Footnotes


[APPENDIX.]
ON THE METRICAL LATIN PROVERBS OF THE MIDDLE AGES. (See p. [29].)

I have not seen anywhere brought together a collection of these medieval proverbs cast into the form of a rhyming hexameter. Erasmus, though he often illustrates the proverbs of the ancient world by those of the new, does not quote, as far as I am aware, through the whole of his enormous collection, a single one of these which occupy a middle place between the two; a fact which in its way is curiously illustrative of the degree to which the attention of the great Humanists at the revival of learning was exclusively directed to the classical literature of Greece and Rome. Yet proverbs in this form exist in considerable number; being of very various degrees of merit, as will be seen from the following selection; in which some are keen and piquant enough, while others are of very subordinate value; those which seemed to me utterly valueless—and they were not few—I have excluded altogether. The reader familiar with proverbs will detect correspondents to very many of them, besides the few which I have quoted, in one modern language or another, often in many.

Accipe, sume, cape, tria sunt gratissima Papæ.

Let me observe here, once for all, that the lengthening of the final syllable in capê, is not to be set down to the ignorance or carelessness of the writer; but in the theory of the medieval hexameter, the unavoidable stress or pause on the first syllable of the third foot was counted sufficient to lengthen the shortest syllable in that position.

Ad secreta poli curas extendere noli.

Ægro sanato, frustra dices, Numerato.

Amphora sub veste raro portatur honeste.

Ante Dei vultum nihil unquam restat inultum.

Ante molam primus qui venit, non molat imus.

A rule of natural equity: Prior tempore, prior jure;—First come, first serve.—“Whoso first cometh to the mill, first grint.”—Chaucer.

Arbor naturam dat fructibus atque figuram.

Arbor ut ex fructu, sic nequam noscitur actu.

Ars compensabit quod vis tibi magna negabit.

Artem natura superat sine vi, sine curâ.

Aspera vox, Ite, sed vox est blanda, Venite.

An allusion to Matt. xxv. 34, 41.

Cari rixantur, rixantes conciliantur.

Carius est carum, si prægustatur amarum.

Casus dementis correctio fit sapientis.

Catus sæpe satur cum capto mure jocatur.

Cautus homo cavit, si quem natura notavit.

Conjugium sine prole, dies veluti sine sole.

Contra vim mortis non herbula crescit in hortis.

Cui puer assuescit, major dimittere nescit.

The same appears also in a pentameter, and under an Horatian image: Quod nova testa capit, inveterata sapit.

Cui sunt multa bona, huic dantur plurima dona.

Cum jocus est verus, jocus est malus atque severus.

So the Spanish: Malas son las burlas verdaderas.

Curvum se præbet quod in uncum crescere debet.

Curia Romana non quærit ovem sine lanâ.

Dat bene, dat multum, qui dat cum munere vultum.

“He that sheweth mercy, with cheerfulness.” (Rom. xii. 8.) Cf. Ecclus. xxxv. 9; Seneca, De Benef., i. 1.

Deficit ambobus qui vult servire duobus.

Dormit secure, cui non est functio curæ.

Far from court, far from care.

Ebibe vas totum, si vis cognoscere potum.

Est facies testis, quales intrinsecus estis.

Est nulli certum cui pugna velit dare sertum.

Ex linguâ stultâ veniunt incommoda multa.

Ex minimo crescit, sed non cito fama quiescit.

Fœmina ridendo flendo fallitque canendo.

Frangitur ira gravis, cum fit responsio suavis.

Fures in lite pandunt abscondita vitæ.

So in Spanish: Riñen las comadres, y dicense las verdades.

Furtivus potus plenus dulcedine totus.

Hoc retine verbum, frangit Deus omne superbum.

Illa mihi patria est, ubi pascor, non ubi nascor.

Impedit omne forum defectus denariorum.

In vestimentis non stat sapientia mentis.

In vili veste nemo tractatur honeste.

The Russians have a worthier proverb: A man’s reception is according to his coat; his dismissal according to his sense.

Linguam frænare plus est quam castra domare.

Lingua susurronis est pejor felle draconis.

Musca, canes, mimi veniunt ad fercula primi.

Mus salit in stratum, cum scit non adfore catum.

Ne credas undam, placidam non esse profundam.

Nil cito mutabis, donec meliora parabis.

Nobilitas morum plus ornat quam genitorum.

Non colit arva bene, qui semen mandat arenæ.

Non est in mundo dives qui dicit, Abundo.

Non habet anguillam, per caudam qui tenet illam.

Non stat securus, qui protinus est ruiturus.

Non vult scire satur quid jejunus patiatur.

Omnibus est nomen, sed idem non omnibus omen.

