MODERN VERSION.
An t-ùghdair Ossian mac Fhinn.
Do chunnaic mi teaghlach Fhinn, ’us nior bu teaghlach tioma tréabh, Agam do chunnaic mi sabh, de mhuinntir an fhir an dé. Do chunnaic mi teaghlach Airt, fear le’r mhac donna binn, Fear is fearr ni faca mi. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn. Do ni fhac mar a chunnaic mi, chunnaic mi mac an Luinn fa Fhinn. Och! is mairg na faca e. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn. Do’m ré ni ioghnadh gach olc, dha bheil air mo cheann. Sinn saora marruinn o phèin. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn. Do chunnaic mi teaghlach.
Is e ùghdair so Ossian.
Is fad an nochd na neula faim, is fada leam an oidhche an raoir, An la an diugh ge fada dhomh, do bu leor fada ’n la an dé, Fada leam gach la a thig, ni mar sin bu chleachdadh leam Gun deabhtha gun deanamh catha, gun bhi foghlum cleas dlù. Gun nigheanaibh, gun cheòl, gun chruit, gun phronnadh cnaimh gun ghniomh gré, Gun tuilleadh fhoghluim gheire, bhi gun fheill, gun òl fleidh, Gun chion air suiridh, no air sealg, an da cheard ri an robh mi, Gun dol an gleò no an cath, ochan! ach is deurach domh, Gun bhreith air eilid no air fiadh, ni h’amhuil sin bu mhiann leam, Gun luaidh air chonbheart no air chon, is fad an nochd na neula faim, Gun eiridh gaisge ghnàthaich, gun imirt mar a b’àill leinn, Gun snàmh d ’ar laochruidh air loch, is fad an nochd na neula faim, Do ’n t-saoghal mar a ta mi, is truagh ar bith mar a tha sinn, ’Nam sheanair a tarruing chlach, is fad an nochd na neula faim. Deireadh na Feinn far nis, is mi Ossian mòr mac Fhinn, Ag eisdeachd ri guthaibh chlog, Is fad an nochd na neula faim. Faigh a Phadruig dhuinn o Dhia, fios an inbhe am bi sinn, Gu saorar marrainn roimh lochd, is fad an nochd na neula faim. Is fad.
ANCIENT.
Auctor hujus Ossin.
La zay deacha finn mo rayth, di helg er sleyve ny ban finn Tri meillith wathyon ny wayn, ne zeaath skaow vass in ginn Ossin is vinni lwmmi di zloyr, bannicht foiss er anmyn finn Agus innis gay wayd feyg, hwtti er sleyve ny ban finn. Ga mor lewe crathamar slee, or ni deatha voylte in loy Di hutti er sleyve ny ban finn, di zeyith lay fin nyth wlygh Innis doyf royth gith skayle, bannith er a waill gin zoyth A bayig eaddith no ermmi, a doll leive a helg gi lay Di weith eaddith agus ermmi, a doll leine a helg mir senni Ni weith feanee zeiwe ym zoe, gin leynith roylle is men Gin chottone schee schave, gin lurych sparri zeyr zlynn Gin chenvart clooth di chorrith, s zay ley in norn gi fer Gin skay neynith warryth boye, gin lanni chroye eskoltith kenn A nearryth in doythin fayn scheath, ne royth nath bi zer no finn Is schea a barri enicht is awge, ne zeath lav vassa chinn Doll in dastill a choyn zill, gi aggin er farri mir finn Cath eggr a choymir schear, a helg er sleyve ni ban finn A phatrik ayd chinni ni glar, di balin grann vass ir ginni Noyr a hwyth finni r gonni da binni seirri agus schear Gow gyir o chnok gow cnok, a meskeith hork is feaygh Di weith finn agus brann, nane swe selli er in tleywe Gyth fer rewe in nayd helg, no ger eirryth kolg in feark Di leggymir tre m cowe, a barri lowe syth way gi garga Warwe gith cowe zewe da eyg selli fa neyd yn eyll na hard Di hwtti vi meill feyg bar er a zlann di weith fane tleyve A haggus eyg agus arbe ne zarne selgi mir sen reywe Gir bee deirrith ir selgi hear, a clarre oyd ni glar is ni glok Deich kayd kow fa lawre oyr hutti fa leon x c tork Di huttidir lyne ni twrk, a roynith ni helg er in lerga Mir a weyg r lanith is r lawe di verdis air er in telga A phatrik ni baichill fear, a wakka tow hear no horri Selga in lay raid lin a waynew fin bi woyth no sen Ach sen selga a roinith finn v’alpin ni minni blayth Gar ni goyllane ansi cheille, gi bi winni laym ane lay Lay za deach.
MODERN.
Is e ùghdair so Ossian.
La dhe ’n deachaidh Fionn mo ghràidh, do shealg air Sliabh nam ban fionn, Tri mile de mhaithibh na Feinn, na deagh sgiathan os an cionn. Ossian is binn leam do ghlòir, beannachd fòs air anam Fhinn, Agus innis cia meud fiadh, thuit air Sliabh nam ban fionn. Cia mòr luath chratham ar sleidh, oir ni deachaidh uait a luaidh Do thuit air Sliabh nam ban fionn, do rheidh le Fionn nam fleadh. Innis doibh romhad gach sgeul, beannachd air a bheul gun ghò. Am bitheadh éideadh no airm, a dol leibh a shealg gach lò? Do bhitheadh éideadh agus airm, ’dol leinn a shealg mar sin, Ni bhitheadh Fian dhiubh a ’m ghuth, gun léine sroil is min, Gun chotan ’us i seimh, gun luireach ’us barr geur glan, Gun cheannbheart cloch de chorr, ’s a dha shleagh ’an dorn gach fir, Gun sgiath nimhneach bheireadh buaidh, gun lann chruaidh a sgoltadh cheann, An iarraidh an domhain fa seach, ni robh neach bu gheir no Fionn, Is e a b’fhearr fhineadh ’us agh, ni dheachaidh lamh os a chionn, Dol an tasdail a choin ghil, cia againn fear bhàrr mar Fionn? Gu h-eagar chaidhmir siar, a shealg air Sliabh nam ban fionn. A Phadruig oide chinn na cleir, do b’aluinn grian os ar cionn, ’An uair a shuidh Fionn m’ar coinnimh, do binn sear agus siar, Guth gadhar o chnoc gu cnoc, a mosgladh thorc agus rhiadh. Do bhi Fionn agus Bran, ’nan suidh seal air an t-sliabh, Gach fear dhiubh ’an eud seilg, no gur eireadh colg am feirg, Do leigeamar tri mile cù, a b’fhearr lùth ’s a bha garg. Mharbh gach cu dhiubh sin da fhiadh, scal fa’n deachaidh iall ’an aird. Do thuit se mile feidh barr, air a ghleann do bhi fo ’n t-sliabh. Na th’ agaibhse fhiadh agus earb, ni dheanadh sealg mar sin riamh. Gur b ’e deireadh ar sealg shear, a chleirich oide nan cleir ’s nan clog, Deich ceud cu fo shlabhraidh òir, thuit fo leòn deich ceud torc, Do thuit leinn na tuirc, a rinn na h-uilc air an leirg. Mar bhitheadh ar lann ’us ar lamh, do bheirdeas àr air an t-seilg. A Phadruig nam bachull fior, am faca tu shear no shoir, Sealg an la ri d’ linn, o Fhianaibh Fhinn bu mho na sin? Ach sin sealg a rinn Fionn, mhic Alpainn nam mionn blath, Thar na gòlan anns a chill, gum bu bhinue leams’ an la. La dh’ an deachaidh.
ANCIENT.
Actor hujus Ossin.
Lay za deach say zai keill, Patrk zrynn ni bachal . . . Rug e in tossin less er wurn, gow was aa gi . . . sl . . . Is di bail awzail uoid, Ossan nan roak nach teym Coo in tein neaach gin a loyith, smow chur groym er feanow fynn A cleryth ni bachill brek, bi wor ym beacht zut reid lin A churri a wrayr a znaath, ne wai zaw er fanaw fynn Onyth harly zut gin noine, a Ossin gin doll nane dey Bee say er chathris gi braa, how gathris di znaa nyn fane Kegit blyin di bein boa, a geyskych reid choel syth heill Ne hynossit zut gow maik, a luit eacht a rin feanow fynn Fa ranew in doyn traane, wa agginn fene er gyth . . . Keiss ga hokwail gow fane fin, na noe in tegwail . . . Ne reive ansyth si doythin vor, nach da bi chor bea na . . . Ne reive in nalwe nin lann brek, a darveith . . . Da nynnosit zeive in ness, a Ossin nin gress noch mein. Coo yn tein neach bi zar lave, wa sreyith . . . Mor in feine, a churris orm, a cleyrrith oyd nyth f . . . Ni hynossit gow lay looin, ne way loye . . . Onyth harlyth how nane dey, a Ossin da dane . . . Coo nyth leich bar lat mait skay, ri dol din ane ansyth gath Oskir is keilt is gowle, is m’lowith nyn lanni maath Fa hymchill v’kowle ayl boyin di bi raa si chath Farzone fullych m’ynreith is kerrill ri sneive zaath Dermin daath alin gyn nawle, re hor skaath chin bi waath Collyth m’cheilt er wley mynni, kyrkeith curri nyn genk maath Agus rynnith m’ynreith, myrychin nar wenyth in gaath Felane foltinn bi wakith ind, agus garryth in deim narv Derring m’doyrin gyn none aygh m’garryth bi waath law Me fene is g. m’smail is dyryth darrith m’ronane Tre mek nyth kerd gyn chalk, re oyr hentyth di barm yark Mir a zana ma zut goo, a cleryth wor furt nyth mynni Cha noch banit dossyth din nane ach gith fer fane a braath a zille Soo id chaithir is gawe di fenni is wayassi in narm gi ler Gi ein neach ga bi zar laiwe, hanyth o chaaith guss in nane Hanyth reith lochlin er ler, daor done skaa by wor gnaa Di wraa keiss errin er koyne, fane deyryth r sloyg gyth ler Hanyth ith chawr zar wane, twoa dey hug ass gi knok Carbryth loaechr bi waath lawe, iiij chayth slane gow port Vii caythin hanik in nane huggar in near o lea cuynni Ne . . . sa nyth deacha rir gerrow, oo roe zein slane o zaryth dwnni Is sai waa na chawlyth long, daryth deown syth hylych fene xxx caath feit di loyith nath dea woyin dar der feine Waa ga weeow er in trae, cown krer bi lawe gin locht Ruk sloyg nyn hynea zeive, is di hog ea kenni reith er knok Cown m’reith wllith nin eacht, agus dollir nan greath trom Di zagamir er in traa er ym bayth fo zar tonni iij mec doytith ga bi rane, yth toythit o lar yn long Fer tenni is kerkil a flwk, a zaik sinni a gorp gi lommi Oor armyth neyn reith grekga, agus forni nyn beyme trome Di zagamir fa zaar byve, is ner aig synn in vyve fa bron iiij mec reith lochlin bi a chasgr sein de neive arm Ne tre balwe one vorrin or, neyn deacha sayd voyn ach marg Re in doythin ga bi wor, Dare done skayth bi zall gnaa Di zaig sinn sin a chorp er trae, er ni lot fo wail nyn nane Di loyew in doythin trane neyn deacha woyn fene sin nar Ach reith ni franki mir hea an lyn say brea er in nail Er eggill in oskir wll, cha di leggi ay voyeni er lar Gow glen baltan mir ta hest, is and di zawe ay foss is tawe Er traye fintrath ni goyn fer in churri ni sloye in tar Er reow in doythin trane, di zoil sein fene er sar Di bimmi o reith r narm, leich a waa marve er in lar Di bimmi clawe agus skayth na blaya har er in traye Er traye fintraithin nyn port, di bimmi ann corp ferrane Di bimmi leich fa zar byve, is di bimmi ann fyve ar Phatrik V’Alpin ail, neyn danith zar wane wo rae Ach da cath eggr gyn locht is ny roif in gorp slane Cath di clanni bisskyni zeive, boein noch char vennyth in law Cath di clanni mornyth nyn grath is in darne lay clannow smail Er fr lawsyth ath halgin trane, say zaik sin dar wane sin nar Coyk cathin eggr zar sloyig a legga woyn er in tra xxxth ca feizit gin rath, deechcayd feithyit gith cath zeive Zarremay loyg zar zoynn, nach dranik er toynn a reiss A halgin da wreggrin clar, o baillait deym pen gych skail Gow dukgai caa zawryth nyth glann, noch cha danik ken r lay Di rynni sin a gawli long, agus argit trome in reith In noor sin eydda sin neycht, in neirrin er gi lea dee A Phatrik matha ny mynn an id keilli a waym bass Cur feyn talla her mo knees oss aggit hay fiss mo skail Ossin o taa tow skeith, dane a noss di heith gou bass Gau turnigin is ear tlws, is gew Dea mowch gi lay Ar sleyve Seyane la luain, agus ni sloye er a lar Meichall is mur is mac Dey, dy hoyrt fene er an law In da espil deyk si wlay gi clerych may is gi faye Edrwme agis effrin or di wi gi croy er my lay. Lay.
MODERN.
Is e ùghdair so Ossian.
La de ’n deachaidh se do ’n chill, Padruig grinn a bhachuill . . . Rug e an t-Ossian leis air mhuirn, gu bhitheas e . . . ’Us do b’aill leam fhaghail uait, Ossian nan ruaig nach tioma, Co an t-aon neach gun a luaidh, ’s mo chuir de ghruaim air Fiannaibh Fhinn? A chléirich a bhachuill bhric, bu mhòr am beachd dhuit ri d’ linn, A chur ann am briathraibh gnàthaichte, na bha a dh’agh air Fiannaibh Fhinn. O na tharladh dhuit gun on, Ossian gun dol ’n an deidh, Bith-sa air chaithris gu bràth, thu’g aithris mu ghnàth nam Feinn. Caogad bliadhna na ’m bithinn beo, ag éisdeachd ri d’ cheòl ’s a chill, Ni h-innisinn dhuit gu m’ eug, a liuthad euchd ’rinn Fianna Fhinn. Fearainne an domhain trein, bha againn féin air gach . . . Cìs ’g a thogail gu Feinn Fhinn, air neo an teugbhail . . . Ni robh anns an domhan mhòr, neach da ’m bu chòir Ni robh anu an Almha nan lann breac, a gharbh . . . Da ’n innisid dhoibh a nis, Ossian nan greas nach . . . Co an t-aon neach bu gheire lamh, bha . . . Mòr a phéin a chuireas orm, a chléirich oide . . . Ni h-innisinn gu la luain, na bha a luaidh . . . O na tharladh thu ’n an déidh, Ossian da deanadh . . . Co na laoich b’ fhearr leat mu ’d sgéith, ri dol do ’n Fheinn anns a chath? Osgar ’us Caoilt ’us Gall, us Mac Lughaidh nan lann maith, Fa thimchioll Mhic Cumhail aille, buidheann do bu réidh ’s a chath, Fearghon fuileach mac an rìgh, ’us Caruill r’a ’s nimhe gath, Diarman dathta aluinn gun umhal, do fhuair sgiath chinn bu mhaith, Collaidh mac Chaoilt air fleadh mìne, Corca curaidh nan geang maith, Agus Roinn mac an rìgh, muirichinn nach mìn ’an cath, Faolan folt-fhionn bu mhac Fhinn, agus Garaidh an dion nàmh, Dearuinn mac Dobharain gun on, Aodh mac Garaidh bu mhaith làmh, Mi fein ’us Garaidh mac Smail, ’us Daoire darrach mac Ronain, Tri mic a Cheaird gun cheilg, ri ’r thionndadh do ’m b’arm dhearg. Mar a dheanadh mi dhuit guth, a chléirich mhòr Phuirt na mionna, Cha b’ aithne dhomhsa de ’n Fheinn, ach gach fear dhiu bh’ a breth a gheill Suidh ’n ad chaithir ’us gabh do pheann, ’us gu faigheas an arm gu léir. Gach aon neach do ’m bu gheir làmh, thainig o chathaibh gus an Fheinn. Thainig righ Lochlainn air lear, Daire donn sgiath bu mhor gné, Do bhreith cìs Eirinn air Chonn, fa ’n deurach ar sluagh gu léir. Thainig de chobhar do ’r Feinn, sluagh do thug as gach cnoc, Cairbar leobhar bu mhaith lamh, ceithir cathan slan gu port, Seachd cathan thainig de ’n Fhéinn, thugar tri an ear o leth Chuinn, Ni mor nach deachaidh ghearradh na robh dhinn slàn o Dhaire donn. Is e bha ’n a chabhlach long, Daire donn ’s a theaghlach féin, Deich cath fichead de shluagh, nach deachaidh uainn do ’n tìre féin, Bha ga ’m feitheamh air an tràigh, Conn crithear bu làmh gun lochd, Rug sluagh na h-Innia dhoibh, ’us do thog e ceann rìgh air cnoc, Conn mac rìgh Ullaidh nan euchd, agus Dollar nan gniomh tròm, Do dh’ fhàgamair air an tràigh, air am bàthadh fo ghàir tonn. Trì mic Dubhtaich dha ’m bu threun, a teachd o lar an long, Feartan is Cearcul a phluic, do dh’ fhàg sinn an cuirp gu lom. Omhar armaicht nighean rìgh Greige, agus Forna nam beuman tròm, Do dh’ fhàgamar fo ghàire baoibh, is nior fhàg sin an aoibh fa bròn, Ceithir mic rìgh Lochlainn, a chosgair sinn de nimh arm, Na tri Balaidh o ’n Bhorruinn shoir, ni ’n deachaidh iad uainn ach mairg, Righ an Domhain ge bu mhòr, Daire donn sgiath bu gheal gné, Do dh’ fhàg sinn a chorp air tràigh, air a lot fo bhuille na Feinn, De shluaghaibh an domhain tréin, ni ’n deachaidh uainn féin ’s an àir Ach rìgh na Fraince mar e, ainlinn ’s e breith air an àil; Air eagal an Osgair oill, cha do leig e a bhuinn air làr, Gu Gleannabaltan mar tha ’theisd, is ann do ghabh e fois ’us tàmh. Air tràigh Fionntraigh a chuain, far na chuir na sloigh an t-àir, Air righribh an domhain tréin, do dh’ òl sinn féin ar sàr, Do b’ iomadh o fhraoich ar n’ arm, laoich a bha marbh air an làr, Do b’ iomadh claidheamh ’us sgiath, ’n am bloighibh shear air an tràigh, Air traigh Fionntraigh nam port, do b’ iomadh ann corp fhearàn, Do b’ iomadh laoich fo ghàire baoibh, ’us do b’ iomadh ann faoibh àir. A Phadruig mhic Alpain àil, ni ’n d’ thainig de ’r Feinn o thràigh, Ach da chath eagar gun lochd, agus ni ’n robh an corp slàn. Cath de chlannaibh Baoisgne dhiubh, buidheann noch char mhean an làmh, Cath de chlannaibh Moirne nan grath, agus an darna le clannaibh Smàil. Air bhur làmhsa a thailginn thréine, ’s e dh’ fhàg sinn de ’r Féinn ’s an àir, Coig cathan eagar de ’r sluagh, a leigeadh uainn air an tràigh, Deich cath fichead gun rath, deich ceud fichead gach cath dhiubh, De dh’ àireimh sluaigh Dhaire dhuinn, nach d’ rainig air tonn a rìs. A thailginn da freagrann cléir, o b’ aill leat uam féin gach sgeul, Gu tugadh cath Ghabhra nan gleann, noch cha tainig ceann ar la. Do rinneadh sinn a gabhail long, agus airgiod trom an rìgh, An t-òr, ’s an eideadh, ’s an ni, ’an Eirinn air gach leth di. A Phadruig mhaith nam mionna, ann ad chill am faigheam bàs? Cuir féin talamh air mo chneas, o ’s agad tha fios mo sgeul. Ossiain, o tha tu sgìth, dean a nis do shìth gu bàs, Gabh d’ ùrnuighean ’us iarr tlus, ’us guidh Dia moch gach la, Air sliabh Sion la luain, agus na sluaigh air an làr, Michal ’us Muire ’us mac Dhé’ do thoirt féin air an laimh. An da abstol deug ’s a bhlaith, gach cleireach maith ’s gach faidh, Edaram agus Ifrionn, oir do bhi gu cruaidh air mo la. La.
ANCIENT.
Auctor hujus Osseane m’fynn.
Anvine in nocht nart mo lawe ne ell mi coozein er laar Is nee enyth zof waa bronych ym zebil trog sennorych Troyg gi neith cheddeyth doif seach gi dwn er twne talwon Re tarring clach a hallinn gow relling hulchin talzing It ta wrskal aggwme zut er ir zi wuntir phatrik Estith re astenyth inn schal beg er tocht zin talgin Brwin di rinnyth in swnn er sleywe quoalgein moelyth lwmm Di churri er feanow phail ywir in ta hunwail Da drane din wrwin wroyth chur finn er clan morn Agus in trane elli zeit ormss is er clannow biskneith Hugas fregryth nar choyr er m’cowle v’tranewoyr Hurd nach bein fada fa smacht is nach danyth doo geilleicht Di weit Finn fada na host in leich nac burras a cosga Fer gin noyin gin eggill nor a quayl in doo regryth Is sea coyrra di raa rwm flath eanyth ny vane finn Bea tou schell a tarring clooch ma in deyt how in weit wronyth Di zeyrris is sin ra erg soss o vak cowle a rinzerga Sea lenn me din nane awnyth cathrow chath croychalm Fastir miss ag in nane verrir royssa my wraa feyn In lwcht a wa gim heit ann is da in deit id tame gi anvin Faa meith in coythrlyth croo din nane in gath crwnvonyth Anvin Ymyth nac gin anyth ann da in tallyth tame gyth anvin anvin Anvin in nocht cley mo curp creddwm di wraer padrik Eddir lawe is chass is chenn, it tame ullith gi anvin anvin Anvin.
A houdir so Ossin.
In soo chonnich maa in nayne, di chonnich ma caynan is goole Finni is oskir mi vacki rynith is art is dermit doone M’lowith kynkeith ni galge garrith derk is ey beg Is ey m’carrith nor heyme ni tre finni is fed Glass is gow is garri galwe nin gead is conane brass Gole is cwin m’gwille sokkith m’fynni is bran Keilt m’ronane ni gath doywn coylin is leym er gleinni Is caedith a fronith or is fer one woyne var by vinni Baynith m’Brassil ni lanni m’chromchin tenni m’yn smail Agus oskir m’carrith zerve ni tre balwa is ni tre skaill Tre boyane zlinni schroill tre rwell o voynith reith vii mic cheilt ni glass tre zlassni zlessra nyn ser Tre beath chnoki durt be veddeis fa wurni znath Deach m’eithit vorni vor oissi teacht er boie id tad In soo a chonich ma in nane boyine eall di chenchyth koyll In dimchill ossin is inn swle zlinni di fronfre or Fer loo is kerrill croye di verdeis boye er gyth catht Fay canym is felune feall di chonnik mi ead in soo In soo chonni.
MODERN.
Is e ùghdair so Ossian mac Fhinn.
Anmhunn an nochd neart mo laimh, ni bheil mo choimhghin er làr, Is ni ioghnadh dhomh bhi brònach, ’am ghiobul truagh seanarach, Truagh gach ni cheadaich domh, seach gach duine air tuinn talmhainn, Bhi tarruing chlach a shallain, gu relig thulaich an tailghin, Tha ursgeul again dhuit, air ar dheadh mhuinntir, Phadruig, Eisd ri fàistneachd Fhinn, seal beag air teachd do ’n tailginn. Brughainn do rinn an sonn, air sliabh Chuailgne maola lom, Do chuir air Fianaibh Fail, aobhair ann do thionail. Da thrian de ’n bhrughainn bhreagh, chuir Fionn air Clanna Moiru, Agus an trian eile dheth ormsa, agus air clannaibh Baoisgne. Thugas freagradh nar choir, air mac Cumhail mhic Threunmhoir; Thubhairt nach bithinn fad fo a smachd, ’s nach deanainn da géilleadh. Do bha Fionn fada ’n a thosd an laoch, nach b’ fhurasd a chosgadh, Fear gun on gun eagal, ’n uair a chual an dubh-fhreagradh, Is e an còmhradh do radh rium, flath ainbhtheach na Feinn, Fionn, Bithidh tu seal a tarruing chlach, ma ’n d’ theid thu ’na bhith bhrònach, Do dh’ eireas sin ri feirg suas, o mhac Cumhail rinn-dhearg, Is e lean mi de ’n Fheinn ainbhtheach, an ceathramh cath cruaidh-chalm, Fasdair mise aig an Fheinn, bheircar roimhse mo bhreth féin, An luchd a bha ga ’m sheideadh, ann is do ’n teid, A ta ’m gu h-anmhunn-mhunn Fa mi an comhairleach crodha, do ’n Fheinn an cath cruinnbheum. Anmhunn, Iomadh neach gun aithne ann, de’ an talamh ta ’m gu h-anmhunn, anmhunn, Anmhunn an nochd cliabh mo chuirp, creideam do bhriathra Phadruig, Eadar làmh ’us chos ’us cheann, a ta ’m uile gu h-anmhunn anmhunn. Anmhunn.
Is e ùghdair so Ossian.
An so chunnaic mi an Fheinn, do chunnaic mi Conan ’us Gall, Fionn ’us Osgar mo mhac, Roinn, ’us Art, ’us Diarmad donn, Mac Lughaidh geangach nan colg, Garaidh dearg, ’us Aodh beag, ’Us Aodh mac Garaidh nach tioma, na tri Fionna ’us Fead Glas, agus Gobh agus Garaidh, Galabh nan gead ’us Conan bras, Goll agus Crudhain mac Ghuill, Socach mac Fhinn agus Bran, Caoilte mac Ronain nan cath, deagh dhuine coimhlinn agus leum air glinne, Is e a cheud a bhronnadh òir, ’us fear o ’n bhonn bharr bu bhinne, Baithean mac Brasail nan lann, mac Croimchinn dein mic an Smaill, Agus Osgar mac Garaidh ghairbh, na tri Balbh ’us na tri Sgeil, Tri buidhinn Ghlinne Sròil, tri Ruaill o mhonadh Righ, Seachd mic Chaoilt nan cleas, tri Glasa o Ghlasraidh nan saor, Tri Beathach chnoic an Duird, do bhitheas fo mhuirn a ghnàth, Deathach mac Fhichit a Bhoruinn mhoir, os a teachd air buaidh a taid. An so chunnaic mi an Fheinn, buidheann fhiall do cheann ’chadh ceòl. An timchioll Ossiain ’us Fhinn, siubhail ghleann do bhronnadh òir, Fearluth ’us Caruil cruaidh, do bheireadh buaidh air gach cath, Fa canaim ’us Faolan fiall, do chunnaic mi iad ’an so. An so chunnaic.
ANCIENT.
A houdir so ossin m’finn.
Innis downe a phadrik nonor a leyvin A wil neewa gi hayre ag mathew fane eyrrin Veyriss zut a zayvin a ossinn ni glooyn Nac wil neewa ag aythyr ag oskyr na ag goolle Ach is troyg ni skayl channis tuss cleyrry Mis danew chrawe is gin neewa ag fane eyrrin Nac math lat a teneir vee tow si caythre Gin keilt gin noskyr weith far zutt is taythyr Beg a wath lwmsi wee ym hew si caythree Gin keilt gin noskyr weith far rwm is maythir Is farr gnwss vec neyve re agsin raa am lay Na wil doyr si grwnnith vea aggit gi hymlane Innis dwne a halgin skayli ni caythryth noya Verinsi zut gi hayre scaylli cath gawrraa Ma sea skayll ni cathrych zeawris tuss a hannor Gin netow gin nagris gin nenkis gin nanehoyve Ka id muntir neyve is oyssil fayne eyrrin Vil kroyss na gree na deilli sead cleyrri Ni heynin is ni fane ni cosswil eayd ree cheyll Neir zlass glayrre wea geyrre sprey Er zraw tenni phadrik na fagsi ni demyh Gin nis di ree noya ber a steach ni fayni.
MODERN.
Is e ùghdair so Ossian mac Fhinn.
Innis duinn a Phadruig an onoir is leinn; Am bheil neamh co h-aighear aig maithibh Feinn Eirinn? Bheirinnse dhuit a dheimhin, Ossian nan glonn, Nach bheil neamh aig d’ athair aig Osgar no aig Gall. Ach is truagh an sgeul a chanas tusa chléirich, Mise deanamh chràbhaidh ’s gun neamh aig Feinn Eirinn. Nach maith leat a d’ aonar bhi d’ shuidh ’s a chaithir Gun Chaoilt, gun Osgar bhi marriut ’us d’ athair? Is beag am maith leamsa bhi am shuidh ’s a chaithir, Gun Chaoilt, gun Osgar, bhi marrium ’us m’athair Is fearr gnuis mhic neimh ri fhaicinn réidh do la No na bheil de dh’ or ’s a chruinne bhi agad gu h-iomlan. Innis duinn a Thailginn sgeul na cathrach naomha, Bheirinnse dhuit co h-aighear sgeul catha Ghabhra. Ma ’s e sgeul na cathrach, dh’ iarras tusa a sheanair, Gun iotadh gun ocras, gun airceas, gun aineamh. Ge iad muinntir néimh, is uasal Feinn Eirinn, Am bheil cruas nan cridhe, na diolsa iad a chléirich. Ni h-ionann ’us na Feinn, ni cosmhuil iad ri cheile, Ni air ghlas clàr a bhi ag iarraidh spréidh. Air ghràdh teann a Phadruig na fàgsa na daimhe, Gun fhios do rìgh neimh beir a steach na Feinn.
ANCIENT.
A houdir soo Ossein.
Annit doif skayle beg er finn, ne skayle nach currein soym Er v’cowle fay math golle, fa cowin sen rame ray Di wamyn beggane sloyeg, ag essroyg nyn neggin mawle Di chemyn fa holta yr trae, currych mor is ben ann Keigit leich zownych mane leich, fa math er gneeit er gych gart Fir rar ness is marg a cheith, di gowmist er gi ter nert Derrymir wlli gi dane, ach finn no wane is gowle Dethow churrych fa hard keym wa na reym scoltyth nyn donn Ne yarnyth tam in na techt gir zoywe calle si fort ynaa Yth techt dey her in ness derre ass m’cayve mnaa Gilli a darli no syth graanne, is ser mayne nossyth dalwec In nynin hanyk in gane, di waymin feyn rompyth sorve Heg thuggin gu pupaill finn, is banneis gi grin doyth Reggir m’kowle na heiner, in bannow beinn gin toyth Darrit in reith fa math drach, gi hard di neyn dath zlan Ca trawe as danith in wan, toywr skaylli gi gar rowne Neyn may re heir fa hwne, innosit gyth crwn my zayll Ne elli trawe fa neyin grane nar earis feyn di leich feal A reithyin hwlle gi royd a neyn oyk is math dalwe In tosga fa daneis an gane tawiris doyth pen gi darve Mi chomryth ort mass tow finn, di rae run in makayve mna Daywis towr loyryth is di loye gave mi chomre gi loyth tra Derrich in reith fa math fiss sloneit a niss ca ter a hei Goym rayd chomre a wen er gi far za will in greit Tay la feich a techt er murri leich is math gol er mi lorga Mak re na Sorchir is geire erme is do fa anm in Dyr borb Di churris gessi ne chenn gi berre fin may er saylle Is nach bein aggi mir wnee gar wath a ynee is awge Di raye osgir gi glor mir far sin di chosk gi reith Gin gar for finn di yess, ne rach tow less mir wneith Di chemyn techt her stead leich si wayd oss gi far Sowle ni farga gi dane si nwle chadni zoyve a wen Clokgit tenn teygne ma chenni far nar heme is bi tren Skaa yrwnnych you er a zess a drum lin cless era claa Clawe trome tortoyl nac gann gi tenn er teive in ir vor A gymirt class assi chind is a techt in genn tloye Za voneis zasg gi moya a sessow in gawlow skay Er nert er zask er zolle ne elle far mir achay Naill flath is rosk reith in kenn in ir fa keive crow Math in noyth fa gall a zayd is loayth a stayd ne gi srow Tanik in stead sin in deir sin far nar weine riss in nayne Kegit leich wemir ann zonyth ra hynsyth gar nar Er eggill in ir is a heyth ne royve leich zin gan zrane Da twne mir hanik in deir darrit in reith fa math clu In nathin tow feyn a wen in na sud in fer a der tow Haneym a v’coulle a ynd is fowir linn a zi tane Darg say miss wra less ga math di thress a inn aylle Derre oskir agus Gowle bi worbe coskir lonn ni gath Nane sessow in gar in tloye eddir in far mor si flaath Hanik in leich bi wath tlacht le feich is lay nart no genn Aggis foddeis woyn in wen di we gar a zolin inn Tuk m’Morn in turchir dane gi croy na zey din tleyg Ner anni in turchir nar hay za sky gin darny da wli Di crath oskir fa mor ferg a chrissi yerg za layve claa Aggis marveis stayd in ir mor in teaach a rinyth lai Nor hut in stayd er in lerg zimpoo la ferg is la feich Agis fokgris borbe in teme corik er in kegit leich In tewe moe zinsyth fene is dinn kegit leich nar heim no zall Gar waat in tessow sid drost di zyle in gask la nyth lawe Varrit da willi gi marri gi dane di gi far zew sin De nemist wlli fa hur mir hu ac coryk fir Chaywill tre nenor gi moy sin nirrill chroy solli di scur Ga croy chaywill ni dre cheill er gi eine dew sin a churr Di zrwt gowle in nagni vir gu leddirt in ir in gor roit Ga bea chewic eads in sin bi zarve in gell sin gloe Horchir m’Morn lai laive m’re nyth sorchir skaylle mor Is margk trave in danik in ven fa hut in far in gar roit Is er tuttym in ir vor in gar zi choyn croye in ceme Di we neyn re heir fa hwne bleygin ac finn ansyth nane Flann m’Morn croy in cass hor bass fa mor in teacht Ne reive leich a danik ass zeive gin a chneis lane di chrecht Mathirsyth feine bi wath tlacht neach a wackyth reyve neir er In nis ass derri dym zneith er inn is annit doth skayll. Annit doth skayll.
