rodzaje prozelitów
Jeżeliby który przystąpił do stada
Sławni prozelici
Statek może odpłynąć
Trzy legiony prozelitów
Nie oni, ale ich szczęśliwy los
Rozsiani po świecie
Narody świata
Ziemia Izraela
Do domu
Miłość do Erec Israel
I
II
III
Za życia czy po śmierci
I
II
Jerozolima
Język jest życiem narodu
I
II
III
Albo język święty (hebrajski), albo światowy
Aramejski — siostrzany język hebrajskiego
Pierwsze słowo
Przetłumaczona Tora
Do czego służą poszczególne języki
Galut-diaspora
Rozwianii rozproszeni
Jeden dobry dzień
Obumarłe uczucie
Co do nas mają?
Krzywdziciel — władca nad władcami
Pijany nie od wina
Nie wzbudzajcie zazdrości
Nastraszeni
I uciekł
Żyd — słowo obelżywe
I
II
III
IV
V
Opiekun Żydów
I
II
III
IV
Prawdziwe światło
Nie znalazła miejsca do odpoczynku
Słowa, które napawają strachem
Szczęście, że tak się stało
Niewola Szechiny
I
II
Bóg nie opuszcza swego narodu
Musisz wiedzieć
Zbawienie oraz czasy Mesjasza
Ty, Boże, jesteś naszym Ojcem
Koniec
I
II
III
IV
Dzisiaj
Cztery podobieństwa
Czasy Mesjasza
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Mesjasz
I
II
III
IV
V
VI
VII
Tora
Wielkie znaczenie Tory
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Najlepszy zawód
Najlepszy towar
I
II
Miejsce, gdzie kwitnie Tora
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Umiłowanie Tory
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Nauka Tory dla samej Tory
I
II
III
IV
Nauczanie innych Tory
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Dziatwa szkolna
I
II
III
IV
V
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
I
II
III
IV
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
I
II
III
IV
Święte Pisma
I
II
I
II
I
II
III
IV
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
I
II
III
Obyczaj łamie prawo
Tajemnice Tory
I
II
Mądrość
I
II
III
IV
V
VI
Uczony stoi wyżej od króla
VII
VIII
I
II
III
IV
V
VI
VII
Bóg, oby był błogosławiony
Wielkość Boga
Miejsce Boga
I
II
Gdzie jest Bóg?
Ile jest Szechin?
Dokąd uciec przed Bogiem?
Spomiędzy dwóch drążków
I
II
Zobaczyć Boga
Obiad dla Boga
Wielkie Imię Boga
I
II
III
IV
V
Bóg nie zamienia
Oko Boga
I
II
Spory wokół Boga
I
II
Adrian chce zostać Bogiem
I
II
III
Cuda Boga
Siedem niebios
Boże anioły
II
III
IV
V
Bałwochwalstwo
Najcięższy grzech
I
II
III
I
II
Z powodu głupca można stracić zaufanie
Wielu bogów — wiele istot
Moloch
I
II
III
Pokolenie Menaszego
Instynkt Zła popycha do bałwochwalstwa
Dwie połówki
Ludzie wobecBoga
Bojaźń Boga
I
II
III
IV
V
Spełnianie woli Boga
I
II
III
Cześć należna Bogu
II
III
IV
V
VI
Wiara
Modlitwa
Bogu należy służyć całym sercem
Czyste źródło
Znaczenie Tory
I
II
III
IV
V
VI
VII
Modły za kogoś
I
II
III
Modlitwa na drogę
I
II
III
I
II
W obliczu Szechiny
I
II
Liczone słowa
I
II
III
V
W stronę Jerozolimy
Jak należy się modlić?
I
II
Daremna modlitwa
Przewodzący modlitwie
I
II
I
II
III
Cześć bożnicy
I
II
III
Piękne świątynie
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Nieurodzajne pole
Kto raz zgrzeszył, zgrzeszy ponownie
Zapach padliny
Wykłuł sobie oczy
Czterej świadkowie
Pali się
W postaci obcej kobiety
Promienista korona
„Bardzo dobre”
I
II
II
IV
V
VI
VII
VIII
Z nieprzymuszonej woli
Nie ufaj sobie
Towarzysze drogi
Fundament świata
I
II
Siła cadyka
I
II
III
Trzydziestu sześciu sprawiedliwych (Łamedwawnicy)
Dzięki zasługom cadyków
Własna zasługa
Specjalna troska
Perły pozostają perłami
Ciężka strata
Dwa spotkania
Zbierał róże
Złoczyńcy
I
II
Wzburzone morze
Unikaj złoczyńcy
I
II
Oko złoczyńcy
I
II
Uwodziciele
III
Plagi
Pokuta
I
II
III
Na dzień przed śmiercią
Z korytarza do salonu
I
II
III
„Otwórzcie mi”
Moc skruchy
I
II
Kogo uznaje się za pokutnika
Cztery sposoby na odpuszczenie grzechów
Pokutnicy
W jednej chwili zasłużył na życie wieczne
Ułatwienia dla pokutnika
I
II
Nie dla nagrody
Za wszystko jest zapłata
II
Trzy rzeczy
I
II
I
II
Dwie drogi
Trzy rodzaje ludzi
z góry zapłacone
Czy widzisz także moją klatkę?
Wyrok Boga jest sprawiedliwy
Miara według miary
I
II
III
IV
Jedno gasi drugie
I
II
III
I
II
Z wielkiego skarbca
Tamten świat
I
II
III
IV
V
Raj
Piekło
I
II