O filozofii średniowiecznej
Pamięci Ojca
Niniejszych sześć wykładów o filozofii średniowiecznej wygłosiłem z początkiem roku 1906 w ramach „Powszechnych Wykładów uniwersyteckich” urządzanych staraniem Senatu akademickiego Uniwersytetu Lwowskiego. Już wtedy powziąłem zamiar wydania tych wykładów drukiem, pragnąc na razie przynajmniej ogólnym szkicem wypełnić jedną z najdotkliwszych luk naszego piśmiennictwa z zakresu dziejów filozofii. Liczne inne zajęcia nie pozwoliły mi wówczas zamiaru tego wykonać. Powróciłem do niego, gdym ubiegłej zimy wykładał w uniwersytecie filozofię średniowiecza jako część kursu historii filozofii. Chociaż jednak za tym drugim razem traktowałem rzecz obszerniej i szczegółowiej, oddaję wykłady do druku w ich formie pierwotnej, uwzględniwszy jedynie wyniki badań najnowszych i dokonawszy tylko niektórych drobniejszych zmian; sądzę bowiem, że w tej właśnie formie, pragnącej połączyć ścisłość z przystępnością, wykłady o tak mało na ogół znanej i cenionej epoce myśli ludzkiej spełnią najlepiej swój cel dydaktyczny.
Dydaktyczne też względy kazały mi unikać w samym tekście wykładów gromadzenia szczegółów o życiu i pismach filozofów. Czytelnik znajdzie najważniejsze z nich zestawione osobno 1 , w porządku abecadłowym 2 według osób, których dotyczą. Dodane również na końcu książki tablice synchronistyczne mają ułatwić orientowanie się w chronologii tego długiego okresu rozwoju myśli ludzkiej, kurczącego się zwykle w potocznej świadomości niepomiernie w porównaniu z epoką starożytną i erą nowożytną. Mapka 3 , zawierająca wspomniane w książce miejscowości, pozwoli może od razu w sposób naoczny zdać sobie sprawę z udziału poszczególnych krajów w następujących po sobie kolejno fazach filozofii średniowiecza.
Lwów, 28 lipca 1909
Prof. dr Kazimierz Twardowski
1. Wstęp. — 2. Ścisły związek filozofii średniowiecznej ze starożytną. — 3. Rzut oka na filozofię starożytną. — 4. Platon. — 5. Arystoteles. — 6. Sceptycyzm, epikureizm, stoicyzm — 7. Filozofia hellenistyczna. — 8. Neoplatonizm. — 9. Religijne zabarwienie stoicyzmu późniejszego. — 10. Philo Judaeus, synkretyzm żydowski. — 11. Ciągłość rozwoju filozofii w okresie hellenistycznym i średniowiecznym. — 12. Zjawienie się chrześcijaństwa.
Kazimierz Twardowski
---
Przedmowa
Cel niniejszych wykładów
Charakterystyka niniejszych wykładów
Filozofia nowożytna wobec średniowiecznej
Filozofia średniowieczna wobec starożytnej
Filozofia średniowieczna jako dalszy ciąg starożytnej
Trudność rozgraniczenia
Początki filozofii greckiej
Filozofia Platona
Wieczność idei
Skąd znamy idee?
Przeznaczenie człowieka
Dwa światy Platona
Filozofia Arystotolesa
Cel człowieka
Późniejsza filozofia grecka
Epikureizm, stoicyzm
Filozofia hellenistyczna
Neoplatonizm. Plotyn
Mistycyzm
Stoicyzm późniejszy
Religijne zabarwienie filozofii
Philo Judaeus
Logos
Znaczenie Philona
Synkretyzm żydowski
Synkretyzm chrześcijański
Zjawienie się chrześcijaństwa
Justyn, Tertullian
Gnosis
Sobór nicejski
Dogmat Trójcy
Ojcowie Kościoła
Podstawa filozofii św. Augustyna
Rozum wieczny
Człowiek obrazem Boga
Platonizm św. Augustyna
Zakres filozofii św. Augustyna
Czasy zastoju
Marcianus Capella
Boëthius
Areopagita
Rozproszenie
Rozszerzenie chrześcijaństwa
Cywilizacyjna misja chrześcijaństwa
Szkoły
Dwa znaczenia filozofii scholastycznej
Mistycyzm, empiryzm
Wzajemny stosunek obu kierunków
Początki nowego ruchu
Wykład trzeci
Okres przygotowawczy
Okres rozwoju
Okres rozkwitu
Bogactwo kierunków
Okres upadku
Zestawienie
Paryż
Eriugena
Podział wszechbytu
Bóg, Logos, świat
Panteizm
Amalryk, Dawid
Realizm
Idea według realizmu
Nominalizm
Universalia
Wybuch sporu
Triteizm
Anzelm Kantuareński
Dowód ontologiczny
Wykład czwarty
Abelard
Konceptualizm
Sic et non
Etyka
Kontemplacja
Zacieśnianie zakresu filozofii
Filozofowie arabscy
Filozofowie żydowscy
Recepcja Arystotelesa
Pierwsi arystotelicy chrześcijańscy
Piotr Hiszpan
Dante
Tomizm
Filozofia poza tomizmem
Wykład piąty
Mistycyzm Bonaventury
Rogeriusz Bacon
Postulat wiedzy źródłowej
Gerbert, Witelo
Odosobnienie Bacona
Opozycja przeciw tomizmowi
Duns Szkot
Jego pogląd na teologię
Zakres wiedzy przyrodzonej
Motywa wiary
Intelektualizm tomizmu
Woluntaryzm skotyzmu
Indywidualizm Szkota
Przełom
Wilhelm Ockham
Metoda teologii
Konceptualizm Ockhama
Terminizm
Indywidualizm
Potępienie Ockhama
Nowe prądy
Charakter okresu ostatniego
Wykład szósty
Nowe kierunki teologii
Jan Gerson
Mistrz Eckhardt
Wpływ mistyki niemieckiej
Przeciw filozofii
Nauki przyrodnicze
Rajmund de Sabunda
Filozofia wolna od teologii
Początki odrodzenia
Humaniści
Rozbieżność
Początek filozofii nowożytnej
Znaczenie średniowiecza
Rola Kościoła
II wiek
III wiek
IV wiek
V wiek
VI wiek
VII wiek
VIII wiek
IX wiek
X wiek
XI wiek
XII wiek
XIII wiek
XIV wiek
XV wiek