Do zawe sea churre no o skay leith na thraa zor royve ann Na gin dug ayr mor er ir wane is gin dranik se a feyn fynn.
Mir wee kegit leich garwe in daall in narm zo gi loor Wemist gin choywir fa smach da goyvys woyn in cor Di weit in glywe gin tocht a cluyith chorp agus skay Co math chorik pen a deiss ne aykyth reiss er mi ray Eligir aggin ag in ess fer bi wath tressi is gneive Currir fay wrayth gi moyer fane oyr in nonor mi reith Deyth bleyin zoolle in narm naye in leith worb nar loyeth in reith M’Morn fa deyiss lamm gai leygiss ag finn ni fleygh.
Is e ughdair so Ossian.
Aithnichte domh sgeul beag air Fionn, ni sgeul nach cuirear an suim, Air Mac Cumhail fa maith goil, fa cuimhne sin ri ’m ré. Do bha sinn beagan sluaigh, aig Easruadh nan eagan mall, Do chi sinn fo sheòl air tràidh, currach mòr ’us bean ann. Caogad laoch guineach mu ’n rìgh, fa maith air ghniomh air gach gart, Fir d’ ar n-eis is mairg a chite, do ghabhamaid air gach tìr neart. Do eireamar uile gu dion, ach Fionn nam Fiann ’us Gall, Do fheitheamh a churraich fa h-airde ceum, bha ’n a reim a sgoltadh nan tonn. Ni dheanadh tàmh ann a teachd, gu ’r ghabh cala ’s a phort ghnàth. Aig teachd do thìr an eas, do eirich as maca mnatha, Gile a dealradh no sitheadh gréine, ’us is mìn nòs a deilbh; An ainnir a thainig an céin, do bhamaid féin roimpe soirbh. Thig thugainn gu pubull Fhinn, ’us beannaicheas gu grinn doibh, Fhreagair Mac Cumhail ’na aonar, am beannachd binn gun toigh, Do fharraid an rìgh fa maith dreach, gu h-ard do nighean an dath ghloin, Co ’n treabh as an d’ thainig a bhean, thoir sgeul gu geur dhuinn. Nighean mi rìgh thìr fo thuinn, innisid gu cruinn mo dhàil, Ni bheil treabh fa ’n iadh grian, nar iarras féin do laoich fial, A rioghan a shiubhail gach ròid, a nighean òig is maith dealbh, An tosga fa thainigeas an cein, tabhaireas doibh féin gu dearbh. Mo chomraich ort ma ’s tu Fionn, do ràdh ruinn am maca mnatha, D’ fheabhas d’ ùrlabhraidh ’us do shluaigh, gabh mo chomraich gu luath tràth. Deir an rìgh fa maith fios, sloinn a nis co th’ air do thi, Gabham ri ’d chomraich, a bhean, air gach fear dha ’m bheil an cridhe. Tha le fioch a teachd thar muir, laoch is maith goil air mo lorg, Mac rìgh na Sorcha is maith airm, ’us do ’n ainm an Daire Borb. Do chuireas geasan ’n a chionn, gum beireadh Fionn mi air sàl, ’Us nach bithinn aige mar mhnaoi, ge ’r mhaith a ghniomh ’us ’àgh. Do ràdh Osgar le gloir mhèar, am fear sin a chosg gach rìgh, Gun ge ’r fòireadh Fionn do gheas, ni rachadh tu leis mar mhnaoi. Do chi sinn teachd thar steud, laoch ’s a mheud os gach fear, ’Siubhal na fairge gu dian, ’s an iùl cheudna ’ghabh a bhean, Clogaid teann tighinn mu ’cheann, fa ’n fhear nar thioma ’us bu treun, Sgiath chruinn dhubh air a dheas, a druim làn chleas air a cleibh, Claidheamh trom toirteal nach gann, gu teann air taobh an fhir mhoir, Ag imirt chleas os a chionn, ’us a teachd an connimh an t-sluaigh, A dha mhanais gaisge le buaidh, a seasamh an gualainn a sgéith, Air neart, air ghaisge, air ghoile, ni bheil fear mear ach e, Neul flath ’us rosg rìgh, an ceann an fhir fa caomh cruth, Maith a shnuadh ’us geal a dheud, is luaithe a steud no gach sruth, Thainig an steud sin air tìr, ’s am fear nar mhìn ris an Fheinn. Caogad laoch bhith’maid ann, a choinnich a dh’ ionnsuidh an fhir, Air eagal an fhir ’us a theachd, ni robh laoch gun ghrain. De thuinn mar thainig air tìr, d’ fharraid an rìgh fa maith cliù, An aithnich thu féin a bhean, an e sud am fear a deir tu? Aithnicheam, Mhic Cumhail, a Fhinn, is pùdhar leam e do d’ Fheinn, Tairgidh se mise a bhreith leis, ge maith do threise, Fhinn aill, Do eirich Osgar agus Gall, bu bhorb cosgair lonn nan cath, ’N an seasamh an goire do ’n t-sloigh, eadar am fear mòr ’s am flath, Thainig an laoch bu mhaith tlachd, le fioch ’us le neart ’n a cheann, Agus faigheas uainn a bhean, do bha ’n goire do ghualainn Fhinn, Thug Mac Moirne an t-urchar dian, gu cruaidh ’n a dheigh do ’n t-sleigh, Nior fann an t-urchar nior e, dhe ’sgéith gun d’ rinneadh da bhloidh. Do chrath Osgar fa mòir fheirg a chrios dhearg dhe ’laimh chlì, Agus marbhas steud an fhir, mòr an t-euchd a rinneadh leatha. ’N uair thuit an steud air an leirg, dh’ iompaich e le feirg ’us le fioch, Agus fògras, borb an taom, comhrag air na caogad laoich. An taobh mo dh’ ionnsuidh féin ’us d’ Fhinn, caogad laoch nior thiom ’n a dhàil, Ge ’r mhaith an seasamh ’s an trosd, do gheill an cosg le a laimh. Bheireadh da bhuille gu mear, gu dian do gach fear dhiubh sin, Do bhitheamaid uile fa h-ùir, mar h-ùmh ag comhrag fir. Cheangail tri naoinear le buaidh, ’s an iorghuill chruaidh sul do sguir, Gu cruaidh ceangail nan tri chaoil, air gach aon diubh sin a chuir. Do dhruid Gall an aigne mhir, gu leadairt an fhir an goire roimhe, Cia b’e chitheadh iad an sin, bu gharbh an goile ’s an gleò; Thorchair Mac Moirne le a laimh, Mac rìgh na Sorcha, sgeul mòr; Is mairg treabh o ’n d’ thàinig a bhean, fa thuit am fear an goire romha. ’Us air tuiteam an fhir mhòir, an goire do ’n chuan, cruaidh an ceum, Do bhi nighean rìgh thir fo thuinn, bliadhna aig Fionn anns an Fheinn. Flann mac Moirne cruaidh ’an càs, fhuair bàs, bu mhòr an t-euchd, Ni robh a thainig as dhiubh, gun a chneas làn de chreuchd: M’ athairse féin bu mhaith tlachd, neach am bochd riamh nior eur. ’Us nis is deireadh do ’n ghniomh, air Fionn is aithnichte domh sgeul. Aithnichte domh sgeul.
ANCIENT.
Auctor hujus Ossane M’finn.
Sai la guss in dei oy nach vaga mai finn Chanaka rem rai sai boo zar lym Mak neyn oe heik ree nyth wollych trom Meddi is mo raith mo cheyl is mo chon Fa filla fa flaa fa ree er girre Finn fla re no vane fa treach er gych ter Fa meille mor marre fa lowor er lerg Fa shawok glan geith fa seith er gi carde Fa hillanich carda fa markyth nor verve Fa hollow er zneith fa steith er gi scherm Fa fer chart a wrai fa tawicht toye Fa hynseith naige fa bratha er boye Fa hai in techter ard er chalm is er keol Fa dwlta nyn dawf o zaik graig ni glar A kness mir a galk a zroie mir in ross Bi zlan gorm a rosk a holt myr in tor Fa dwle dawf is doonna fa haryth nyn aw Fa hollow er znee fa meine ri mnawe Fa hai meille mor mak mwrna gi mygh Bar lynyth nyn land an cranna os gych ig Fa saywar in rygh a vodla mor zlass nyth Din zort zar zewe terf nocha thra . . . . . . . . . . . . . . . . . . brone bane . . . er nyth tloye fa bi chroy cham Fa chossnw in greit fa vanve ni bann Gin dug in flath trechaid cath fa chann Er scrattych o zea M’Cowle nor chail Id deir fa zoo ne closs goo na vail Ner earne er nach zor air voo ynd Cha royve ach re grane re reyve vass a chynn Neir aik pest in locht na arrych in noef Neryn nyn neve ner varve in ser soyve Ne hynasse zneve a beine gin de bra Ner ynasse voym trane a voye si waa Ach is olk id tam in dei ind ni vane Di quhy less in flath gi math wa na zei Gin angnow in vor gin annith glan geith Gin nor in mne ree is gin wre ni leich Is tursych id tam in dei chinni ni gaid Is me in crann er creith is me keive er naik Is me chnoo cheith is me in teach gin schrane Achadane mi nor is me in toath gin treath Is me ossin m’fynn er trane ym zneith Nad be voa finn di bi lwm gi neith Vii sliss er y hyg m’kowl gyn blygh Vii fythit skae cliss er gi sliss deu sen Kegit ymme oole in dymchale mi ree Kegit leich gin ymzwn syth gith ymme zeive xt pley bane na hallith re hoil xt urskir gorm xt corn in noor Ach bi wath in traive a wag finni ni vane Gyn dochil gin drow gyn glw is gyn gley Gyn talkis ind er in err za ayne Ag dol er gi nae di weith cach za rar Finn flath in tloye sothran er a lou Re nyn wlle aig roy zwnni ni ner zwlt Ner zwlt finn ree nath ga bi veg a lynn Char churre ass i heach nach zor danyth ann Math in donna finn math in donna ai Noch char helic nath lai zor helic sai. Sai.
MODERN.
Auctor hujus Ossian Mac Fhinn.
Se la gus an dé, o nach fhaca mi Fionn, Cha-n fhaca ri ’m ré, saoi bu gheire leam; Mac nighinn O’ Theige, rìgh nam buillean tròm. M’ eud ’s mo rath, mo chiall ’s mo chon, Fa filidh fa flath, fa rìgh air gheire, Fionn flath, rìgh na Feinn, fa treabhach air gach tìr, Fa miall mòr mara, fa leobhar air leirg, Fa sheabhag glan gaoithe, fa sith air gach ceairde, Fa oileanach ceart, fa mairg nior mhearbh, Fa ullamh air ghniomh, fa steidh air gach seirm, Fa fior ceart a bhreth, fa tàmhaiche tuaith, Fa ionnsaichte ’n a aigh, fa brathach air buaidh, Fa h-e an teachdair ard, air chalm ’us air cheol, Fa diùltadh nan daimh, o dh’ fhàg greagh na clàr, A chneas mar an cailc, a ghruaidh mar an ròs, Bu ghlan gorm a rosg, ’fholt mar an t-òr, Fa dùil daimh ’us daoine, fa aireach nan àgh, Fa ullamh air ghniomh, fa mìn ri mnathaibh, Fa h-e am miall mòr, mac muirne gach magh, B’ fhear loinneadh nan lann, an crann os gach fiodh. Fa saoibhir an rìgh, a bhotal mor glas, D’ fhion ghort ghear gharbh, tairbh noch char threa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . broinn bhàin, . . . air an t-sluagh, fa bu chruaidh cheum, Fa chosnadh an gniomh, fa Bhanbha bhain, Gun d’ thug am flath, tricheud cath fa a ceann, Air sgraiteach dha, M’Cumhail nior cheil, A deir fa a ghò, ni clos gò ’na bheul, Ni euradh air ni, fhuair fear o Fhionn, Cha robh aca ri gréin, rìgh riamh as a chionn, Nior dh’ fhàg beist an loch, no nathair an nimh, An Eirinn nan naomh, nar mharbh an saor seimh, Ni h-innisinn a ghniomh, a bhithinn gu de bhràth, Nior innisinn uam, trian a bhuaidh ’s a mhaith, Ach is olc a taim, an deigh Fhinn nam Féinn, Do chaidh leis an fhlath, gach maith bha ’na dhéigh, Gun anghnath aoin mhòir, gun eineach glan gaoithe, Gun òr ’us mnatha rìgh, ’s gun bhreith nan laoch. Is tuirseach a taim an deigh chinn nan ceud, Is mi an crann air chrith, ’s mo chiabh do m’ fhàg, Is mi a chno chith, is mi an t-each gun srian, Achadan mi an uair, is mi an tuath gun treabh, Is mi Ossian mac Fhinn, air trian de ’m ghniomh, An fhad bu bheò Fionn, do bu leam gach ni, Seachd slios air a thigh, M’Cumhail co fleadh Seachd fichead sgiath chleas, air gach slios dhiubh sin, Caogad uidheam olaidh an timchioll mo rìgh, Caogad laoch gun iomagan, anns gach uidheam dhiubh, Deich bleidh bàn, ’n a thalla ri òl, Deich eascradh gorm, deich corn de ’n òr, Ach bu mhaith an treabh, a bh’ aig Fionn nam Feinn, Gun doichioll gun druth, gun gleois gun gléidh, Gun tarchuis ann, air aon fhear dh’a Fheinn, Aig dol air gach ni, do bha càch d’a réir, Fionn flath an t-sluaigh, sothran air a luaidh, Rìgh nan uile aigh, roimh dhuine nior dhiult, Nior dhiult Fionn roimh neach, ge bu bheag a loinn, Char chuir as a theach, neach dha ’r thainig ann, Maith an duine Fionn, maith an duine e, Noch char thiodhlaic neach, le dha ’r thiodhlaic se. Sé.
ANCIENT.
A houdir so Allane M’Royree.
Glennschee in glenn so rame heive, a binn feig agus lon, Menik redeis in nane, ar on trath so in dey agon A glen so fa wenn Zwlbin zwrm, is haald tulchi fa zran Ner wanew a roythi gi dark, in dey helga o Inn ni vane Estith beg ma zalew leith a chuddycht cheive so woym Er wenn Zwlbin is er inn fail, is er M’ezoynn skayl troyg Gur lai finn fa troyg in shelga, er V’ezwn is derk lei Zwll di wenn Zwlbin di helga, in turkgi nach fadin erm zei Lai M’ezwnn narm ay, da bay gin dorchirre in tork Gillir royth ba zoill finn, is sche assne rin do locht Er fa harlow a zail, M’ozunn graw nin sgoll Ach so in skayll fa tursych mnaan, gavr less di layve an tork. Zingywal di lach ni wane, da gurri ea assi gnok In schenn tork schee bi garv, di vag ballerych na helve mok Soeyth finn is derk dreach, fa wenn Zwlbin zlass in telga Di fre dimit less in tork, mor in tolga a rin a shelga Di clastich cozar ni wane, nor si narm teach fa a cann Ersi in a vest o swoyn, is glossis woyth er a glenn Curris ri faggin nin leich, in shen tork schee er freich borb Bi geyr no ganyth sleygh, bi traneiseygh na gath bolga M’ozwnn ni narm geyr, fragor less in na vest olk Wa teive reyll trom navynyth gay, currir sleygh in dayl in turk Brissir an cran less fa thre, si chran fa reir er in mwk In sleygh o wasi waryerka vlaye, rait less nochchar hay na corp Targir in tan lann o troyle, di chossin mor loye in narm Marviss M’ozunn fest, di hanyth feyn de hess slane Tuttis sprocht er Inn ne wane, is soyis sea si gnok Makozunn nar dult dayve, olk less a hecht slane o tork Er weith zoyth faddi no host, a durt gar wolga ri ray Tothiss a zermit o hocht, ga maid try sin tork so id taa Char zult ay achonyth finn olk leinn gin a heacht da hygh Toissi tork er a zrum, M’ozunn nach trome trygh Toiss na ye reiss, a yermit gi meine a torc, Fa lattis troygh ya chinn, a zil nin narm rind gort Ymbeis bi hurrus goye, agus toissi zayve in tork Gunne i freich neive garve, boonn in leich bi zarg in drod Tuttis in sin er in rein, M’O’Zwne nar eyve fealle Na la di heive in turk, ach sen ayd zut gi dorve A ta schai in swn fa creay, M’O’Zwne keawe in gleacht Invakane fullich ni wane, sin tulli so chayme fa art Saywic swlzorme essroye, far la berrit boye gi ayr In dey a horchirt la tork, fa hulchin a chnokso a taa Dermit M’O’Zwne oyill, huttom tra ead nin noor Bi gil a wrai no grane, bu derk a wail no blai k . . . Fa boe innis a alt, fadda rosk barglan fa lesga Gurme agus glassi na hwle, maissi is cassi gowl ni gleacht Binnis is grinnis na zloyr, gil no zoid varzerk vlaa Mayd agis evycht sin leich, seng is ser no kness bayn Coythtyc is maaltor ban, M’O’Zwne bi vor boye In turri char hog swle, o chorreich wr er a zroy Immir deit eyde is each, fer in neygin creach nar charre Gilli a bar gasga is seith, ach troyg mir a teich so glenn. Glennschee.
MODERN.
Is e ùghdair so Allan Mac Ruaridh.
Gleannsith an gleann so ri m’thaobh, ’s am binne feidh agus loin, Is minic a ruitheas an Fheinn, air an t-srath so an deidh an con, An gleann so fo Bheinn Ghulbainn ghuirm, a’s àillidh tulaich fo’n ghréin, Na struthana a ruith gu dearg, an deidh shealg o Fhionn na Feinn. Eisdibh beag mar dh’ fhalbh laoch, a chuideachd chaoimh so uam, Air Bheinn Ghulbain ’us air Fionn fial, ’us air Mac O’Dhuinn, sgeul truagh, Gur le Fionn bu truagh an sealg, air Mhac O’Dhuinn a’s deirge lith, Dhol do Bheinn Ghulbain do shealg, an tuirc nach faodain arm a chaoidh. Le Mac O’Dhuinn an airm àigh, do ’m b’e gun torchradh an torc, Geillear roimhe bu dh’ fhoill Fhinn, is e esan a rinn do lochd. Fhear fa tharladh an gaol, Mac O’Dhuinn gràdh nan sgoil, Ach so an sgeul fa tursach mnathan, gabhar leis do làimh an torc, Dionghal do laoch na Feinn, do chuir e as a chnoc, An seann torc, is e bu ghairbhe, do fhac ballardaich na h-alla-muic. Is subhach Fionn a’s deirge dreach, fa Bheinn Ghulbain ghlais an t-seilg, Do frìth d’imich leis an torc, mòr an t-olc a rinn a shealg, Ri clàisdeachd co-ghàir nam Feinn, ’us an airm teachd fa a cheann, Eireas a bhéisd o ’shuain, ’us gluaiseas uath air a ghleann, Cuireas ri fàgail nan laoch, an seann torc ’us e air friodh borb, Bu ghéire no gath nan sleagh, bu treine a shaigh no gath bolga. Mac O’Dhuinn nan arm geur, freagras leis a bhéisd olc, O a thaobh thriall tròm nimhneach gath, cuirear sleagh an dàil an tuirc, Brisear a crann leis fa thrì, ’s i a crann fa réir air a mhuc, An t-sleagh o bhos bhàr-dhearg bhlaith, rait leis noch char e ’n a chorp. Tarruingear tan lann á truaill, do choisinn mòr bhuaidh nan arm, Marbhas M’O’Dhuinn a bhéisd, do thainig e fhéin as slàn. Tuiteas sprochd air Fionn na Feinn, ’us suidheas e ’s a chnoc; Mac O’Dhuinn nach do dhiult daimh, olc leis a thighinn slàn o’n torc. Air bhi dha fada ’n a thosd, a dubhairt, ge b’olc ri ràdh, Tomhais, a Dhiarmaid o ’shoc, cia meud troidh ’s an torc a ta, Char dhiult e achuinge Fhinn, olc leinn gun a theachd d’a thigh, Tomhaisidh an torc air a dhruim, Mac O’Dhuinn nach tròm troidh. Tomhais ’n a aghaidh a rìs, A Dhiarmaid gu mìn an torc, Fa leat is truagh dha chinn, a ghille nan arm roinn ghoirt. Imicheas, bu thurus goimh, agus tomhaisidh dhoibh an torc, Guinidh a fhriogh nimh garbh, bonn an laoich bu gharbh ’an trod. Tuiteas ’an sin air an raon, M’O’Dhuinn nior aoibh feall; ’N a luidh do thaobh an tuirc, ach sin e dhuit gu doirbh; A ta se an sin fa chreuchd, M’O’Dhuinn caomh an gleachd; Aon mhacan fulangach nam Fiann, ’s an tulach so chi ’m fa ard, Seabhag sùlghorm Easruaidh, fear le ’m beireadh buaidh gach air An déigh a thorchairt le torc, fa thulchain a chnuic so a ta. Diarmaid M’O’Dhuinn aibheil, a thuiteam troimh eud an òir. Bu ghile a bhrù no gréin, bu deirg a bheul no blàth . . . Fa buidhe innis a fholt fad, rosg bar ghlan fa liosg, Guirm ’us glaise ’n a shùil, maise ’us caise cùl nan cleachd, Binneas ’us grinneas ’n a ghlòir, gile ’n a dhòid bhàr-dhearg bhlàth, Meud agus éifeachd ’s an laoch, seang ’us saor fo a chneas bàn, Cothaich ’us mealltair bhan, M’O’Dhuinn bu mhòr buaidh, An tùr cha thog a shùl, o chorruich ùr air a ghruaidh, Immirdich fhaoghaid ’us each, fear an éigin chreach nar char, Gille b’ fhearr gaisge ’us sith, ach truagh mar a theich ’s a ghleann. Gleannsith.
ANCIENT.
A houdir so seiss Allan M’Royre.
Mor in nocht my chow feyn a halgin a ta zim rair Re smeinten a chaa chroy huggemir is carbryth cranroy A maksen chormik ochwnni merga in nayn harlyth fa chung Reith gin chass vin chaath di churri ris gin zrane royth boe Kailswm gith ollith fame hwnni inni is clanni keive chwnn Guss wyve sen charbre roye nir smeine seine oik na anweine Di chan carbryth ranyth loyeth agus di be in nellith chroye Gir bar less twttwm er mygh agus in nane la cheille Nassyth reithre wea vir agus in nane a weith er nerrin Di chan barrin gi prap cwneich mwkre agis art Fir sinsir huttwm in sin di wreith fellith ni faynith Cwneich a gessith chroye is cwneich in non oywir Is nach reym cogeith rame linni ach na hoggeith vakkowle Ba corle clonni cwne agus carbre a lay trome Ead feyne a hawrt dar ginni agus sinni di zochin Gow marreith na zey wleyg is gin nane a weith in nalwin Is weadeist baiss fa zoem tra nach bedeis in mir zlee Hug sen gi feich fergich in cathsin cacht zawraa Di hut in nane bonni ri bonni is reithre olsa errin Ne roygh o nynea nor gow fodleith earra in doythin In reith nach roygh far smacht rar linni gwss a chaa sen a halgin. O churre an sen r nar ner zoive rwneni keiss na kayn Is ne roye ag dwn keith rwn ach far gwde di zea nerrin Ymmi er fey in doyn worre nach lar wey in dey in tloye Ni fonyeith la er lai a huttym la ny cheillith Da deg feith awlwarreith in seu orrew in nerrin eazlyn Ossin cred a zaneith finni agus ersemi far nerrin Er a lave a cleyrre chaye ne royith si vanve vane Beggane di leichre erse agus ogre gin darve Ga bea reith heyssyth in sin zoive sai fodleith in nasgeith Gin cath gin nirril gin nawg gin none gin achassen Churr sin ir techta sorgow faa mayk vc conni Di hoith orrin nar genni di zowell reithreith errin Mor in tysin dymith orweith a reith taureith fa mo torm Twlleith owyr a tug gow dul di warwa er ollea Ossin innis doive skail nor chorsew in nirril trane Nor hutyth di waksi si chaa na drwg tow er er lawryth Oskin mi vec osgir ayen hanyth miss er curreith in nar a Id tanik keiltyth er sen oskir a hechtir clynni Hanik in roze boa zar weane woskin in garrith dyth feyn Drong zoe lawrrit or sin is weith drong ellith gin armyn A cleyrreith na baichil bane ga bea zeith chewith in toyr Byth vor in troye rar lin olsa errin di hwttim Ymmeith caithraa codeith keive ymmi loereith heith her Ymmeith skaith harsi si wygh agus a trea gin armin Cha dewith sin din tloyg mirri baale er in roygh boye Cha dwg sin lynni ass a chaa ach feve reith na ardlacht Sanni a hor mo mi wag feyn na lea er a wllin claa Is skaa nawriss er in layr agus a lanni na zess lawe Donnwl allith er gith lea dea er bley a looreicha Leggwm erla mi ley re lar is di bi rynis oss a chinni tawe Sminum a healgin er sen cred a zanvin na zeye Di hillith osgir rwmsyth soss agus bi lor lam a chross Di hein a hwggwm a laave er wayn er ym choaailli Di zoyve may lawe mi vec feyn is dyth hoeis ranyth crea Is aon tw sin a lea char churreis caiss sin teil Hurrt rwmsyth mi wak farryth agus a nar armyth A woe riss ni dwllw sin di wesith slane a aythir Ne zanwmsyth zewsytht gaeth ne roe aggwm fregreith zoe Gin danik keilt worsin huggin a zeyzin oskir A dowirt mak ronane in nawe ach keynis tazes a zrawg A tame er oskir mir is dlee dul a gowar seil awzeive Crachtea sley carbre roye fa ymlin oskir armroye Lawe cheilt ga wllin doe reach in greachte nyth sley Sirris keilta a knee er choyr id toyr a inni na zoee It toyr a zrwme crechti kyn er a zerre din zorley Skreddis makronane sin agus tuttis gow talwin Id dowirt keiltyth ym meille trane er weith zoe er tryle in dyvenail Feirane sen a oskir aile a skarris ranyth wane Is skar raa caath ra fynni bae in keiss ag seil mor chwne Gerrit a weith zone mir sin a vec alpin a chlerich Gi waka a huggin wo nar ne roye boea zanew phail Feichit keaid zonyth mir sin eddr ogre is arse Ne roowe dwne slane dew sin aggin din neychit cadsin Ach fer ix gonni gi reive fath low ag gin di chreactew Togmir in tosgir arne er chrannew sley in nardew Bermoyn e gu tullych zlin dyth howirt dea a heydyth Lead nyth bossyth zane chorp cha royve slane wo na alt Na gi ryg a wonyth lar ach a ygh na hynirrane In nyith sin dwn sin naar geillingua churp gow laa Gir hogsin clan vc ne finni er chnokew ard evin Neyr choneith neach a vc fen nir chein a wrar fa zeyth Re fegsin me vecsi mir sen kaach wllyth a kenyth oskir Gerrit a wee zown mir sin er curryth in a churp cheive zil Gow vaka chuggin fa nona fin m’kowle vic tranevor Gow dugsidir annsyth nar drane boe di zanew phal Er fyail clynni boissni neyr fa chassil chroo sin nirril Di bi roye baekeith ni werri agus skranil ni meillyth Gow vaggi sin merga finni re cranni sley voss er gin Hugsaid huggin assin nar di hug sin na goaill Di vannych sinn ullyth zinni agis char reggir a sinni Dulli er in tullych na rane far in rowe oskir armzar Nor a wowych oskir finni er tocht daa voss a chinni Togissa nye neachla is bannythchis da hanathir Id dowirt in tosgir in sin re m’murnaith sin nor sin Mi chin fest riss in naik er haggin a inni armzar Troyg a oskir arne a zey vc mo vc syth fen Miss er a zey is fanne is er dye fane errin Mallych art in r gym moye sai sa dwe tanyth reym loyith Di leon a orrwm a her na gi reach ma in noeneith Slane wome a zirril is di zawe slane di gi keiss di hoikwail Slane di gi math woym in nossa ach ne waym zin chomso Re clastin kelwein nyth finni a arrwm a hosgir zi ling Di hein a woa in dai lawe is di zea a rosga rinwlaa Di hynta finni runna a chwle di hilla deara gow dour Ach fa osgir is fa wranna cha drin sai dar er talvin Ach missi wane agis fin ne royve a zayn woss a chin Hug ait tree zayryth sin noyr a class fa errin awoyr Coyk fichit kead x is deich kead er in goayrren zin fen Wa din nam marve er a wygh gyn nane dwn za essen A zaa urdill sin is ne goe is reith errin skail fa moe Wa marve er in teive ellith di loyg errin armylin Neyn roye finni swllor na saive o hen gow hyig a wass Woyn zloossin ne far da less reithre wea zi werrin Woyn chath sen cath zawryth noch cha drone ma tyn nawryth Cha rowe in oor roea na loo nar leg maa ossni lan wor Mor noch.
MODERN.
An t-ùghdair so sios, Allan Mac Ruaraidh.
