TUSCARORA.
| 1 | God | Ya wuhn ne yuh. | |||
| 2 | Devil | Oo na sa roo nuh. | |||
| 3 | Man | Ehn kweh. | |||
| 4 | Woman | Hah wuhn nuh. | |||
| 5 | Boy | Kun chu kweh’r. | |||
| 6 | Girl | Ya te ah cha yeuh. | |||
| 7 | Child | Kats ah. | |||
| 8 | Father (my) | E ah kre ehn. | |||
| 9 | Mother (my) | E a nuh. | |||
| 10 | Husband (my) | E na yah keah wuhn te kehn rea nuhn. | |||
| 11 | Wife (my) | (The same word as for my husband.) | |||
| 12 | Son (his) | Trah wuhn ruh, nuh nuhn, a ne hah. | |||
| 13 | Daughter (his) | Tra wuhn ruh, nuhn, kah-nuhn nuhn. | |||
| 14 | Brother (my) | E ah ke ah t’keuh. | |||
| 15 | Sister (my) | Eah keah nuhn nooh’r. | |||
| 16 | An Indian | Reuh kweh hehn weh. | |||
| 17 | Head | Yah reh. | |||
| 18 | Hair (his) | Trah wuhn ruh, | rah | weh rah wuhn. | |
| 19 | Face (his) | “ | rah | keuh seuh keh. | |
| 20 | Forehead | (his) | “ | “ | keuh neuh keh. |
| 21 | Scalp | “ | “ | “ | nuh reh. |
| 22 | Ear | “ | “ | kunh | nunh keh. |
| 23 | Eye | “ | “ | “ | kah reuh keh. |
| 24 | Nose | “ | “ | “ | cheuh seuh keh. |
| 25 | Nostril | “ | “ | “ | cheuh kah reuh. |
| 26 | Mouth | “ | “ | “ | skah reuh. |
| 27 | Tongue | “ | “ | reuh | toh neuh keh. |
| 28 | Tooth | “ | “ | “ | rah tooh tseh. |
| 29 | Beard | “ | “ | “ | sooh keh reh. |
| 30 | Neck | “ | “ | “ | hah tseh. |
| 31 | Arm | “ | “ | “ | neuh cheuh keuh. |
| 32 | Shoulder | “ | “ | “ | nunh neh. |
| 33 | Back | “ | “ | “ | reuh wunh keh. |
| 34 | Hand | “ | “ | “ | rah eh nunh keh. |
| 35 | Finger | “ | “ | “ | rooh kweh. |
| 36 | Nail | “ | “ | “ | skeuh kah reh. |
| 37 | Breast | “ | “ | “ | ah sunh keh. |
| 38 | Body | “ | “ | “ | keh s’heuh keh. |
| 39 | Leg | “ | “ | “ | reuh seuh keh. |
| 40 | “ | “ | “ | ||
| 41 | Navel | “ | “ | “ | ne seuh reuh keh. |
| 42 | Thigh | “ | “ | “ | te cheuh keh. |
| 43 | Knee | “ | “ | “ | reuh kueh t’sunh keh. |
| 44 | Foot | “ | “ | rah | rah neuh keh. |
| 45 | Toe | “ | “ | “ | sooh kweh. |
| 46 | Heel | “ | “ | “ | teh heuh cheh. |
| 47 | Bone | “ | “ | “ | skeuh reh. |
| 48 | Heart | “ | “ | “ | ra re ah seh. |
| 49 | Liver | “ | “ | “ | rah t’wunh seh. |
| 50 | Windpipe | “ | “ | “ | hunh t’seh. |
| 51 | Stomach | “ | “ | “ | keh’r hah keuh. |
| 52 | Bladder | “ | “ | “ | te ah neh. |
| 53 | Blood | “ | “ | “ | t’kwah ra. |
| 54 | Vein | “ | “ | “ | } nunh yah t’seh. |
| 55 | Sinew | “ | “ | “ | |
| 56 | Flesh | my | E kwa reh. | ||
| 57 | Skin | “ | E ka nunh keh. | ||
| 58 | Seat | “ | E ak tak. | ||
| 59 | Thighbone | “ | E k’te chunh keh skenh reh. | ||
| 60 | Town | “ | Kah tah nah yeuh. | ||
| 61 | Townsman | “ | Kah koo tah nah keuh’f hah. | ||
