APPENDIX A.

DAYAK LANGUAGES.

SAMBAS TO BATANG LUPAR.

In forwarding me the four vocabularies which I now insert, the Rev. William Chalmers mentioned that the Lara people say they came originally from the neighbourhood of Brunei, the capital.

Note.

“The Sarawak Land Dyak is in the dialect of the Sentah tribe. The ū of this tribe is changed into “o” in the other tribes of the river Sarawak. Sentah River is a tributary of the southern branch of the Upper Sarawak.

“The Sadong Dayak is the dialect spoken by the tribes on the river Kadup, a tributary of the Upper Sadong.

“The Lara is a tribe of Upper Sambas, part of which now resides on the Upper Lundu.”


“ē= English a.
e= English e in met.
ū= French u.
ŭ= English u in cub.
au= ow in now.
ai= English i.
ei= English ay in lay.
ō= aw in law.
ch final= German ch.”
——SARAWAK.SADONG.LARA.SIBUYAU.
Ableshaūninshaūnkaänbulih
Across (river)kadipasisapahjasebrang
Acquainted withkŭnyetŭmpuonnŭmparutau
Afraidtaruterounbuuttakut
Agreebepaiyujanggibepusunberjanji
Alligatorbuaibuoiburogaiyaŭ
Antsubisubisubēsemut
Angrybojiderochbajihing-at
Arise from sleepburamungkatkiasdani
Ataps, leaf matsilaŭiraŭaroatap
Abovesombusombusamoatas
Allperūgsamoasŭman-mansamoa
Ask (beg)mitemintamahiminta
Ask (enquire)sikyenpŭsikmasikantanya
Bathemamuchngumonmamumandi
Belowribo, sogansigansarochdibahōa
Beforediŭtaiyŭurudulu
Behinddi kŭnangdi kŭnangbuntotdudi
di sundichdi sundich
Beadstumbistumbistumimarēk
Blacksingŭtbihissungutchelum
Birdmanukmanokmanukburong
Blooddēyadēyadayadaha
Blindkerakbŭkapbutabuta
Break (in two)pŭtahpŭtahpatahpatah
Breathengashūngngashūngmisingatsipuat
Burnmupunnyahunyahu, ninutunoh
Badarapbēekjahējai
Boyanak kŭnyaanak kŭnyakangotanak biak
Bachelorbujangbujangbujangbujang
Bravepoganpoganpaganbrani
Bridgeteboiyanŭnyantitiandaŭ
BODY (HUMAN)pŭrūng, tibutiboungantuboh
Headubakbakabakpala
Foreheadarūdēichkaningdai
Cheekspŭndingpŭmpikokokoyu
Eyebetuchmatuchmatumata
Eyebrowburuch kŭningburuch kŭningburun riminbulu kanīang
Eyelashburuch kiratkilat matuchburun matubulu mata
Noseunugnundungdudugnidong
Nostrilsrubang unugnrubang undungrubang dudugnlubang idong
Mouthbobabobabobamulut
Teethjipuchjipunjapugigi
Tonguejurajilēratadila
Throatgunggongtegunggonggangognbatang hukōang
Earkojitkŭpingrajakpundīang
Chinserakaraängrangdagu
Hair of headubōkburuchabōkbuak
Necktungōkukōjangokhukōang
Sidetigangtigahangsilethusua
Shoulderkowinkowikaībauh
Breastsudōishuksadōdada
Backpunokjajurutukblakang
Bellytainputongputugnpahut
Posteriorkŭnangpŭmpi kŭnangrabatbuhīat
Loinskupongkupongapagnpunggōang