In a world of absolute truth, every name would be the exact utterance of the thing or person that bore it; but in our world not every Irenæus is peaceable, nor every Blanche a blonde. Vigilantius ought rather, according to Jerome, to have been named Dormitantius; and Antiochus Epiphanes, (the Illustrious,) was for the Jews Antiochus Epimanes, (the Insane.)

Parvis imbutus tentabis grandia tutus.

Pelle sub agninâ latitat mens sæpe lupina.

Per multum, Cras, Cras, omnis consumitur ætas.

Prodigus est natus de parco patre creatus.

Quando tumet venter, produntur facta latenter.

Qui bene vult fari, debet bene præmeditari.

Quidquid agit mundus, monachus vult esse secundus.

Qui petit alta nimis, retro lapsus ponitur imis.

Qui pingit florem non pingit floris odorem.

Qui se non noscat, vicini jurgia poscat.

Quisquis amat luscam, luscam putat esse venustam.

Quisquis amat ranam, ranam putat esse Dianam.

Quod raro cernit oculi lux, cor cito spernit.

Quo minime reris, de gurgite pisce frueris.

Quos vult sors ditat, et quos vult sub pede tritat.

Res satis est nota, plus fœtent stercora mota.

Scribatur portis, Meretrix est janua mortis.

Sepes calcatur, quâ pronior esse putatur.

Si curiam curas, pariet tibi curia curas.

Si nequeas plures, vel te solummodo cures.

Si non morderis, cane quid latrante vereris?

Stare diu nescit, quod non aliquando quiescit.

Subtrahe ligna focis, flammam restinguere si vis.

Sunt asini multi solum bino pede fulti.

Sus magis in cœno gaudet quam fonte sereno.

Tam male nil cusum, quod nullum prosit in usum.

Totâ equidem novi plus testâ pars valet ovi.

Ultra posse viri non vult Deus ulla requiri.

Verba satis celant mores, eademque revelant.

Vos inopes nostis, quis amicus quisve sit hostis.

Vulpes vult fraudem, lupus agnum, fœmina laudem.


Add to these a few of the same description, but unrhymed:

Catus amat pisces, sed non vult tingere plantam.

It is with this proverb, which is almost of all languages, that Lady Macbeth taunts her husband, as one—

“Letting, I dare not, wait upon, I would,

Like the poor cat i’ the adage.”—Act I. Scene 7.

Cochlea consiliis, in factis esto volucris.

Dat Deus omne bonum, sed non per cornua taurum.

The Chinese say: Even the ripest fruit does not drop into one’s mouth; and another Latin: Non volat in buccas assa columba tuas.

Ense cadunt multi, perimit sed crapula plures.

Furfure se miscens porcorum dentibus estur.

With a slight variation the Italian: Chi si fa fango, il porco lo calpesta.

Ipsa dies quandoque parens, quandoque noverca.

Invidus haud eadem semper quatit ostia Dæmon.

Mirari, non rimari, sapientia vera est.

Nomina si nescis, perit et cognitio rerum.

Non stillant omnes quas cernis in aëre nubes.

Non venit ad silvam, qui cuncta rubeta veretur.

Occurrit cuicunque Deus, paucique salutant.

Pro ratione Deus dispertit frigora vestis.

Quod rarum carum; vilescit quotidianum.

Sermones blandi non radunt ora loquentis.

Stultorum calami carbones, mœnia chartæ.

So the French: Muraille blanche, papier des sots.


Add further a few which occupy two lines:

Argue consultum, te diliget; argue stultum,

Avertet vultum, nec te dimittet inultum.

Balnea cornici non prosunt, nec meretrici;

Nec meretrix munda, nec cornix alba fit undâ.

Dives eram dudum; fecerunt me tria nudum;

Alea, vina, Venus; tribus his sum factus egenus.

Quando mulcetur villanus, pejor habetur;

Ungentem pungit, pungentem rusticus ungit.

Latin medieval ones in the same spirit abound: among others this detestable one with its curious triple rhyme: Rustica gens est optima flens, et pessima ridens.

Si bene barbatum faceret sua barba beatum,

Nullus in hoc circo queat esse beatior hirco.

Si quâ sede sedes, et sit tibi commoda sedes,

Illâ sede sede, nec ab illâ sede recede.

Hoc scio pro certo, quod si cum stercore certo,

Vinco seu vincor, semper ego maculor.

Multum deliro, si cuique placere requiro;

Omnia qui potuit, hâc sine dote fuit.

Permutant mores homines, cum dantur honores;

Corde stat inflato pauper, honore dato.

THE END.


LONDON:
SAVILL AND EDWARDS, PRINTERS,
CHANDOS STREET.