Mòr an nochd mo chumha féin a thailginn a tha do ’m réir, Ri smuaintinn a chatha chruaidh thugamar ’us Carbair crann ruaidh, Am mac sin Chormaig O’Chuinn, mairg an fheadhan a tharladh fo ’chuing, Rìgh gun chàs o ’n chath do chuireadh leis gun ghrain roimh beothaibh, Cheangladh sinn gach uile Fiann, thun Fhinn ’us cloinne caoimh Chuinn, Gus do bhi sin Carbair ruadh, nior smuainich sinn olc no ainmhein. Do chan Carbair ris an t-sluagh, agus do b ’e an ealaidh chruaidh, Gur b’ fhearr leis tuiteam air magh, agus an Fheinn le chéile, No na righre bhi fa ùir, agus an Fheinn a bhi air Eirinn. Do chan Barruinn gu prap, cuimhnich Mucraidh agus Art, Bhur sinnsreadh thuiteam an sin, de bhreith foill na Feinn, Cuimhnich na geasan chruaidh, ’us cuimhnich an on uamhor, ’Us nach robh aon chogadh ri ’m linn, ach na thog Mac Cumhail. B’e comhairle chlanna Chuinn, agus Charbair na laimhe truime, Iad féin a thabhairt do ’r cinn, agus sinne a dhochainneadh, Gu maireadh ’n a dheidh fleadh, ’us gun Fheinn a bhi ’n Almhainn, ’Us bhitheas bàs fa dhiomb, an trath nach bitheas ann mar dhlighe. Thug sinn gu fiadhaich feargach, an cath sin cath Ghabhra. Do thuit an Fheinn bonn ri bonn ’us righre uasal Eirinn. Ni robh o ’n Innia an ear, gu Fodla iar an domhain, Aon righ nach robh fo ’r smachd, r ’ar linn gus a chath sin, a thailginn; O chuireadh an sin ar n-àr nior ghabh dhuinn cìs no càin, ’Us ni robh aig duine cith ruinn ach far cuid de dh’ iath an Eirinn, Iomadh bhi air feadh an domhain mhoir nach làthair bhi an deigh an t-sloidh, Ni faoin lamh air laimh a thuiteam le na chéile, Da tig fiadhaich almharaich an sin orra ’an Eirinn iath-ghlan. Ossiain, creud a dheanadh Fionn, agus iarsma far an Eirinn? Air a laimh a chléirich chaidh, ni robh ’s a Bhanbha bhàin, Beagan de laochraidh arsaidh agus oigridh gun dearbhadh; Ge b’ e rìgh a sheasadh an sin gheabhadh se Fodla an nasgaidh, Gun chath, gun iorghuill, gun agh, gun on, gun achmhasan. Chuir sinn ar teachta saor gu fàth Mac mhic Cuinn. Do chaidh uainn ’n ar cinn do ghabhail righre Eirinn, Mor an tigh sin d’ imich oir bha rìgh Teamhra fa mòr toirm, Tuilleadh aobhar a tug gu dol a mharbhadh ar n-uile. Ossian, innis doibh sgeul ’n uair chuir sibh an iorghuill threun, ’N uair thuit do mhac-sa ’s a chath, an do rug thu air a labhradh? Os cionn mo mhic Osgair aine thàinig mis air cur an àir, Do thainig Caoilte air sin oscionn a sheachdnar cloinne, Thainig na robh beò de ’r Feinn os cionn an cairdean fein, Droing dhiubh labhradar sin ’us bhi droing eile gun anamain. A chleirich a bhachuil bhàin, ge bith do chitheadh an t-àr, Bu mhòr an truaighe ri ’r linn uailse Eirinn do thuiteam. Iomadh cobhra codat caomh, iomadh luireach shitheach shaor Iomadh sgiath tharsna ’s a mhagh, agus a triath gun anamain, Cha dubhach sin do ’n t-sluaigh mar a b’ àl air an robh buaidh, Cha tug sinn leinn as a chath ach faoibh rìgh no ardlaoich. ’S ann a fhuair mi mo mhac féin ’n luidhe air ’uilinn clì, A sgiath ’n a bhris air an làr, agus a lann ’n a dheas laimh, De ’n fhuil aille air gach leth, d’iadh air blaghaibh a luirich, Leigeam earrlinn mo shleidh ri làr agus rinneas os a chionn tàmh, Smuaineam a thailginn air sin creud a deanainn ’n a dheigh, Do thill Osgar riumsa suas agus bu leòr leam a chrois, Do shìn e thugam a làmh air mhiann air mo chòmhdhail, Do ghabh mi làmh mo mhic féin ’us do thugas ràn cruaidh, ’Us o an taobh sin a leth nior chuireas càs ’s an t-saoghal, Thubhairt riumsa mo mhac féin fear agus e an oir anamainn, Fo ris na dùilibh sin do bhi-sa slàn a athair, Ni dheanaimse innseadh ghò, ni robh agam freagradh dha, Gu ’n tainig Caoilte mòr sin thugainn a dh’ fhaicinn Osgar. A dubhairt Mac Ronain an aigh, ach cionnus tathas, a ghràidh; A tathaim ar’ Osgar mar is dlighe ’dol an comhar saoghail aighe, Chreuchd sleadh Charbair ruaidh fa imlinn Osgair armruaidh, Lamh Chaoilte gu ’uilinn do rach an creuchdaibh na sleigh, Sireas Caoilte an cneadh air choir, do fhuair gach ni ’na dhoigh, Do fhuair a dhruim creuchta glan air a ghearradh le ’gheur shleadh. Sgreadas Mac Ronain an sin agus tuiteas gu talmhainn; Do thubhairt Caoilte am milidh treun air bhi dha air triall an dubh neul, Fìrinn sin a Osgar ail a sgarras ri na Feinn, ’Us sgaraidh cath ri Fiannaibh, bithidh an cìs aig siol mòr Chuinn. Goirid a bhi dhuinn mar sin a Mhic Alpain, a chléirich, Gu facadh thugainn o ’n àr na robh beò de Fhiannaibh Fail, Fichead ceud dhaoine mar sin eadar oigridh ’us àrsaidh; Ni robh duine slàn diubh sin againn de ’n fhichead ceud sin, Ach fear naoi guine gu nimh, fath lugh aig gun de chreuchdadh. Togamar an t-Osgar arnaidh, air chrannaibh sleidh an àirde, Beirminn e gu tulach ghrinn, do thabhairt dheth ’éideadh; Leud a bhoise dhe ’n chorp cha robh slàn o ’fholt, No gu ruig a bhuinn làr ach ’aghaidh ’n a h-aonaran; An inigh, ’s an dùin, ’s an àra, geilleachdainn d’a chorp gu la, Gur thog sinn clann Mhic na Feinn, air chnocaibh ard aoibhinn, Nior chaoin neach a mhac féin, nior chaoin a bhràthair fa dheoigh, Ri faicsinn mo mhac-sa mar sin, càch uile a caoineadh Osgair. Goirid a bin dhuinn mar sin, air curaidh a chuirp chaoimh ghil, Gu facadh thugain fa nòin, Fionn mac Cumhail mhic Threinmhoir. Gu tugsidear anns an àr trian beò de dh’ Fhiannaibh Fail, Air faighail clanna Boisgne an iuir fa chaiseal chrò ’s an iorghuil; Do bu ro bhacach na fir agus gràineil na milidh; Gu faca sinn meirghe Fhinn, ri crann sleidh os ar cionn, Thugsaid thugainn as an àr; do thug sinn ’n a comhdhail, Do bheannaich sinn uile dh’ Fhinn agus char fhreagair e sinn, ’Dol air tulach nan treun, far an robh Osgar armgheur, ’N uair a mhothaich Osgar Fionn air teachd da os a chionn, Togas an aghaidh neochlaon, ’us beannaicheas d’ a sheanathair. A dubhairt an t-Osgar an sin, ri Mac Muirne ’s an uair sin, Mo chion feasd ris an eug air fhaicinn a Fhinn airmgheir, Truagh, a Osgair arnaidh a dheadh mhic mo mhic-sa fein, Mise air a dheigh is fann, ’us air deigh Feinn Eirinn, Mallachd ort a fhir co ’m buaidh ’s e is duibh thainig ri m’ shluagh, Do lean e orm o shear, na gu rachadh mi an aonach, Slàn uam do iarghuil ’s do àgh, slan do gach cìs a thogail, Slan do gach maith uam a nis, ach na faigheam de ’n chom so, Ri clàistinn caolmhuinn Fhinn, an arraing Osgar do ling, Do shìn e uaith a dha làmh ’us do dh’ iath a rosg roinnbhlath. Do thionndadh Fionn ruinn a chùl, do shileadh dheur gu dùr; Ach fa Osgar ’us fa Bhran, cha d’ rinn se deur air talmhainn, Ach mise mhain agus Fionn ni robh de dh’ Fheinn os a chionn, Thug iad tri ghàir ’s an uair, a chlos fa Eirinn aghmhor. Cuig fichead ceud, deich ’us deich ceud air an comhaireimh dhinn féin, Bha de ’n Fheinn marbh air a mhagh, gun aon duine dheth easbhuidh, A dha ùrdail sin ’us ni gò ’us Rìgh Eirinn sgeul fa mo, Bha marbh air an taobh eile, do shluagh Eirinn arm-ghrinn, Ni robh Fionn suilbhir no seimh, o sin gu theachd a bhàis; O ’n ghleò sin ni fearda leis, righrean bhi a dhìth fearainn. O ’n chath sin cath Ghabhra nocha d’ rinn mi treun labhradh, Cha robh an uair riamh no lo, nar leig mi osnadh lan mhòr. Mòr an nochd.
ANCIENT.
A houdir so seis Farris filli.
Ard agne zwlle, fer coggi finn Leich loyvir loonn, owil ne timmi Seir anich soss, ser snaig heive Murrich er sloyg, goole crowich keive Mak mornyth marri, fa croith in goll A clew fa schen, far geinnoll sen Reith finnith fayl, ne timmi glor Ne seywe a chail, leich eyve mor Noor heyd a gayth, rayme flath feich Ga meine a chness, ne in tass in neith A waid ne i myn, oosi geagi torri Say is glenny gen, eyddi ni skoll Ooss barri benn, errir sen rynn Fa heggill lenn, a hagri hecht rinn Derrim rwt a inn, na drillis noonn Di warr agli zwle, hagni gi tromm Gin chur ra wath, si cath ne in doe Inseich chayth, kinseleich sloe A anich ne min, fullich in fer Dossi ni skoll, ossil a zen Wrrik a loeg, torvirdych fayll A throst cayth is boyn, foss flath a chayl Dwn na olt, a wrunni mir chelk Wmlane mi chorp, lomlane da herk Memnycht a weiss, dalweich a znwss Ne elle re ooss gowle, ne chell ort a inn Tress ni doon, a zasga zrin Flaaoll foss, daytholl a kness Er zoole ne cless, ne slim er hass Broontych a zale, convych a royr Ferriddi mein, melleddi moyr Da rayth gi brayth, aw agis eich Nawch ri cayth, lawch a leich Claa chonis woyn, sonnis ni wayne Monmurrycht coyn, illericht dane Loyvin er aw, croyth na grewith Loyvir a layve, royg ni reith Sonnis ni rowd, sollis a zaid Curris say layve, gych trayn da wayd Boyn rowni a nir, boy corrik er Leydwich a zolli, egni in sterr Leich cwnych loonn, neawnych la lynn Targissi goole, argissicht lynni Leich arm mar, fargycht ra chin Colg convych er, onchon er zoll Fer zalle ni gonn, royt zraw ni ban Beith dawe gin non, di znaa na zarr La beowe rod, a rot ne in tlaa Meith ni grayth, a zrayth fa blaa Seyor a chrow, awzor a rath Ne in tranith shrow, na reym in gayth Math morn is dane, fa orryth a zoyl Innoyr a zloyr, beith woyn a chrayn Trayth marri mer, fayle ferri a chorri Gin tayr na zerr, a zaille er forri Mak teadis cheiwe, nach tregi dawe Gin choggi reith, nar laggi a layve Oowir a cholk, is borbe a zloa Nor erris arg, trane shelga zea A vc cowle zrinn, coythwil ess gyle See boynych di zoell, gin noa gin nawle In ness rame lay, a zuayn zoo Werrin gin chelga, trayn selga zoo Ni twlli a ann, far nass i gor Graw tenni inn, trane chon a zooll Treg heich a zwle, be seichith ronn Nad ray gin ving, trane feich finn Zoywidsi sinni, arriss a ayll Is skeil mi zroym, ne wor mi wane Carri gin kelg, bail tanni derg Anich si low, a clow oss ard. Ard agni zwl.
MODERN.
Is e ùghdair so sios Ferghus Filidh.
Ard aigne Ghuill, fear cogaidh Fhinn, Laoch leobhar lonn, ’fhoghail nach tioma Saor eineach suas, saor snaidheach a thaobh, Murrach air sluagh, Goll cruthach caomh, Mac Moirne mear, fa crodha an goil, A chliù fa sean, fear geanail sin Rìgh feinnidh fial, ni tioma gloir, Ni ’n saobh a chiall, laoch aoibhidh mòr, ’N uair theid an cath, reim flath fioch, Ge mìn a chneas, ni ’n taise ’an ni, A mheud ni mion, os geug an toradh, ’S e is gloinne gean, oide nan sgoil, Os barraibh bheann, eirear ’s an raoin. Deirim riut a Fhinn, na triallas nunn, Do fearr eagal Ghuill, aigne ge trom, Gun chuireas ri mhaith, ’s a chath ni ’n doigh, Ionnsaidheach caidh, ceannsalach sloigh, A eineach ni mion, fuileach am fear, Toiseach nan sgoil, uasail a ghean, Oirdhearc a shluagh, toirbheartach fiall, A throsd cath is buan, os flath a chiall, Donn ’n a fholt, a bhronn mar chailc, Iomlan m’a chorp, lomlan de sheirc, Eire fa chìs, bu choir dha chuis, Meanmnach a bhitheas, dealbhach a ghnuis, Ni bheil rìgh os Goll, ni cheil ort a Fhinn; Treise nan tonn, a ghaisge ghrinn, Flathail fòs, dathail a chneas, Air Gholl nan cleas, ni sliom air theas, Bronntach a dhàil, confhadhach a threòir, Fearanta mìn, mileanta mòr, Do rait gu bràth, ’agh agus ’fhioch, Nimheach ri càch, làmhach an laoch, Cleith chonus bhuan, sonas ’na mhein, Monamarrach cuain, iorghuileach dian, Leomhan air agh, crodha ’n a ghniomh Leobhar a làmh, roghadh nan rìgh, Sonas ’n a ròd, solus a dheud, Cuireas se leòn, gach treun dha mheud, Buan reìm an fhir, buaidh comhraig air, Leidmheach a ghoile, eagnaidh a stair, Laoch guineach lonn, nimhneach fa lainn, Tarchuiseach Goll, argaiseach leinn, Laoch arnaidh mear, feargach r’a chion, Colg confhadhach air, onchu air ghoil, Fearghail nan con, roghadh ghràidh nam ban, Bithidh daimh gun on, do ghnàth ’n a ghoire, Le ’m bitheadh an ròd, a ròd ni ’n tlàth, Meath ’n a ghruaidh, a ghruaidh fo bhlàth, Seangmhor a chruth, aghmhor a rath, Nin treine sruth, no ’reim an cath, Mac Moirne is déine, fa orra a chuala, Ionmhuinn a ghlòire, bu bhuan a ghreann, Triath mòra mear, fiall fior a chor. Gun tair ’n a ghoire, a dhàil air foir, Mac teadaidh caomh, nach tréigeadh daimh, An cogadh rìgh, nior lag a làmh, Uamhor a cholg, is borb a ghleò, ’N uair dh’ eireas ’fhearg trian sealga dha. A Mhic Cumhail ghrinn, comhail ’us geall, Sìth bhuan do Gholl, gun fhuath gun fheall. An nis ri ’m là a gheibhinn dhomh, Bheirinn gun chealg, trian sealga dha, Ni tuilleadh dheth ann, fhir an taise a ’m ghoire Gràdh teann Fhinn, trian chon do Gholl. Treig fioch, a Ghuill, bi sìtheil ruinn, ’N ad ré gun mheang, trian fiodh o Fhionn, Ghabhaidse sin, a Fherghuis aille, Do sgaoil mo ghruaim, ni mair mo mhiann. Charaid gun chealg, beul tana dearg, ’Eineach ’s a lùgh, a chliù os aird. Ard aigne Ghuill.
ANCIENT.
A houdir so Farris Filli.
Innis donn a earris ille feynni errin Kynis tarle zevin in gath zawrych ni beymin Ne math v’kowle mo skael o chath zawrich Cha warr oskyr invin hug mor coskir calm Cha warr seachta vec keilt na gasre fean alwe Di hut oyk ni feani inn in eadyth arrych Di marwe m’lowith si vi mek sin tathryth Di hut oyk ni halvin di marwa feyn brettin Di hut mc re lochlin fa linnyth veith chonyth Bi chre fael farri bi lawe chalma in gonyth Innis doif a ille mc mo vec is marrwm Kynis di we oskyr scolta ni gathwarri Bi zekkir a innis di bi vor in nobbir Ne royve marve sin gath sen hut la armow oskyr Ne loyth ess oyvin na seaywok re eltow Na re vwnni sroyth na oskyr sin gath sin Weith say ma zerri mir willith ra trane zeith Na mir chran voass ewee si wew gi a nauetee Hug oskyr na chonew mir harwe twnni traa Mir chonnik sen carbre di chraa in tlye hantych Gir chur treith a chinnbir gir bea in couva cadna Ner impoo sin oskyr gin dranyth re errin Gin dug beym gin deichill gir zoichin ay garlyn Bollis art mac carbre er in darna bull Sawle a weith in fer sin si winn reith um Is mi ferris filli dar hwil gych innis Troyg er essni feynith my skeall re innis. Innis.
MODERN.
Is e ùghdair so Ferghus Filidh.
Innis duinn a Fherghuis, fhilidh Feinn Eirinn, Cionnus tharladh dhuinn, an cath Ghabhra nam beuman, Ni maith Mhic Cumhail, mo sgeul o chath Ghabhra, Cha mhair Osgar ionmhuinn, thug mòr chosgar chalma, Cha mhair seachd mhic Chaoilte, no gasraidh Fiann Almhuin, Do thuit oige na Feinn, ann an eideadh airich, Do marbh Mac Luighich, is sé mic sin d’ athar, Do thuit oige na h-Almhuin, do marbh Feinn Bhreatuin, Do thuit Mac rìgh Lochlainn, fa leinne a bhi a còmhnadh, Bha ’chridhe fial fearail, bha ’lamh calm an còmhnuidh, Innis doibh, a fhilidh, mac mo mhic ’us mo rùn, Cionnus do bhi Osgar, ’sgoltadh nan cathbharr. Bu dheacair a innseadh, do bu mhòr an obair, Na robh marbh ’s a chath sin, a thuit le armaibh Osgair; Ni luaithe eas aimhne no seabhag ri ealtaibh, No ruith buinne srutha, no Osgar ’s a chath sin. Bha se mu dheireadh, mar dhuille ri treun ghaoith, No mar chrann uas eabhaidh, ’s a bhitheadh ’g a shnaigheadh. Mar chunnaic rìgh Eirinn, beò air làr a chath, Thug Osgar ’n a choinnimh, mar gharbh tuinne traigh, Mar chunnaic sin Cairbar, do chrath an t-sleagh shanntach, Gur chuir troimhe a cheann bir, gur b’e an cumha ceudna. Nior iompaich sin Osgar, gun d’ ràinig Rìgh Eirinn, Gun d’ thug beum co ’n dichioll, gu ’r dhochainn e geurlann; Bualas Art mac Charbair air an darna buille, Is amhuil a bhi am fear sin, ’s a bhinn rìgh uime. Is mi Ferghus Filidh da ’r shiubhail gach innis, Truagh tareis na Feinn, mo sgeul r’a innis. Innis.
ANCIENT.
Gilcallum m’ynnollaig in turskail so seiss.
Di choala ma fad o hen skail di voneis re cowe Is traa za haythris gow trome gata mir anneiss orrinn Clanni rowre ni braa mawle fa chonchor is fa chonnil Di bur low oyg err wyg er hurlar chogew ullytht Ga hygh ne hanik ma genn fa ullyth leichre vanva Cath ag waall innoyr ellyth dar zymone clannyth rowre Hanik hukkith borbe a reith ir gurre croith connleich A zis ni mur glarrith grinn oo zown skayth gow errinn Di lawir conchowr re caach ca zoveniyn chon in naglath Di wrea beacht nyn skaillith zaa gr teachta la harreith woa Glossis connil nar lag lawe di wrea skailleith din vackein Er darve torrin din leich cayvelir connil laa connleich Ner zoive in leich ra lawyth connil freich forranych Cayd dar sloyg di cawleith less aygnyth is bone ri haythris Curreith teachtir canni ni conni woo hardre ayngneith ulleith Gow down dalgin zranyth zlyin sen down gaylith ni geill Woyn down sin di loyr linni di zangnowne neyn orginn Teggowss gneive nyn serrith sange gow reith feiltyth ny warrinn Dissrych sloyg ullith oynnyth teiggowss kow ni creive roye Mak dettin o zoyg mir howe nar ettee teacht dor gowir Faddeith or chonchowr riss in gon wayghiss gin teacht dar gowir Is connil surrych nyn stead marryth in gwrych is keada dor sloygh Deakir zoiss wee ym bred a ir churre er charrit Ne in raith dole in ayngnyth a lanni si taa lar chawleith connil Na smein gin dole na zye a re ni gormlann granole A lawe croy gin lagga re nacht smoyn er heddyth is a gwreith Cowchullin nyn sann lanni sleim noar a choala turyth connil Di zlossa la trane a lawe di wraa skaille dyn wackawe Innis downi er tocht id zailli a raig in tow nar ob tegwail A liss raa in nawryth zoe fiss tarm ka di zowchiss Dym zaissew er teacht wom hey gin skaili a zinsi zoew Da ninsin di neach elli id zraith zinsin dare Corrik rymsith is egin dud na skail ainsyth mir charrit Gawsith zi royg a keyv lag ne gail tyigil vin chorrik Ach na wea gne dighow nargenn a honchow aw ne herrin A lawe zasga in dowss trot mo clow wea in nasge aggit Heymon and dyr chon a chaill ni ta corrik a vanvaill Na makan di tor a zwn in daltan croye layveith Cowchullin is corrik croye di wee in lay sen fa zemoye A invak di marwe less in ter lat chalm coive zlass Innis downni er cowe ni glass o teith fest for naildeis Tarm is di lonni gi lom na terg a zulchin orrin Is me conleich mc nocon ir zleith zown dalgin Is me rown dakgis ym bron is tow ag skay di tollwm Vii bleyn di waa ma horri fylwm zasga wom war Ni classi ler horcher maa waa zessew a vylwum urma Smenis cowchullin vor maik a vc ne in draich za chow Gur smeine nar wraik feiltyth in ir a reyk a chwneith si chateive A arrwm re corp no con di chow is beeg nor skarri Re fagsin a cowlwoe a zlyn gasgeith zownyth dalgin Mak sawalti mor a foyme ne low ym broin it ta orrin. Di.
MODERN.
Gillecallum Mac an Ollaimh an t-ursgeul so sios.
Do chuala mi fad o shean, sgeul do bhuineas ri cumha, Is tràth dha ’aithris gu trom, ge ta mar ainneas oirnne, Clann Rughraidh nam breth mall fa Chonchoir ’us fa Chonnuil, Do b’ùrlaimh oig-fhir ’s a mhagh air h-urlar Choige Ullaidh, G’a thigh na thainig le gean fa uile laochraidh Bhanbha, Cath aig faighail aon uair eile, de ’r dh’ iomghuin clanna Rùghraidh. Thainig thugainn, borb a fhraoch, an curaidh crodha Conlaoch, A dh’ fhios ni m ’ar claraibh grinn, o Dhunsgathaich gu Eirinn. Do labhair Conchoir ri càch, Co a gheibheamar thun an oglaich, Do bhreth beachd no sgeul dheth, gun teachd le euradh uaith? Gluaiseas Conull nior lag lamh do bhreth sgeul de ’n mhacan. Air dearbhadh tarruing do’n laoch ceangailear Conull le Conlaoch, Nior ghabh an laoch r’a tamhachd, Conlaoch fraochach furanach, Ceud de’r sluagh do cheangladh leis, ioghnadh ’us buan ri aithris. Cuirear teachdair gu ceann nan con o h-ardrigh eagnaidh Ullaidh, Gu Dundealgain grianach glan seann dùn ciallach nan Gaidheal, O’n dùn sin do leughar leinn do dh’ eangnamh nighean Fhorgainn. Thigeas gniomh nan saora seang gu rìgh faoilteach na fearainn, Do fhiosrachadh sluaigh Ullaidh uaine, thigeas Cu na craoibhe ruaidh, Mac deud-fhionn a ghruaidh mar shùgh nar eitich tighinn dh ’ar cobhar. Fad ars’ Conchor ris a choin bhathas gun teachd d’ ar cobhar, Is Connuil suireach nan steud mear ’an cuibhreach ’us ceud d’ ar sluagh. Deacair dhomhsa bhi ’am bruid a fhir a chobharas air caraid, Ni ’n reidh dol an eangnamh a lainn ’s a ta le ’r cheangladh Conull. Na smuanaich gun dol ’n a aghaidh, a rìgh nan gormlann gràineil, A lamh chruaidh gun laige ri neach smuain air d’ oide ’us e’n cuibhreach. Cuchulain nan seang lann sliom, ’n uair a chual’ e tuireadh Chonuil, Do ghluais le treine a laimhe do bhreth sgeil de ’n mhacan. Innis dhuinn air teachd a ’d dhàil a ghraidh an tu na ’r ob teugbhail, A shlios reidh an abhraid dhuibh, fios d’ ainm, co do dhùthchas? De ’m gheasaibh air teachd o’m thigh, gun sgeul a dh’ innseadh dh’ aoidh, Da ’n innsinn do neach eile, a’d ghradhsa dh’ innsinn d’ àraidh. Comhrag riumsa is éigin duit, no sgeul d’ innseadh mar charaid, Gabhsa do roghadh a chiabh lag, ni ciall tighinn gu ’m chomhrag. Ach nior bhi gu tigeadh n’ar ceann a h-onchu agh na h-Eirinn, A lamh ghaisge an tùs troid mo chliu bhi an nasgaidh agad. Iomanadar thun a chéile ni ta comhrag a bhanamhuil; Am macan gun d’ fhuair a ghuin, an daltan cruaidh lamhach. Cuchullain is comhrag cruaidh do bhi an la sin fo dhiombuaidh, A aon mhac do mharbhadh leis, an t-saor shlat chalm chaomhghlas. Innis duinn ars’ cù nan cleas o tathas feasd fo ’r n-ailleas, D’ ainm ’us do shloinneadh gu lom na teirig a dh’ fholchainn oirnne. Is mi Conlaoch mac na con oighre dligheach Dhuin dealgain, Is mi an rùn d’ fhagas ’am broinn ’us tu aig Sgiath ’g ad fhoghlum, Seachd bliadhna do bha mi shoir foghlum ghaisge o’m mhathair, Na cleasa le ’r thorchair mi bha dh’ easbhuidh an fhoghluim orm. Smuaineas Cuchulain ’n uair a dh’ eug, a mhac an dreach do chumhadh, Gur smuain, ni breug, faoilte an fhir, do threig a chuimhne ’s a cheudfaidh, A urram ri corp na Con a chumha is beag nach do sgar, Ri faicinn an culthaobh a ghlinn gaisgeach Dhun dealgain. Mac samhailt mor a fuaim ni luaidh am bron a ta oirnne. Do.
ANCIENT.
Auctor hujus in keich O Cloan.
Hossna charrit a cloan freich hossne leich a gassil chroa Hossna zaneni tursyth far agus da gwllin ban oge Ag so har in carn fane wil freich m’feich in ult woye Fer a ryn bwychis byef is voe lontir carn freich Gwl ein wna in crochin sor troe in skail fa wil a wan Is say ver a hossna gyth trome Freich m’Feich nyn golk sen Is see in nyn wan di neig in gwle ag dwle da eiss gow cloan freich Fynowr in olt chass ail inne voyve ga bead leicht Innen orle is our folt is freich in nocht teive er heive Ga mor far za derge ee neir zrawig se far ach freich Foyis mewe mwe foye cardiss freich fa far a gleye Inchuss fa craichtyth a corp trai gin locht a zanew zee Do churre ai gussyth vass teif re mrave ne tuk o nolk Mor a foor a hoyt la meyf innossit gyn khelk in noss. Hossni. Kerin di weith er loch maie de chemist in trath za hass Gith rae gach mee torri abbe de we er Sasse bee in kero sin fa millsyth na milli a ulae De chonkfa a kerin derk far gin wey gi kend ix traa Bleyn er heil gi ir di churri sin fa skail garve Gi borin di lucht kneis froth a wess is e derk Di wi ainsyth no zoi ga bea ley chawyr in tloye Pest neif zo we no vonni vakki zi cath zol da woyn Bein aslaynti throm throm ynnin ayith ni gorn seyr Di curri lai fiss er freich feisrych kid hane ree A durde meyve nach be slan mir woe lane i boss meith Di cheyrew in loch oyr gin dwneni za woyna ach freich Knossych reyve ne zarni mee er v’feich gi knai zerg Ge ger darnis ai er freich rachsit di vonni ker a veyf Glossis freich fa fer a naye voyne zi nave er in locht. Hossni. For a fest is ee na soynna is a kenna soss ris in noss Freich mac feich an erma zeiar hanik one fest gin is dee Hug a houlti ker nark ferrin roif meyf zaa tee Ach gai math in duggis latti i durt meyf is gal crow Ne oyr mis a leith loayn ach slat a woyan as a bonni Togris freich is ner zilli teymmi naf a riss er in ling vak Is ner ead ach ga mor ayze hech one vass in roive chwd Gawiss i kerin er varri targi a cran as i raif Toyrt doe choss zo in der mogrziss zo riss in pest Beris er agis ai er snawf is gavis a lawf no chrissyth Di zave sessin is er chail trow gin a skayn ag freich Fynowr in olt chass ail di ran chwggi skan din oyr Leddryth a phest a kness bayn is teskith a lawe er looe Di hudditeyr bone re bone er trae ni glach cor fo hass Freich m’feich is in fest troy a zai mir hug in dress Ga coyrik ne coyrik car di ruk lass a kanna na lave Mar chonik in neyn ee di choy na nail er in trae Eris in neyn one tave gavis in laive bi laive bak Ga ta so na cwt nyn nane is mor in teach i rin a voss Voyn vass sen di foar in far loch mai go len din loch A ta in tarm sen dee gi loan ga zerma in noss guss in noss. Hossni. Berrir in sen gu cloan freich corp in leich gow kassil chroyg Er in glan tuggi a anm is mark varris da loo Carn lawe in carn so raym heive a lave reyth di beast sonni Fer ner ympoo in dress fer bo zawsi nert in drot Invin im bail ner ob zawe ym beddeis mnan i torvirt fook Invin tearn nyn sloye invin groye ner zerk in ross Doigh no feach bar a olt derk a zroye no ful leicht Fa meyni na kower schrowe gilli na in snacht kneas freicht Cassi na in kaissnai olt gurm a rosg na yr lak Derk na partain a wail gil a zaid na blai feich Ard a ley na cranna swle beynni no teyd kwle a zow Snawe di bar no freich cho di hene a heif re strow Fa lannyth na koillith a skaith invin trae ve re drum Coiffad a land is a lawe lanni cholk na clar zi long Troye nach ann in gorik re leich di hut freich a fronni oyr Durss sin a huttim la pest troe a zai nach marrin foss. Hossni.
MODERN.
Is e ùghdair so an Caoch O’Cluain.
Osnadh charaid a Cluain Fraoich osnadh laoich a caiseal chrò, Osnadh dheanadh tuirseach fear agus da an guilionn bean òg, Ag so shear an carn far am bheil Fraoch mac Fithich an fhuilt mhaoith, Fear a rinn buidheachas do Mhaoibh, ’us o ’n sloinntear carn Fraoich. Gulaoin mhnath o ’n Chruachan shear, truagh an sgeul fa ’m bheil a bhean, Is e bheir osnadh gu trom, trom, Fraoch mac Fithich nan colg sean. Is i an aon bhean do ni an gul ag dol d’a fhios gu Cluain Fraoich, Ainnir an fhuilt chaise aille, nighean Mhaoibh ri ’m bitheadh laoich. Nighean Orla is òir folt ’us Fraoch an nochd taobh air thaobh, Ge mòr fear dha ’n d’éirich e nior ghradhaich i fear ach Fraoch. Faigheas Maoibh mo fuath cairdeas Fhraoich fa fearr a ghné, A chuis fa creuchtadh a chorp troimh gun lochd a dheanamh rithe; Do chuir i e gus a bhàs, taobh ri mnathaibh ni tug o ’n olc, Mòr a phùdhar a thuit le Maoibh inniseam gun cheilg a nis. Osnadh. Caorthainn do bhi air Loch Maoibh do chimid an traigh do dheas, Gach a ré ’us gach a mios toradh abuich do bhi air. Seasamh bha an caora sin, fa millse no mil a bhlàth, Do chumadh a caoran dearg fear gun bhiadh gu ceann naoi tràth, Bliadhna air shaoghal gach fir do chuir sin is sgeul dearbh, Gu ’m b’ fhoirinn do luchd chneidh brìgh a mheas ’us e dearg. Do bhi imcheist ’n a dheigh ge bith lighich a chobhradh an t-sloigh, Béisd nimh do bhi ’n a bhun bh’ aca do chath dhol g’a bhuain. Bhitheann an euslaint throm, throm, nighean Athaich nan corn saor, Do chuireadh leath fios air Fraoch; dh’ fhiosraich ciod ’thàinig rithe. A dubhairt Maoibh nach bitheadh slàn mar bitheadh làn a boise maoith, De chaoraibh an Loch fhuair, gun duine g’a bhuain ach Fraoch. Cnuasachd riamh nior dheanadh mi ars’ mac Fithich nan gruaidh dearga, Ge gur dheanas e air Fraoch racham do bhuain caor do Mhaoibh. Gluaiseas Fraoch fa fear an àigh uainn gu snàmh air an Loch, Fhuair e a bheisd ’us i ’n a suain us a ceann suas ris an dos. Osnadh. Fraoch mac Fithich nan arm geur, thainig o ’n Bhéisd gun fhios d’i, Thug e ultach de chaora dearg far an robh Maoibh dh’ a ti. Ach ge maith na thugas leat, a dubhairt Maoibh is geal cruth, Ni fhoghain dhomhsa, laoich luinn, ach slat a bhuain as a bhun. Togras Fraoch is nior gille tioma snàmh a rìs air an linn bhog, ’Us nior fhaod e ge mor ’agh, theachd o ’n bhàs ’s an robh a chuid, Gabhas an caorthuinn air bhàrr, tarruingidh an crann as a fhreumh, Toirt a chosan dha air tìr mosglas da suas a Bhéisd. Beireas air ’us e air snàmh ’us gabhas a làmh ’n a craos, Do ghabh esan ise air ghial, truagh gun a scian bhi aig Fraoch. Ainnir an fhuilt chaise aille do rainig thuige le sgian de ’n òir, Leadair a bhéisd a chneas bàn ’us teasgadh a lamh air luath. Do thuiteadar bonn ri bonn air traigh nan clacha corr fa dheas, Fraoch mac Fithich ’us a bhéisd truagh a Dhé mar thug an treis. Ge comhrag ni comhrag gearr do rug leis a ceann ’n a laimh, Mar chunnaic an nighean e do chaidh i ’n a neul air an traigh, Eireas an nighean o ’n tàmh gabhas an làmh bu làmh bog. Ge ta so ’n a chuid nan eun, is mòr an t-euchd a rinn a bhos, O ’n bhàs sin do fhuair am fear, Loch Maoibh do lean air an loch, A ta an t-ainm d’i gu luain ’g a ghairm a nuas gus a nis. Osnadh. Beirear an sin gu Cluain Fraoich corp an laoich gu caiseal chrò, Air a ghleann thug e ainm, is mairg a mhaireas da éis beò. Carn Laimh an carn so ri ’m thaobh is laimh rithe do bhitheas sona, Fear nior iompaich an treise, fear a b’ annsa neart an trod. Ionmhuinn beul nar ob daimh do m’ bitheadh mnathan a tabhairt phòg, Ionmhuinn tighearn nan sluagh, ionmhuinn gruaidh nar deirge an ròs, Duibhe no fiach barr a fhuilt, deirge a ghruaidh no fuil laoich, Bu mhine no cobhar srutha, gile no sneachd cneas Fhraoich, Caise no an caisein ’fholt, guirme a rosg na oidhre leac, Deirge no partan a bheul, gile a dheud no blàth fiodh, Ard a shleagh mar chrann siùil, binne no teud ciuil a ghuth, Snamhaiche a b ’fhearr no Fraoch, cha do shìn a thaobh ri sruth, Bu leathainn no comhla a sgiath, ionmhuinn tràth bhith ri druim, Bu chomhfhad a lamh ’us a lann, leathainn a cholg no clar luinge, Truagh nach b’ann ’an comhrag ri laoch do thuit Fraoch a bhronnadh oir, Tuirse sin a thuiteam le Béisd, truagh a Dhe nach mairionn fòs. Osnadh.