Arm–shoulder
to elbow
pupungpumpongbarangubuah langan
Do.–elbow to
wrist
birēngbrungōbaregnlangan
Elbowsukuchsikuchsikusiku
Handtŭngantŭnganbaregnjahi
Fingerstrinyubuah tŭngantrinyotunjōi
Nailssiruchsiruchsirukuku
Wristbrungōŭng-gŭmladakangg-am
Thumbsindu tŭnganindu tŭnganindu baregntunjōa indu
Thighpūūchpūūchpapa
Calfbitēsbitēsbatisbetis
Footkŭjakŭjakŭjakaki
Anclebuku siōktulang kelalimatu dudegnbuku alē
Kneebak karŭbbak tuodtukugnpala patōang
Heeltigapenigatigaktumit
Palmpura tŭnganpŭpach tŭnganparapa baregntapa jahi
Lipsbibichbibichbibichmulut
Fleshishinisiinshinisi
Bonesturangtulangturangtulang
Navelpŭshidpŭshidpusatpusat
Knucklebuku tŭnganbukuck tŭnganrakabuku tunjōa
Solepura kujapupach kujaparapa kujatapa kaki
Skinkuritkulitkuritkulit
BEASTS:–
Deer (rusa)paiyupaiyuanyungrusa
Monkey (kra)oyungkarakarakara
Dogkŭshōngkoshokashuasu
Catbushingsengauuchingmaiau
Pig, domesticaiyōponganuwēbabi humah
Pig, jungleponganlabalaukbabi kampong
Ratbabubabu, juportikustikus
Cough (to)mokūdmungkudmukutbatōak
Comemenūgmonūgutungdatei
Coldmŭdudbŭbi, madudsanguchilap
Cry outnai kiaksiakngampaknyawa
Cry (weep)siennŭngismunsenyabak
Cooktanuknŭnuknanuknyumai
Companiondingāndinganagēpangan
Commit adulterytŭngachnyowangbebaiyubambai
Covetlipōngkilekmurundika
Cutkapūgkapūgmŭmagnputus
Come outruachluachmungkaspansut
DRESS:–
Jacketjipōbojuchjūpobaju
Head-dressbung ubōk burangtundōbung abaklabōang
Petticoatjomuchjomuchjamukaiin
Trowserssinyangsaluarsalauartanchúat
“Chawat”tāuptahuppatungsihat
“Tambok”juachjuachjuajua
Do., small, worn
on the side
tambōktungkingtokengtambōak
Pinang knifesindasindasundalungga
Sheath of Pinang
knife
randunglandongsariobandōang
Parangbukō tŭkinbukōbaiisau
Sheath of do.sibōngsibōngdohongtangkin
Dayŭnuonuanoahi
Danceberejangbelanginaringigal
Drinknōknyūhūpman painnyihup ai
Dumbbawa, bakukakuawabisu
Deafbongamtebodungbūngalmandap
Destroyrusakrusakrusakhusak
Dividekutungbedodŭgpunugndaman
Doctor, to (bilian)būrich, nguri......bilian
Doctor, a (male)dayah beruri......manang
Do. (female)bŭrichdayung pancha,.br> bŭrichbari...
Doortibanjiganpintupintu
Deadkŭbūskŭbūskabiamati
Diligentgŭgachrijunggŭgahhajin
Enoughraput, sedangluputchukupumbas
Eatmanmaänumanmakai
Eggturochŭntuloturatelo
Entermurūtmurūtmarumasōk
Enemypūngănyupŭngaiyupengaiyumunsoh
Fireopuiopuiapiapi
Forbidden (tabooed)pūrichpŭrichparimali
Fishikyenikanikanlawak
Fly (a)turaturanyamoklalat
Fly (to)mukāburŭnchaling,
[mobur
mibirterbang
Fatgŭmu...manugumu
Fowlsiōk, siapsiōk, siapsiapmanok
Fall (“jatoh”)rŭburŭbumanalabōa
Forgetkambutngkomutkarimutlupa