| 62 | House | Yah keuh nunh. | |||
| 63 | Door | Oo chah reh. | |||
| 64 | Lodge | Wan k’tah nah yeuh noh’gh. | |||
| 65 | Smoke | Oo chah reh. | |||
| 66 | Chief | Ya koo wah nunh. | |||
| 67 | Warrior | Roo skeuh rah keh reh. | |||
| 68 | Friend | Enh nunh rooh. | |||
| 69 | Enemy | Yeuh chunh t’seh. | |||
| 70 | Kettle | Oo nunh weh. | |||
| 71 | Arrow | Oo teh. | |||
| 72 | Bow | Nah chreh. | |||
| 73 | Warclub | Oo che kweh. | |||
| 74 | Spear | Chu rets. | |||
| 75 | Axe | No keuh. | |||
| 76 | Knife | Oo sah keuh neh. | |||
| 77 | Paddle | Kah weh t’chra. | |||
| 78 | Canoe | Oo nah keh. | |||
| 79 | Boat | Oo hunh weh. | |||
| 80 | Ship | Oo hunh weh koo. | |||
| 81 | Shoe | Oo che koo ra. | |||
| 82 | Leggin | Oo re streh. | |||
| 83 | Coat} | Oo keh r’hoo t’chreh. | |||
| 84 | Shirt} | ||||
| 85 | Breachcloth | Ya hah’r hooh stoh. | |||
| 86 | Belt or sash | Oo che hah t’chra. | |||
| 87 | Head dress | Hoh toh kweh. | |||
| 88 | Pipe | Chah’rs hooh stoh. | |||
| 89 | Tobacco | Chah’rs hooh. | |||
| 90 | Pipe stem | Oo treh neh. | |||
| 91 | Sky | Oo renh yah’rs. | |||
| 92 | Heaven | Oo reuh yah keuhf. | |||
| 93 | Sun | He teh. | |||
| 94 | Moon | Ah t’seuh ye hah. | |||
| 95 | Star | Oo ne senh reh. | |||
| 96 | Day | A wunh neh. | |||
| 97 | Night | A sunh neh. | |||
| 98 | Cloud | Oo roh’ts. | |||
| 99 | Light | Yu hooks. | |||
| 100 | Darkness | Yah weh toah yeuh. | |||
| 101 | Morning | Tsoo teh’r hunh. | |||
| 102 | Evening | Yah tsa t’henh hah. | |||
| 103 | Spring | Wah’r wooh stroh’gh. | |||
| 104 | Summer | Oo kenh hoh keh. | |||
| 105 | Autumn | Roh t’seh keh. | |||
| 106 | Winter | Kooh seh r’heuh. | |||
| 107 | Year | Ah ooh streh. | |||
| 108 | Wind | Oo reh. | |||
| 109 | Lightning | Woh n’woh kah reh nah reek. | |||
| 110 | Thunder | He nunh. | |||
| 111 | Rain | Wane too’eh. | |||
| 112 | Snow | Oo neets reh. | |||
| 113 | Hail | Wah t’kah ta he ts’ot. | |||
| 114 | Fire | Oo che reh. | |||
| 115 | Water | Ah wunh. | |||
| 116 | Ice | Oo we seh. | |||
| 117 | Earth, land | Ah wunh reh. | |||
| 118 | Sea | Kahn yah ta reyu. | |||
| 119 | Lake | Hahn yah ta reh. | |||
| 120 | River | Ke nunh. | |||
| 121 | Stream | Hah s’nunh yeuh tih. | |||
| 122 | Valley | Ah wunh rah stroh kenh. | |||
| 123 | Hill | Yu nunh t’heh. | |||
| 124 | Mountain | Yu nunh yeuh tih. | |||
| 125 | Plain | Wah keuh nah yeuh. | |||
| 126 | Forest | Ooh r’hah nah keuhf. | |||
| 127 | Meadow | Ya ha re oh toh. | |||
| 128 | Bog | Yu teh’r enh t’sah ne reuh. | |||
| 129 | Island | Yuh weh nooh. | |||
| 130 | Stone | Oo reuh neh. | |||
