Pozdrowienie anielskie w narodzie polskim

MĄŻ: — Zdejm kapelusik i módl się za duszę matki.
ORCIO: — Zdrowaś Panno Maryjo, łaskiś Bożej pełna, Królowa niebios, Pani wszystkiego co kwitnie na ziemi, na polach, nad strumieniami...
MĄŻ: — Czemu odmieniasz słowa modlitwy? — Módl się, jak cię nauczono...
ORCIO: — Zdrowaś Panno Maryjo, łaski Bożej pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś między aniołami i każ­dy z nich, gdy przechodzisz, tęczę jedną ze skrzydeł swych wydziera i rzuca pod stopy Twoje...
Każdy pamięta tę prześliczną scenę Nieboskiej ko­medji , jedną z najbardziej wzruszających scen w lite­raturze polskiej. I nie wątpię, że każdy z czytelników czy widzów tej sceny, choć przejęty był głęboką tragedją hrabiego Henryka, jednakże odczuwał do niego pe­wien żal, czy urazę za to, że pod wpływem nagłego lęku czy wyrzutów sumienia przerwał synkowi szcze­rą, z serca płynącą modlitwę, co więcej, zgromił to nie­winne dziecko słowami: „Wstań! Taka modlitwa nie idzie do Boga!”
Ja przynajmniej zawsze odczuwałem w tych sło­wach wielką niesprawiedliwość. Dziś, gdy po raz dwu­nasty wziąłem do ręki Nieboską komedję (z racji jej stulecia), jeszcze głębiej i jaśniej zrozumiałem niesłuszność stanowiska hrabiego Henryka.
To pewna, że niektórzy ludzie są przekonani, iż słów żadnej modlitwy odmieniać nie wolno. Przekona­nie takie żywią nie tylko formaliści, którzy do słów sa­mych, niekoniecznie zaś do ich myśli przywiązują znaczenie. Równie wielką rolę grać tu może umiłowanie tradycji, a więc pietyzm, który jest też odmianą uczu­cia, nawet dość pokrewną żarliwości. Pamiętam, że w niektórych wsiach diecezji krakowskiej było szemranie, gdy w miejsce lichego, a miejscami niedorzecznego przekładu Tantum ergo zaczęto na zlecenie arcybiskupa-metropolity wprowadzać tekst nowy, zrozumialszy i mający pewną wartość artystyczną. Przypusz­czam, że jeszcze większe (i pewno słuszniejsze) było­by niezadowolenie ludzi starszych i przywiązanych do dawnego obyczaju, gdyby wprowadzono jakiekolwiek zmiany w tekście Zdrowaś , choćby nie tak daleko idące, jak w modlitwie Orcia, ale ograniczające się jedynie do lekkiej modernizacji staroświeckiego tekstu. Bo w mniemaniu szerokiego ogółu ta właśnie modlitwa — po modlitwie Pańskiej i po Wierzę — najmniejszym chyba ulegała zmianom, może nawet wcale nie zmieniała się od wieków...