ANCIENT.
A houdir so Connil carnych m’eddirschol.
A chonnil cha salve no kinn devin lum gyr zergkis tierm No kinn di chw er a zad slontir lat no fir foe fyve A neyn orgil nyn nach a evir oik ne bree binn Sanna in nerik chon ni gless hugis loym in ness no kinn Ka in kenn mallych zow mor dergkyth nayn ross a zroy glan Is sai is gir zin lee clea a kenn deive ne raa dait Kenn ree mee nyn nach loait arse m’carbre nyn goith camm In nerik mo zaltan fen hugis lwm in gayn a kenn Kai in kenn oid er mye haale go volt fand gi malle sleime Rosk mir erre dait mir vlait alda no cach crwth a kinn Manne boe fir nyn nach makmeyf zi zrach gyth coyn Dagis a chollin gyn kenna is di hwt wlle lum a loye Ka in ken so zawis tow id laive a chonnil vor ne bae linn O nach marrin kow nin gless keid verre how er less a kinn Kann v’erris nyn nacht verreyth a ceith gyth gurt Mac mo fayr in tur hang di skarris a khenn ra chwrp Ka in kenn od hear in nolt inn da greddyth no kinn go laive Hurris annith er a zow gyn roveddir sal da rar Sess a sowd di hwt in kow di rad a chorp fa wrow dass Cow mac conna re nyn rann hugis lam a kenn ter aiss Ka in da ken so is fadde mach a chonnil vor a vraa byig vinn Er zraigh tenne na kel orn anym no ver a zon ne herm Kenn leyirre is clar cwlte in da kenn di hut lem zonna Di zon swt cowchullin charn swn zergis merm na wulle Kai in da kenn so is fadde sorre a chonnil vor gi gal znee Ennyn dae er volt ni verr derk in groye na ful leych Cwllin bray is cwnlit croye deiss di verre boye lai ferk A evyr seid sor a kinna dagis a gwrp fa linna derk Ka ne vi kinn so solk maine de chewe feyn er mye hoyth Gwrm in nye dwe a volt o hilla rosg connil croye Sessir eascardin a chow chlann challidtein a mwe znaie Is said sud in sessir leyve a hut lwm sin nerm no laive A chonnil vor aithr ree kayn in ken od da gallith catht Gin or fai treilse wa keyand gyn codyth slem ghardyth vart Kenna v’finn v’rosse roye v’necnee hor bas lam nert A evir is se so a cheud ardree layyn nyn land brak A chonnil vor mugh a skail creid a hut lad laive gin locht Din tloe eignyth a veil sin a deiltiss kinn na con Deachnor is seacht fychid kead derym peyn is awyr sloe Di hut lomsa drwme er zrum di neve mo cwlk cunlaa rag A chonnil kynis taidda mnae inssefail dessne ni con Cowf v’hawalt haye na veil agga fein ar for A evir keid di zarna mai gyn mo kowe ym rer san socht Gyn mo zaltan fa mhaa crow a dol voym a mugh so n . . . A chonnil tok me sa vert tok mo lacht oss lacht no con Os da chowe rachfen ayk cwr mo vail re bail no con Is mai evyr is keyn dalve ne feine sarve daylta zoive Di zerr no cha nul mo spess troe murreich er eiss a chon. A chonnil.
MODERN.
Is e ùghdair so Conull cearnach Mac Edarscoil.
A Chonuill, cha sealbh na cinn, deimhin leam gur dheargas d’airm, Na cinn do chi’m air a ghad sloinntear leat na fir fo fhaoibh. A nighean Fhorghuil nan each, A Eimhear oige na brigh binn, Is ann an éiric Chon nan cleas, thugas leam an nios na cinn. Co an ceann mullach donn mòr, deirge no’n ròs a ghruaidh glan, Is e a ’s goire do ’n leth chlì an ceann diubh nach d’atharraich dath? Ceann rìgh mi nan each luath, ars’ Mac Cairbair nan goith cam; An éiric mo dhaltan féin thugas leam an cein an ceann. Co an ceann ud air m’ aghaidh thall, co folt fann gu mall sliom, Rosg mar fheur, deud mar bhlàth, ailde no gach cruth a cheann? Manadh b’e fear nan each, Mac an Aoife do chreachadh gach cuan, Do fhàgas a choluinn gun cheann ’us do thuit uile leam a shluagh. Co an ceann so ghabhas tu a’d laimh a Chonuill mhòir nam bàigh linn, O nach marrainn Cu nan cleas ciod bheireadh tu air leas a chinn? Ceann mac Fherghuis nan each, bheireadh e cith gach gurt, Mac mo pheathar an tur sheang do sgaras a cheann r’a chorp. Co an ceann ud shear an fhuilt fhinn d’ an greadadh na cinn gu ’làimh, Fhuaireas aithne air a ghuth gun robhadar seal d’a reir? Sios an sud do thuit an Cu do rad a chorp fo bhrù deas, Cu mac coin r gh nan rann thugas leam a cheann tar éis. Co an da cheann so is faide mach a Chonuill mhoir a bhreth bu bhinn, Air ghràdh teann na ceil oirnn ainm nam fear a ghuin na h-airm? Ceann Laoghaire ’us clar Chuilt an da cheann do thuit le’m ghuin, Do ghuin sud Cuchullin ceairn, sonn dheargas m’airm ’n a fhuil. Co an da cheann so is faide soir, a Chonuill mhoir gach geal ghniomh, Ionnan dath air folt nam fear deirge an gruaidh no fuil laoich? Cullain breagh ’us Cunnlaid cruaidh dithis bheireadh buaidh le feirg, A Eimhear sud soir an cinn do fhagas an cuirp fo linne dearg. Co na sé cinn so is olc méin do chitheam féin air m’ aghaidh thuath, Gorm an aghaidh, dubh am folt, o thilleadh rosg Chonuill chruaidh? Seisir eascairdean a Choin, clann Chaileidin nam buaidh ghnàth, Is iad sud an seisir laoich a thuit leam ’s an airm ’mo laimh. A Chonuill mhòir athair rìgh co an ceann ud do ’n geilleadh cath, Gur orbhuidh trillis o ’cheann co ’n comhdach sliom dh’ airde bheart, Ceann mhic Fhinn mhic Rois ruaidh mhic na Cneidh fhuair bàs le ’m neart, A Eimhear is e so a cheud, ardrìgh Laighein nan lann breac. A Chonuill mhòir, mùgh an sgeul, creud a thuit le’d laimh gun lochd, De ’n t-sluaigh eagnaidh a bheil sin a dioltas cinn na Con? Deichnear ’us seachd fichead ceud deiream féin is aireamh sluaigh, Do thuit leamsa druim air dhruim, do nimh mo cholg conla rag, A Chonuill, cionnus taid mnathan Innsefail an deigh na Con, Cumha a mhic shamhailt tha na bheil aca féin air foir? A Eimhear ciod a dheanadh mi gun mo Chu a ’m reir s’ an Soc Gun mo dhaltan fa maith cruth a dol uam ’am mugh an nochd, A Chonuill tog mi ’s an fheart, tog mo leac os leac na Con, Os d’a chumhadh rachaim eug, cuir mo bheul ri beul na Con. Is mi Eimhear is caoine dealbh, ni faigheam searbh dioltadh dhomh, Do dheur nocha n ’eil mo speis, truagh m’ fhuireach air éis a Chon. A Chonuill.
ANCIENT.
A howdir so Keilt m’ronane.
Heym tosk zoskla fynn gow tawri ni draive nevin Gow hormy moyr mhorlat mhirr gow cormik m’art inir Ner cleacht me meith my zloon orss afwllych fer eddrwme Gi waldeis feynyth fail oss word locht a foyall Warwemir in leich lan mir a warwemir in crayc Di charmisdir leich fane lay mir a charssmir a ray Hugssmir a cann gin cherri guss a gnok oss boyamir Di rynis feyn boya tra di roynis fogryth owlay Di warwiss mun er zlinn fer gi inwal in nerrin Di roynissi boya tra di roynissi fogryth owlay Di raddis mun er zlinn gwl gi inte in nerrin Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Ni leith di legin fa boywa doybis sin nerrin awwor Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Ni dorssa er a beith a zeith zark a dosslin ead gi hymard Di roynissi boya traa di royniss fogry owlay Ni gurt abbe um halvon di loskgin ead gu lassal Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Noch char aggis reim linn aa na mullin in nerrin Insin di leyggiddir rwm eech albin is errin Teym boach er loyss mi chass gr ranegiss ross illirzlass In sin glossimsi schear gow taura ni widdir chane Ner harrin eine each zeive zea roym in dawra za essin Tugis in dawra fa laa ben in ir chommi za cheilli Is ben in r chomisso nach gwss in fer commisso ella Tugis in dawri gi beach ben carbre zi cormik Is ben chormik er sin di raddis ee zi charbre Tugis lwm claywa in reith uch fa hay mor a wree Mi clawe feyn fa gin gutti fagwm in droyl chulk chormik In sin di quhoyis in nwnn is eaddi in dorsser owym Inn nygyth sin doef ge beacht is me bi kyllor ze chormik Is bert ooklachis is tei hawle a vaonissi reith errin Ga zaynith leve raa mi zloor da hwle cheilt yn kyllnor Na habbirsi sen er finn er ardre ny feyn voltynn Ga tamsi in layve id tei na ber tar er my wntir Ni hay sin agne cheilt far a will ay in vorwilty Cha mir sen ay connil chynni er a wll dor er talvinn In sin tarnik in toylli ag in re ro zast rawor IIII choss geym in genn ni genn teym less a is tee cotkin In sin chayis fa zass di bi wlyg ay di maylass Aggis tuggis lwm ym zoyn kone esgin ard orwayll Eynit lwm in nee riss a ben ers in re fati firzlinn Balli kness cheilti za zoyn di chone essgin orwoyl Na habbirsi sen a re er wiss in ryth a zillin Brarryth broggodych a derri corsi hoich er orvidi Er a layve a keilt chaylle mir wee finn flaa eyni Gid tani ne hurfin gyle derrow albin no errin Er maneach do gi beacht a deaffryth mis zi chormik Gawa tow cow thlaa woyme zoskla mydda Ne warrir fin lat id te er ane chowe er talwon Ach ane chow a keilt chaye da bi toylling tow faywayll Da waya a tow zoif re lay lawnon woada di gi feyane Di zoyve tow hed er gi cart cowe cwnnvill Di nasgis in brar mir er chormik mc art inir Gin leggi gi ray in re da waya ay ni feyweill Mar nasgis in brar beynn er re errin ni nwlt inn In deymsow gar zeggir royve heymsyth ze in dymf Glossim turriss o hawre fa turriss fr gi mannee Do hymsow ni heltin gar skeltyth a chwddychi Tuggis lwm ii zelt zark is ii znew ignyth ym ard Aggis fey fy za won ii lach sin loch a seyllin II hynnith sleyvecwllin ii zaw awlle a burrin II zessivey zowrane zurm ii chellych fey a farzhram II hyane kylty creive di latteve zrom zawrein II zoyvrane o hen a mach o charri donnwane doyvr II eillin o thrae leith lee ii rulli a port larga IIII snekga on vrostna wane ii anoyk charga d . . . II eachte one eachte ard ii smoyrych lettreth lom ard II zroyllane downe yve ii cheinkych ni corywe II chur one chorrin cleyth ii harreich mwe o foyall II illir chargi ni glach ii hawik a keyndyth II fess o locht melwa ii cherk ussga o locht erne II cherk reich one vowna math ii zergin zow locha II chreithrane mw cowlin ii wentane my foyllin II cheythane a glenn awlle ii zalvon ni sen awle II phedda oywrri a claa ii onchon o chroda claach II zoyane o thrae za wan ii erboyk loychir yr II chollum one chess chur ii lon a lettir fin chwle II eddoyk letter roye ii thrudda tawrych teyve oyr II choneyn a schee doe doynn ii wuk awlde cloyth chur II choyag o zrom dave ii ane oywryth layn de II yghrgane lanenyth furrith ii chreithir one chreive roye II sperr hawk in swn o cleyve gla ii loch lay o lwnycht II oyr are one woyn ii ussock on vownych wor II oynlayk a hon chnoyth ii brok a creich ollonych II rynith strayth sinnyth ii zlassoyk o wroch urri II chrottych o chonych zawlwe ii weil won wor hawni II earrinnyth philloyrrych ii awllinnych seith boygh II zassidi one wyg wylle ii cheith cheinekyche chnaw chyle II woyok oo wrowych brn ii neiskin o zowdyr II zerrin o leyve za ane da chyill wreane turle II annan ar o wy walg ii chonlane zatta o zranard II zrin zarrych o zruing ii vronargane on vor cheyyl II wlyrrych o zowne ni barga ii elli zalle on zaltraach II royin o challow charga ii wuk war on worarga II eskar locht m’lanene ii zarzart my ni nellane II ane vek o wess a chwle ii eggin ess v’mowrn II ellit zlinni zlinn smoyl ii woyif o haach mow mor II onchon loyath o loch conn ii eychat a hoyw chroychin II chyraa schee zoyvlane zil ii vuk vwlcow vlyr Rath is ker chorkrych chass tugis lwm o einnis Tugis lum each agis lar di zrey vassych vanynane Tarve is bo zarri o zrwm kein tugis lwn o wurn vunchane Do chonni di chonnew ni wane di hir cormik orrum gi dane Teym Gi neith zar chursin ym chenn tugis lwm is teym Er in dymsychyth ull doyf gow lar ane ew Nor a baillwme a meyow zobbredir voyme ach skeillych Di choy in feaych woym o zess di bi wlya dom awles Di rukgis er in glenn da wan o orrir loch a lurgin Di quhoy mi lach fa layve nach chussit faywail Ter schroyow berwe brass gow aych inn zowlass Di zowis e er wrawit gin ger walaa heach hanye Tugis lwm ee lach gin wacht dosli fin o chormik Ne fooris zolk roya heg rwm nyg ve me boa Cha deyd ass mi chree chinn gin nawleggir may in dalvon Lass ane nane beg lassane nane dolle a chass ymon Er gi tullych er gi ay cor fa lawe ag lassyn ane I chonwaille fynn ag in layve er seiltin gin ead wawne Is vin zeyntyth ay sin de hoyrt er a gowe dinn fosslow zoywayl In dymsychow sin mir sin ner toylling fir in doythin Tugis ead gow taura lwm gow mowr a vor hyle Doss gi zokkir a kin oppir ead in nyich sin Caythir a wee si walli er ix dorss fossgillyth Cormik hug zeyve in teacht mir zoy ym bea gi skei Mir chonni may za gwryth sin wrow arsing ill wrunych Legga brudlychyth gawe vin a guddichtyth greithane Huggi ay brow slatzall sollis doyf er chegit fre zorre Gi in dorris deyve downtyth ner way in soyve cond in . . . Ead sin is tee gi bronych miss a mwe gi anoyith Mi chree cowe connis fa la er gi in dorris Ga mor nolk forris royth wonyth skeythow choolyth Ner leigis ane deyve a mach gi tra erre in in varrich Anmi ny hyrri skeiltyth a chorymryth keilta Ach a wag sin teyve ra teyve ne dor chormik za soyve Nor a leggi finn a mach di skeillidir gi skeiltytht Cha deacha deis na trear wo hawra zeive er in . . . Mi reith feyn agus reach fenn merrolta cheme wass mi chinn Ni tre neachin fa darryth zoyve ni troyth sin di hymsichow. We skay zoym er mi clow creddwm in crist is ow Mimirche ass in ew inn gar vewwm lwm ne weym . . . Gar wadda mi leymsi har in dawr lochra ni wayn, Is fadda in laym rugis ter xx kead try in dawr In sen fa lowwr mi leym wagis si viddircheyn Gin ach bar mi choss a geill mawl gith tosk er deym. Teym tosk.
MODERN.
Is e ùghdair so Caoilte Mac Ronain.
Chaidheam tosg a dh’ fhuasgladh Fhinn, gu Teamhra nan sreabh aoibhinn, Go h-airm a ’m faighear’ bhòrrshlat mhear, gu Cormaig Mac Airt aoin fhir, Nior chleachd mi maidheamh mo ghlonn ger fuileach fior eutrom, Gu bheildeis Fianna Fail os bhord Locha Feabhuil. Mharbhamair an laoch làn, mar a mharbhamair an Cuireach, Do chearbmasdair laoch fa liach, mar a chearbsamair an triath, Thugsamair ceann gun choire, gus a chnoc os Buadhamair. Do rinneas féin buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh, Do mharbhais mun fhear ghrinn fear gach aon bhaile an Eirinn. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh, Do radas mu’n fhear ghrinn gul gach aon tigh ’an Eirinn, Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na laoigh do leigeann fa buaibh do bhitheas an Eirinn aghmhor. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na dorsan air am bitheadh a ghaoth dhearg do fhosglann iad gu h-iomard. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na guirt abuich mu thalmhainn, do loisgeann iad gu lasail. Do rinneas buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh. Noch char fhaiceas ri ’m linn àth no muileann an Eirinn. An sin do leigeadar rium eich Albainn ’us Eirinn; Teighim beò air luathas mo choise gur rainigeas Ros Iolair ghlais, An sin gluaiseamsa siar gu Teamhra an fhidireachdainn, Nior theàruinn aon each dhiubh dhe, romham in Teamhra do esan. Tugas in Teamhra fa leth, bean an fhir choma dh’ a chéile, ’Us bean an fhir choma so gun achd gus an fhear choma so eile. Tugas an Teamhra gu beachd bean Chairbair do Chormaig, ’Us bean Chormaig an sin do radais i do Charbair. Tugas leam claidheamh an Rìgh, Och! fa h-e mòr a bhrìgh, Mo chlaidheamh féin bha gun chuid fagaim an truaill chuilg Chormaig. An sin do chaidheas a nunn ’us eideadh an dorsair faigheam, An oidhche sin domh gu beachd is mi bu choinnleir do Chormaig, Is beart oglachais ’us ti h-amhuil am fianuis rìgh Eirinn, Ge iognadh leibh ràdh mo ghlòir, da shùil Chaoilte ’am choinnleir. Na h-abairse sin ars’ Fionn ars’ ardrigh na Feinn folt-fhionn, Ged thathamsa an làimh a’d tì na beir t-àir air mo mhuinntir. Ni h-e sin aigne Chaoilte fear a bheil e ’am mòralachd Cha mar sin e coinneal chain air a bheil d’òr air talmhainn. An sin tairngeadh an t-òl aig an rìgh ro ghasta ro mhòr, Ceithir chois cheum an ceann nan ceann, teighim leis ’us ti an coitchionn, An sin chaidheas fa dheas, do bu bhladh e de m’ aimhleas, Agus tugas leam a’m dheoin caoin éisginn ard fhuarail, Iognadh leam an ni ris a bhean ’ars an rìgh fead fiorghrinn, Boladh cneas Chaoilte do gheibhean de’ chaoin éisginn fhuarail. Na h-abairse sin a rìgh, ars’ mise an riochd a ghille, Briathran bragaideach a deir thu, gur airidh air oirmhide. Air do laimh a Chaoilte chàil mar bhi Fionn flath Fheinne, Ged ta mi ni thoirinn geill d’ fhearaibh Albainn no Eirinn. Air m’ aithneach’ da gu beachd, do fheòraich mis de Chormaig, An gabhadh tu cumha tlàth uam air fhuasgladh m’ oide? Ni bheirear Fionn leat a’d thì air aon chumha air talmhainn, Ach aon chumha, a Chaoilte chaidh, da bu thualainn duit fhaigheal; Da ’m faigheadh tu dhomh re la, lanamhain uait de gach fiadhmhuin, Do gheibheadh tu d’ oide air gu ceart an cumha a chumail. Do naisgeas am briathar mear air Cormag Mac Airt aoin fhir, Gun leigeadh gu réidh an rìgh, da faigheadh e ’na fiadhmhil, Mar a naisgeas am briathar binn air rìgh Eirinn an fhuilt fhinn, An tiomsachadh ge dheacair riamh, thionnsgainn d’a dheanamh. Gluaiseam turus o Theamhra, fa turus fir mu’ n iath, Do thiomsachadh na h-ealtainn ger sgaoilteach a chuideachd, Tugas leam da gheilt gharg, ’us da ghriobh ioghnach iomard, Agus fithich Fiodh dha bheann, da lach sin Loch a Seillein, Da shionnach Sleibh Chuilinn da dhamh allaidh a Burrainn, Da cheis Fiodh dhobhrain ghuirm, da choilleach fiodha Faradhruim, Da thaghan Coillte chraoibh, de lethtaobh Dhruim dha raoin, Da dhobhrain o sin a mach, o charaig Donabhain dobhair, Da fhaolan o thràigh Locha Léith, da Shruall a Port Lairge. Ceithir snag o’n Bhrosna bhàn, da eanag Charga dàin, Da eachta o’n Eachta àrd, da smeorach Leitir lom àrd, Da dhreollan o’n Dùn aoibh, da chaingeach o’n Choire dhuibh, Da chòr o’n Chorrainn cleibh, da earfhiach Magha Feabhuil, Da iolar Chairge nan clach, da sheabhag Fiodh Chonnach, Da fheis o Locha Meilghe, da chearc uisge o Loch Eirinn, Da chearc fraoich o’n Mhonadh mhaith, da dhearcan Dhubh-locha, Da chriochran Maigh Cuillin, da mhiontan Maigh Tuallainn, Da chaochan o Ghleann Ghaibhle, da ghealbhan na sean Abhla, Da pheata odhar Athcliath, da onchoin o Bhroit cliathach, Da dhuibhean o Thraigh dha bhan, da earbag Luachair Ire Da cholum o’n Cheas Chuir, da lon a Leitir Fionnchuil, Da pheatag Leitir ruaidh, da thruid a Teamhra Taoibh uaine, Da choinein a Sith dubh donn, da mhuc alta Cluaidh Chuir, Da chuthag o Dhroma Daibh, da eun odhar o Lainde, Da adharcan Leanain na Furraich, da chreabhair o’n Chraobh ruadh, Da speirag an sin o Shliabh glé, da luch liath o Luimneach, Da dhobhran o’n Bhuain, da uiseag o’n Mhonadh mhòr, Da ialltag o uaimh Chnuadha, da bhroc o Chrioch Ullanach, Da thraghna Srath Sinne, da ghlasag o Bhruach bhiora, Da chrotach o chuain Ghailimh, da mhiol o’n Mhuirtheimhne, Da fherain Fiodh luachraich, da thallan a Sith buidhe, Da gheasadich o’n Mhagh mhall, da chith cheangach a Chnamh choille, Da bhuidheag o’n Bhruthach brugh, da neasgain o Dhubh dur, Da dheargan o Shliabh dha eun, da chathail Bhraigh an Turla, Da eun an àr o Mhagh bhuilg, da ghobhlan daithte o Ghranard, Da ghriobh garrach o Ghruing, da bhroinndheargan o’n mhòr choille, Da bhliorach o Dhun nam bàrc, da eala gheala o’n Ghealtraigh, Da ruadhan o Chala Chairge, da mhuc mara o’n mhor fhairge, Da easgair Loch M’Leanan, da ghearrghart Maigh nan eilean, Da eun bheag o Mhios a Chuil, da eagan Eas Mhic Muirne, Da eilid ghlan Ghlinne Smeoil, da bhuaibh o Achadh Maigh Moire, Da onchon luath o Loch Con, da fhiadh-chat o h-Uaimh Chruachain, Da chaora Sith Dhoibhlain ghil, da mhuc de mhucaibh M’Lir, Reith ’us caora chorcrach chas tugas leam o Innis, Tugas leam each agus làr de ghreidh mhaisich Mhananain, Tarbh ’us bo dhàir o Dhruim Cain tugas leam o Mhuirn Mhuinchain, Da chon de chonaibh na Fiann, do shir Cormaig orm gu dian, Gach ni dha ’r chuir sin a ’m cheann, tugas leam a ’s teigheam, Air an tiomsachadh uile domh gu lar aon mhaigh, ’N uair a b’aill leam am maigheadh dh’ obairidear uam gu sgaoilteach, Do chaidh am fiach uam o dheas, do bu bhlagh do ’m aimhleas, Do rugas air an Gleann da bhan, o oirthir Loch a Lurgain, Do chaidh mo lach fa laimh, nach usa faighail, Thar sruthaibh beirbh brais, gu Achainn dubh ghlais, Do ghabhas i air bhraghaid, gun gur mhaith leath theachd thugam, Tugas leam an lach gun achd, d’ fhuasgladh Fhinn o Chormaig. Na fhuaras a dh’ olc roimh thig rium am feadh a thamhas mi beò, Cha teid as mo chridhe chionn gun adhlaicear mi an talmhainn; Leis an eun bheag leis an eun, ’dol a chas ioman, Air gach tulaich ’us gach feath, ’cur fa lamh aig leis an eun. E ’cumail Fionn aig an laimh, air saoiltinn gun iad fhaighinn, ’Us o’n dh’ aontaich sin do thoirt air a chumha d’ Fhionn fhuasgladh, An tiomsachadh sin mar sin nior tuallainn fir an domhain. Tugas iad gu Teamhra leam gu maor a mhòr thalla. Domhsa gu docair a chionn, obair fad na h-oidhche sin, Caithir do bhi ’s a bhaile air naoi dorsaibh fosgailteach; Cormaig thug dhoibh an teach mar gheibheam bhi gu sgìth. Mar chunnaic mi g’an cur, s’a bhrugh fharsuinn uile bhreun, Leigeadh bruaidleanachd garbh o’n a chuideachd grianach, Thug e brugh slatgheal soluis domh air caogad fri dhorus, Gach aon dorus diubh duinte nior bhi an saoibh . . . Iad sin a ’s tì gu brònach mis a muigh gu anaobhach; Mo chridhe cumhadh connais fa leth air an dorus, Ge mòr an t-olc fhuaras roimhe o na sgiathaibh chuallaidh Nior leigeas a h-aon diubh a mach gu tràth éiridh a mharaich. Ainm a chorra sgaoiltich “Corr imirce” Chaoilte, Ach am faicinn taobh ri taobh ni ’n d’fhuair Cormaig de shoman. ’N uair a leigeadh Fionn a mach, do sgaoileadar gu sgaoilteach, Cha deachaidh dithis no triar, o Thamhra dhoibh air aon rian. Mo ruith féin agus rath Fhinn miorbhuil chitheam os mo chionn, Na tri nithean fa d’éirch dhomh, an treud sin do thiomsachadh. Bu sgiath dhomh air mo chliù, creideam an Criosd, ’us thu, M’imirce as a mhagh, Fhinn, ge ’r bhitheam lom ni bhitheam fann, Ge ’r fada mo leumsa shear, an Tamhra laochruidh na Feinn, Is fad an leum thugas siar, fichead ceud troidh an Tamhra. An sin bu leobhar mo leum, am facas ’s a mheidir-chein Gun ach bàr mo chois a geillt’, mall gach tosg air an teigheam. Chaitheam.
ANCIENT.
Gun ainm Ughdair.
Id ta fane tullych so toye mc veckowle is groy colk M’dadzail neyn in derk nach tug ra erk braeir borb Id ta fane tullych so dess m’vec goyne kness mir wlay Cha dor sai nach fa neith in gress noch char veine yth law Id ta fa tullych horryth ossgyr bi vath gol is gnee Clan morn gai math ni fir noch char chur sai sen im bree Id ta fa tullych so har gillyth bi van less nyth mnawe M’ronane dor weyth clar fane tallych soo har id ta Id ta fane tullych so foyme innor vyth von groik is grane Connan dyth zaf gyth murn fa tullych fume id ta. Id ta.
A houdir so——.
Laa zane deach Finn di zoill in nalwe is ner ymmit sloyg Sessir bann is sessir far Iyn zhil is anneir ucht zaall Finn fayn is Dermoit gin on keilt is ossain is oskir Conan meithl gom maal er myg agus mnan nin vi leith sen Mygin is ban einn bi zane is annir ucht zall mi wan feyn Gormlay aolli is dow rosg neaof is neyn enneiss Nor a zoyf meska no mnan tugsiddir in gussi raa Nach royf er in doythin teg sessir ban in goyth inrylk A dowirt an nynnilt gyn on is Tulych carnich in doythin Ga maath sewse is ymmith ban nach drynn fes ach re in ar Gerrid er ve zawe mir sen tanik in van dar rochtin Ein wrata wmpa gin alda agus e na iyn naygh Tanik neyn a wrata inn an vaenissi v’kowle Banichis din re gin non agis swis na arrygh Feafryth finn skail zyi din neyn lwchr lawzill A wan a wrat gin alda keid a rad ow is tein naygh As giss dym wrat gin alda ban ann ac na ennaygh Nocht chay naygh dein fame wrat ach ben in ir gyn ralocht Tawir ym brat dym wreith feyn do ter conane mor gyn chaele Go westmist im brear mir a twg na mnawe wo chanew Gawis ben chonnane ym brat is curris wmpa la rachta Gom bea sen an loyth locht dar lek rys wlle a gall ocht Mir a chonnik connan meil ym brat er cassyth fa teyf Tawris in chreissyth gin neaf agis marveis in neyn Gavis ben dermoit a zeil ym brat wo wrei chonnan meil Noch char farr a wassi zyi cassi ym brat fa keiyf Gawis ben oskyr na zey ym brad coo adda coyve ray Ga loyvir skayth a wrat inn noch char ally a hymlyn Gawis myghinis gi aal ym brad is di churri fa cann Di chass is di chwar mir sen ym brat gi loa fa clossew Tawir ym brata er m’raa dym wneissi is ne cwss clae Go vestmist in ness gon non tres elli da hymlit dewe Di warynsi brair riss agis ne brair eggiss Nach darnis di weiss ri far ach dol dutsi in neiss lenew Nochtis ben vek ree a teef curris umpi ym brat fer chei . . . A sayth eddir chass is lawe na gi ley er a lwdygnane Ane phoik doaris in braed o wak o zwyne darmit Di reissi ym brad owm laar mor wea see na hynnirrane Tawrew mi wrat doyf a wnaa is me nein in derg zrana Noch cha dernis di locht ach fess ri finn fyvir noch Ber mo wallych is ymith woygin se der m’kowle gin boy A dagis fa mhaalych er mnawe na tyr huggin ane lay. Lay.
MODERN.
Gun ainm Ughdair.
A ta fo ’n tulach so tuath, Mac mhic Cumhail a’s cruaidh colg, Mac deudgheal nighinn an Deirg, nach tug r ’a fheirg briathar borb. A ta fo ’n tulach so deas, Mac mhic Cuinn, cneas mar bhlàth, Cha d’ fhuair se neach fa ni, ’an greas nochar mhìn a làmh. A ta fo ’n tulach so shoir, Osgar bu mhaith goil ’us gniomh, Clann Moirn ged is maith na fir, nochar chuir e sin am brìgh. A ta fo ’n tulach so shiar, gille bu mhiann leis na mnathaibh, Mac Ronain do fhuair a bhith clàra, fo ’n tulach so shiar a ta. A ta fo ’n tulach so fodham, am fear a bhi o ’n ghruaig is gràin, Conan do gabh gach muirn, fo’n tulach fodham a ta. A ta.
An t-ùghdair so——.
La dh’ an deachaidh Fionn a dh’ ol, an Almha ’us nior iomadh sluaigh, Seisir bhan ’us seisir fhear inghin gheal ’us ainnir uchd-gheal, Fionn féin ’us Diarmad gun on Caoilte ’us Oisian ’us Osgar, Conan maol gu mall air magh, agus mnathan nan sé laoch sin, Maigheaneas bean Fhinn bu dein, ’us ainnir uchd-gheal mo bhean féin, Gormlaidh aoile is dubha rosg, Naoimh ’us nighean Aonghuis. ’N uair a ghabh misge na mnathan, tugsadar an cuis réidh, Nach robh air an domhain tì seisir bhan ann cho ionraic, A dubhairt an innilt gun on is tulach cearnach an domhain, Ge maith sibhse is iomadh bean nach d’ rinn fios ach ri aon fhear. Goirid air bhi dhoibh mar sin thainig a bhean d’ ar rochdain; Aon bhrat uimpe gun alt agus e ’n a aon fheadh, Thainig nighean a bhrat fhinn am fianuis Mhic Cumhail, Beannaicheas do ’n rìgh gun on agus suidheas ’n a fhaireadh, Feòraicheas Fionn sgeul dhith, de ’n nighinn lùthor lamhghil, A bhean a bhrat gun alt ciod a rad tu as d’ aon fheadh? Is geas do ’m bhrat gun alt bean ann ach ’n a aon òigh Noch cha-n fhaigh dion fo ’m bhrat ach bean an fhir gun ro lochd. Tabhair am brat do ’m mhnaoi féin a deir Conan mòr gun chéill, Gun éisdeamaid am briathar mear, a thug na mnathan a chianaimh, Gabhas bean Chonain am brat, a chuireas uimpe le rachd, Gum b’e sin an luath lochd, ’n uair leig ris uile a geal uchd. Mar a chunnaic Conan maol, am brat air casadh f’a taobh, Gabhas a chraoiseach gu nimh, agus marbhas an nighean, Gabhas bean Dhiarmaid a ghaoil, am brat o mhnaoi Chonain mhaoil, Noch char fearr a bhasa dhith, casaidh am brat f’a ciabh. Gabhas bean Osgair ’n a déigh, am brat co fhada caomh réidh, Ge leobhar sgiath am brat fionn, noch char fholaich a h-imlinn, Gabhas Maigheanas gu h-aille, am brat ’us do chuireas f’a ceann, Do chas us do chuair mar sin, am brat gu luath f’a cluaisibh. Tabhair am brat ars’ Mac Reith, do ’m mhnaoi-sa ni cuis cleith, Gu éisdeamaid a nis gun on, treis eile d’a h-iomlaid domh. Do bheirinnse briathar ris, agus ni briathar eigis, Nach dearnas de fhios ri fear, ach dol duitse an aois leinibh, Nochdas bean Mhic Reith a taobh, cuireas umpa am brat fionn, A soigh eadar chos ’us làmh, na gu leth air a luideinean, Aon phòg d’ fhuaireas am braghad o Mhac O’Dhuine, Diarmad. Do ruitheas am brat o um làr mar bhi si ’n a h-aonaran. Tabhraibh mo bhrat domh a mhnathan, is mi nighean an Deirg ghraine, Noch cha dearnas de lochd, ach fios ri Fionn faobhar nochta. Beir mo mhallachd ’us imich uainn, is e deir Mac Cumhail gom buaidh, A d’ fhagas f’a mhallachd air mnathaibh, na d’ eiridhse thugainn aon la. Aon la.