| 131 | Rock | Oo steuh reh. | |||
| 132 | Silver | Kah kwis tah no reuh. | |||
| 133 | Copper | Kwa nis nees. | |||
| 134 | Iron | Oo wa nunh. | |||
| 135 | Lead | Nah wah c’steh. | |||
| 136 | Maize | Oo nunh heh. | |||
| 137 | Wheat | Oo toos. | |||
| 138 | Oats | O’ch. | |||
| 139 | Potatoe | Oo nunh tseh. | |||
| 140 | Turnip | Oo che kwah. | |||
| 141 | Tree | Oo reuh eh. | |||
| 142 | Wood | Oo yeuh kwe reh. | |||
| 143 | Pine | Hoh teh. | |||
| 144 | Oak | Rah rooh. | |||
| 145 | Ash | Whoh’t. | |||
| 146 | Elm | Kah rah t’kwoh. | |||
| 147 | Basswood | Oo hoo stroh. | |||
| 148 | Shrub | Kwe roh keuh. | |||
| 149 | Leaf | Oo euh reh. | |||
| 150 | Bark | Skeuh noh reh. | |||
| 151 | Grass | Yu ha rub kweh. | |||
| 152 | Nettles | Yah koo ha roh roh’r. | |||
| 153 | Thistle | Oo ne keh weh. | |||
| 154 | Weed | Chu wa kah ha rah ka. | |||
| 155 | Flower | Oo che che streh. | |||
| 156 | Bread | Oo tah nah reh. | |||
| 157 | Indian meal | Oo nuh heh. | |||
| 158 | Flour | Oo teh c’hrah. | |||
| 159 | Meat | Wah reh. | |||
| 160 | Beaver | Chu noh keuh. | |||
| 161 | Deer | Ah kweh. | |||
| 162 | Bison or buffalo | Chu ta kre yoh keuh. | |||
| 163 | Bear | Oo che reuh. | |||
| 164 | Otter | Che ah ka we nuh. | |||
| Grey fox red fox. | |||||
| 165 | Fox | Che chuh.—Skeuh nahx seuh. | |||
| 166 | Wolf | Skwah re nunh. | |||
| 167 | Dog | Chee’sr. | |||
| 168 | Squirrel | Thah’st. | |||
| 169 | Hare | Kwa ruh. | |||
| 170 | Lynx | (No name.) | |||
| 171 | Panther | T’keuh na nih. | |||
| 172 | Muskrat | Ah nuh kwinh. | |||
| 173 | Polecat | (No name.) | |||
| 174 | Hog | Kwis kwis. | |||
| 175 | Horse | Hah hahts. | |||
| 176 | Cow | Oo na rah saht. | |||
| 177 | Sheep | Wa rak seuh. | |||
| 178 | Turtle | Che koo wa. | |||
| 179 | Toad | Roo nunh skwah reuh. | |||
| 180 | Insect | Chick euh woh’r. | |||
| 181 | Snake | Oo skwah na. | |||
| 182 | Bird | Che nunh. | |||
| 183 | Egg | Ooh heuh seh. | |||
| 184 | Feather | Oo snoo kre. | |||
| 185 | Claw | Oo sheuh kah reh. | |||
| 186 | Beak | Tuh cheuh seh. | |||
| 187 | Wing | Oo yeuh we ts’neh. | |||
| 188 | Goose | Kah tuh’ts euh. | |||
| 189 | Partridge | Oo kwa’ts euh. | |||
| 190 | Duck | Ts’uh yeuh. | |||
| 191 | Pigeon | Oo re neh. | |||
| 192 | Plover | (No name.) | |||
| 193 | Turkey | Keuh nuh. | |||
| 194 | Crow | Ah ah. | |||
| 195 | Eagle | Suh kwe ah. | |||
| 196 | Hawk | Ne yeuh ne yeuh. | |||
| 197 | Snipe | Tah wis ta wis. | |||
| 198 | Owl | Oo wah. | |||
| 199 | Woodpecker | Nah rah’r. | |||
| 200 | Robin | Roo skooh kooh. | |||
| 201 | Fish | Keuh chink. | |||
| 202 | Trout | Ruh te ohk teuh. | |||
