XIII
Ou mên oude to dia tou autou porou tên th' holkên gignesthai kai tên apokrisin en diapherousi || 187 chronois ouden eti chalepon exeurein, ei ge kai tês gastros ho stomachos ou monon edesmata kai pomata paragôn eis autên, alla kan tais nautiais tên enantian hypêresian hypêretôn enargôs phainetai, kai tês epi tô hêpati kysteôs ho auchên heis ôn hama men plêroi di' hautou tên kystin, hama d' ekkenoi, kai tôn mêtrôn ho stomachos hôsautôs hodos estin eisô men tou spermatos, exô de tou kyêmatos.
Alla kantautha palin hê men ekkritikê dynamis enargês, ou mên homoiôs g' autê saphês tois pollois hê helktikê; all' Hippokratês men arrhôstou mêtras aitiômenos auchena phêsi; “Ou gar dynatai auteês ho stomachos eirysai tên gonên.”
Erasistratos de kai Asklêpiadês eis tosouton hêkousi sophias, hôst' ou monon tên koilian kai tas mêtras aposterousi tês toiautês dynameôs alla kai tên epi tô hêpati kystin hama tois nephrois. kaitoi g' hoti mêd' eipein dynaton heteron aition ê ourôn ê cholês diakriseôs, en tô prôtô dedeiktai logô.
Kai mêtran oun kai gastera kai tên epi tô hêpati kystin di' henos kai tautou sto||188machou tên th' holkên kai tên apokrisin heuriskontes poioumenas mêketi thaumazômen, ei kai dia tôn phlebôn hê physis ekkrinei pollakis eis tên gastera perittômata. toutou d' eti mallon ou chrê thaumazein, ei, di' hôn eis hêpar anedothê phlebôn ek gastros, authis eis autên ex hêpatos en tais makroterais asitiais helkesthai tis dynatai trophê. to gar tois toioutois apistein homoion esti dêpou tô mêketi pisteuein mêd' hoti ta kathaironta pharmaka dia tôn autôn stomatôn ex holou tou sômatos eis tên gastera tous oikeious epispatai chymous, di' hôn emprosthen hê anadosis egeneto, all' hetera men zêtein anadoseôs, hetera de katharseôs stomata. kai mên eiper hen kai tauto stoma dittais hypêretei dynamesin, en diaphorois chronois eis tanantia tên holkên poioumenais, emprosthen men tê kata to hêpar, en de tô tês katharseôs kairô tê tou pharmakou, ti thaumaston esti dittên hypêresian te kai chreian einai tais phlepsi tais en tô mesô tetagmenais hêpatos te kai tôn kata tên koilian, hôsth', hopote men en toutois aphthonos eiê periechomenê trophê, dia tôn eirêmenôn eis || 189 hêpar anapheresthai phlebôn, hopote d' eiê kena kai deomena trephesthai, dia tôn autôn authis ex hêpatos helkesthai?
Pan gar ek pantos helkein phainetai kai panti metadidonai kai mia tis einai syrrhoia kai sympnoia pantôn, kathaper kai touth' ho theiotatos Hippokratês eipen. helkei men oun to ischyroteron, ekkenoutai de to asthenesteron.
Ischyroteron de kai asthenesteron heteron heterou morion ê haplôs kai physei kai koinê pasin estin ê idiôs tôde tini gignetai. physei men kai koinê pasin anthrôpois th' hama kai zôois hê men kardia tou hêpatos, to d' hêpar tôn enterôn te kai tês gastros, hai d' artêriai tôn phlebôn helkysai te to chrêsimon heautais apokrinai te to mê toiouton ischyroterai. kath' hekaston d' hêmôn idiôs en men tôde tô kairô to hêpar ischyroteron helkein, hê gastêr d' en tôde. pollês men gar en tê koilia periechomenês trophês kai sphodrôs oregomenou te kai chrêzontos tou hêpatos, pantôs ischyroteron helkei to splanchnon; empalin de tou men hêpatos empeplêsmenou te kai dia||190tetamenou, tês gastros d' oregomenês kai kenês hyparchousês hê tês holkês ischys eis ekeinên methistatai.