ANCIENT.
A houdir so Duncha mor voe lawenacht.
Mark dwnna a cayle a zoo agis ga vil schrow di zanna Agus na ead gawal loa is nach ool wea no hawe Agis nach synni corri na port is nach gawe gin locht leye Agis nach skurre di chrwt veynni is nach synni mir is meynni As marg nach skur da dryng drang agis di rann di ray Agis na cluntyr a chrwt is nach tuggis a zayn As marg na toyr toye da chael is nach cumi a feyn slan As marg a ver trass gi trog ar a vess na rig a lawe Da be mi vean annsyth vess neach foygin a zrab go hard Di zoofin a cranni fa vonni ga bea neach er a cur merg. Mark.
A houdir so gilliecrist talzyr.
Bennycht di hylych a threnoite a ree pharris port nyn layk Di hylych ner zann dit zoe how fan di zalve vlli ead Is dutti di chommi seil nawzoe di zroy derk er da nyn sow Ir a vennych port is pobbil malych di lwcht coggi cwlli A ta chonurt curst chwllan danew wlk er clannow reicht Gyn glwnnum ayr ni gonn gunnith is lane gi glenni dolli zeive A lucht cogge er clanni awzoe o nach fadr vea nane dost Na geltow a chew ra chael ferten ree nyn grein a gosk A lucht cogge er clan awzoe di fre lucifer nyn lube Na leg foiss na dein dyn drong soo losk a re nyth solsi sowd Er deess eich chappil clawych nor is lane dyn choynnyth chwlle Werrid wpe in nucht nyth selga leggi brucht a melga moe Mallich nyth selga is a worloye deess eich keithryth is chrwe Di chur drwme ra foyd ni foiche skeiltir kinni a zassre zoe A ta gassre vaddi vasslaie er layr inche ald art Lane truddyr ead treg a threnoit curseir ead a venoit valk Ga zemmi crakkin chon alta agin wm clarsi is wm chrute Cha terga clakin foyr fallwe aggin on chonni aalle wlk Yr crisd dan sneicht seachin o loch chabbir gow ryn frewith Loyth a gonnil da gorpe knawe orchis olk a raith rweith Gon ga nerrik sen er scherchew di vak robert nyn royk tee A lach venour ni glenni gust is lenonr kenn curst er claa A vil o vinni zulbin zrenta di vaddrew sooss gu shrow tolve Fissi er selgow sissi a soig derk ayr o christ ulli orve Gi glwnnym is me in nynvr nissa meilchon skeilli nyn skonni Marg ma nea balle ni bokneach gon dea gallyr tutmych trommi Scawych connyth elsi is aggait er lucht varve nyn grey glass Mak dey lai chre noy nawelych gyth sneach a choyn anvych ass Loska gi sywe hay scheith chellin a oone stewart nyn stead braafe Mas ber woym gir shreyth schranwoor a choyn zranith zranwor uigh Er zarri oyone steadzil stewart cha learroith cabbir gyn chenn Is ead er chollew cass corrych a choynnyth zlassi vongi hoenni. Bennych di hylych.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh mòr o Leamhanach.
Mairg duine a chaill a ghuth, agus ’g a bheil sriuth r’a dheanamh, Agus nach fhaod gabhail luath, is nach oil bhi ’n a thàmh, Agus nach seinn cor no port agus nach gabh gun lochd laoidh, Agus nach sguir de chruit bhinn, ’us nach seinn mar is miann, Is mairg nach sguir dhe dring drang, agus de rann do ràdh, Agus nach cluinntear a chruit, ’us nach tuigear a dhàn, Is mairg nach toir toigh d’a chàil, ’us nach cinn e féin slàn, Is mairg a bheir treis gu truagh air a mheas nach ruig a làmh, Na ’m bitheadh mo mhiann anns a mheas nach fhaighinn a ghrabadh gu h-àrd, Do ghearrainn an crann fa ’bhun, ge bith neach air an cuiream fearg. Mairg.
Is e ùghdair so Gillechriosd Tàillear.
Beannaich do theaghlach a Thrianaid, a Rìgh Pharrais port nan leug, Do theaghlach nior dhean de’d dhubh, thu féin do dhealbh uile iad, Is duit do chumadh siol Adhaimh, de ghruaidh dearg air dath nan sùgh, Fhir a bheannaich port ’us pobull, malluich do luchd-cogaidh cùil. A ta conairt cursta chuilean, ’deanamh uilc air clannaibh rìgh, Gun cluinneam fabhar nan con guineach, is làn gach gleann dùile dhiubh. A luchd cogaidh air clannaibh Adhaimh, o nach faodar bhi ’n an tosd, ’N an geall a chaoidh ri chéile, feartan Rìgh na grinne a chosg. Luchd-cogaidh air clann Adhaimh, de frith Lucifeir nan lùb, Na leig fois, na dean do ’n droing so, loisg a Rìgh na soillse sùd. Air dhithis eich chapuill clamhach, ’n uair is làn de ’n chuainibh chùil, Bheirid uaipe an uchd na seilg, leigeadh brùchd am meilge muigh. Malluich na seilg ’us a mhortlath, dithis eich ciar ’s a chruth, Do chur druim ri foid na faiche, sgaoiltear cinn a ghasraidh dhuibh. A ta gasradh mhadadh mhaslach, air lathair Innse Ald ard, Lan trudair iad, treig a Thrianaid, cuirear iad a bhinnid bhalg. Ge iomadh craicionn chon alda, againn um chlarsaich ’us um chruit, Cha teirc claigionn fuar falamh, againn o’n chon alda uilc. Athair Chriosd dean snaigheadh seachuinn o Lochabair gu Raon Fraoich, Luath an conuil do’n corp cnàmh, Oich! is olc a radh ribh. Gun gu’n éiric sin air saorchu, do Mhac Robaird nan gruaig tigh, O Loch Mhenachoir nan gleann gusda, is lìonmhor ceann curst air clì. A bheil o Bheinne Ghulbain ghrìanta, de mhadraidh suas gu sruth Toilbh, Fios air sealgaibh sios a soigh, dearc faighear o Chriosd uile oirbh. Gu cluinneam ’us mi an Inbhirnise, miolchoin a sgaoileadh nan sgonn, Mairg mu’n iadh boile nam boganach, gun d’iadh galar tuitmeach trom. Sgiamhach con uailse a’s agad, air luchd-marbhaidh nan greidh glas, Mac Dé l’a chridhe naomh neamhaidh, gu snaigh a chuain ainbheach as. Loisg gach saobhaidh tha ’n Sith Chailein, a Eoin Stiubhart nan steud breagh, Mas beir uam gu’r sreith srannmhor, a chuain dhreunach ghreannar ribh. Air Gharaidh Eoin steudghil Stiubhart, cha léir dhomh cabar gun cheann, ’Us iad air choillibh cas corrach, a chonairt ghlas mhuinge th ’ann. Beannaich do theaghlach.
ANCIENT.
A houdir so gilliecallum m’yn olle.
Ne heyvynis gin clyne donil ne coric veith nane naguss In cland dyth bar sin gronevyth gir zeve gych done catew Clann is ser zor zawe in rowe angnew is awziss Clann zar woil ne terin in rowe creud is crawee Clann chunlych chalmyth chroyth clann byth loyth in namm throd Clann byth venyth in mesk beo is byth chalmyth in gogyth Clann byth lenour orryth di oar anyth is ayrewe Clann nar chattyth er egliss clann lor veggil in ganyth Gythy ane albin oyn clann in croye zawe best Gane royve tress gyth ter sawik eil er zasg Clann bi vow is bi vir clann bi zrennis bi raith Clann di barsingyth crei di bar fydin is feil Mek rei nar hoyla in ner in royve dyntyth is trome Fir alda olsai one nour in royve brontych is boke Clann di bar feine is fasgyth clann di bar gasg lawe Olk lome gyrrit ernyth in ve lar sneyve in snaitht Ner bait nyth drochir voyr na ni fir lowore lage Re dol in nanit volc fir nach croye nyth cragi Clann gin nouor gin naikgor nar zove ach eddoil chogge Gar vonnyth den olsai is gar vonyth boddi Mark vor ruggi in nyin mark a zyil rane gaddrew Gyn nyne clann mir clann donil ser clann byth chorit agna Gyn arew er yth urdil gyn concta er in dossew Gyn creich gyn tuss gyn derra er anyth ag in olsewe In dossych clynnyth donil de vee folim ga faynyth Is di wi nane derryth fein is anyth is nar Er vrone is er hursa dyth reyggis twgss is folym Gyth inne orcht reggis ne heyvenis gin chlynn donil Bi trane geith in torrin, fan acmaa chrionda corit, Ga tayd in dew fa zevis, ne hevynis gin chlynn donil Na sloye vor is in grinne, ym murn si myr si wonyth Ne gorith vi na vaguss, ne hevynis gin clynn donil Makane lave na wymmyth dor seryth er gych dorin Ga ta ai zone delis ne hevynis gin chlynn donil. Ne heyvynis.
MODERN.
A h-Ughdair so Gillecallum Mac an Ollaimh.
Ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil, ni comhrag bhi ’n an eugmhais, A chlann do b’ fhearr ’s a chruinne, gur dhiubh gach duine ceud, Clann is saoire de ’r gheibh, an robh eangnath agus aghais, Clann do ’r mhoil na tìrean an robh creidimh ’us cràbhadh. Clann chunbhalach chalm chrodha, clann bu luaithe an am throd, Clann bu mhìne am measg bheotha, ’us bu chalma a chog, Clann bu lionmhor orra, do fhuair aithne ’us aireamh, Clann nar chathaich air eaglais, clann le ’r am b’eagal an càineadh, Gach aon an Albainn uaine, a chlann is cruaidh ghabh baisde. Dh’ an robh treas gach tìre, seabhag fhial air ghaisge, Clann bu mho ’us bu mhear, clann bu ghrinn ’us bu réidh, Clann do ’m b’fharsuinn cridhe, do b’fhearr foighidin ’s féile, Mic rìgh nior thoill an aor an robh diontachd a’s troma, Fir allda uailse o’n uair, an robh bronntachd ’us bochda, Clann do ’m b’fhearr fion ’us fasgath, clann do ’m b’fhearr gaisge laimh, Olc leam giorrad earnaidh, a bhith le ’r sniomhadh an snàth, Nior b’iad na droch fhir mhiodhar, no na fir liomhara laga, Ri dol ann an ionadaibh olc, fir nach cruaidhe a chraig. Clann gun uabhar, gun eucoir, ’n uair gheibh iad eudail chogaidh, G’ar bhuineadh daoine uailse, agus ’g ar bhuineadh bodaich, Mairg o ’r rug an dion mairg a dheilich r’ an caidrimh, Gun aon chlann mar chlann Domhnuil, saor chlann bu chomhrad aigne. Gun aireamh air an urdail, gun chuntadh air an duaisibh, Gun chrioch, gun tùs, gun deireadh, air eineach aig an uailsibh. An toiseach chlann Domhnuil, do bhi foghlum ’ga àithneadh, Agus do bhi ’n an deireadh, fion ’us eineach ’us nàire. Air bhròn ’us air thursa, do ruigeas tuigse ’us foghlum, Gach fhineadh orra ruigeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Bu treun gaoth an torrunn, fa ’n aicme chrionda chomhrad, Ge taid an diugh fo dhimeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Na sloigh mhòr ’us an greann, am muirn, am meaghar s’ am foghainteachd, Ni còire bhi ’n an eugmhais, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Macan laimh a mhuime d’fhuair saoradh air gach doruinn, Ge ta e dhuinne dìleas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Ni h-aoibhneas.
ANCIENT.
A houdir so sayane chnoiddurt.
A chinn dermit a echarbre ga loyr hare agis toyill Chay wor loymmi maid di zokgir ga teith i groith reith coyt Cha troyg lwmmi fad zroyk zrannicht, no geith glennich Chay troyg lom gae id chaylow a chinn dermit echarbre Mark a smein a veyym brayd nach bee nawa di chardis Ocht is mark nar heilli teachta a chinn dermit echarbre Di willi letti reith eillith far ymirt eine is argit Ga tey in drillis wr eyrnich a chinn dermit echarbre Reith eilli nin gorn coythoill na chur honor er chartin Mark a chreachta a chness neafzall a chinn dermit echarbre Invin loym a wass werri na zoythle oyr no argit Is lar wansich fley is feyth a chinn dermit echarbre Ea rom er reith nyn nestill in teith faskis la . . . Duarrticht fest o feanon a chinn dermit echarbre. A chinn dermit.
MODERN.
A h-Ughdair so Seathan Chnoideart.
A chinn Diarmaid O’Charbair, g’a leor airc agus tuaghal, Cha mhòr leam meud do dhocair, ge ta e cruaidh ri chuadh. Cha truagh leam fo do ghruaidh ghreannaich, na gaoithe gleannaich, Cha truagh leam ’gad cheangladh, a chinn Diarmaid O’Charbair. Mairg an smuain a bha am braghad, nach bu naimhdeas do chairdeas, Och is mairg ’n uair shaoileadh teachd, a chinn Diarmaid O’Charbair. Do mhilleadh leat Rìgh Ile, fear imirt fhion ’us airgid, Dha ta an trillis ùr earnach, a chinn Diarmaid O’Charbair. Rìgh Ile nan corn cuachail, a chuireas onoir air chairdean, Mairg a chreuchd a chneas neamhgheal, a chinn Diarmaid O’Charbair. Ionmhuinn leam a bhos mhear nach doichleadh òr no argiod, ’Us le’r b’annsa fleadh ’us fiadhach, a chinn Diarmaid O’Charbair. Iarram air Rìgh nan Abstol an ti a phaisgeas le a fheartaibh, D’a fhurtachd am feasd o phianaibh, a chinn Diarmaid O’Charbair. A chinn Diarmaid.
ANCIENT.
Auctor hujus Gormlyee nee lyne.
Dwrsin wr er hwcht a neill dursin dowyn ir toyth er hoye Gin terf in nolsyth na neif oss marf reith toyskyrte toye Drwme re seill ewin in nae mir a zonee a zae wee Wye er lyneff go leyr o clyne naill tayfrith in ter Daik mee m’cwlenane keif waa me ag mirogane mor Di beyvin mo hell ag neell gall mo naeve go ner ag oill Da zeywyn fleygh agus feine di verre crye di gi clar Ma ta seyh in naeild neiwe keit nach beeow neif ag neell Nocha naga fer mir neell di bi zale ae ach a zlownyth Fa math a waysith si naewe tass a cheyve is glass a howle Dass freich er in warga vor teik in zeith sin nart da nar Di chrommi in neyl er a zlown logis gin scur erri gin naell Ni warris sonis na schee ne skurris a zeith za glor Gin nassith er chroymg na er chreif o wass re on wothirn wor Tre wass v’key in neell inde fa dolle dreym riss in dronig Re gai beith coyth agis cwrn di heill chwyne is toyle teynn Da essi is follew gi rath is trome mo chrye za chrow Beith no zey gin deith ymbraach tayvir gin ta mir a dow. Dwrsin.
Gormlee nee Lyne.
Ber a vanne lett di choss tokg in ness di heyve naill Is rawor churris di chree er in tee la leyvfin feynn Ro adde a teith a vanne bar a cur cree er naill nar Go kayn voyt a charre zonn na bonny di wonni re lay Na dowin gi daein in noye oich a chleyrre troye di hoisg Toygga di neyll zlowndow zall ber a wanne lat di choss M’eneyll in noyr inn ne dyn zoyn a we fa chriss Faykgir a lechta is a ert ber a wanne lat di choss Is mee gormlay chummis ryne nee lyne chroith . . . Na beith tessew er a lecht ber a wanne lett di choss. Ber.
MODERN.
Auctor hujus Gormlaidh nic Fhlainn.
Dursan ùir air uchd an Neill, dursan doimhne fhir tuaith air ’uaigh Gun tairbhe an uailse na niamh, o’s marbh rìgh tuaisgearta tuaith. Druim ri saoghal aoibhin an aigh, mar a ghonadh dha a bhi, Bhi air a shloinneadh gu léir o Chloinn Neill ta fri an tir. Dh’ fhàg mi Mac Cuilenain caomh do bha mi aig Muireagain mòr, Do b’aoibhin mo shaoghal aig Niall, geal mo niamh gun eur ag òl. Do gheibhinn fleagh agus fion, do bheireadh credh do gach cléir, Ma tha se an dail n-aoin, ciod nach bitheadh neamh aig Niall? Nocha n’fhac mi fear mar Niall, do bu gheal e ach a ghlùn, Fa maith a mhaise ’s a niamh, taise a chiabh ’us glas a shùil. Dh’ fhàs fraoch air an fhairge mhoir, tig a ghaoth ’s a neart de ’n ear, Do chrom an Niall air a ghlùn leigeas gun sgur air gun eala; Ni bheireas sonas no sìth, ni sguireas a ghaoth dhe a gloir, Gun easbhuidh air chronag no air chraoibh, o bhàs rìgh o’n mhuirn mhòr; Troimh bhàs Mhic Aoidh O’Neill an dé, fa duilich dream ris an droing, Rìgh ge b’e cuach agus cuirn, do shiol Chuinn is tuaghal teann; D’a easbhuidh is falamh gach rath, is trom mo chridhe d’a chruth, Bhi ’n a dheigh gun dìth am bràth, an t-aobhar gu tathamar dubh. Dursan.
Gormlaidh nic Fhlainn.
Beir, a mhanaich, leat do chos, tog a nis de thaobh an Nèill, Is ro mhor a chuireas do chré air an ti le ’n luidhinn féin; Ro fhada a ta a mhanaich shiar a’cur cré air Niall an àir, Gu caoin uait a chara dhuinn, na buineadh do bhuinn ri làr; Na duin gu dion an uaigh och! a chleirich truagh do thoisg, Tog de Niall ghlundubh gheal, beir, a mhanaich, leat do chos; Mac O’Neill an oir fhinn, ni de’m dheoin e bhi fo chrios, Fàgair a leachd ’us a fheart, beir a mhanaich leat do chos; Is mi Gormlaidh chumas rainn, nic Fhlainn chruaidh o Dhùn rois Na bi ad sheasamh air a leachd, beir a mhanaich, leat do chos. Beir a mhanaich.
ANCIENT.
A houdir so so feylim m’ dowle.
Ne math swille sin donich ga bee chongvis in ter Ne math meith clowth a chenich ne math fammyth mnaei begh Ne math screyve gin oylwme ne math coyrin gi gortyth Ne math erle gin wearle ne math marrych na voddych Ne math espic gin varrin ne math aneive er hanor Ne math saggirt er laithwlli ne math parsone gith derrell Ne math longfort gin nimirt ne math innilt gi roith lessga Ne math earlow gin termin ne math tempill gin relik Ne math ben gin weith narrich ne far clarsich gin tead Ne math coggith gin chalmyth ne math gawle phort gin warrich Ne math meydin gith kantich ne math deyvris ir aneich Ne math caslane gin iyr ne math darmit chon teach Ne math gin wrrwm daithyr ne math lawirt ne meshga Ne math skaane gin yvir ne math cleynith ni bree Ne math cardis nin newill did vak a reithin rath our Ga zoyrsee seill aw ne math zawsin a chroichyth Ne math leyor gin twsgsyth ne math dwnni gin charit Ne math fillith gin yvir ne math eilcloth gin tallyth Ne math eadyth gin owkkith ne math sowkgryth gin garrith Ne math meizneive aworrith ne math poissith gin nanyth Ne math corroyn gin warrith ne math traive sin neich Ne math eyggiss gin chawis ne math craw gin nenich. Ne math.
MODERN.
Is e ùghdair so Pheilim Mac Dhughaill.
Ni maith siubhal ’s an domhnaich; ge bith chumas an t-saor. Ni maith michliu a chinnidh; ni maith feamachd mnatha beith. Ni maith sgriobhadh gun fhoghluim; ni maith caoruinn gu goirt. Ni maith Iarla gun bheurla; ni maith maraich ’na bhodach. Ni maith easpuig gun bharun; ni maith ainimh air sheanair. Ni maith sagairt air leth shùla; ni maith parson gu dearoil. Ni maith longphort gun imirt; ni maith innilt gu ro leisg. Ni maith earfhlaith gun tearmunn; ni maith teampull gun reilig. Ni maith bean gun bhi naireach; no fear clarsaich gun teud. Ni maith cogadh gun chalmachd; ni maith gabhail phort gun mharaich. Ni maith maighdean gu cainteach; ni maith doibhreas fhir ainfheich. Ni maith caslan gun oighre; ni maith dearmad chon teach. Ni maith gun urram d ’athair; ni maith labhairt na misge. Ni maith sgian gun fhaobhar; ni maith claonadh na breth. Ni maith cairdeas nan diabhul; do ’d mhac a rioghain rath oir, Ge dh’ fhoir se siol Adhaimh, ni maith dhasan a chroiche. Ni maith leughair gun tuigse; ni maith duine gun charaid. Ni maith filidh gun aobhar; ni maith aoilchludh gun talla. Ni maith eididh gun fhucadh; ni maith sùgradh gun ghàire. Ni maith mighniomh aghmhora; ni maith pòsadh gun àithne; Ni maith coroin gun bhàr; ni maith treabhadh ’s an oidhche. Ni maith eigeas gun chaomhas; ni maith crabhadh gun aithne. Ni maith.
ANCIENT.
Gerroyd erle.
Marga a leymis herryth a each tuggi gi nach less in naaill Gin dimeich mi chwddi orm feyn ne ell feym be riss nyth mnawe Mi wallich a mesgi nyth banni ga di weym schalli no in daill Mer rew hay gin cheyle ne ell feym be riss nyth mnawe A zayg a zeyrris gi moch ne weith scheith gin locht no dale Da ganfeit ne by leyr ne ell feym be riss nyth mnawe Farre lay heine wneith weiss gin rath far nach math in dossith nawe Na kead lollich a neith geym ne ell feym be riss nyth mnawe A wennith a neith in testyth dowf a zestis re gow is re glaiw Mar gi bi na clossew keyr ne ell feym be riss nyth mnawe Carit sche ferk er a fer keichlai genn riss gith dawe Curresceith nedrumi a keyme ne ell feym be riss nyth mnawe Da wakgit sche schillith a sowllith di zillanyth or won. . . . Ne zanic sche richt ach leym ne ell feym be riss na mnawe Da wakkeith maedin or oyge za in durri poyk gith saive Da ymbeith bayl deith weith er clar ne ell feym be riss nyth mnawe Powysyth won altir is woyn cheill a laif in taggirt zrinn zrae Dolle gi holgith is a mayn ne ell feym be riss nyth mnawe Ne elli feym be riss nyth mnawe is eydde a glayf is a verg Gi neach nach curri syn a geyll ne heddir nach d feyn is mark. Marg.
MODERN.
Gearailt Iarla.
Mairg a leumas thar a each, tuigeadh gach neach leis an aill, Gun d’imich mo chuid orm féin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Mo mhallachd am measg nam ban, ge do bhitheam seall ’n an dàil, M’ fhearaibh tha gun chéile, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. A gheug a dh’ eireas gu moch, ni bhi sìth gun lochd n’a dàil, Da canfaid ni bu léir, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Fear le h-aon mhnaoi bhitheas gun rath, fear gun mhaith an toiseach nàmh, Na ceud lullaich a ni geum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. A bhean a ni an t-éisdeachd domh, a dh’ éisdeas ri guth ’us ri glaodh, Mar gum bitheadh ’n a cluasaibh céir, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Cuiridh si fearg air a fear, caochladh gean ris gach daimh, Cuiridh si an eudruime a ceum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Da faiceadh si sileadh an sùla, do ghillean ùr o’n . . . Ni dheanadh si ruith ach leum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Da faiceadh maighdean ùr òg, dha’n toireadh pòg gu sèimh, Da am bi beul do bhi air clàr, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Pòsadh o’n altar ’us o’n chill, á laimh an t-sagairt ghrinn ghràidh, A dol gu h-olc ’us a mèin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Ni bheil feum bhi ris na mnathaibh, is iad an glaodh ’us an fhearg, Gach neach nach cuir sin an céill, ni h-eudar nach da féin is mairg. Mairg.
ANCIENT.
Auctor hujus Andro tosschych.
Scoyd neyn dnnche a hayd eine scoyd is mow pleyd sloywg Scoyd ag dae is a wreeith scoyd ni geith a harbill roy Heill ni toythin mi vea balve is ni tre hoyvir gin ran woyme.
Auctor hujus im bard m’ynteir.
Cred eith in long soo er loch inchsyth na veadis a haithrynsyth Cred hug in long er in loch is nach feadi ni fwnni a follych Eaffre de bail lamm ka lar leggi in leythin Er in locht fa lane fergith gith muth fa dail deveit In garve zeith varri benni no in synteith serve schrowth zlen Zoydith in cherwe won claddych er in choyne zarve zoyssidych Ogleich chonnik in charve er in schrowth oyhorr ag garve Keddey a heynyth na hynsyth na feyryth za forrinsyth Senn long gin nearni gin derri ner iddir sinni a sawilt Neyn lwng eith zi laythir lane gou twnni ni haythir imlane Bwrdi zi skythew deilloik dowth o correw seiss na slissew Tarni gin oyyme gai foyme er a woythchin ard inhor Cred ee in lowht oyd sin lwg zoe ga torrin eddir honnew An lwcht gin cheddrew gin cheyll baantrych in naknyth awree Boein wroskgilyth wrewnych lot wr donnyth dechewnych Scherryth connissych keikrych gyn nith donnith droch zentych Droch lorg is laywryth fa linni coissryth cley nanyth cotchin Flesk in goara gin choomn meskyth oyranith eddrwme Coissryth tone zarve nin dolle tee ma za liss locha hynsith Di boyl lit sin lwngi gi leyr er zrwme oyrree in nagwaill Ben waith ne lawyth sin lwng lyit a heagin aggin Beith ni mnawen is melsith er a vurri fest gin chaich ga in gowr Royegir in long as in locht er in saill schrowth zarve swlich Geith in lanvin ni lwg gow senn row nyth sanenych Faik myn er in schrow seithnyth in long zonnicht zroithzenych Si lane di wantrych ni baid sin taaill gin salmmi gin saale chread. Creaddyth.
MODERN.
Is e ùghdair so Anndradh Toiseach.
Sgoid nighinn Dunchaidh a Thaid, aon sgoid is mo pleid sluaigh, Sgoid aig Daibhidh ’us a mhnaoi, sgoid na gaoith á h-earball ruaidh. Shaoil na tuathan mi bhi balbh, ’us na trì aobhar gun ràn uam.
Is e ùghdair so am bard Mac an t saoir.
Creud i an long so air Loch Innse, na dh’ fheudas a aithris, Creud thug an long air an loch, nach faod na fuinn a folach. Feòrach do b’aill leam, cia le ’r leigeadh an lion, Air an loch fa làn feirge, gach mugha fa dàil do bhi. An garbh ghaoth bhar beinne, no na sianta searbh sruth ghlinne, Gheibhteadh a chairbh o’n chladach, air a chuan gharbh ghuaisideach. Oglaich, a chunnaic a chairbh, air an t-sruth aghmhora gharbh, Ciod e a h-ioghnadh ’n a innseadh na fhuaireadh d ’a foirinnse? Seann long gun iarna gun deireadh, nior idir sin a samhailt, An aon long de leathar làn, gu tuinn ni thathar iomlan. Buirde de sgiathaibh deileig dubh, o coiribh sios ’n a sliosaibh, Tairgne gun fheum ’g a faitheam, air a fuath chinn ard eanchair. Creud i an luchd oighe ’s an long dhubh, ’g a tarruing eadar thonnaibh, An luchd gun chaidrimh gun chiall, bantraich an aigne aibhrigh, Buidhean bhrosgalach bhruidhneach, lod ùr dona deuchainneach, Sior chonasach, ciocrach, guineach, dona, droch-dheantach; Droch lorg ’us labhradh fa leinn, coisridh cleamhanach coitchin, Fleasg an comhradh gun chom, misgeach, oranach, eudrom; Coisridh ton-gharbh nan dollaidh, ta ma dha shlios Loch Innse, Do buaileadh leatsa an long gu léir, air dhruim odhar an eugbhail; Bean mhaith ni lamhadh ’s an luing, liuthad a h-éigin againn, Bithidh na mnathan is miosa air a mhuir, feasd gun cach ’g an cobhar. Ruagar an long as an loch air an t-sàil sruth gharbh siubhlach, Gaoth an leanmhuinn na luinge, gu seann rubh nan Seananach. Fàgaidh mi air an t-sruth seana, an long ghuineach dhroch-dheantach, ’S a làn de bhantraich nam beud, ’s an t-sàil gun salma gun sal chreud. Creud.
ANCIENT.
A houdir so oone m’murreich.
Nawyth zoe in dane da in dwgi cach sowd Na lig a vekzey mee si feane in dew Beg a heyle in skol mi zayn a zoll fowm A dayn tarle rinn is schea zi weill meith Is moo wulle dim zeith riss fa thre na ee A tegwaill doo zowf di weith clooch no skay Air wen in dayn deim is mor meith is merg Kness mir chow er tonn glak chor is . . . Bail er dath nyn sowe trog mo chrow er schare Od chotlysyth in ryir troyg a zea mo chorr Di we sche far rowm er lwm kin gar royve Gin ee ann o loo di choy er wroin doyth Tin neach feicht coole russ is trom ri raye Coyk fleska nin sneim it ta in nanm ni mna Troyg gin eie fame wree er ni bree o cha . . . Da wyginsyth feyne gi rar hor in daw Slygh chonchwllin charn each teyg in teach bane Skayth corkrych kin zayk fai meith head er chath Schewle eeche v’erge ga mor sin ra raye Owch is mo fa rer mo zeith riss in dane.
Duncha mca pharsone.
Allexr in di threig tw in zroyme na in vead schew a cur roeyve er layr, In dan schewe in bliyn gin zey na ym beith scheve mir schen gi brach Cheith nein doaris di zen o teith tow gi schen laeth Maiss er zroyme veiss in rath is mor hoayr how zi wath o zea. Caithrir weith er oye in ir er fert allxr oye ree Di chansit brayr reith gin wreyk osskanni ni flath finzreyk Dowirt in kaid er zeyve di wemirin ney fane reith Sloye in doythin troyeg in dayll gay id taa in dew na anythrane Di weith in ney dey reith in donane dwnne na warkkeich er tallwon truma Ga zea in tallow id ta in newe na warkkeich er a wonsin Id dowirt in tress owdir glik weith ym beith in ney ag m’phillip In newe ag nocha nell a heacht troeith zin talwon Allexr murnych mor allexandir hesgeith ergit is oyr In newe erss in carrew far id ta in toyr gi hasgaissey Mak phillip phelm oss crannew in ree oss ni readlainew In toyr oss ni scheadew slane in meill moyr ossin braddane In loyvin oss charrew gin blyi in nirwoye ossin nane laithe Sleyw scheioyne oss gi sleywe slayne oss gi schrow schrow oyrrelane In laik loyor oss ni cloichew in wurri oss minroythew Sownirrich in warrith gin none ayne erri oss errow tallwon Ayne err oss errew tallwon acht reith neyve is neyve hallwone Reith teynni nin draid is nin dork kenni nin gaid agus nin garrith Choyraa nin nowdir a beir er deacht er oye in nard reith Ne chosswill ra beith zlar bainn er chansidir in caithrir. Caithrir.
MODERN.
Is e ùghdair so Eoin Mac Mhuirich.
Nimheach dhomh an dàn, da an tuig cach sud, Na leig a Mhic Dhé, mi ’s a phéin an diugh. Beag a shaoil an sgoil, mo dhàn a dhol fo bhinn An dàn tarladh ruinn, is si do mhill mi, Is mo a bheil de ’m ghaoth, ris fa thri na i, A teugbhail dubh dhomh, do bhi cloch ’na sgeith. Air bhean an dàin tiom, is mor m’fhioch ’us m’fhearg, Cneas mar chobhar tonn, glac chorr is deirge. Beul air dath nan sùgh, tug mo chruth air soirthe, O’d chodladsa an raoir, truagh a Dhé mo chor. Do bhi si far rium, air leam gun gàire robh, Gun i ann o lò, do chaidh air bhròn domh. Duibh na fitheach a cul, ruis is trom a ràdh, Coig fleasg ’n an snaim, a ta an ainm na mnath. Truagh gun i fo ’m bhreith, air a breith o chach, Da fhaighinnse féin, gu ri’r fhuair an daimh. Sleagh Chonchulain charna, each Taoigh an eich bhain, Sgiath chorcrach gun ghàig, fa maith h-iad air chath, Siubhal eich Mhic Eirc, ge mor sin ri ràdh, Och is mo fa réir, mo ghaoth ris an dàn.