| 203 | Bass. | Keuh che ah heuh s’che. | |||
| 204 | Pike. | Koo wahk. | |||
| 205 | Sturgeon | Hah rah. | |||
| 206 | Sunfish | Nah reh reh. | |||
| 207 | Eel | Keuh neh. | |||
| 208 | Fin | Oo too neh. | |||
| 209 | Scale | Oo s’neh. | |||
| 210 | Roe | Ta reh. | |||
| 211 | White | Oo whah re ah keuh. | |||
| 212 | Black | Kah hunh s’ehe. | |||
| 213 | Blue | Oo tih heuh re eh. | |||
| 214 | Yellow | Tih kah che t’kah nahyeuh. | |||
| 215 | Green | Oo ha reh. | |||
| 216 | Great | We yu. | |||
| 217 | Small | Wast teuh. | |||
| 218 | Strong | Oo te reuh. | |||
| 219 | Old | Oo nunh hah ah. | |||
| 220 | Young | Oo’t oh. | |||
| 221 | Good | Wah kwast. | |||
| 222 | Bad | Wah sunh. | |||
| 223 | Handsome | Yu yah tah yeuh snuh. | |||
| 224 | Ugly | Koh seuh. | |||
| 225 | Alive | Wunh heh. | |||
| 226 | Dead | Yah wunh ha yeuh. | |||
| 227 | Life | Na yah wunh t’kwah. | |||
| 228 | Death | Keuh ha yeuh. | |||
| 229 | Cold | Ah t’huh. | |||
| 230 | Hot | Yuh nah re hin. | |||
| 231 | Sour | Na yuh che ra noh neh. | |||
| 232 | Sweet | Yah wa kenh. | |||
| 233 | Bitter | Yu che wah kenh. | |||
| 234 | I | E. | |||
| 235 | Thou | Ets. | |||
| 236 | He | Trah ya nueh teh. | |||
| 237 | She | A ya nueh teh. | |||
| 238 | We | E ah kwah ya sunh teh. | |||
| 239 | You, ye | Thwah ya sunh teh. | |||
| 240 | They | Kah ya yeh sunh teh. | |||
| 241 | This | Keh’n nuh. | |||
| 242 | That | Ha nuh. | |||
| 243 | All | T’wa’hn. | |||
| 244 | Part | Wa yu rah kwuhn. | |||
| 245 | Many | Yuh neh’r kenh hu hu. | |||
| 246 | Nothing | Tsah wunh teh. | |||
| 247 | Who | Koh na. | |||
| 248 | Near | Noos keuh. | |||
| 249 | Far off | E nuh. | |||
| 250 | To-day | Kah wunh yuh’r heuk enh. | |||
| 251 | Yesterday | Teh nuh. | |||
| 252 | To-morrow | Euh yuh’r heuh. | |||
| 253 | Yes | Euh heuh. | |||
| 254 | No | Kwuhs. | |||
| 255 | Perhaps | Ah reuh kweh te. | |||
| 256 | Above | Strah kwe. | |||
| 257 | Under | Euh toh kenh’f. | |||
| 258 | Within | Oo nuh skeuh. | |||
| 259 | Without | Th’ neh teh. | |||
| 260 | On | Hoh heh’n. | |||
| 261 | Something | Sto e keuh. | |||
| 262 | In the tree | Ooreuh oh kenk’f. | |||
| 263 | On the rock | Koh heh’r oo steuh roh keh. | |||
| 264 | By the shore | Oo che ah tah’qt. | |||
| 265 | On the table | Na kwah roh kwah keh. | |||
| 266 | In the book | Oo yah teuh strah keuh’f. | |||
| 267 | Now | Ka wunh. | |||
| 268 | Never | Sa nunh. | |||
| 269 | By and by | Ka wuh thenh ruh. | |||
| 270 | One | Euh che. | |||
| 271 | Two | Nak te. | |||
| 272 | Three | Ah sunk. | |||
| 273 | Four | Kunh toh. | |||
| 274 | Five | Weesk. | |||
| 275 | Six | Ooh yok. | |||