Hôs gar, ei kan tais chersi tina sitia katechontes allêlôn harpazoimen, ei men homoiôs eiêmen deomenoi, perigignesthai ton ischyroteron eikos, ei d' houtos men empeplêsmenos eiê kai dia tout' amelôs katechôn ta peritta ê kai tini metadounai pothôn, ho d' asthenesteros oregoito deinôs, ouden an eiê kôlyma tou mê panta labein auton, houtô kai hê gastêr ek tou hêpatos epispatai rhadiôs, hotan autê men hikanôs oregêtai trophês, empeplêsmenon d' ê to splanchnon. kai tou ge mê peinên eniote to zôon hê periousia tês en hêpati trophês aitia; kreittona gar echousa kai hetoimoteran hê gastêr trophên ouden deitai tês exôthen; ei de ge pote deoito men, aporoiê de, plêroutai perittômatôn. ichôres de tines eisi tauta cholôdeis te kai phlegmatôdeis kai orrhôdeis, hous monous helkousê methiêsin autê to hêpar, hotan pote kai autê deêtai trophês.
Hôsper oun ex allêlôn helkei ta moria || 191 trophên, houtô kai apotithetai pot' eis allêla to peritton kai hôsper helkontôn epleonektei to ischyroteron, houtô kai apotithemenôn kai tôn ge kaloumenôn rheumatôn hêde hê prophasis. hekaston gar tôn moriôn echei tina tonon symphyton, hô diôtheitai to peritton. hotan oun hen ex autôn arrhôstoteron genêtai kata dê tina diathesin, ex hapantôn eis ekeino syrrhein anankê ta perittômata. to men gar ischyrotaton enapotithetai tois plêsion hapasin, ekeinôn d' au palin hekaston eis heter' atta tôn asthenesterôn, eit' authis ekeinôn hekaston eis alla kai tout' epi pleiston gignetai, mechri per an ex hapantôn elaunomenon to perittôma kath' hen ti meinê tôn asthenestatôn; enteuthen gar ouket' eis allo dynatai metarrhein, hôs an mête dechomenou tinos auto tôn ischyroterôn mêt' apôsasthai dynamenou tou peponthotos.
Alla peri men tôn pathôn tês geneseôs kai tês iaseôs authis hêmôn epideiknyntôn hikana kax ekeinôn estai labein martyria tôn en tôde tô logô panti || 192 dedeigmenôn orthôs. ho d' en tô paronti deixai proukeito, palin analabômen, hôs ouden thaumaston ex hêpatos hêkein tina trophên enterois te kai gastri dia tôn autôn phlebôn, di' hôn emprosthen ex ekeinôn eis hêpar anedidoto. kai pollois athroôs te kai teleôs apostasin ischyrôn gymnasiôn ê ti kôlon apokopeisin haimatos dia tôn enterôn gignetai kenôsis ek tinôn periodôn, hôs pou kai Hippokratês elegen, ouden men allo lypousa, kathairousa d' oxeôs to pan sôma kai tas plêsmonas ekkenousa, dia tôn autôn dêpou phlebôn tês phoras tôn perittôn epiteloumenês, di' hôn emprosthen hê anadosis egigneto.
Pollakis d' en nosois hê physis dia men tôn autôn dêpou phlebôn to pan ekkathairei zôon, ou mên haimatôdês g' hê kenôsis autois, alla kata ton lypounta gignetai chymon. houtô de kan tais cholerais ekkenoutai to pan sôma dia tôn eis entera te kai gastera kathêkousôn phlebôn.
To d' oiesthai mian einai tais hylais phoran teleôs agnoountos esti tas physikas || 193 dynameis tas t' allas kai tên ekkritikên enantian ousan tê helktiktê; tais gar enantiais dynamesin enantias kinêseis te kai phoras tôn hylôn anankaion akolouthein. hekaston gar tôn moriôn, hotan helkysê ton oikeion chymon, epeita kataschê kai apolausê, to peritton hapan apothesthai speudei, kathoti malista dynatai tachista th' hama kai kallista, kata tên tou perittou rhopên.
