Fajdros

Rozkwit kultury podczas upadku politycznego
Po świetnych czasach Peryklesa 1 zostało w Atenach różowe wspomnienie i żółkniejące marmury Akropolu.
Na fryzie Partenonu 2 galopowały, jak przed czterdziestu laty, spienione rumaki pod spokojnymi postaciami efebów 3 , ale w tylnej komorze świątyni, gdzie niegdyś leżał skarb związkowy 4 , świeciły teraz pustki.
Girlanda bogiń skrzydlatych przyozdobiła marmurową poręcz koło kapliczki Ateny Zwycięskiej 5 na pamiątkę ostatnich już tryumfów, odniesionych 408 r. pod wodzą Alkibiadesa 6 nad podwładnymi niegdyś miastami, ale więcej niż kłótliwy i chwiejny lud ateński miała teraz do powiedzenia i do rozkazywania w Grecji arystokratyczna i militarna Sparta; niedługo miały na chwilę przyjść do głosu Teby, a najwymowniej przemawiało do ambitnych dowódców helleńskich... złoto króla perskiego.
Świeckie rządy nad Grecją wymknęły się z rąk Niepokalanej Opiekunki miasta, ale mimo fatalnego wyniku wojny peloponeskiej nie przestały być Ateny duchową stolicą Hellady. Owszem, teraz właśnie rozkwitała w całej pełni ich kultura, którą już niedługo miał Aleksander 7 i jego następcy roznieść po krańce współczesnego świata.
Ateny zmieniły się na zewnątrz i wewnątrz. Zubożały, choć do czci boskiej podniesiony Demos 8 nie może teraz tylu świątyń wznosić jak za dni Fidiasza 9 . Buduje przeważnie gmachy świeckie, arsenały, doki i stawia na powrót po jedenastu latach przymusowej ruiny długie mury do Pireusu 10 .
Rzeźba raczej świecka i pogłębiona psychologicznie
Paryjczyk Skopas 11 opuszcza Ateny i projektuje na zamówienie Sparty wspaniały trójnóg ofiarny na podziękowanie bogom za rzeź Ateńczyków nad Rzeką Kozią 12 . Fidiaszowe, schematyczne, poważne, proste jak kolumny postacie bogów Olimpu zaczynają powoli przechodzić do czcigodnej tradycji.
Piękną świątynię Atenie stawia teraz na Peloponezie sprzymierzona ze Spartą Tegea 13 i zamawia u Skopasa owe kręte, rozmodlone czy roztęsknione, w bezmiar zapatrzone rzeźby na jej fronton. Z jego pracowni wychodzi skręcona w szalonym tańcu menada 14 i alegoryczna grupa trzech postaci: Uroku, Miłości i Tęsknoty. Ten temat musiał mu jakiś sofista 15 poddać, bo ci się równocześnie lubują w tego rodzaju przenośniach i zestawieniach.