| 276 | Seven | Che oh noh. | |||
| 277 | Eight | Na kreuh. | |||
| 278 | Nine | Ne reuh. | |||
| 279 | Ten | Wah th’sunk. | |||
| 280 | Eleven | Euh che skah hah. | |||
| 281 | Twelve | Nah tih skah hah. | |||
| 282 | Thirteen | Ah sunk “ “ | |||
| 283 | Fourteen | Hunh toh “ “ | |||
| 284 | Fifteen | Weesk “ “ | |||
| 285 | Sixteen | Ooh yok “ “ | |||
| 286 | Seventeen | Ohe oh noh “ “ | |||
| 287 | Eighteen | Na kreuh “ “ | |||
| 288 | Nineteen | Ne reuh “ “ | |||
| 289 | Twenty | Na wah th’sunh. | |||
| 290 | Thirty | Ah sunh te wah th’sunk. | |||
| 291 | Forty | Hunh toh te “ “ | |||
| 292 | Fifty | Weest te “ “ | |||
| 293 | Sixty | Ooh yok te “ “ | |||
| 294 | Seventy | Che oh noh te “ “ | |||
| 295 | Eighty | Na kreuh te “ “ | |||
| 296 | Ninety | Ne reuh te “ “ | |||
| 297 | One hundred | Hah yok stre. | |||
| 298 | Two hundred | Nah kah “ “ | |||
| 299 | One thousand | Euh che oo yoh stre. | |||
| 300 | Two thousand | Nak tih “ “ “ | |||
| 301 | Ten thousand | Wak th’sunk noh oo yoh stre. | |||
| 302 | Ten million | Kah yoh stre te kah yoh stre nah oo. Yoh stre keuh hoh nuh. | |||
| 303 | To eat[112] | Ah reuh chu reek. | |||
| 304 | To drink | Ah’r weh’r reuhk. | |||
| 305 | To run | Ah kah te ah sr’hink. | |||
| 306 | To walk | Ah reuh ra kwunk. | |||
| 307 | To dance | Nah reuh’t t’kwunk. | |||
| 308 | To laugh | Ah kah yeuh skwak. | |||
| 309 | To cry | Nah reuh snah rahk. | |||
| 310 | To burn | Ya choh roh nah re hin. | |||
| 311 | To love | Ah kah no reuh kwunk. | |||
| 312 | To go | Nah reut tah hah kink. | |||
| 313 | To strike | Ah kah keuh kwah re ts’enk. | |||
| 314 | To kill | Ah rah kwunk nahk. | |||
| 315 | To sing | Ah reuh uwunh a renhk. | |||
| 316 | To sleep | Ah kenht oo euhk. | |||
| 317 | To die | Ah wunh ha yeuhk. | |||
| 318 | To speak | Ah kah weh reuhk. | |||
| 319 | To see | Ah kah keuhk. | |||
| 320 | To hear | Ah kah koo hunh sh’henhk. | |||
| 321 | To think | Ah kah kah wunh te keuhnunh te enhk. | |||
| 322 | To shout | Ah kah koo hunh renhk. | |||
| 323 | To advance | Ah kah koo ra kwah nunhk. | |||
| 324 | To retreat | Ah kah yenh swah nih. | |||
| 325 | To give | Ah kah yenh nah nunh. | |||
| 326 | To carry | Ah kah hahk. | |||
| 327 | To tie | Ah kah treh’nk. | |||
| 328 | Walking | E weh, (he walks, &c.) | |||
| 329 | Singing | Roh uwunh a renk. | |||
| 330 | Dancing | Na nah t’kah. | |||
| 331 | Crying | Na rats nah. | |||
| 332 | Man lives | Euh queh, yah kenh hek ’gh. | |||
| 333 | God exists | Ya wunh ne yuh, yah kenh hek ’gh. | |||
| 334 | Fishes swim | Kenk chinh, keuh hoh nuk, wah nah wuhn’s. | |||