Hothen hê gastêr ta men epipolazonta tôn perittômatôn emetois ekkathairei, ta d' hyphistamena diarrhoiais. kai to ge nautiôdes gignesthai to zôon tout' estin hormêsai tên gastera kenôthênai di' emetou. houtô de dê ti biaion kai sphodron hê ekkritikê dynamis echei, hôst' en tois eileois, hotan apokleisthê teleôs hê katô diexodos, emeitai kopros. kaitoi prin dielthein to te lepton enteron hapan kai tên nêstin kai ton pylôron kai tên gastera kai ton oisophagon ouch hoion te dia tou stomatos ekpesein oudeni toioutô perittômati. ti dê thaumaston, ei kak tês eschatês epiphaneias tês kata to derma mechri tôn enterôn te kai tês gastros aphiknoito ti || 194 metalambanomenon, hôs kai touth' Hippokratês hêmas edidaxen, ou pneuma monon ê perittôma phaskôn alla kai tên trophên autên ek tês eschatês epiphaneias authis epi tên archên, hothen anênechthê, katapheresthai. elachistai gar rhopai kinêseôn tên ekkritikên tautên oiakizousi dynamin, hôs an dia tôn enkarsiôn men inôn gignomenên, ôkytata de diadidomenên apo tês kinêsasês archês epi ta katantikry perata. oukoun apeikos oud' adynaton aêthei pote psyxei to pros tô dermati morion exaiphnês pilêthen hama men arrhôstoteron auto genomenon, hama d' hoion achthos ti mallon ê paraskeuên threpseôs echon tên emprosthen alypôs autô paresparmenên hygrotêta kai dia tout' apôtheisthai speudon, hama de tês exô phoras apokekleismenês tê pyknôsei, pros tên loipên epistraphênai kai houtô biasamenon eis to parakeimenon autô morion athroôs apôsasthai to peritton, ekeino d' au palin eis to met' auto, || 195 kai touto mê pausasthai gignomenon, achris an hê metalêpsis epi ta entos perata tôn phlebôn teleutêsê.
Hai men dê toiautai kinêseis thatton apopauontai, hai d' apo tôn endothen dierethizontôn, hôs en te tois kathairousi pharmakois kai tais cholerais ischyroterai te poly kai monimôterai gignontai kai diamenousin, est' an kai hê peri tois stomasi tôn angeiôn diathesis, hê to plêsion helkousa, paramenê. hautê men gar to syneches ekkenoi morion, ekeino d' au to met' auto kai tout' ou pauetai mechri tês eschatês epiphaneias, hôste diadidontôn tôn ephexês aei moriôn heterôn heterois to prôton pathos ôkytata diikneisthai mechri tôn eschatôn. houtôs oun echei kapi tôn eileôn. auto men gar to phlegmainon enteron oute tou barous oute tês drimytêtos anechetai tôn perittômatôn kai dia tout' ekkrinein auta speudei kai apôtheisthai porrhôtatô. kôlyomenon de katô poieisthai tên diôsin, hotan entauthoi pote to sphodrotaton ê tês phlegmonês, eis ta plêsiazonta tôn hyperkeimenôn enterôn apôtheitai. kai houtôs êdê kata || 196 to syneches tên rhopên tês ekkritikês dynameôs anô poiêsamenês achri tou stomatos epanerchetai ta perittômata.
Tauta men oun dê kan tois tôn nosêmatôn logismois epi pleon eirêsetai. to d' ek pantos eis pan pheresthai ti kai metalambanesthai kai mian hapantôn einai sympnoian te kai syrrhoian, hôs Hippokratês elegen, êdê moi dokô dedeichthai saphôs kai mêket' an tina, mêd' ei bradys autô nous eneiê, peri tôn toioutôn aporêsai mêdenos, hoion hopôs hê gastêr ê ta entera trephetai kai tina tropon ek tês eschatês epiphaneias eisô ti diikneitai. pantôn gar tôn moriôn helkein men to prosêkon te kai philion, apokrinein de to barynon ê daknon echontôn dynamin ouden thaumaston enantias synechôs gignesthai kinêseis en autois, hôsper epi te tês kardias horatai saphôs kai tôn artêriôn hapasôn kai tou thôrakos kai tou pneumonos. epi men ge toutôn hapantôn monon ou kath' hekastên kairou rhopên tas enantias kinêseis th' hama tôn organôn kai phoras tôn hylôn || 197 enargôs estin idein gignomenas. eit' epi men tês tracheias artêrias ouk aporeis enallax pote men eisô paragousês eis ton pneumona to pneuma, pote d' exô, kai tôn kata tas rhinas porôn kai holou tou stomatos hôsautôs oud' einai soi dokei thaumaston oude paradoxon, ei, di' hou mikrô prosthen eisô parekomizeto to pneuma, dia toutou nyn ekpempetai, peri de tôn ex hêpatos eis entera te kai gastera kathêkousôn phlebôn aporeis kai soi thaumaston einai phainetai, dia tôn autôn anadidosthai th' hama tên trophên eis hêpar helkesthai t' ex ekeinou palin eis gastera? diorisai dê to hama touto poterôs legeis. ei men gar kata ton auton chronon, oud' hêmeis touto ge phamen. hôsper gar eispneomen en heterô chronô kai authis palin en heterô antekpneomen, houtô kai trophên en heterô men chronô to hêpar ek tês gastros, en heterô d' hê gastêr ek tou hêpatos epispatai. ei d' hoti kath' hen kai tauto zôon hen organon enantiais phorais hylôn hypêretei, touto soi bouletai dêloun to hama kai touto se tarattei, tên t' || 198 eispnoên ide kai tên ekpnoên. pantôs pou kai hautai dia men tôn autôn organôn gignontai, tropô de kinêseôs te kai phoras tôn hylôn diapherousin.