Duncha Mac Phearsoin.
Alastair, an do threig thu a ghruaim, no am faod sibh a cur uaith air làr, An d’fhan sibh am bliadhna gun Dhia, no ’m bi sibh mar sin gu bràth, Chaoidh ni ’n d’fhuaireas do ghean, o ta tu gu sean liath, Ma ’s ann air gruaim a bhitheas an rath, is mòr a fhuair thu a mhaith o Dhia. Ceathrar bhi air uaigh an fhir, air feart Alastair uaibhrich, Do chansaid briathra gun bhréig, os cionn an fhlatha Fionnghréige. Dubhairt an ceud fhear dhiubh, do bhitheamar an dé fa ’n rìgh, Sluagh an domhain, truagh an dàil, ge a ta an diugh ’na aonaràn. Do bhi an dé rìgh an domhain duinn, ’n a mhareach air talmhainn truime, Gur e an talamh a ta an diugh, ’n a mharcach air a mhunsan. A dubhairt an treas ughdair glic, bhi am bith an dé aig Mac Philip, An diugh aige nocha ’n ’eil, ach seachd troidh dhe ’n talmhainn. Alastair muirneach mòr, Alastair thasgadh airgiod ’us òr, An diugh ars’ an ceathramh fear, a ta an t-òr ’g a thasgadhsa. Mac Philip a phailm os chrannaibh, an ré os na reultanaibh, An t-òr os na seudaibh slàn, am mial mor os na bradanaibh. An leoghan os chairbhe gun bhlagh, am fireun os na h’eunlaith, Sliabh Shioin os gach sliabh slàn, os gach sruth sruth Iordain. An leug liomharra os na clachaibh, a mhuir os na mìnshruthaibh, Sonmharach am fear gun on, aon fhear os fearaibh talmhainn. Aon fhear os fearaibh talmhainn ach rìgh neimh is neo thalmhaidh, Rìgh tinne nan treud’s nan torc, ceann nan ceud ’s nan garaidh. Còmhradh nan ughdair a b ’fhior, air teachd air h-uaigh an airdrigh, Ni cosmhuil ri baothghloir bhan, a’r chansadar an ceathrar. Ceathrar.
ANCIENT.
A howdir soo ooyne m’murreich.
Fir albin is ne eayd a wayne mir marrin m’gregar Kay leine di chorreich a chossgir maiss olli er allestir.
Finlay ym bard royg say howird soo.
Gyllyth gith seith zin each oozr gylli di weithis issi Fo hee woyichis si chossni gi neith loyis missi Urrwme a loytha ga cossew gow roythir a wreiss Notythseith neynyth a tressi si cheillith ga soiwe Ne oonyn sayd da caythwe re yig a reiyth Ne ym braik torriskall in eachsin stead loyildach gast In dow seywlin is ray is coswil na iyr in lay macha Ga zarrik ym maid sie gossnew ne hor eaid na ir nathna Mir bi kithly geith di knokew roith ni seith in dachis Mor cayd lor awsych a swil hed mir hawsyth seachew Each in nee serrith ri sayid a gneiwreith is granta Leggis bann dossli a reith sin roythwr ma raithis Ga fad in neachle rompyth ner anneith ym merkyth Ga beg a wollich in neachsin a commis re altew Coy zess a boy sa sowil in groyth syn laythith Eggill in neych er gi donyth tegwe in gress chath Ym weacht ym weayin in gomisk is each bray in teachsin Grainyth er a vor each gi vasgill in genn chor wratty Ver in stoyg ullingyth hogryth urrwme sloyg za in merkych Hed one chorri di weith er hossi in mor each meine masklych Berre boye reith agis choskir ga teith in nor eskir Gow hassge oorchrissi wllew mor crith er faiche Gow beithga cronni layvin crowich meine drumelayn dattyth Each fa horriskail an neichsin di cholyth ma agga Ca royve sessi reyve fa chommis ne vestyth in layth macha M’gregor kennord in neichsin trane na zlan phort philli Tigfeit one vanve gai wollith in nalbin ga hirri Fer churris argnyth er zallew is arbsi ra zyllyth.
MODERN.
Is e ùghdair so Eoin Mac Mhuirich.
Fir Albain ’us ni iad a mhàin, mar marrainn Mac Grigoir, Cia lion do chorruich a chosgair, maise uile air Alastair.
Fionnladh am bard ruadh is e thubhairt so.
Gaidhealach gach sith dhe ’n each odhar, gaidheal do bhitheas ise, Fa h-i a bhuadhaicheas ’s a chosnadh, gach ni a luaidheas mise, Urram a luaithe dh’ a cosaibh, gu ruathar a bhris. Nodasach neimhneach a treise, ’s a chill ge soitheamh, Na h-eoin siad do chathadh ri aghaidh a ruith. Ni breug tuairisgeul an eich sin, steud luailteach gasd, An Dubh-seimhlin is rithe is cosmhuil, na aidhre an Lamacha. Co ionraic am meud ’s an cosnadh, ni fhuair iad r’a ’r n-eachne, Mar bhi caochladh gaoithe de chnocaibh, ruith ’n a sith an t-each so. Mòr ceud le’r annsa a siubhal, theid mar amhas seachaibh, Each a ni searrdha ri saighid, a gniomhara is grannta, Leigeas bann d’uailsibh a ruith, ’s an ruathar mar rachas, Ge fad an eachlaidh roimpe, nior aineimh a marcach, Ge beag a mholadh an t-each sin, a coimeas ri ealtaibh. Co dheas a buaidh ’s a siubhal, an cruaidh ’s an làthaich, Eagal an eich air gach duine, tigeadh an greas catha. Am feachd, am fiadhain, an coimeasg, is each breagh an t-each sin, Greann air a mhor each sin, ’ga mhasguill an ceann chorr bhrataich. Bheir an stuagh fhulaingeach thograch, urram sluaigh dh’a marcach, Theid o ’n choire do bhi air thoiseach, am mor each mìn masgalach. Beiridh luaidh ruith ’us chosgair, ge ta an uair fheasgair, Gu thaisgeadh or-chrios ullamh, mor chrith air faiche. Gu biodhgath, cruinn, leamhainn, crodhach, mìn, druim leathan, daite, Each fa thuairisgeul an eich sin, do chuala mi aca, Cia robh seis riamh fa choimeas, ni bheisd an Lamacha. Mac Grigoir ceannard an eich sin, treun a ghlain phort filidh, Tigead o ’n Bhanbha ’g a mholadh, an Albain ’g a shireadh. Fear chuireas airgneadh air Ghallaibh, ’us earbsadh ri ’Ghaidhealaibh.
ANCIENT.
Finlay royg in bard.
Fad id tam gin woyg awghall doyth is meicht Hanith teim hawyth as in ner zleicht Is say connir a hayvin darre slat wir Gow flath rane ni gaywill fer nar ayr lwth swill Gow m’gregar denyth is kenn din nyth skollew Na bea neweine fallew dleeir zom a wollith Gow fer is trane coorri in dossyth gith sawre Ni in sawth za wee be a nawch gith hawle Ner heyrissaid ummyth gregorre na gadew Bayh a chail ym vogryth gra traa ossni tradow Oone is kenn din traitsen ri hoor creach a zawell Heyris feynyth cooyll bail re bail syth chawar Nor a chee tylych armezar v’gregar ym ballicht Slee veine na chorrych ne berri rew in nalicht Noor chinnidir a choyrk ga zerim in greith nawit Is riss fene di heiwic in rycht gail is wrawit Di waissew v’cregar toor chaach er a chowlaw Gin dyill re denew is gith meyr na zownych Nor zagwm mi woyg ym ess er lar trot Me ginsith mi wwk sai is milsith la mydda Ga zolk in locha wir mi zeillonis insith Gin claa lani ni longsith say er lay caith is milsyth Cwne gym beym roythit v’gregar gin naga Re yig gi troti a dail sayd fadda fadda Allissaid ossill ympeich my weadda A wen ni geyve bogga ga wanni a clar fadda. Fadda.
MODERN.
Fionnladh ruadh am bard.
Fad a taim gun bhuaidh, ’fhaigheal domh is mithich, Thainig tìme thàmhach, as an aoradh dhligheach, Is e conair a theighinn, d’ iarraidh slait mhir, Gu flath treun nan Gaidheal, far nar fhaighear luchd suaill. Gu Mac Grigoir dion, is ceann air na sgoilibh, Ni bhi neomhìn falamh, dlighear dhomh a mholadh. Gu fear is treun còir, an toiseach gach samhradh, Ni an samhach dha bhi, bithidh an amhaich gach h-amhuil. ’N uair theireas iad uime, Grigoir nan ceuda, Bithidh a chail am fogradh, gu tràth os na treudaibh, Eoin is ceann do ’n treud sin, rìgh fhuair creach a ghabhail, Theireas féin ceol, beul ri beul ’s a chamhar. ’N uair a chi teaghlach armgheur, Mhic Grigoir am Bealach, Slighe mhin ’n a choire, ni b’eire riu an eallach. ’N uair chinneadar a chomhrag ’g a ghairm an cridhe namhaid, Is ris féin do theigheadh, an riochd goile ’us bhràghaid. De mhaisibh Mhic Grigoir, tothair chath r’ a chulthaobh, Gun diol ri daoinibh, ’us gach meodhar ’n a dhùna, ’N uair dh’ fhàgam mo bhuaidh, am éis air làr trod, Mi ag innseadh mo mhùc ’s e is millse le ’m oide. Ge h-olc an loch mhir mo dheileanas innseadh, Gon cliath làn loingsich ’s e air la cath is millse. Cuimhnich gun bitheam romhad, Mhic Grigoir gun agadh, Ri aghaidh gach trod an dail siad fada, fada. Ealasaid uasail iompaich mo mheuda, A bhean nan ciabh boga, dh’ am buin an clàr fada. Fada.
ANCIENT.
A houdir soo duncha m’challin in riddiri math.
Kay din phleydda is ken oe o zi testa in dey zwni Ta na deorri er ess in ir in phleydda gin tror ra fagsin Ta na delicht ga zolk linn in pleyd er naik zi lochlyn Is bayd sin er layr gith liss in pleyd er essew oliss Ma hest ne choil mee layt lochlin er lay O chrowich dea ni denith is cowe ee ear genyth E gin wayr gin ayr in pleydd vocht er anffeine Er nayk v’wretne vind a cretsin creyd nach keinfinn Noch cho nel dwn er doythin do ne in pleyd a voerythchin Er naik lochlin is layff linn olk in skailsen in nerrin Ka zearis sporrane vegga ka zearis no snaydda Ka zearis droch woynn gin dalf o testa lochlin layfherf Ka zearis broik dowe ka zearis ni bowklin Ka zearis breydda brawyd ka er kenn pleyd is fannayda Ka zearis essit da wroiga ka zearis skayth feichok Ka zearis ey za chriss ka neith leaf gi inliss Ka zearis sen adda peillith ka zearis lowr leyin Ka zearis deitta gow mowch ka er ym beith eyttow armycht Ka zearis botin is spur ka zearis froygin aithchur Ka zearis meskan is men ka zearis schesgane schoggill Ka zearis spayn in sporrane ka in neith sollar gin nayr O hest lochlin leywych ka ness ir neyvir zayr Ka zearis leynte ban oyga er ess lochlin na senvroigga Da eaksen is troyg in dail ka la nerrir in coarane Ka zoyddis doss a zillith ka nach abir ferrine Ka is leaf tryle a baada ka zearis no sencharda Ka zearis cark le hoeow ka zearis leim keilwoe Ka zearis corlycht in kerk in dey in dorlycht argit Ka zearis prenyth gin chenn ka is fer layfin gomis cotchinn Gin iyr er lochlin da ess dolli na eak re fassness Ka zearis dowane is droif ka zearis dorssi dosklyth Ka zearis binit gin wreith ka lay sirrir gith inneith Ka nach doyr peyn di vocht ka zearis neith er ternocht Ka zreisses gi groy oyd cheich ka weiss gi croy um v’neith Ka zearis ollin is ymmi chon a hee dess lochlin Ka zearis collaryth banni ka lay mayne sollor sayllych Ka zearis er mnaew oyga con vega agis nessoga Ka zearis furssin oyd keich ka la in drussir gi marve neith Ka zearis loist go wroit ka zearis truis tolwocht Ka weiss gi tein is ay slayn ka zearis ymmi er vrochane Dekrych lwn no eak in ir gin a iyr za essin Deggil na pleyda zwll deyga issnach feadis ka neith coyvoyt Ne zwme nine in ir danew a zenyth in doythin Rann gith nach a chur na kann mallach din ner nach currin Ma hest lachlin lay lon is swych a weiss gi downith Da eak is bocith gi beith is ne cooyth gr eincheith. Ka din.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Chailein, an Ridir maith.
Co de ’n bhleid is ceann uidh, o do theasdadh an deagh dhuine, Tha na deòir air éis an fhir, a bhleid gun treoir ri fhàgsainn. Tha ’n a dileachd gu h-olc leinn, a bhleid air eugadh do Lachlainn, ’Us beud sin air làr gach lios, a bhleid air easbhuidh eòlais. Ma theasd ni chuala mi, leithid Lachlainn air leth, O chruthaich Dia na daoine, is cumha e air cinneadh, E gun mhàthair, gun athair, a bhleid bhochd air anmhuinn, Air n-eug Mhic Bhreatnaidh bhinn, a chreuchdsan creud nach caoininn. Nocha-n ’eil duine air domhain, do ni a bhleid a mhuirichinn, Air n-eug Lachlainn is leughadh leinn, olc an sgeul sin an Eirinn. Co dh’ iarras sporan bheag, co dh’ iarras no snàthad? Co dh’ iarras droch bhonn gun dealbh, o theasd Lachlainn laimh sheirbh? Co dh’ iarras bròg dhubh, co dh’ iarras na bucailean? Co dh’ iarras bréid bràghaid, co air ceann bleid is fanaide? Co dh’ iarras asaichte de bhroig, co dh’ iarras sgiath pheacoic? Co dh’ iarras aedh dh’ a chrios, co ni leibh gach ainleas? Co dh’ iarras seann ada peillidh, co dh’ iarras leabhar leighin? Co dh’ iarras diota gu moch, co air am bith eideadh armach? Co dh’ iarras botan ’us spuir, co dh’ iarras fraoghan aithghearr? Co dh’ iarras measgan ’us min, co dh’ iarras seasgan seogaill? Co dh’ iarras spain an sporran, co a ni solar gun naire? O theasd Lachlainn laochach, co nis ar n-aobhar ghaire? Co dh’ iarras leinnte bhan òga, air éis Lachlainn na seanbhroige? Da eugsan is truagh an dàil, co le ’n iarrar an cuaran? Co ghoideas dos a ghille, co nach abair fìrinn? Co is leimh triall am bata, co dh’ iarras na seana chairde? Co dh’ iarras cearc le h-uibhibh co dh’ iarras linn choileach? Co dh’ iarras corlach na circe, an deigh an dorlach airgid? Co dh’ iarras prin gun cheann co is fear leughainn coimeas coitchinn? Gun oighre air Lachlainn da éis, duilich a eug r’ a fhaistneachd. Co dh’ iarras dubhan ’us droimh, co dh’ iarras dorsa d’fhosgladh? Co dh’ iarras binnid gun bhruidh, co le ’n sirear gach aon ni? Co nach toir peighinn do bhochd, co dh’ iarras ni air tàrnochd? Co ghreasas gu cruaidh oide cìche, co bhitheas gu cruaidh um mhac nuaidh? Co dh’ iarras oluinn ’us ìm, thun a thì d’ éis Lachlainn? Co dh’ iarras colaireach bhan, co le ’m miann solar salach? Co dh’ iarras air mnathaibh oga, con bheaga ’us neasagaibh? Co dh’ iarras fursainn oide cìche, co le ’n trusar gach marbh ni? Co dh’ iarras loisgt gu bhroit, co dh’ iarras trùis tolbhochd! Co bhitheas gu tinn ’us e slàn, co dh’ iarras ìm air a bhrochan? Deacaire dhomh no eug, an fhir gun oighre bhi dha éisean, D’eagal na bleid dhol eug, ’us nach faighideas co ni a coimhead. Na dichuimhnichibh am fear, deanaibh, a dhaoine an domhain, Rann gach neach a chur ’n a ceann mallachd do ’n fhear nach curainn, Ma theasd Lachlainn a la luain, is subhach a bhitheas gach duine, Da eug is bochda gu bith, ’us ni cumhar aon a chi. Co de ’n bhleid.
ANCIENT.
Gormlay neyn lyne in ven watht.
Ochegane myth zallir feyn ochegane mi skarre reimi skaywe In nocht is delis mo ladda o nach merrin m’eneall Ochegane gin vak derwaill ochegane mo zail da ess Noch char waill gayr naiss boylli fass erri zae essew Ochegane re banich math gwss in nocht ner zani di chr . . . Testoo vanmyn ess echaith ne abbrum ach och is oych. Oche.
A houdir so duncha m’caybba.
A vec dowle toyr accane di loyt leich in lanvakcane Hay mi zarve accane fer mon zalwe waccane wor wreith Is ferri hik di chensi chew we riss na zoyss a vackeyve Duncha carrych ga zerm zea is anm zoo a barryth boe A dhuncha ni gor gassge cwneich anm do cheadwesti A v’allen na twlle feyn tayweym noch char hoor allein Wo tay schee in neiss in nenyth na hell yvyr ard wlyith Gawe in cayd hoyr twss na ross woss tow eaddoill gi hawis Davin gir a tow reiss fer zaywal ni gerve cheiss Mir harve trodda agis tachir is darwe di hoggir a gayach Is tow tastalych croychane i schelga sley fin vroychane Di clow onchon ga inche is tow duncha durrinssi Is tow chaskgeiss di nawe is to zergis di zallawe Is tow zoiris vor skeiths sin is tow reiss doywnis aggin Is sea fer da bi zussi a rinn di leyt camussi Di neym eddir leich mir sin din dreggin cheive von chonnil Is tayd agga di woeir kerd eili na coyllifir Gasga agis ennych errin gin nasga nyn lowveymnie Gith inlycht zleis mak reich id tayd ag gin neyneyve A zloyr zall zlan riss ga rec lor di zarri in dy wec A cheim gi wul a terri keiss lat ass gi inwalli Rygh orricht ag gneith zlyn id tyicht ym chreif chosgir. A vec.
MODERN.
Gormlaidh nighean Fhlainn, a bhean mhaith.
Ochagan mo ghalar féin, ochagan mo sgaradh ri’ m sgéimh, An nochd is dilis mo shlad, o nach marrainn Mac O’Néill, Ochagan gun Mhac Diarbhaill, ochagan mo dhàil da éis, Nochar fhéile Guaire an às, buaile fàs Eire da easbhuidh, Ochagan rìgh Bhanbha maith, gus an nochd nior ghann do chruth, O theasdadh m’anam ’s a chath, ni abram ach och, agus och. Och.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Caibe.
A Mhic Dhughail a d’ùr achdmhuinn, do luath laoch a chlannmhacan, Tha mo dhearbhachdainn fior mu ’n dhealbh mhacan mhoir bhrigh, Is fearr thig do cheannsa chaomh, bhi ris na dhomhsa a mhacaimh, Dunchadh carrach ’g a ghairm da, is ainm dha a b’fhearr buaidh. A Dhunchaidh nan corr gaisge, cuimhnich ainm do cheud bhaisde, A Mhic Allain na toill féin, toibheum noch char fhuair an linn, O ta se nis an aithne na h-uile aobhar ard bhlagh, Gu bhi an ceud fhuair tùs an arois, o ’s tu eudail gu thathas. Deimhin gur a tu rìs, fear ghabhail nan garbh chìs, Mar tharbh trod agus tàchair, is dearbh do thogar an cathach. Is tu tasdaileach Chruachain, a sealg sleidh fo’ bruachan, Do chliù onchoin ’g a innseadh, is tu Dunchadh Diurinnse. Is tu choisgeas do namh, is tu dheargas do dha lamh, Is tu dh’ fhoireas o’r sgios sinn, is tu rìs d’aoibhneas againn. Is se fear do ’m b’ usa, a rinn do luaidh cho musa, Do nitheam eadar laoich mar sin, do ’n dreagon chaomh o’n Chonuil, A taid aige de bhuaidh air, ceaird eile na chuilbhr. Gaisge agus eincach Eirinn, ga ’n nasgadh ’n a luath bheuman, Gach innleachd ghleidheas mac Rìgh, a ta iad aig gun aineimh. A ghloir gheal ghlan ris ’g a reic, le ’r do éirich an deagh mhac. O chitheam gu bheil a toirt cìs, leat as gach aon bhaile, Rìgh aireach aig gniomh ghrinn, a teachd um chraoibh chosgair. A mhic.
ANCIENT.
Auctor hujus Ane m’eoin m’caychirn.
Daarych schayn er seil gwnn ne haarych in nochin In dye oyne deive a zol seith no zoye noch cha dantir In sayn fa rowidir reyv finnich chwnn ner chleacht dewygh In dey oyne gi arr er gowle da zoye ner an gin ympow Da waass di reyggi in ter m’ir noyine wo allen Mor ir schayn er gowl di chorri ner layn downyth na gi dear . . . In corsen lar olkyth zinn bass oyne is troyg in torrinym Hanik braath o zwnn din chorri fa chung chaach di quhyddir Seil quhollych zoyss gow hayk oyne nar er adir gi introyr Faggis layn da heil wo henni in sayn ne in deive a zaith Owr mrone a beith mir sen clynn dowle di zeith in ir Quhy barni nin sayn re schell sarwe in skail ri skeillych A hechtich hug in skail huggin a zea di zroich zaal Ni skailla di lawrit leive mawrit ner chayl in glwssin Seir zail mi zar tree clawlt di von deim ryn mo ryirk In dey oyne ne anvin a zulli cha naym doyr ra danew Turri er in nane sin noe bass v’dowll downolle Anna zye fa chrow chwnn ner zelli cnow ra croonith Sein vorba brissi no weig menich choyn ga cheynich Er arda in trachta er ayk oyne ner ayd altaa won nayr Loygh er evynis noch cha nail in dye ayne ymzane Ni sloygth ga braa di wroon gin loyght er cryich na er cor Id der riss in raythid cayth id teacht wo toye gi intraa Lay turre an nocchin nwll did chewe a var benchir In neik monnor od tolt bog log aggwm na ynnit Bei er hert fa zerryth doyf skaywolych mo zerk a zowe Ne eddit mnae dolli zith woo toye la trwm in tursi Toggew fert din wanyth wan layd lake cheille croychin Gar gir annychi orch di waas a laa laytromm Finich did cowe ga in gar dowe in cre ni codly A chlyne dowle gow ayk oyne ne zaynith nach fir naw zoye Hanik di waass ir wllich sevif nach chass a chensyth Er oye oyne ne annit mnaw a dorta dear ge inlay Kelle ban garri tra zoych troit er maye gin varrin Ni henyth zoy turse throm in dey oyne di zallith orrwm Nein deig lay nach lane cre in skail far taa ir tursine Cwmmi lwm ca loo sin creid a zantyth za lesk lwmme Da wass nach cha sokkir sinn degkir in gayss ner churrinn Ym hessew tha melgwn er gin lay er ley e zaffere Hug cre lwm na za laa sinn a lae er olwych Cha darne reyve roye sen doy zein gow dowle e zaffre Is yvir broyn gin ay ann is doy mee o nach merrin Dess a chollyth nyth goyth noyr mir hay in ter troyg in tyrmmor Tra er durri noch cha nil syi in dwn sin dowche Lane marr techt har tulchew er naik oyne is da choythrrow Oanych er in narga ne ull er ard choyn fa gonvell Di chow owch reith raach chwnn si creich so clynni dowle Blaa gal id zey er dowch bee ra heyg gin achroyeh Eiss chwill ym clae zowill a egsi si ollonych Lookir er teacht er oye oyne echtir waeth da nanoyn Fadda in neyntoo neilla di chaith ga cwss tayweym Nach spess deiv in noye zollyth dess oyne in neyntoo Terk a hurri acmay chwnn wone lay nach mar m’dowlle Breith in neyil noch cha null screive eyl na nessow Onnor in neyl ne wae er testall di v’marae Is beg a bail dawel deit di raye a honnor vayach Na gi dacha drwm er zrwm voym za chenn clynni dowl Re troyr ooyne ne zyil doyth in dyie oyne aythir Gi lyi dea di zalwa neyf doyr in gligge in noid illeich Voo eachree noch cha woyn baach za deache waach is ymza . . . In dey in trur troyg in tolk mi chre ne for furtycht Troyg na noyge gi chass di cheim di wass ii oyne is all . . . Allexr nach gavin gess in tra man deggir herris Toycht er stoyg woynych bryi di royl oych mi nenin Ni beit ga earre er dul dyr oyne gow hirrill A beit er ter ni trodda ne beith naec fa noo adda.
MODERN.
Is e ùghdair so, Eoin Mac Eoghain Mhic Eachairn.
Deurach sian air siol Chuinn, ni eireach an dochainn, In deigh Eoin doibh a dhol, sìth ’n a uaigh noch cha deantar, An sian fa robhadar riamh, fine Chuinn nior chleachd dimhiodh, In deigh Eoin gach fear air gul, da uaigh nior ann gun iompaidh. Da ’bhàs do thruagh an tìr, Mac fhir a ghin o Allan. Mòr ar sian air gul do chor, nior lion duine nach gu deurach, An cor sin le’r olc dhuinn, bàs Eoin is truagh an torunn. Thainig brath o Dhùn do ’n chor, fa chuing chàch do chaidhidear, Saoghal caochlaideach dhomhsa gu h-eug Eoin, nior eireadar gu aintreòir. Fagas làn do shìol o shean, an sian na an doibh a dhochainn, Aobhar’m broin a bhi mar sin, clann Dughail do dhìth an fhir. Chaidh barn nan sian ré seal, searbh an sgeul ri sgeulachadh, A theachdair a thug an sgeul, thugain a Dhé do dhroch dhàil. Na sgeul do labhairt leibh, m’amhra nior chaill an cluasan, Saordhail mo gheire troimh chléibh uile, do bhuin diom roinn mo fhradarc. An deigh Eoin ni anmhuinn a ghul, cha-n fhaigheam deoir ri dheanamh, Tuireadh air an Fhian ’s an uaigh, bàs Mhic Dhughaill Dhunollaimh. Ann a aghaidh fa chruth Chuinn, nior ghile cno ri cruinne, ’S aon bhorb bhriseadh no bhith, mèin a chuain ’ga chaoineadh. Air ard an traigh air eug Eoin, nior fhaighead alt o’n athair, Luaidh air aoibhneas noch cha-n ’aill, ’n deigh Eoin iomghain. Na sloigh ’g am breith de bhròn, gun luaidh air creach no air còr, A deir ris an rathad caidh, a teachd o d’ uaigh gus an traigh, Le tuireadh an dochainn null, do’d chumhadh a b’fhear banchaire. An tig m’onoir o’d fholt bog, lochd agam ’n a ionad, Bhi air ’fheart fa dheurach domh, sgiamhalach mo dhearc a ghabh. Ni fhaotaid mnathan dol dhì, o d’ uaigh le truime an tuirse, Togaibh feart do ’n Fhian bhàn, leud laga chille Chruachain. Gu ’r gur aithnichte e orra, do bhàs a leth leatroma, Fine do’d chumha go an gàir, dubh an cré ni codalaid. A chloinn Dughail gu eug Eoin, ni dheanadh neach fear namh dhoibh, Thainig do bhàs fhir mhullaich seimh, noch chàs a cheannsachaidh. Air uaigh Eoin ni ainnidh mnathan, a dortadh dheur gach aon la, Càil bhan ag eiridh tràth dhoibh, troidh air mhagh gun bharran. Ni h-ioghnadh dhoibh tuirse throm, an deigh Eoin do gheal urram, Ni ’n tig la nach lion cridhe, an sgeul fa ta ar tuirsene. Coma leam ge leo sin, creud a dheanadh do leisg leam, D’a bhàs nocha socair sinn, deacair an càs ’na ’r chuireann. A’m sheasamh tha melgthamh air, gun luaidh air laoidh a ghabhar, Thug cridhe dhomh ’n a dha leth, sinn a luaidh air fhalbhaich. Cha d’rinneadh riamh roimh sin, doighe dhuinn dhol d’a fharraid, Is aobhar bròin gun e ann, is doighe mi o nach marrainn. D’èis e chodladh na uaigh fhuair, mar tha an tir, truagh an toirm, Traigheadh air deoir noch cha-n eil, saoth an Dùin ’s an duthaich. Làn mara ’teachd thar tulchaibh, air n-eug Eoin ’s da choghairibh, Onfhadh air an fhairg ni bheil, air ard chuan fa Chonnuill. Do chumha och! rìgh rathaich Chuinn, ’s a chrioch so chloinn Dughaill, Blath gal a’d dheigh air dùthaich, bithidh ri h-éigh gon eugchruas. Aois chiuil um cliath Dhughaill, a eigse ’s a ollamhan; Leachd air teachd air uaigh Eoin, eachdair a bhi de ’n aindeoin. Fad an iontadh Neill, do chaidh gach cuis toibheim, Nach spéis doibh an uaigh, dhol d’éis Eoin an iontadh. Teirc a fhuaireadh aicme Chuinn, o’n la nach mair Mac Dhughaill, Brìgh an fhiodhuill nocha n-’eil, scriobhadh fhilidh ’n a easbhuidh. Onoir an fhileadh ni bhi, air teasdail do Mhac Mairidh, Is beag am beul daimheil d’i, do radh a h-onoir bhuadhach. Na gun deachaidh druim air dhruim, uam dha cheann chloinn Dughaill, Ri treoir Eoin ni fhaghail domh, an deigh Eoin ’athair. Gu gleidheadh Dia do dhealbh niamh, do fhuair innleachd an oide Ilich, O eachraidh nocha bhitheann buaidh, dha deachaidh uath ’us imeachd. An deigh an triur truagh an t-olc, mo chridhe ni fhuair furtachd, Truagh nan oige go chàs do chitheam, de bhàs da Eoin ’us Alastair. Alastair nach gabhann geis an trath mu ’n tigear thairis, D’uchd air stuagh bhuaine brìgh do thruaill och! mo nimhe. Ni bhith ’g a iarraidh air dul d’ oighre Eoin gu iorghuil, A bhith air tir na troda, ni bhith nach fa’n uaigh fhada.
ANCIENT.
Auctor hujus finlay m’ynnab.
Doynirre nyn strakkirre da bi zail leif a screyve Foyris din ni faggirre ne za weadir a leinyth Ga zemmi ni ha deinnyth er teith milli ni toyth Cha nayir na chomein in reid sin doyn boach Di wassew nin lorganych gan gir beith voach ach meile In teigh gow be in goyalsi cho rik eayd ay gi heythe A ta ossil anossil agki na chotti killi Is ta wessew wea ray ayskey ga zeyg cha chlwni sinni Quho we me ga slonissy cha null aggwmm za schenchas Ach a be si choneskar agis no kon na lenvyn A zowle a chompayne v’oyne nyn lann leyve Ga will wlle ni lorganych dane in doynirre screyve Screyve gi fessyth fer oylych in schanchis is a gaer Na ber doyni er weith heillyth ga leyve go m’challan Cwne feyn in comyn so a zregar mir a choyle Gi will aggwn orridsi di chwt a chur sin doynirre Na bee ansin doyn so di haggirt na zi hoyctyth Ga vil ne na coythrsi nach currir ay sin doynirre. Doynirre.
MODERN.
Is e ùghdair so Fionnladh Mac an Aba.
Duanair nan strangair, da b’aill leibh a sgriobhadh, Fhuaireas de na fàgair, ni dhe faodar a lionadh. Ge iomadh na tha daoine air ti millidh nan tuath, Cha-n fhaighear ’n a choman an rud ’s an duan buadhach. De fhiosaibh nan lorganach gun gur bu bhuadhach ach mìle, An tigh gu bith an comhdhailse, cha ruig iad e go shìth, A ta uasal, anuasal age ’n a chota cille, ’Us ta ’fhiosa bhi ré acasa ge dh’eadh cha chluinn sinne, Cha bhi mi ’g an sloinneadhsa, cha-n ’eil agam de sheanchas, Ach a bhi ’s a choinfheasgair, agus na con ’n an leanmhuinn. A Dhughaill, a chompain, Mhic Eoin nan lann liobhta, Ga bheil uile na lorganaich, dean an duanaire a sgriobhadh. Sgriobh gu fiosach fior eolach, an seanchas ’us an gartha, Na beir duan air bhith shaoghalach ’g a leughadh gu Mac Chailein. Cuimhnich féin an comunn so, a Ghrigoir mar a chuala, Gu bheil agam ortasa do chuid a chur ’s an duanair. Na bitheadh anns an duan so de shagairt no de thuathach, ’G a bheil ni ’n an comhairse nach cuirear e ’s an duanair. Duanair.