| 335 | Birds fly | Che nunh, keuh hoh neuh, na yuh nunh hah n’yeh. | |||
| 336 | A fish swims | Skenh che aht, wah nah wuhn’s. | |||
| 337 | A bird flies | Skah che nunh e’shrah. | |||
| 338 | One man | Enh che, a ne hah. | |||
| 339 | Twenty men | Na wah th’sunh, kah ya ne hah. | |||
| 340 | A little man | Renh thras s’tenh, a ne hah. | |||
| 341 | A little dog | A re’s. | |||
| 342 | A good man | Renh kweh, strah kwah’st. | |||
| 343 | A bad man | Renh kweh, struh k’senh. | |||
| 344 | A good bow | Wah nah kwah’st. | |||
| 345 | A bad bow | Wah nah k’senh. | |||
| 346 | Good | Kah re whah ya nih. | |||
| 347 | Evil | Kah re whah k’senh. | |||
| 348 | Blessedness | Kah yenh wah nunk. | |||
| 349 | Mankind | Eh noo kenh’f. | |||
| 350 | The world | Wah’f nah kwa kenh. | |||
[112] If there is no infinitive, insert the form, he eats, &c.
Note.—As the above is intended to be used merely for comparing one Iroquois dialect with another, I desire that our alphabet may be used with the common English powers. If not, and you use a particular system, please to state what sounds it expresses.
H. R. S.
There is nothing answering to the infinitive and participle. I have therefore used the present indicative in the translation. I have divided the words into syllables, whether they are simple or compound. Where two or more words occur in the translation of a phrase, I have separated them by a comma. I have used the English alphabet with natural powers so far as Tuscarora sounds could be indicated by them. It is impossible to give, in many cases, a correct sound. A alone, has the sound of a in hate. Ah, like our interjection ah. The sound I intend to indicate by sunh, keuh, heuh, would be given, very nearly, by the Seneca alphabet used by Mr. Wright, thus: sah, kah, or kah, ha. The emphasis is, almost invariably, on the penultimate. Often a slight emphasis on some others. There is also often a prolongation of sound not indicated by any mark, as I supposed you would not need it.
I have not been able to finish this translation until now, (Oct. 20,) as I was absent, or otherwise engaged for some time after you had left; and when finally I was ready, Mr. Chew was not, until recently. I hope it has not been too long delayed.
I received your letter from New-York, of Sept. 16th. Nicholas Cusick, the father of James and David, was about 82 when he died. I have not been able to learn where he was born. He died at this place October, 1840. I do not know that there was anything very peculiar about him. He never was a “priest or juggler in his earlier days,” that I can learn.
Yours, truly,
GILBERT ROCKWOOD.