Fathersamaŭmangsamaapai
Fireflybŭkarūpŭngkarupkalamiuchutlut
FRUIT:–
Duriandēandihŭndihanhian
Plantainborakpisangbarakpisang
Mangustinsikukgunausikuklangaiīn
Langsatlishētlashatsarikanlangsat
Goŭdiojianajalei
Go upmaädnyumakmakaniki
Go downmunmuhundisanuhun
Girlanak dayunganak dayungangotanak biak indu
Grown up (as
brushwood, selut)
jukutjukutabutsikut
Getdapūddapuddaputtŭmu
Gape (yawn)kuabngkuhabchabunnguap
Goodrŭmuspaguchlŭmusbadas
GodTŭpaTŭmpaPenitaBatara
Givenyen, juganjugonmangkanbahi
Gladraän, awangkira, awangrēpodika-hati
Goldberowanberowan amasberawanmas
HOUSE:–Outsiderŭminrŭminrŭminhumah
platformtŭnyutonyubŭntahantanyu
Common roomawachawachsambiruei
Private roomarūnrŭminohanglawang
Garretrŭngarŭngarŭngasadau
Highomusŭmunyŭmutinggi
Hillderūddarūdmunggubukit
Hidechukānnyukānnukanlalei
Hungryseburūkseburūkseburuklapah
Heardingangŭpingdangadingah
Husbandbonūchbonūchbanunlaki
Hot (“panas”)suranyowa, shirujerapanas
Hot (“angat”)parasparasparasangat
Isŭgiaduchunibisi
Is notmeting, doikadū aduchkatinadai
inyap raiya
Jump over menyakirmelompatnyantangmerejōak
merejok
Jump downngŭngungŭmpapunyangugntrajun
Jungletaruntaruntarunkampong
Kneelsedikangunyuchnungkognnyerunkōang
Keep (“pliara”)kiugatnagochnginguibun
nguännyingat
Knowpuänŭmpuonpenanētau, numŭ
Killsiūkenobūsngamisbunoh
Largebāsbahasaihyobesei
Lazysorutbojagŭgakelalāh
Leanmănyuchkuruskuruskuhus
Light, in weightjangannyangannyaänlempōang
Little, quantityshītichīukigēatsikēat
Longomuombuchŭnghopanjei
“Lesong” (a mortar)lishōnglesongrensunganlesong
“Alu” (a pestle)aruchaluarualu
Laughtawūchnatauguluktawa
Lie downguringngulēngguringgali
Lie (speak falsely)kādongmudōnglachēbula
Manybogūtŭbunkarabanyau
Meltririchlilichluluchanchuah
Mercifulmasimasimasēkaseh
Moonburanburanburanbulan
Mothersinduaiyang, ŭndusindoindei
Morningishan-ishanpagingakap anomagi-pagi
Mat (“klasa”)kasakrŭsahbidēbidei
Mat (“tikar”)ŭmokŭmakbidoklaia
Mandayah, naännūūch, inyasoökohang
Musquitoprungangprunggangpŭntujokhyamōak
MudJijūbjijublulokhubōah
Nightngarūmngarūmngarummalam
Newbaüchbaüchbahubahu
Notdūchkadūkatiadai, nda
Not (do)mabaanang
Nowmadinmatēmati diakamaia tu
Nameadūngŭnŭngaännama
Noonyun ŭnunarang onutŭno anos’tengah ahi
Old, mannyambanya tuüchŭmatuei
Old, thingŭmadŭmbatuhilama
Oilinyōinyōaiyanminyak
Open (to)kukatuhasnukassilak
Otherbŭkūnbukūnlainlnin
Outsidedisopaluäch sopasatodi luäch
Oneniindiŭsasa
Onceni, sidachni, idahnisidahsekali
Parang, forge amobangobamabatŭmpa
Postsrōsorosnahitiang
Poorcherātababōpapaseranta
Provisionsonyadbokolsangabekal
Perspirationudāsudāsadaspeloh