ANCIENT.
A hujus Effric neyn corgitill.
A fadrin a zusk mi zair invin mar a weith ort Invin cree faltyth faill gane royf reyve guss a nocht Da eag is tursych a tam in lawe may bittee gi noyr Nach clunnwm a bee in glee agis nach vaggum ee woyme Mi creisi is tinn id taa o teic creich in lay zowin Zerrid a zest ra zlor ra haggillow in noge wr Bail ayssith di beive glor zaynti zoo si gi ter Loyvin mwlle ni mour gall sawik eillith ni myg meine Far bi zar moyvir er zane o nach deach dayve gin deill Toissych dyghanich sork shawe ag a wayt mane v’reyth Dawe a teach o zown noyr is dawe one voyn ga olt fay Menik hanik ead fa hest ne menkyth na less in rar Saywik schanglane sleyve geill far a chur a kenn re clar Dreggin loyvis nin lerg gal ayg ag sannis nin schrawe sayth A haguss ein donnyth wane amenir a tame za ess Gin chlwich gin chorran kein gin awych gin yghe i geill Gin dwnni ris tig mi wane er sleicht nin neaall o neal oog Gin wurn gi weyr ag mnawe gin evinis in dane ym zoog Mar hay geyaw in nwne wein down swenyth di chonne gin choill Fayth longwrt ni war fayl aychwall ni neall in nawle Cus ir loythirryth mane seach gwss a bemid a teach mawle Is nach fulgwm in ness mi nor aggin woyme er gi ard Ma wrissis a v’awee er baggit nin tre chnoo Fa fer a zawis ir geyle di vonis in trane bi woo Knoo wullich a moggill feyn vonith di clyne neill gi noa Is trig rynith nyth ver fail gow labbi ni neal in noyssa In rygh fa derrig dewe say hug gin mi wreith in skayll Di skar rwm mi la chwng rown a fadrin zusg mi zar Is bristith my cree ym keith agis beith no gin dee mayg Er ess in nawryth zoe wr a phadrin a zusg my zar Mur wayir mumy in reith gin rowf gym zein er gi sayd Is i mak a chrowich gi dowle a phadrin a zusg my zar. Fadrin.
MODERN.
Ughdair so Eafraic nic Corcadail.
A phaidrein a dhuisg mo ghàir, ionmhuinn mar a bhi ort, Ionmhuinn cridhe failteach fial, ga ’n robh riamh gus an nochd, D’a eug is tuirseach a taim, an lamh mu ’m bithte gach uair, Nach cluinneam e bhi an clì, agus nach facaim e uam; Mo chridhse is tinn a ta, o tig creach an la dhuinn, Goirid a dh’ éisd r’a ghlòir, ri focalaibh an òige uir; Beul aitheasach da ’m bu sheimh glòir, dh’ aithnichteadh a ghuth ’s gach tìr, Leomhan Mhuile nam mùr geala, seabhag Ile nam magh mìne; Fear a b’fhearr meodhar air dhaoine, o nach deachaidh daimh gun diol, Toiseach deagh eanach suairc seimh, aig am faighteadh mèin mhic rìgh; Daimh a teachd o Dhunanoir, ’us daimh o’n Bhoinn g ’a fholt fèidh, Minic thainig iad fa theist, ni mince na leis an réir; Seabhag seanglan Sliabh Ghaidheal, fear a chur a cheann ri cléir, Dreagon Leodhais nan learg geal, agh aig sanas nan sreamh seimh; A h-eugmhais aoin duine mhàin, a’m aonar a taim dha éis, Gun chluich gun chanran caoin, gun àbhachd gun aoibh aig féill; Gun duine ris an tig mo mhiann, air sliochd nan Nial o Nial òg, Gun mhuirn gu bhithear aig mnaibh, gun aoibhneas an daoine um ghòig. Mar tha gaoithe an ùine mhìn, Dun Suibhne do chunnaic gun cheòl, Feuch longphort nam fear fial, aicheamhail nan Nial a nall. Cuis ar luathghara mu seach, gus am bithmid an teach mall, ’Us no fuilgeam nis, mo nuar, againn uainne air gach aird; Ma bhriseas, a Mhic Adhaimh, air bagaid nan tri chnò, Fa fear a ghabhas ar gaoil, do bhuineas an trian bu mhò; Cno mhullaich a mhoguil féin bhuineadh do chloinn Nèil gun fhuath, Is tric a roinn na fir fìala, gu leabaidh nan Nial a nuas; An rìgh fa deireadh diubh, ’s e thug gun mo bhrìgh an sgail, Do sgar rium mo leth chunga ruin, a phaidrein a dhuisg mo ghàir, Is briste mo chridhe a’m chioch ’us bithidh no gun dìth m’agh, Air éis an amhra dhubh ùr, a phaidrein a dhuisg mo ghàir; Mhuire, mhàthair, muime an rìgh, gu robh ’gam dhion air gach saighid, ’Us a mac a chruthaich gach dùile. A phaidrein a dhuisg mo ghàir. A phaidrein.
ANCIENT.
A howdir so Dowgall m’ille zlass.
Reicht zassge yricht ooyne is astrych za zoyn a zreyve Nee nach illi nawrycht di chaych foyr in ny rych a saych reych M’gregar ni greissi gar toissich is trane er gi ter Eddir hoyr is creach zawle is doe a wee gi mawle meine Eine rynn zaske zeyil greygga less nor meitht mayd clow Fer is ferr aygh is eicht in lawa ter slicht in row Shawik dayd zall nin dre zlann lass in leygr gaal gi gnew Law is croith in gaaew kinith flaa is coryth zin tlicht reith Er v’fadrik ni groygh derk nor assis ferg in nor aycht Ni halych a ver no deygh nocha slane in loy caycht Oyh vol challim nin derk corri ni skarri ra zor gin deith Gilli dawych sothrych sang in law is ferri um gich neith Acmich zregar tymchil oyne ne mir caylta in voal si wein Drong wraych er nach leyr locht is grayth gort mir a hee Clanni zregar in dramm nach trayth in namm nach bedis ray ra reith Gyill ga fullichtych na fir ne churri schead sin ym bree Ne mow loo geyl no gyill ni ser ir oo choynn in reith Acmi zregar ni golga croy o worb sloye ne in gawe sneyve Branane forna ni var faylla yr zregar nyn schrane oyr Olk zi dwne er in dane creach messit zi neach heyd na toyr Flath zlinni leivin nin lann skayth wreour nach gann re clayr Law mir oskir si gich cath is da is cosswill in flath feyn Urrwm enicht da zroy zerg a hoyr gin chelg mir is coyr Er zaill einenych zi gich nach er heilllgyth each is oyr M’gregar in tylich zrinn ne henich linn na chwrt clayr Ne el commis da ucht galle ach in fer ga royve in nane Ag sen tri freccythchi finn braith a gilli ne vayccit reyve Law bi wath irrill in gress di binwin less fullich feyg Cosslow a weine sa woywe riss in reith ga royve in nane Re hawg v’gregar nin greach ver rawg gi nach a wane Math is cowe a rosg gorm re m’cowle nin gorn far Innin in nour fa din aggis in rownyth deil clayr Innin in surri sin selga rew is cowe kerd ni wane Id ta in rath er slicht in row is math in clow is a geyl Enych is augnow is icht di cayvlyth er in slicht reyve Fein is keyr agis milli a mayne sin la shelgow feygh Finnyth oyne is gast gneyve eadda mir vackow re ni . . . Aggis oyne mir in fin faye no chenn er gi dawe a . . . Ga zurrik low flayis finn di cathyth ra linn na vane Is er v’fadrik id ta in rath haryth schea gi matha . . . M’gregar nin dochir tann cann sochir kawle agis clayr Teyve sang er ym braith ben o zlann shraa ni ver fayle Corrit zowne braa la oyne is nee ga zoyn di neith A teillygyth each is oyr fayn scheach mir is coir i reith Rey neive murr oe dlee mir is doe me zein Mi wraa si cathir gin chelt a wull aythir v’in re. Reith.
MODERN.
Is e ùghdair so Dughall Mac Ghille ghlais.
Rìgh ghaisge eireachd Eoin, is asdaireach do dhuan a dhroing, Ni nach bheil an amhra do chàch, fhuair an fhioradh an sàithe rìgh. Mac Grigoir nan greas geur, toiseach is treine air gach tìr, Eadar òr ’us creach a Ghall, is dòigh a bhi gu mall mìn; Aon roghainn ghaisge Ghaidheil Ghreige, leis nior meathaich meud a chliù, Fear is fearr agh ’us iochd, an laimh an tir sliochd nan rìghe. Seabhag deud gheal nan tri ghleann, leis an leughar goil gach gniomh, Lamh is crodha an cathaibh cinnidh, flath a’s còir dhe ’n t-sliochd rìgh, Air Mac Phadruig nan gruaidh dearg, ’n uair athfhasas fearg an uair cachd, Na h-alaich a bheir ’n a dheigh nocha slàn an luadh cath; Ogha Mhaoil Chaluim nan dearc corr, ni sgaradh ri òr gun dìth, Gille daimheach, sothrach, seang, an lamh a ’s fearr um gach ni; Aicme Ghrigoir timchioll Eoin, ni mar chaillte a bhuille s’a mhèin, Droing bhreagh air nach leughar lochd, is gnath gort mar a thì; Clann Ghrigoir an dream nach treig, an àm nach bitheas réidh ri rìgh, Gaidheil ge fulachdach na fir, ni chuireadh siad sin am br’ gh; Ni mo leo Gaidheil no Goill, na saoir fhir o chuain an rìgh; Aicme Ghrigoir nan colg cruaidh, o bhorb shluagh ni’n gabh sniomh. Brainean foirne nam fear fiala, oighre Ghrigoir nan srian òr, Olc do dhuine air an dean creach, miosad do neach theid ’nan toir; Flath Ghlinne Liobhainn nan lann, sgiath bhrighmhor nach gann ri cléir, Lamh mar Osgar anns gach cath, is da is cosmhuil am flath féin; Urram eanaich d’a ghruaidh dheirg, a fhuair gun cheilg mar is coir, Air ghabhail ’einich do gach neach, air thiolacadh each ’us òir; Mac Grigoir an teaghlaich ghrinn, ni h-ioghnadh leinn ’n a chùirt cliar, Ni bheil coimeas d’a uchd geal, ach am fear dhe ’n robh an Fhiann; Aigesan tri freiceadan fionn, braigh a ghille ni facadh riamh, Lamh bu mhaith iorghuil an greas, do b’ionmhuinn leis fuileach fiadh; Cosmhuil a mhèin’s a mhodh, ris an rìgh ’g a robh an Fhiann, Ri h-agh Mhic Grigoir nan creach, bheir roghadh gach neach am miann; Maith is cumha a rosg gorm, ri Mac Cumhail nan corn fial, Ionann an òr fa dhuinn, agus an rùn diolaidh cliar; Ionann an suiridh ’s an sealg, riu ’us Cu ceaird nam Fiann, A ta an rath air sliochd nan rìghe, is maith an cliù ’us an ciall; Eineach ’us eangnath ’us iochd, do cheangladh air an sliochd rìgh, Fion ’us céir, agus mel, am miann sin le sealga fhiadh; Fine Eoin is gasda gniomh, iad mar mhacaibh rìgh na Feinn, Agus Eoin mar am Fionn féin, ’n a cheann air gach daimh a . . .; Ge dhùrachd leo flaitheas Feinn, do chathaich ri linn na Feinn, Is air Mhac Phadruig a ta an rath, shàruich se gu maith . . .; Mac Grigoir nan dochair a t’ann, ceann sochair ceall ’us cliar, Taobh seang air am breith bean, o Ghleannsrath nam fear fial; Comhrad dhuinn breith le Eoin, is ni g’a dheòin do ni, A tiodhlacadh each ’us òr, fa ’n seach mar is còir do rìgh; Rìgh neimh, Mhuire oigh, dlighe mar is doigh mo dhion, Mo bhreith ’s a chaithir gun cheilt, ’s a bheil Athair Mhic an Rìgh. Rìgh.
ANCIENT.
A houdir in barrone ewin m’comie.
Fadda zawf a loithsoo almirrich lwmmi my lan techt Wearrin di loayith leyissith woyme da bi lwnn ni tantith Tayn bach colgin caithrow trom tayn bo tart is boo fleyiss Di wearrin is in tarrith trom da bi lwm in loyth leyis Gregh is aithre vanynane clayve is corne v’kowle Doytdichy man allane wearoin is gath bolk chongwllin Oar ewwir is errymone is a wea aggwm im choyrrith Crwt curchoyll a chellith brone skayth reith ni gollnor Long lymyn nar lwmmi leith si bee aggwm er gladdi Di wearinse a hwlli cheith soll weyme mir so ra fadda Fadda lwm gin Allexr m’yn tosscheach a hechta Foddich schee in gallir so nach beith mir so re fad. Fadda.
MODERN.
Is e ùghdair so am Baron Eoghan Mac Comaidh.
Fada dhomh a luidh so, allamharach leam mo shlainte, Bheirinn do luach leighis uam, nam bu leam na tainte; Tain bo colgfhionn ceathraimh trom, tain bo tart ’us bo fleadhais, Do bheirinn ’us an tarbh trom, da bu leam an luach leighis. Greigh ’us aidhre Mhananain, claidheamh ’us corn Mhic Cumhail, Dudaiche Manallain bheirinn, ’us gath-bolg Chonchulain. Oir, Eimhear, ’us Eireamoin, ’us e bhi agam a choir, Cruit Churcheoil a cheileadh bron, sgìath rìgh nan Gollnoir. Long Laomain nar lom lith, ’us i bhi agam air cladaich, Do bheirinnse a h-uile a chi, sol bhitheam mar so ré fada. Fadda leam gun Alasdair, Mac an Toisich a theachda, Dh’ fhuadach’ an galar so, nach bi mar so ré fada. Fada.
ANCIENT.
A houdir so duncha m’dhulle voil.
Aythris raive rown oona makfadrik nar chred callwym Na weym ga inni ner anna mane a kinne di charsin Terka aythris inni anna zolsew geil nin glan zaale Focht ni fraive ga ville zi lucht leava nyn lowr Barrol deliss deive is doth fey ard eskar oorcht In nulle rygh a goyve choyr in nyr zreve zreggar Meith rai rad ross glass est oonna rad henchass Rewe zi rave ta mest reygh sayve serhest Padrik hayir annit dwt milchollum ayir phadrik Makaynedoc nar zow braye dlwe a churre sa chraddarre Oone elle ayr oone doe m’gregar v’oone awyr Ca trear farrycht fa feilla trear teawrycht ne throm cler Ayr in one sen oil nach milchollum nar cheil onyth M’conzhe v’nor veg reym onchonna er nach deg taweim Duncha el aythir sen m’gillelan orcilli Da her lat nor zour re dave m’ey our o urquhay Connane ni gorre gawe aythir ey urqhuay O alpen in gargven glan ardre nyn balg veym breeor Soo cathramh toaris is tug ummit a iyr phadrik Cwnych cartweil faid chaive drom o alpen iyr dwile Far er eichit is tow zee one dow nach doe crei Di chart hanchis is sai sen gow ferriss m’erk awyr Id kinne nach crein ri foor sai lein di zave corron Da eichit agis trur reyg dleyr in n-uile sin ardreve Tree toar tre dessirroe in dey vilchallum kennmor Da choggyr chorrone a cheine o vilchollum gow alpen O halpen soss is sai vess xiiii fir gow ferris Di chart hanchis issi sen gow ferris m’erk awyr Kai lein di hanchiss mir sen reve gow ferris is fedir Immigh feinnoil fai twlle tais nach awrreymor nor arviss Di bi skeith skol dan skealloe gi reyg vil fa terrawg Fwlli artir fo terla fanna macht di chodych di chuslin Fwlli choynna fwlli choonna fad kness da hoynna hothrin nin neg Fwlli ghrantach maid zroy mir ulle fulle neil neveille nertur Gargweine a geym si gi gress da reym ardre in naythris. Aythris.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Dhughaill Mbaoil.
Aithris fhreumh rùna Eoin Mhic Phadruig, no’r creud cheileam, Na bhitheann ’g a fhine nior fhanna, mu’m a chinnidh do char sinn, Teirc ri aithris fhine fhanna dh’ uailsibh Gaidheal nan glan dhàil, Fochd na freumh gu bheil, do luchd leughaidh nan leabhar. Barail dìleas doibh ’us domh, feadh ard an fheasgair orra, An fhuil rìgh an caomh, chur an fhior dhream Ghrigoir; Mi réidh ri d’àros glas, eisd Eoin ri’d sheanchas, Riamh de fhreumh tamaid, rìgh seimh saor-theist. Padruig athair, aithne dhuit, Maolcholuim athair Phadruig, Mac Eoin duibh na ’r dhubh bràigh, dligheach a chuire ’s a chreadradh, Eoin eile athair Eoin duibh, Mhic Grigoir, Mhic Eoin aghmhoir, Ta triar feara fa feile, triar teamhaireach mu thromchleir, Athair an Eoin sin oileanaich, Maolcholuim na ’r cheil a nì, Mac Dhunchaidh mhuiginir bhig reim, onchoin air nach tig toibheum. Dunchadh eile athair-san Mac Gillfhaolain oirchill, Do shaor leat ’n uair dh’ fhoir ri daimh, Mac Aoidh ùr o Urchaidh. Ceanan nan corr gatha, athair Aoidh Urchaidh, O Alpain a gharg mhèin ghlan, ardrigh nam balg bheum brioghmhor. So an ceathramh tuaraisg a’s tug, umad a oighre Phadruig, Cuimhnich ceart bheil fa’d chaomh, dream o Alpain oighre Dhughaill, Fear air fhichead is tu fhéin, Eoin dubh nach dubh cré, Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir. A’d chinneadh nach crion ri fodhair, sé linn do ghabh coron, Da fhichead agus triur rìgh, dlighear an fhuil ’s an ardfhreumh, Tri tuathruidh, tri deasruidh, an deigh Mhaolcholuim Chinnmhoir, Da choigear choron a chinnidh, o Mhaolcholum gu Alpain, O Alpain suas is e bhitheas, ceithir deug fir gu Ferghus, Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir. Cia lion de sheanchas mar sin, riamh gu Ferghus faighidir, Iomadh fine oll fa d’fhuil tathas, nach àireamar n’uair àirmheas, Do bu sgìth sgoil d’ an sgeulaibh, gach rìgh a bheil fa d’ùr fhreumh. Fuil Artuir fa d’ urla fann, maith do chuid ’do chuislean; Fuil Chuain, fuil Chuinn fa’d chneas, da shuthain sothrain n’fhine, Fuil Ghrantach ma’d ghruaidh mar ubhal, fuil Neil nimheil neart-mhoir, Garg mhìn a ceum ’s a gach greas, de reim ard rìgh an aithris. Aithris.
ANCIENT.
A houdir soo m’eachag.
Dymmych me zin zeith a deess o nach leggin in steach eoyn Is ee er ni wraa mach er toytht doyth go m’cloyd Mak soonayd nyn soill gal a bi zail less teach er choyn Cha-n nasta zeith a deess oyne m’wllam nin naach loyth Ni chotlwm eich no layth nach weggym o trayid so toycht Long heithwl in twil zil long in ir la bristir royik Ag so in torriskil hwg caith er m’wllam oo clar skeith Gil denych deadzal dess far nach ayrryth nach ma neith In toychtow lay oynyth faa oyne eiryth v’cloyd in rosg . . . Cossloo in angnow sin nert re tylych morrith a vore chreith Fer feiltych nach folchin soyd torriskail oyne nyn narm . . . Fer heid sin tachchir er twss fer layr churryth a clw M’wllam za dalter meyg v’soynoid er sleicht in reicht A glwnym heacht a toyth di wea myth zroym er dol deim.
MODERN.
Is e ùghdair so Mac Eachaig.
Diombach mi dhe ’n ghaoith a deas, o nach leigionn a steach Eoin, ’Us e air a bhreith mach air tuath domh gu Mac Leoid; Mac Sheonaid nan seol geala, a b’aill leis teachd air chuan, Cha-n éisd a ghaoth a deas, Eoin Mac Uilleaim nan each luath. Ni chodaileam oidche no la, nach fhaiceam o thraigh so tuath, Long shiubhail an t-siuil ghìl, long an fhir le’m bristear ruaig. Aig so an tuairisgeul thug càch, air Mac Uilleaim o Clàr Sgìth, Gille dian, deud-gheal, deas, fear nach euradh neach mu ni. An t-ochdamh la uainn fa Eoin, oighre Mhic Leoid an ruisg . . . Coslach an eangnath, ’s an neart, ri teaghlach mòr a mhoir chridhe Fear faoilteach nach folchainn sud, tuairisgeul Eoin nan arm . . . Fear theid ’s an tàchair air tùs, fear le’r chuireadh cliù . . . Mac Uilleaim dha ’n daltair mi, Mac Sheonaid air sliochd an rìgh, A chluinntinn a theachd a tuath, do bhitheadh mo ghruaim air dol diom.
ANCIENT.
A houdir soo m’gillindak in fardan.
Boye hearn er hoissichew itta voo huss in gyni Ayrrewich zin ni okarrewich gych in ar a braa fisshe Kead tearn in terre so duncha beg fa mor agne Di zag mir chwt delippa ag clynna zreggar in gassga Dunca mor za meillezow aythir vennych vilchollum Sennor oone eynley ner zyil cwnrith nar chowil Gregar deymhak duncha mak woo oone di bea iyr Far awzissych one chontyth o locht heyve hollis tolve Oonna dow in gal geilta m’ayrrewych oonna v’gregar Salgre zawe dreyth twss gi coggi zi reythal Mylcollum ga zei chowal annit oona dess a athyr Dessgirt glinni gal urquhai maseith di chaith ma caga Itta toisseich noymitin di clinni zregar oo zallew Ga vil trey tearn boye graw sealga is boe gasga In nimissir chooni chad chath di choala mi vaksawle Finn ne zaif o zar lanew m’kowle nyn grat calm Sealga errin si heyantis ag m’kule nyth guilley Evy ni zoe no ternis er crechow clanni guil Dey ra leyn dane lekfe o charre gow carn vallire Royth zawf ne sessre veith ag no iye O hawzone gow belten bonyth gi teith za eanew In talga fa soyve sawke agga in nynnym in neye Immyg keiss nach arfee ag finna no ag far a harffee Feachw errin darrm er vakcwle no iye Igh vorriddir zeyntew fa vroichew gi a boinna Ag sen ne vil dennirgow voilchollum ag makmwrn Ne zernni finn feane sealga gyn sirreich a kedda Sealga albin gin eafre ag milcollum si chreacht Cunwallich ni coahalga ni gregar is garg dennyth Ner venkiche con croarga gow longwrt clynni beskne Leine trotdych di hoissichew erre less in lo caicht Fir eydda er oyr leyow ga lucht tiy sin tachraa Kennoss fynna is feyhonis chotkin is clwe zai kin Er barn zasga zley zarvis m’gregar graigh ni vill Immyg na chwrt coleyth selm cowdyth is colk ten Ooyr derk er in dornerhew erm loyvin lochawe Coyherm eddir clarsichow done in leicht nane lawow A lucht tyi wo hayblissw dwl fa zowir gyr Mak gregar boss bar chorkkir m’derwail boye a zallew Ane charre nyth calmytht a lawe lar ranik gych raa boye Boy feil re fillyth a ne v’clymont cossne Di vaddee a clw kinnaze er heiliga a laif louye Mare mwm ollone teyve menzail is math comma Ni clar ga commol corgra groy na sowa. Boye hearn.
MODERN.
Is e ùghdair so Mac Gilliondaig am Fear dàn.
Buaidh thighearn air thoisichibh, a ta o thùs an cinne, Airidheach de na h-oig fhearaibh, gach aon fhear a breith fios, Ceud tighearn na tir-sa, Dunchadh beag fa mòr aigne, Do dh’ fhàg mar a chuid dilib, aig clann Ghrigoir an gaisge. Dunchadh mòr de mhileadhaibh, athair beannaichte Mhaolcholuim, Seanair Eoin aonfhlaith nior gheill, cunradh ’n uair a chunbhail. Grigoir deagh-mhac Dhunchaidh, mac o Eoin do b’e oighre, Fear aibheasach o’n chontath, o Loch thaobh sholuis Tulaich. Eoin dubh an goil geillte, mac aireadhach Eoin mhic Grigoir, Sealgair dhamh dhreachach, tùs gach cogadh do fhrìtheal. Maolcholum go dheagh chunbhal, aithnichte Eoin d’éis a athar, Deisceart glinne geal Urchaidh, maiseach do chaidh m ’a ceachta, A ta toiseach an uibhireachd, do chloinne Ghrigoir o Ghallaibh, ’Ga bheil tri tighearn beò, gràdh sealga, ’us beò ghaisge. An aimsir Chuinn cheud chatha, do chuala mi a mhac samhail, Fionn ni ghabh o gheur lannaibh, Mac Cumhail nan grath calm. Sealg Eirinn ’s a thighearnas aig Mac Cumhail ’n a coillibh Aoibh dha no tighearnas, air criochaibh clanna Ghuill. D’fhiodh r’a linn da ’n leigeadh, o Charaidh gu Carn Bhalair, Roimhe ghabh na seisir, bha aig ’n a fhiodha. O shamhainn gu bealltainn, bhuineadh gach tì d’a Fhianaibh, An t-sealga fa soimheamh samhadh, aig an inbhe an fhiodha. Iomadh cìs nach airmhear, aig Fionn no aig fear a àirmhidh, Fiacha Eirinn da roinn, air Mhac Cumhail ’n a fhiodh. Fiodh mhoir ridir dh’ Fhiantaibh, air bruachaibh gach buinne, Aig sin ni bheil diongairean, Mhaoilcholuim aig Mac Muirne. Ni dheanadh Fionn féin sealg, gun sireadh a cheada, Sealg Albainn gun fharraid aig Maolcholum ’s a chreacha. Cunbhalach ’n an coshealg Mac Grigoir is garg daoine, Nior mhince coin cro-dhearg, gu longphort cloinne Bhaoisgne. Linn trodach de thoisichibh, éiridh leis an la catha, Fir iad air oirleachaibh, ’g a luchd tì ’san tàchair. Ceannas fion ’us fiùdhantais, coitchinn is cliù dh’a chinneadh, Air barn ghaisge ghlé dhearbhas, Mac Grigoir gràdh ni bheil. Iomadh ’n a chuirt coluath, saolaim cuideachd a ’s colg teann, Or dearg air an dornairibh, airm leoghain Loch Abh. Co sheirm eadar clàrsaichibh, na daoine an léich ’n an lamhaibh, A luchd tì o thaibhlisibh a dol far gheibhear gadhar. Mac Grigoir bos bàrr chorcuir, Mac Diarbhuil buaidh a Ghallaibh, Aon chara na calmachd a lamh, le’r ràinig gach rath buaidh. Buaidh feile ri filidhibh, a ni Mac Laomuinn a chosnadh, Do mhadaidh a chliù ceann-aigh, air thiolacadh a lamh luath. Mairidh muime ollamhan, mingheal is maith com, Na cliar ’g a comoladh, corcra a gruaidh no sùgh. Buaidh thighearn.
ANCIENT.
A houdir so ym bard roygh finlay.
Hest ein doyll ni geyll skaile is coyr a chomeith Way ra der lot chaalle is crossimeil tork maale gin waas A hewrin hanik er dwss ussit a skayle ymbuss Mir haa wea reiss er ball in gae zreiss in deoyll Di naskiddir er fa rinn nor a zaig say teach eyffrin Toycht din downe chadni er assi is cowle ra readli farris Nayr hanik in tork dow bimmy dayvin ga chwnryth Gerwe moeyr gi bestyth gir hein gow hanwe oyl eddyth Er eggill a weith gin nee rinnith zi v’royre A ckuycht gi honnarych ann an rycht chonna in neiffrin Is coyr in nagryth hay in deewe ag allane er in deolew Gar bee faa reit orrith er leym no heim etrycht Is meith skurri ryth warwne hennwythick weicharne Vek royre on wour a mach foyr nee gin low gin lawych Fa chathram a chur in sinne dlewm conyth re collwm O see cathram ter ulle allane weil wyonurre Di rinn tussi is ne he wanenych creach y is rellig ooran Is tow zochin gi borbe ann coychill nyn nord is nyn neiffrin Is tow woyr olk inchezawle is tow vok a keiss si termyn Is tow is geltee noss a mach la lentir foss di hossych Ach ein wille er a law clee di wrayr a v’royree Ne closs di zlo o sin machi si cross wee zid wallichyth Math in deiss faa in will di lane dowsen foyss is dalwyth Woo cheyd tossych di chogge a wrane clossich in abbe Creach ellyth nach royth sin lygh er fenane in glen gar Wallich di neive fertyth feyne di weill zalytth a allane Id taa mir gith neiwe elli a deilt a orwrrych Chur dowich la chwiss feyn in cowych in guwss allane Di her zowich is di loyg di wonit deit a chraw hoygh Leggit derri di wurn eddir selli is sowyrnni Ne henyth a wee a banenych faddyth o bin chroich allane Na looyewe er layr in ir quhoy ga wayr is ga fwyr Meith in ness skurri zid ter a v’royre anmein Ellein nach gress in gress cathrame tesgin is orchess. Hest. Hoaris mak mir in taayr mach er flathew ir neolyes A areoll a eyg si agna is me ga chaddrew in looyss Fess is agna flaa oyra raath la in deantir Der lat in mak soo foyr mee gir a bea in royree cadna Is innyn in dy chooyll is monor za olt faymyth Is innin woltyr in gaew torkild is ayir ayrrewich Da deggew ra linn torkild ni hay lokgi din tromm zawe Di ne za bert is boyn aythris zor v’colman Immi carde er a moltyr torkill in awra chreive Er low is er lawyth curre a tacht gow dull in c . . . Is der me za halle dess ane si eolyss Nach danik fer a eiss is farre no re so looyss Da bi less a charga worwe schayd is sorve hor sal Di wronna ni v’corkill da rochin ter a inna Ag m’royere ne mercholl da ym beit in sann cholg sneith No schayd elli a ber foynow di wronna so re ennycht Skea chenzaik no schayd orryk far aiss formit ni wulle Wssless ym brwnnych no elli ollew in sirri Da ym bea in lea mor mathi zaithew no in dark drwtych Ner wunyth farda clachlin gin weith fa eachree dwltych Da bi less in dow seillin m’leoda da in nythrin clarri Less ni haksow in teachsin ga ba a racha da harre Ta ag torkill ogeanych nach myghich namm choltke Cosga gych terri zi hylych di loyg menych gow cokgi Ne warri no eiss cachullin na torkill dwlling tentaa Lawe is callma si is clista fer wreisse gi a bernna Gar zinvin m’vc corkill ne wollin ay er ansicht Far is tress in noyr awza ewthir zraw zin wratycht Ne elle ni re no flaa di wadda rath za goalla Ne v’callen katreine boss weilli arla doilch . . . Inynn earla erzeill in neywen is farri hoaris Horrimyr ben ir neille di zayk wor zreive zast Ne v’callen crowich oykwla cowle mir in cornan cass. Hoaris.
MODERN.
Is e ùghdair so am bard ruadh Fionnladh.