Ho pneumôn men oun kai ho thôrax kai artêriai hai tracheiai kai hai leiai kai kardia kai stoma kai rhines en elachistais chronou rhopais eis enantias kinêseis auta te metaballei kai tas hylas methistêsin. hai d' ex hêpatos eis entera kai gastera kathêkousai phlebes ouk en houtô brachesi chronou moriois all' en pollais hêmerais hapax eniote tên enantian kinountai kinêsin.
Echei gar hôde to sympan. hekaston tôn organôn eis heauto tên plêsiazousan epispatai trophên ekboskomenon autês hapasan tên chrêstên notida, mechris an hikanôs koresthê, kai tautên, hôs kai prosthen edeiknymen, enapotithetai heautô kai meta tauta prosphyei te kai homoioi, toutesti trephetai. diôristai gar hikanôs emprosthen heteron ti tês threpseôs ex anankês autês proêgoumenon hê prosphysis hyparchein, ekeinês d' eti proteron hê prosthesis. hôsper oun || 199 tois zôois autois horos esti tês edôdês to plêrôsai tên gastera, kata ton auton tropon hekastô tôn moriôn horos esti tês prostheseôs hê plêrôsis tês oikeias hygrotêtos. epei toinyn hapan morion tê gastri homoiôs oregetai trephesthai, kai periptyssetai tê trophê kai houtô sphingei pantachothen autên hôs hê gastêr. hepetai d' ex anankês toutô, kathaper kai prosthen errhethê, to pettesthai tois sitiois, tês gastros ou dia touto peristellomenês autois, hin' epitêdeia tois allois ergasêtai moriois; houtô gar an ouketi physikon organon alla zôon ti gignoito logismon te kai noun echon, hôs haireisthai to beltion.
All' hautê men peristelletai tô to pan sôma dynamin helktikên tina kai apolaustikên kektêsthai tôn oikeiôn poiotêtôn, hôs emprosthen edeiknyto; symbainei d' en toutô tois sitiois alloiousthai. kai mentoi kai plêrôtheisa tês ex autôn hygrotêtos kai korestheisa baros hêgeitai to loipon auta. to peritton oun euthys apotribetai te kai ôthei katô pros || 200 heteron ergon autê trepomenê, tên prosphysin. en de toutô tô chronô dierchomenê to enteron hapan hê trophê dia tôn eis auto kathêkontôn angeiôn anarpazetai, pleistê men eis tas phlebas, oligê de tis eis tas artêrias, hôs mikron hysteron apodeixomen. en toutô d' au tô chronô kai tois tôn enterôn chitôsi prostithetai.
Kai moi temôn êdê tô logismô tên tês trophês oikonomian hapasan eis treis moiras chronôn, en men tê prôtê noei menousan th' hama kata tên koilian autên kai pettomenên kai prostithemenên eis koron tê gastri kai ti kai tô hêpati par' autês anapheromenon.
En de tê deutera, dierchomenên ta t' entera kai prostithemenên eis koron autois te toutois kai tô hêpati kai ti brachy meros autês pantê tou sômatos pheromenon; en de dê toutô tô kairô to prostethen en tô prôtô chronô prosphyesthai noei tê gastri.