“Pinang” (betel nut)baïpinang, bahaiohēpinang
Put downnajimpannanaŭngkah
Put bynikūajimpanmogansimpan
Paddypadipadipadēpadi
Pleasantsidisidiahwannyamei
Quicklylikaspantasjapatlekas
Redbirēŭnchalakteransakmirah
Returnmŭrimaringurēpulei
Rememberingattianingatingat
Roadŭranjŭranpagalajalei
“Rotan”wiwihutan
Remove (pindah)beringarberpindahpindahpindah
Run awaybubuhuboholari
Rottenmodāmmodammodambuhua
Receivekambatkiranyamutterima
Ricebrasbras, borunahasbahas
boiledtubisungkoinasiasi
Straighttŭnggūnbujogtamutluhus
Strike (pukul)mukōngnŭntongmangkugnpalu
Sickmŭnammŭnamŭnampedīas
Shortpurokkŭdūkpunokpandak
Sleepbūūsbūūsbuustindōak
Sunbetuch ŭnumatūch shirumatu anomat’ari
Starsbintangbintangbintangbintang
Shut (to)tuppunut, tutututuptutup
Sandflybiāssirapbihassingīat
Scaldrāusrōusbatuangus
Seekirichtŭbūkmēlēpeda
Sharprojarojarujatajam
Shake, to (neuter)beguyutguyutbegotēbeguyu
Speakmīnyu, sindabesindakasénabejako
Sneezepasinbekuchēshberusunberkasi
Sit downgurungulumunyungduduk
Stand upmejōgmijōgagunberdiri
Spidertŭkaŭngkŭkaŭngatampa lawa
Stealnŭkunŭngkunangkochuhi
Sweetnibŭnyichsijamamismanis
Squeezepishūmichetngerachetpichīat
Satiatedbisochbisōbasokenyang
Spaciousbaiya tawashnyowatawastawas
Sorrysusah-ŭtinsusah-atisuba-latētusah
Small (size)shītichīŭkinekmukat, miet
“Sirih”baïdbaïduïtsirih
Skylŭngitlangitlangitlangit
Snakejipūchnyipuchnipaulah
Spitngirujangurujangerujaberludah
Spittlerujarēyangrayangai lioch
Stop (to)rūū, mōkōngŭndeimadibado
Still (to be)rūūmŭndumokodiaû
Takemittumittangkapambi
Touchtŭmatŭgūchnyankamjamah
Trackarōk, inyakindichtawan, ajubakaŭ
To-morrowsepagipagijakappagi
Thisati, iti, anūsiti, siechdiatu
Thatajech, inūsaächkako, tēannyun
Throw awaytaranbŭtanmatanbuei
Thirstybodūch ashūnghauskaring ashunghaûs
Vegetableskudōshŭngkŭnūchapudaûn kayu
Wingoradaradaratsayap
Whitebudabudaranaguputih
Well (baik)kenapaguchbaikbaiak
Walkponujalanberjalanbejalei
Womandayungdayungmahuindu
Wifesowūnŭshaūsaûunbini
Waterpiīnumonpaīnai
Wearykowūkkunyochtukurlelak
Wind (the)sobakmohunyaruangin
Worms (stomach)regyuŭngkihobiarbelut
Work (to)kamīnyangkaminyangmukutjama
What?uni, maniŭnichjai
Whither?kamakigupichkumēkini
Whence?so akisopichutung adumēarini
Who?osiosiasiapa
Youngmuraŭngōdangotmudei
Yesterdayŭnu mījachngŭnduramikamahi
Yearsawasowasawataun
PRONOUNS:–
Iakuakuikinaku
Thoukuuomuakokōa
Heeiyūchaiyechinitu
Wekiechamikaīkami (exclusive of persons addressed.)
kitei (inclusive.)
Yeŭngankitaakumkita
Theyeiyūchaiyechinitu
NUMERALS:–
Oneni, ikan
Twoduūch
Threetaru
Fourpat
Fiverimūch
Sixnum
Sevenjuh
Eightmaï
Ninepriï
Tensimūng