Kata de tên tritên moiran tou chronou trephesthai men êdê tên koilian homoiôsasan heautê teleôs ta prosphynta, prosphysin de tois enterois kai tô hêpati gignesthai tôn prostethentôn, ana||201dosin de pantê tou sômatos kai prosthesin. ei men oun epi toutois eutheôs to zôon lambanoi trophên, en hô palin hê gastêr chronô pettei te tautên kai apolauei prostitheisa pan ex autês to chrêston tois heautês chitôsi, ta men entera teleôs homoiôsei ton prosphynta chymon, hôsautôs de kai to hêpar. en holô de tô sômati prosphysis tôn prostethentôn tês trophês estai moriôn. ei d' asitos anankazoito menein hê gastêr en toutô tô chronô, para tôn en mesenteriô te kai hêpati phlebôn helxei tên trophên; ou gar ex autou ge tou sômatos tou hêpatos. legô de sôma tou hêpatos autên te tên idian autou sarka prôtên kai malista, meta de tênde kai tôn angeiôn hekaston tôn kat' auto. ton men gar en hekastô tôn moriôn êdê periechomenon chymon ouket' eulogon antispan heterô moriô kai malisth' hotan êdê prosphysis ê exomoiôsis autou gignêtai. ton d' en tais eurychôriais tôn phlebôn to mallon ischyon th' hama kai deomenon antispa morion.
Houtôs oun kai hê gastêr en || 202 hô chronô deitai men autê trophês, esthiei d' oudepô to zôon, en toutô tôn kata to hêpar exarpazei phlebôn. epei de kai ton splêna dia tôn emprosthen edeiknymen hoson en hêpati pachyteron helkonta katergazesthai te kai metaballein epi to chrêstoteron, ouden oud' entautha thaumaston helkesthai ti kak tou splênos eis hekaston tôn koinônountôn autô kata tas phlebas organôn, hoion eis epiploon kai mesenterion kai lepton enteron kai kôlon kai autên tên gastera; kata de ton auton tropon exereugesthai men eis tên gastera to perittôma kath' heteron chronon, auton d' authis ek tês gastros helkein ti tês oikeias trophês en heterô kairô.
Katholou d' eipein, ho kai prosthen êdê lelektai, pan ek pantos helkein te kai pempein enchôrei kata diapherontas chronous, homoiotatou gignomenou tou symbainontos, hôs ei kai zôa noêsais polla trophên aphthonon en koinô katakeimenên, eis hoson bouletai, prospheromena. kath' hon gar êdê pepautai chronon hetera, kata touton eikos esthiein hetera, kai mellein ge ta men || 203 pauesthai, ta d' archesthai, kai tina men synesthionta, ta d' ana meros esthionta kai nai ma Dia ge to heteron harpazein thaterou pollakis, ei to men heteron epideoito, tô d' aphthonôs parakeoito. kai houtôs ouden thaumaston out' ek tês eschatês epiphaneias eisô ti palin hypostrephein oute dia tôn autôn angeiôn ex hêpatos te kai splênos eis koilian anenechthênai ti, di' hôn ek tautês eis ekeina proteron anênechthê.
Kata men gar tas artêrias hikanôs enarges to toiouton, hôsper kai kata tên kardian te kai ton thôraka kai ton pneumona. toutôn gar hapantôn diastellomenôn te kai systellomenôn enallax anankaion, ex hôn heilkysthê ti proteron, eis tauth' hysteron ekpempesthai. kai tautên ara tên anankên hê physis progignôskousa tois en tê kardia stomasi tôn angeiôn hymenas epephyse kôlysontas eis toupisô pheresthai tas hylas. all' hopôs men touto gignetai kai kath' hontina tropon, en tois peri chreias moriôn eirêsetai deiknyntôn hêmôn ta t' alla kai hôs adynaton houtôs akribôs kleiesthai ta stomata tôn angeiôn, hôs ||204 mêden palindromein. eis men gar tên artêrian tên phlebôdê, kai gar kai tout' en ekeinois deichthêsetai, poly pleon ê dia tôn allôn stomatôn eis toupisô palin anankaion epanerchesthai. to d' eis ta paronta chrêsimon, hôs ouk endechetai ti tôn aisthêtên kai megalên echontôn eurytêta mê ouk êtoi diastellomenon helkein ex hapantôn tôn plêsion ê ekthlibein authis eis tauta systellomenon ek te tôn êdê proeirêmenôn en tôde tô logô saphes an eiê kax hôn Erasistratos te kai hêmeis heterôthi peri tês pros to kenoumenon akolouthias edeixamen.