I add now a short vocabulary, forwarded to me by the Rev. William Gomez, who has been stationed at Lundu during many years. It involves a little repetition, but is useful to compare with that collected by the Rev. William Chalmers. By Lundu, Mr. Gomez refers to the original inhabitants of that river.

Names of Ten Men and Women in the Tribe.

Husband.Wife.
 1. Kalong, O. K.Gunja.
 2. GaliBinda.
 3. LangiRinja.
 4. ItakIndak.
 5. SamulingRimba.
 6. NyinkongJeba.
 7. BulangMingga.
 8. LunsongBurong.
 9. ManggaSara.
10. SagengTamo.

Heights.

MEN.
OK Istia Rajah 5 ft.  2½ in.
Garai 5 ft.  4 in.
Bulang 5 ft.  3 in.
Jinal 4 ft. 10½ in.
Lunsong 4 ft. 11 in.
WOMEN.
Pungut 5 ft.
Ria 4 ft. 10½ in.

Specimens of the Dayak Language.

——SABUYAU.LARA.SALAKAU.LUNDU.
NUMERALS:–
Onesaasaasani
Twoduaduaduaduo
Threetigatarutalutaru
Fourampatapatampatpat
Fivelimarimalimarimo
Seventujohijotujohjo
Eightlapanmahidelapanmahi
Ninesambilanpiresambilanpire
Tensapulohsapulohsapulohsamoong
Waistpunggongapakngpinggangkupong
Navelpusatpusatpusatpesud
Kneepala patontukungtuutbakorob
Footkakikajapahapo, on
Heeltumbittigaktumittiga
Skinkulitkuritku, itkulit
Bonetulangturakngtuangtulang
Fleshisiinsinisidaging
Sinewuhatuhaturatat
Milksususususususisun
Heartatiatehatiatin
Spleenkuhakurakurakura
Gallumpaduumpadupadupodun
Brainsuntakuntukotakotuk
Blooddahadayadarahdaya
Spittledi liohrayakngai ujaroyang
Snivelinsakbudukedohdok
Tearsai matapain matuai mataeu boton
Perspirationpelohadaspaudas
Dandriffdakidunukdatiing
Pusnanapenununanapenona
Facemuabahasmuhajawin
Dumbbisuawaawa
Deafbengalbagibangabangam
Blindbutabutabutabuta
Dimnessulonkaborkaborkabor
Stammerkatmahawahawah
Sillybudonbagahbagahbudoh
Madgilagilagilagila
Coughbatokmukutbatokmukud
Boilbisultampusubisoanperkis
Sealautlautlautkirekng
Sunmataharimatoanomata arimata nanu
Moonbulanburanbuanbulan
Starbintangbintangbintangbintang
Lighttrangtawastarangjava
Darknesspetangpetakngpetangmapong
Heatpanasjaradarangputek
Coldchelappanutdinginmodud
Cloudremangrahunigagening ayong
Lightningkilatkilatelakkilat
Thunderguntohguntorguntordudu
Rainbowunggoajamerajeantu aiberengan
Mankindmanusiasokmanusianyaah
Manohang lakiarehangakinyaah dadari
Womanohang indohmahuang binidayung
Bodytubohungantubohgenan
Hairbokabokbu, ukbok
Headpalaabakkapalabak
Foreheaddahikaningkaninguru
Templespisankingkektangengengponyip
Eyebrowbulu kenengbulu riminbulu ramangkening
Eyematamatumatabotun
Earpendengrajaktere, nyekkajip
Noseidongdudukngidongnogong
Cheekpipikukokokopanig, ng
Mouthmulutbabamulutbeba
Tonguedilaratajiajera
Lipmulutbibihbibirbibin
Teethgigijapugigijupon
Neckhakongjangoktegehtungoh
Chindagurākngjagorang
Backblakangrutukba, ikangpunok
Feetkakikajapahapo, on
Handlanganbarekngangantangan
Chestdadasadohdadasodo
Fingertunjokterinyokukotterinyo
Nailskukusirukukusirun
Stomachprutputukngparuttain
Fireapiapiapiapoi
Smokeasapasupasapasu
Rainhujanhujanhujanjan
Windanginnyaruanginsebak
Stormbahattupannyaruribut
Sandpasehkrasikkrasiksumat
Stonebatubatubatubatu
Mountainbukitmungubukitdoron
Hillmunggumutonmutonmotang
Mudrebohpayaochakrapak