Theasd aon diabhul nan Gaidheal, sgeul is coir a chuimhneach, Bha ri daor lot chille is chroise, maol torc mall gun mheas; A ifrionn thainig air tùs, usaide an sgeul iombus, Mar tha bhi ris air ball, an gathaibh ghreas an diabhuil. Do nasgaidear air faraon ’n uair a dh’ fhàg se teach ifrinn, Teachd do ’n dùn cheudna air ais, ’us cùl ri reulta Pharrais. ’N uair a thainig an torc dubh, b’iomadh deamhain ’ga chur, Garbh meoghar gach béisd, gur h-aon guth sheanmh uile iad; Air eagail a bhi gun ni, roinneadh do Mhac Ruaraidh, A chuid gu h-onoireach ann, an riochd chon ann an ifrionn. Is coir an agradh tha an diugh, aig Allan air na diabhlaibh, Ge ’r bith fa ruig orra, ar leam ni thiom eadrochd, Is mithich sgur ri foirionn, sheanmhadhach mhiochaireanach, Mhic Ruaraidh o’n mhuir a mach, fhuair ni gun lùth gun lamhach. Fa chaithream a chur an suim, dligheam coinnidh ri Calum, O ’s e caithream an tìr uile, Allan mhaoil a mhionoir, Do rinn tusa ’us ni h-e mhàin, creach I ’us reilig Orain, Is tu dhochainn gu borb ann, cochull nan ord ’us nan aifrionn; Is tu mhòr olc Innse Ghall, is tu bhochd a cìs ’s a tearmunn, Is tu is geilte nòs a mach, le leantar fòs do thoiseach, Ach aon bheil air a laimh chlì, do bhrathair a Mhic Ruaraidh, Ni clos do ghleò o sin a mach, ’s a chrois bhi ’g ad mhallachadh, Maith an dithis fa an bheil do lan, dubh sin fòs is dealbh, O cheud thoiseach do chogaidh, a bhreun chlosaich an Aba, Creach eile nach robh ’s an lagh, air Finan an Gleann Garaidh. Mhallaich do nimh fhearta féin, do mhaol dhealbh, a Allan, A ta mar gach nimh eile, a diolt a oirbhireach; Chuir dùthaich le chuis féin, an cuthach an gnuis Allain. Do shaor dhuthaich ’us do shluagh, do bhuineadh duit a chràdh thuath, Leigeadh deireadh do mhuirn, eadar Seile, agus Subhairn. Ni h-ioghnadh a bhi buininn, fada o binn chroiche, Allan, Na luaidhe air lathair an fhir, chaidh ’g a mhathair ’us ga phiuthair, Mithich a nis sguir dhe d’aoire, a Mhic Ruaraidh ainmhìne, Oilean nach greasann greas, caithream d’éisgein is oircheas. Theasd. Fhuaireas mac mar an t-athair, mach thar flathaibh ar n-eòlais, A airill ’aghaidh ’us aigne, ’us mi ’g a chaidrimh an Leodhas; Fios agus aigne flath, uair rathach le an deantar, Deirim leat am mac so fhuair mi, gur a b’e an Ruaraidh ceudna. Is ionann an da chùl, is onoir athar dh’ a ’fholt fainneach, Is ionann a mholtar an cathaibh, Torcuil ’us ’athair airidheach. De’n tigeadh ri linn Thorcuil, ni e lochda do’n trom dhaimh, Do ni dha beart ’us buaidhean, aithris a fhuair Mac Colmain. Iomadh ceaird air a mholtar, Torcuil an amhra chraoibh, Air lùth ’us air làmhach, cuiridh a thaic gu dol an cathaibh. A deir mi dh’ a thaobh, d’éis aithne ’s a eòlas, Nach tainig fear d’a aois is fearr, no rìgh so Leodhais. Do bu leis a chairge mhordha, seud a’s soirbhe a fhuair sàil, De bhronnadh Mac Mhic Thorcuil, da rochdainn tir a fhineadh, Aig Mac Ruaraidh nam mircheol, do’m bitheadh an seann cholg snaigheach, ’N a seud eile a b’fhior fuanadh, do bhronnadh se rìgh Eanaich. Sgiath cheannghaig ’n a seud oirdheirc, fear is farumaich nimheil, Usa leis am bronnadh, no a bheil ullamh an sireadh. Da am bith an leth mòr maith, dh’ eachaibh ’n an dearg druidhteach, Nior bhuineadh fear a chleachdainn, gun bhith fo eachraidh diultach. Do bu leis an Dubh Seibhlin, Mac Leoid do ’n iarrann cliara, Leis na th’ aigse an t-each sin, ge b’e a rachadh d’ a iarraidh. Tha aig Torcuil òganaich, nach meathaich an àm chogaidh, Casgadh gach tir dh’ a theaghlach, de shluagh miannach gu cogadh. Ni b’fhearr ’n a aois Cuchullain, na Torcuil d’fhulang teanntachd, Lamh is calma ’s is clisde, fear a bhriseas gach a bearna. Ge ’r ionmhuinn Mac Mhic Thorcuil, nior mholainn e air annsachd, Fear is treise an uair agha, iuchar ghràidh do ’n bhantrachd. Ni bheil mac rìgh no flath, do b’fhaide rath do chualas, Ge minic leinn an rochdainn, is fearr no Torcuil a fhuaireas. Ni Mhic Chailein, Caitriona, bos mhil earlamh dualchas, Inghin Iarla Earaghaidheal, an aon bhean is fearr a fhuaireas. Fhuaireamar bean ar n-ìle, de gheug mhor dhream ghasda, Ni Mhic Chailein chraobhach ògail, cùl mar an coirnean cas. Fhuaireas.
ANCIENT.
A houdir so gillecalum m’yn noollew.
Hanic yvyr mi hurss cha lamm quhoy in wlygin soo Ne tugsi zi nach nacht tug mi hurss hecht mir hanic Gai bee neach nach tuggi sin hecht coythlane dim chow Ni lwtsi faich om chomm turssi na creachew royowm Is hevin lamm ga degkir royf tegwaill er chort ni co . . . It ta ym brone gym crayg fa claa is mor mi zrayg zin . . . Ha mi crei na za la cha neynith aa weith breista Ha mi chorp gin noyill gin nwll mir wocht gin troyr ch . . . Cha neynith kow za mayd orrwm in ney v’merraid A beith cwnich er waath yn ir cha nwlmist flaath zaks . . . Is trwmi zwnith na zwl anwon na zey sin seill Mi craw is toyr er zwll ass in law foaris we Eithnis Ga dagkir lamm dellew riss m’oone a choarra will . . . Is messi ay gyn willi ass gin way tilli gow heinis Ga fadda weithm woa mow is mi luch toayllis ym zei Di bi zanith mi rayth rinn kenich cha nearrih orr . . . Cha neynith magnith di waith re faggin tearn elli Mi lane gin mi wreith gi tromm o ta mi re gin anw . . . Di crawg mi cre za essi skaill is furris a assness Cha nelli fwlich er mi wrone di wlygh cwrith mi . . . Mor mi wrone is ne henith doith cha twrssi ta . . . Zargin mi creith gi lomm gin sleith in albin aggwn Nessi oss egin doif tryill mi wee ag caith f . . . Ra luithsi di banith zwll a hinsoo ald a alb . . . Ga di rylum is degkir lwm ga ta mir eahw orrwm Mi rown di zlowe a mew cowle reim zowe ym zeyge Is sai neit fa derri zoif er lamne cha vec in tyvir Gin mi zeil a heacht er ass eill er a lechtisi enis Is trwm na ayg sin a low tanic za amsir A cnoo chre si craw cwrp gin slee ag caich ga zeilt Ner hellis dwnni er doithin a wayd a raith er chensichyth Gyr falli orn agis ort malli lar horn a hygirt O sai zonedir a zwll troyg nach awl di waamir A v’mur wasszall vinn gin dwn tasgin aggin In nean neach ra ygre zill na gar gin doll na zeyge Noch rayey is feddi no sin din waid vag di wontyr Luch catdrew a chowle gamm er nanich chach a gomun A nagni di choye er assi troye gi caddrew ass taguss Da bi zekgir commis rwmm is di we om hearn aggwm Catdrew coychoill is tawf agni roywor gin an lawe Nor hed caith za dy noyll is sea mi chwt da nonor Weith fa wrone gin dein a mew ag goyll mi zeill di chowe Tym anvin gin dol ter ayss cha nanin cowe ass magwss . ach aggi din chowe mee is palte ni dowe elli . ymith neach roythin reyve di chur cowe fa zemeyg . na wonso darvir loom wrskal nar zawe roythim Di quhoala mee fad o hen—ut sequitur in alio loco etc. Mac sowalti ni bree binn daltan chaiff is chonell.
MODERN.
Is e ùghdair so Gilliecalum Mac an Ollaimh.
Thainig aobhar mo thuirse, cha leam chaidh a bhliadhna so, Ni tuigse do neach nach tuig, mo thuirse theachd mar thainig, Cia b’e neach nach tuigeadh sin, theachd comhlan do ’m chumha, Na lotsa feuch o’m chom, tuirse na creuchda ro gheibheam. Is aoibhinn leam ge deacair roimhe, teugbhail air ghoirt cna . . . A ta am bròn gu ’m chradhadh fo ’m chlèibh, is mòr mo ghràdh do’n . . . Tha mo chridhe ’na dha leth, cha-n ioghnadh e bhi briste, Tha mo chorp gun fheol gun fhuil, mar bhochd gun treoir . . . Cha-n ioghnadh cumha dh’ a meud, orm an deigh Mhic Mairirid, A bhi cuimhneach air mhaith an fhir, cha-n bheileamaid flath o dh’ fhàg . . . Is truime dhuinne na dhol, anmhuinn ’n a dheigh ’s an t-saoghal, Mo chràdh a’s d’fhuair air dhol as, an làmhach fhuaireas o Aonghus, Ge deacair leam dealach’ ris, Mac Eoin a chomhraidh mhilis, Is miosa e gun mhilleadh esa, gun bhi tilleadh gu ’innis. Ge fada a bhitheam o m’àgh, us mo luchd tuaileis a’m dheigh, Do bu dheanadh mo rath ruinn, ceannach cha-n iarradh orra . . . Cha-n ioghnadh m’aigne do bhaithte, ri faicsinn tighearn eile, Mi làn gun mo bhrìgh gu trom, o ta mo rìgh gun anamain. Do chràdhadh mo chridhe d’a éis, sgeul is furasd a fhaisneas, Cha-n eil fulachd air mo bhròn, do bhlagh cuiridh . . . Mor mo bhròn ’us ni h-ioghnadh dhomh, cha tuirse . . . Dheargainn mo chridhe gu lom, gun sliochd an Albain againn. Nis o ’s éigin domh triall, mo bhi aig càch fo . . . Ri luidhese do b’aithne dhol, á h-innse ald na h-Albainn. Ge do thriallaim is deacair leam, ge ta mar fhiachaibh orm, Mo rùn do dhlù a mùghadh, cùl re’m dhùthaich a ’m dheigh. Is e an ni fa d’éirich dhomh, ar leam cha bheag an t-aobhar, Gun mo ghaoil a theachd air ais, Ile air a leth taobh Innis. Is trom na aghaidhsan, a lùth thainig dha aimsir, A cnàmh’ chridhe ’s a cràdh’ chorp, gun slighe aig càch d’a dhiolt. Nior shaoileas duine ar domhainn, a mheud a rath air cheansachadh, Gur falamh oirnn agus ort, mala le’r h-oirnn a thigeadh. O ’s e ghuineadar a dhol, truagh nach amhuil a bhamar, A Mhic Mhuire bhos-gheal bhinn, gun duine a d’asgainn againn. An aoin neach r’a aghaidh ghile, na gur gun dol ’n a dheigh. Noch rath is fada no sin, de’n mheud bha aig do mhuinntir. Luchd caidrimh a chuil cam, air n’ aithnich càch an comunn, An aigne do chaidh air ais, is truagh gach caidrimh as d’eugmhais. Do bu dheacair coimeas rium, ’us do bhi o ’m thighearn agam, Caidreamh cochaill ’us daimh, aigne ro mhòr gun a laimh. ’N uair theid càch dha do’n òl, is e mo chuid de’n onoir, Bhith fo bhròn gun deanamh mùgh, ag òl mo dhiol de chumha. Taim anmhuinn gun dol tar éis, cha-n anmhuinn cumha as m’eugmhais. Cach aig do’n chumha mi, is pailte na dubha eile, Iomadh neach romhainn riamh, do chur cumha fo dhimhiodh, . na bhuin so dearbhar leam, ursgeul na’r ghabh romham,— Do chuala mi fad o shean, etc.—Ut sequitur in alio loco. Mac samhailt na brigh binn, daltan Chaoimh ’us Chonuil.
ANCIENT.
Artour dawle mak gurkych.
Dail chawle er chastel soyne swork in nathre in innisfail Markeich yth rachtych nyth tonnyth glantyr barkyth done nyth zawe Fir ardyth geggyr nyth longso er lome loyth lenis cort Newe lawyth gin galzaith gast nare scarryth snast swork Dyth chottonew is dew zegre yin nyth barg fa chrewe laig Dyth chothrew in gress clar zone lochlynnych is armyn eaid Dyth clyew gin or is ded eggyr vark nyth brad done Narre claith dyth zaithew galzaith skaith re fraew lawrych long Er skayth scai er scwddai brakith broo scarrych chorkrych cloch nor Broythnyth ad keve agis collar er teve nyth slat ro zarrowe Geyth gorm in golnew lowark long gai lenyth nare traith Claith hend zai gohind dyth cholgew forrin skaith re bordew barg Mnaew findmyth in grenanew longsyth lappyth ard ag naynyth vawle Pyllyth vrakkyth zawe gane darryth lap ag mnaew ra hanelaith and Pyllyth wrakith royl is tynoll is e sen lochr in long Byve hwnenyth syth ror goth dwllych royl chorkir oss gych cran Gin lawin chroy gin chreiss codyth nar gerve seiss gin chur la clar Na said derrit and gyn nymirt dyth clarrew cland vyn ard vail Ner cholis urdil in nane zor nynoss gyn chur re kard Na said or o errin aggyth dyn wrone var hang dattych derk Ni low la long zane loigew ym baith na nach is nid boe Gin ocht gin von dew gyn wronenyth snee el ter gyn lomyth loe Ne heillssyth loa carve zai garrew in lane dynnoss hyntych voy Ag ryne or er vardew ra hard zoive carve coyne Ymit fer land is fer lorych ymit fer loith gyth lem caith Ra sow monezone farg farzone ra hard in long banchar blaith Ka so la soltyr in cawlych er chaslane soyne sleive trom Fer srengych nach sechnit sedyth lai chryne schorryth codeith coy One m’soyne soil yth longsyth er drome yth choyne croy in kenn Cryne yth long deine chor in nard dervit tone in varg . . . Geith gyth derrych zove nane dye ag keil akkyth deryth trait Soil vrakkyth zove na bolgew oyne id tech gow bordew barg Gavis eine aggirsaid evin in nuch chnappiddil corg kow . . . Nawra vartew donenyth dalvych lakrych crandyth lowyth is Lynd ag ballichew albin fartych faltych ra hocht sliomis . . . Alin sin in gorkrych colane sillyth drochtych lomlane lynd Faltych ag sroythew sleyve moone re m’soynyth sleve miss Teggyth tantyth daksk nane nyrvr daltyr mir rask rinland riss Leggyth gaiggyth in glownyth fow fartych failtych rar vlaith coil Mest slantyth cowl gych callyth trome in valtyth nye oyne Tegge eiss ellin albin yth farrit faltyth er one chone miss Lwch canteith myr venour dychnir failtyth o renew riss Grayth wee ymirwae ane ettryth feine in nan choil Annyth mir doesyth dey hr mr hai tullyth hanyth oyne Dyth neid caith in gasslane soyne fa hawik chroithin chryn vurb Soyit fa hymchil in scorsen fynvar neve luslane lurk Za ley hollis tewe nawit myr neve nathyr gone nyth grand Keil clave o zress ezoyr meilnayr less golnyth gawle Cellar mitt oil v’soyne ra solss in nad clwk dyth choym Is feyr nach deine din clok in cawor sie deine doltnych valklang vor Nor nach deine dai lwrych thrawre er skai chottone na skadow Gavis rachlin sceinezar scarrych mevor clathwan calm cor In tane clai is farryth sin norpe sai is lewrych lenis myne Cai skaith sin doyn nach dingsen treach gyn noyn clyne erm One m’soyne ny sly godyth lai cholg tane teskbych vawle Sar nach skaith wai skai brak done taris treach dekhorn dawle. Dail chawle.
MODERN.
Artuir dail Mac Gurcaich.
Dail chabhlaich air Chaisteal Suibhne, suairc an eachdraidh an Innisfail, Marcaich a rachadh nan tonn, glantair barc an tonn nior ghabh. Fir arda ag eagar na luingse, air leam luath a leanas cuairt, Ni bhith làmh gun ghalghath gasd, an aircamh sgarach, snasda, suairc. Do chotanaibh is duibh dh’ eagradh, do na bharc fa chraobh léig, De choraighibh an crios clàr-dhaoine, Lochlanaich is armuinn iad. De chleathaimh gon òr ’us deud, eagar bhàrc nam breid donn, An aireamh cliath de ghathaibh galghath, sgiath ri fraighibh lamhrach long. Air sgiath sgiothach air sgud breac, brù sgarach chorcrach, chlothara, Broin fhad caomh ’us comhlair, air taobh nan slat ro gharbh. Gaoth ghorm an guailnibh an luath bharc, long ’g a lionadh an éiridh traigh, Cliabh theann do chochuinge de cholgaibh, foirionn sgéith ri bordaibh bàrc. Mnathan fionn an grianaibh ’n longsa, leabaidh ard aig nigheanaibh mhall, Pille bhreac dhoibh gun d’fhuaireadh, leap aig mnathaibh ri eanfhlaith ann. Pille bhreac de shroil is taithneal, is e sin lothar an long, Baoibh, shonnanach, ’s an ruathar gu dol, ’shroil chorcuir os gach crann. Gun lamhan chruaidh gun chrios cuide, nar garbh sios gun chur ri cleir, Na seoid d’eirich ann gun imirt, de chliaraibh, clann bhinn ard bhéil. Nior chualas urdail an Fhian, dh ’ur n-innis gun chuir ri ceaird, Na seoid ùr o Eirinn aca de’n bhroin bhar-sheang, dathta, dearg. Ni luath leatha long dhe ’n longaibh, am bi na neach ’us ni ’d beo, Gun och, gun lionn dubh, gun bhròn, ’s ni bheil teirginn loma leo. Ni shaoileadh si luath cairbh de chairbhibh, an làn de ’n nòs shinte uaith, Aig roinn òr air bhàrdaibh, ri h-àrd dhoibh cairbhe cuain. Iomadh fear lann ’us fear luirich, iomadh fear luath gu leum catha, Ri sùgh muinghin fairg fearghuin, ra h-ard an luing banchair blaith. Cia so le soltar an cabhlach, air chaislean Suibhne Sleibh troma, Fear sreangach nach seachnadh seideadh, le chroinn sireadh chuid còir. Eoin Mac Suibhne, seol an longsa, air druim a chuain, cruaidh an ceann, Croinn an luing dean chur an aird, dearbhaid tuinn a bharc sin. . . . Gaoth gun d’éirich dhoibh ’n an deigh, aig Caol Aca deireadh tràigh, Siuil bhreaca dhoibh ’n am bolgaibh, Eoin a teachd gu bord . . . Gabhas an acarsaid aoibhin, an uchd Chnapadail coirce . . . An amhra mhòr, tiugh, donn, dealbhach, lacharach, crannach, luath ’us . . . Leinn aig ballachaibh Albainn, furtach failteach ri uchd sloimh . . . Aluinn sin an corcradh comhlan, sileadh driuchd lomlan loinn. Failteach aig sruthaibh Sleibh Muin, ri Mac Suibhne Sleibh Mis, Tigidh cainntich d’fhogus ’nan eirbhar, daltair mar rosg roinnlan ris. Leigidh geug an glùn fo fhàirtidh, faillteach ri ’r bhlaith goil, Misde slainte cùl gach cala, trom am failte an aghaidh Eoin. Tigidh aois Eilein Albainn, a farrach faillte air o’n thonn meise, Luchd cainnte mar bhuinear, deichnear faillte o rannaibh ris. Greath bhi iomarbhaidh ann, eadara féin ann an ceòl, Aithne nithear doibh ’s an deagh uair, mar tha tulach àine Eoin. Do nithead cath an Caislean Suibhne, fa sheabhag chroidhein a chroinn bhuirb, Suidhead fa thimchioll an sgor sin, fionnmhor nimh luslan luirg. De shleigh thollas taobh namhaid, mar nimh nathair guineich grannd, Caol chlaidheamh o ghreas a fhuair, meilnichear leis colna Ghall. Ceilearmaid uile Mhic Suibhne, ri soillse an fhad ghlug d’ an chuain, Is fior nach dean do ’n ghlug an cabhar, ’s e dian, diultnach, balglan, mòr. Ni’r nach dian doibh luireach threibheir air sgiath chotan na sgeith donn, Gabhas Reachlinn sgian-gheur sgarach, meobhar claidhean calma corr. An tan chlaidheamh is fearr ’s an Eorpa, se is luireach le na ’s miann, Cia sgiath ’s an domhain nach diongainn, treabhach gun on cloinn Eirinn. Eoin Mac Suibhne na sligheadach, le ’cholg tan, teasgach, mhall, Fear noch ’sgiath bhi sgiath bhreac, dhonn, fhuaireas treabhach, deaghrunach, dall. Dail chabhlaich.
ANCIENT.
Yssbell ne v’kellan.
Margi za gallir in grawg ga bee fa fane abbrum ee Degkir skarrichtin ra phart troyg in chayss in vellum feyn In grawg sen tuggis gin ness oss sai mi less gin a loyth Mir hwe mi furtych traa beeth mi wlaa gi tannyth troyg In fer sen za duggis graw ys nach feadis rawge oss nard Da gurfee missa boyn gymi do feyn is kayd marg. Margi.
A houdir so dunchaa ogga.
Seachta seyda ter mo hee ta gach sayada deive gim lot Teachta eddrim agis dea o say sin is mean lam chorp Hein dew ta in near ym bey za in goo anmyth creiss Menknit waal ay mee in boyt er ne hanyth foss yn neiss In darnyth sayda in drwss sin a chwss da willum der Woo lot nyth syda na zoo ne ellwm boa woa a rein In tress dew id taa in naltew mi craw is steith Cha lega in lessga za doyn miss slee chor er beitht An carrow sayd in tant a zea mark in doyr ee gwn Furtych cha naym rem ray gin reach crea er mo vwn In cogew sayd din zlag chur demis a chur rwm gi holk Cut re marrum a chrawg agis o noch slane mi chorp Zeiwe in tessow sayd garga churris ferga eddrwm is cayd Mwrre chaska nyn nurchir reym o nath wewm dein gow brath An seachtow sayd in tuil formit is tnow riss gi neith Ni sayd gay in waymot kin inta sin cha nil er breith Zlaksin ille nach choyr mor a wilter lessin narm Char heilk dwn zeyve nar woyal char woul dwn reyve nor warve Currwm peaddir ein v’dey is crea nyn nostil gyth beacht Eddrwm agis gwn nyn arm is v psalm no vi no seacht. Seachta.
MODERN.
Iseabail ni Mhic Chailein.
Mairg do ’n galar an gràdh, ge b’e fàth fa ’n abraim e, Deacair sgarachdainn r’a phàirt, truagh an càs ’s a bheileam féin, An gràdh sin thugas gun fhios, o ’s e mo leas gun a luaidh, Mar fhaigh mi furtachd tràth, bìthidh mo bhlàth gu tana truagh; Am fear sin do ’n tugas gràdh, ’us nach faodas ràdh os n-aird, Da cuiridh mise am buan chioma, domh fein is ceud mairg. Mairg.
Is e ùghdair so Dunchadh òg.
Seachd saighid ta air mo thi, ta gach saighid diubh ’g am lot, ’Teachd edraim agus Dia, o ’s e sin is miann le’ m chorp; A h-aon diubh ta an t-uabhar, am bi dha an gath ann mo chrios, Minic a mheall e mi am buaidh, air ni thainig fois a nis. An dara saighead an drus, sin a chuis do bheileam daor, O lot na saighid ’n a ghò, ni bheileam beò o a rian; An treas diubh a ta, an altaibh mo chré a stigh, Cha leig an leisg dhe ’dheoin, mise slighe choir air bith; An ceathramh saighead an t-sannt, a Dhia mairg an d’fhuair e guin, Furtachd cha-n fhaigheam ri m ré, gun riochd cré air mo mhuin. An cuigeamh saighead an glamair, dimeas a chuir rium gu h-olc, Cuide ri m’urram a chràdhadh, agus o nach slan mo chorp; Dhiubh an t-seathamh saighead gharg, chuireas fearg eadraim ’us càch, Muire ’chasgadh nan urchair rium, o nach fhaigheam dion gu bràth; An t-seachdamh saighead an t-sùil, farmad ’us tnù ris gach ni, Na saighid ’g am faigheamaid cion, annta sin cha-n ’eil ar brìgh; Ghlac sin gille nach còir, mòr a mhiltear leis an arm, Char thilg duine dhoibh nar bhuail, char bhuail duine riamh nar mharbh. Cuiream paidear aoin mhic Dhé, ’us creud nan Abstol gu beachd, Eadraim agus guin nan arm, ’us cuig salm no sé no seachd. Seachd.
ANCIENT.
Auctor murreich albanach.
Meich doth treyl gow teigh pharris nor a zone gon a sorve Cossnome in teyg trane gin cherri gyn skail ag nach el orn Dane dy struth rad haggirt scor cwne gi dlow ymit tolk Na berra a hy reith gyn ag skail is preve ra akre ort Na dan folchan id fekgith ga grane re ynnis a holk Legga did chwt a clath davr mar be angre zayvil ort Dane di he ris in luchd drach ga din ga avezon lad cor Scur rid locht di zul dyn doyn ma ym be olk ri oyn ort Marg a threig teyg in ardre er zray phekke troy in nee In tolk in ne donna gi devyr ymmi in sin feyzin mon zneve Ag so sermon di heil nawzeve mir helim nath vil sche in brek Fulling a vaissyth schal gow sathin in fer noch dothe gin ded Ar a chenych seil nawzeve dwl a cholle agis da chree Er a reir gi dany salke gyr ga deine ra ym begca mee. Meich.
Murreich ut supra.
Baith yn cre vec zey pekkich mir a mee mor in skail Meissit dith di dor in neiss cross eiss crist er my vail A eissi crist sayn ditvoss mayth za choss is mo za lave Agis saynsi mis id zone a eddir ulli is sal is chnave Ner scurris danew ulk di chin voyr mi churp an . . . A choissvoyg gyn rove hawle er mi chenn is er mi chree Raith mis a voyr vor vin gi brone a ma dor li mai Sol fan dachaa mee fan nod gin rove roym gych rod raa. Baith.
MODERN.
An t-ùghdair Muireadhach Albanach.
Mithich domh triall gu tigh Pharais, ’n uair a ghuin gun e soirbh, Cosnaim an tigh treun gun choire, gun sgeul aig neach eile oirnn, Dean do sriuth ri ’d shagairt, ’s coir cuimhneach gu dlù mu d’ olc, Na beir do thigh rìgh gun agh, sgeul is priomh ri agradh ort. Na dean folchainn a’d pheacadh, ge grain ri innseadh a h-olc, Leigeadh do chuid an cleith diomhair, mun bi angair gabhail ort, Dean do shìth ris an luchd dreuchd, ge dona, ge anbhuan le’d chor, Sguir ri’d lochd, do ghul dean domhain, mu ’m bi olc ri fhaighinn ort. Mairg a threigeadh tigh an Ardrigh, air ghràdh peacaidh, truagh an ni, An t-olc ni duine gu diomhair, iomadh an sin fiachan mu’n ghniomh. Aig so searmon do shiol an Adhaimh, mar shaoilim nach bheil se am breug, Fulang a bhàis seal gu seachainn, is fior nach deth gun d’theid, Fhir a cheannaich siol an Adhaimh, d’ fhuil, a cholla, ’us da chridhe, Air a réir gun deanadh sealga, ge’r ge dian ri’m bitheadh mi. Mithich.
Am Muireadhach ceudna.
A bhi an cridhe Mhic Dhe, peacach mar mi mòr an sgeul, Mise d’a gun d’fhuair a nis, crois Iosa Criosd air mo bheul; A Iosa Criosd sean de’d mhos, mo dha chos ’us mo dha làmh, Agus seansa mise de’d dheòin, eadar fhuil, ’us shal, ’us chnàmh. Nior sguireas deanamh uilc, do chion mhòr mo chuirp a ni, A chaisrig gun robh thall, air mo cheann ’us air mo chridhe. Rath mis a mhoir fhir bhinn, gach bròn mu’n d’fhuair le mi, Sul fa ’n deachaidh mi fo ’n fhoid, gun robh romham gach ròd reidh. A bhi.
ANCIENT.
A houdir soo murreich albanych.
Dane mi heggissk a threnoit a hearn in deit in choyl Ling er mi hange a threnot bennych inn id venot wor A threnot new er ni neyve nert marm neyve in noss Ling agis coddill ym chree a chinn phopbill neywe in noss Stur my layve teggisk mi chree teggisk mi roskg reith nyn skayle Ling er mi zouth gloss ym henge skouth reim chloos benne mi wayl Soo ym bayl leddri leive chaskis cayth chwneiss gi neith Soo yn tange nach terg lawryth benne a herk manmi ee Ort a threnoit ocht a threnoit ter yn leyghis lawyr rwmm Id ta a will zal chrann darrych cree pekkych sallych yn sown Gar zolk maa nar willis denyth ne zarni merlee a v’zey Mi law nochar leddar dwnyth fregir er zraw wur mee Fer gin danynsi dane breyga er wrega ella awra gorm Ne zin wreyga er wreyga ella re in deyd er ormmae Hwss a hug elle in nwm ne hagoyr zoiss zwll reay Noch cha lawe in rik no aalsi helic dane dawsi ach dea Ne dwni er talwun dim heggisk a hearn ach hwss feyn Ne far a ne rann ach re neiwe di ne hawle si chre cheyll Ma si licht fer er a willum caythe ay mayd moyd inn Mass er a wreyg a taym a threnot leyg er layr ner royd inn Ner choyr crea na tallow harrum ach tonn wraye beg in nerg Ner choyr ne elli dim allich a reith ach tennyth zarrych zerga Di zalvesi in teyve soo a threnot di hallow is di henni wee Dwnni di henni is hallown fwnni zy r awli ee.
The following fragment is continued from pages 12 and 13 of the Gaelic, where the first twenty-two lines of the composition will be found. Having been misplaced in the MS., the leaf containing the following lines was only discovered after the rest had been printed off:—
Ga beg a chwle chronanych ni in dad one zat zryme Gin nis din re woralych ne rey fa wil a skaye Ne hay sin di v’cowle re math we sin ne faynow, Rachteis fir in doythin ’n a thigh wle gin nearri Is troygh lwm a henor is how in derri teissi Cha chorymich a wra sin ver how er mi reissi Barr in chath layddir verri fenni ny fayni Na di hearnyth crawe is tow feyn lay cheill Bog sin a henor a ne an coyra bolla Is far dea re hynlay na fayne errin olla Ga taring mi layis is me derri meissi Phadrik na toythr ayhis er mathew clynni beiskni Ne hurrinn zwt aythris ossin vc in reayne Ach nath innyn far mathis agis flathis mi heyarni Di ɯarra aggwm conane far mewlass ni fayni Ne legfe layd wnnill di chomis a cleyrri Na habbir sen a ossin is anmein di wrayrri Be fest gi fostynich is gawe hugit me ryilt Da wacca ni catha is ni braddiche grast Ne wee ane reid id ter ter ach moyir ni fayni Ossin vc ni flaa mest tanmyn a beithyll Na cwne ni cath cha nil ag asling sin seill Da glun ni gyir is meith ni shealga Bar lat wee na warri na wea si chaythir noya Troyg sin a henor is meithur ni schelga Faychin gi honnor za wil si chaythir noa Na habbir sin a phadrik is fallow di wrayrri In deggow sin daynyth barr finn is no fayni Er a lawe vc eweissni ne fallow mi wrarri Is farr angil din di hanglew na finn is ni faynyth Da beanyth mir a weissith a gath zawryth ni beymin Di zelin in demis ver tow er ayne errin Dimmyth di wor zail er cath di heill Ni warrin did choyth lawyth ach how neiss a tenour Da marri mi zenissi ne estin di choyllane Is zoywo di hemoo in narrik di choyrra Da mardeis sin ulli si goynith ra cheilli Ne wea mi holli lwe re vii caithe ni fayni Vii fegthit urrit urrit vil tuss zi cleyrrew Di huttideis sin ulli lay oskir na henyr Ta tou in der di heill a henor gin cheyll Scur a neiss id wreysrow is be fest zim rayr Da wacca in lwcht cogthoill a v’fin in alvin Ne raacha za gomor re muntir ni caythre noya Aggis ner low ir dynoyll nor heg most gow tawri Sanossil ni braythryth fane woory zi rynis Mathwm zwt a cleyrre di sgeul na hynnis. Innis down.
MODERN.
Is e ùghdair so Muireadhach Albanach.
Dean mo theagasg a Thrianaid, a Thighearna d’ an teid an ceòl, Ling air mo theangaidh a Thrianaid, beannaich ann ad bhinne mhòir, A Thrianaid naoimh air na neamhaibh, neartaich m’ arm naomh a nis, Ling agus codail a’m chridhe, a chinn phobuill neimh an nois. Stiuir mo làmh, teagaisg mo chridhe, teagaisg mo rosg, rìgh nan sgeul, Ling air mo ghuth, gluais a’m theangaidh, sguth ri m chluais, beannaich mo bheul, So am beul leadradh leibh, chaisgeas cath, chuimhn ’eas gach ni, So an teangaidh nach tearc labhradh, beannaich a sheirce m ’anamain. Ort a Thrianaid, och! a Thrianaid, toir mo leigheas, labhair rium, A ta amhail gheal chrann daraich, cridhe peacach salach an sunn. Ge h-olc mi nior mhilleas daoine, ni dheanadh mearla, ’Mhic Dhé, Mo lamh noch char leadar duine, freagair air ghràdh Mhuire mi. Fior gun deanainnse dion breige, air bhreug eile amhra gorm, Ni dhe ’n bhreug air bhreug eile, a rìgh an teid air orm; Thusa a thug eile annam, ni h-eucoir dhomhsa dhol réidh, Noch cha lamh ionraic no uasal, thiodhlaic dion dhomhsa ach Dia. Ni duine air thalmhainn do ’m theagasg, a Thighearna ach thusa féin, Ni fear a ni rann ach Rìgh neimh, do ni h-amhail ’s a chré cheill. Ma ’s e slighe fhior air a bheileam, gabhaidh e meud moid inn, Ma ’s air a bhreug a taim a Thrianaid, leig air lathair an fhior roid fhinn. Nior chuireas cré na talamh tharam, ach tonn bhraigh, beag an fhearg, Nior chuireas ni eile do ’m fholach, a Rìgh ach teine gàireach dearg; Do dhealbhassa an taobh so, a Thrianaid, do thalamh ’us de theine bhi, Duine de theine ’us thalmhainn, fuine gheibhear amhlaidh e.
ANCIENT.
Eone makphadrik vec voylchollum v’eoin doif vec eone v’gregor v’eone v’weillchollum vec conquhy veg v’conquly a strwlee v’illelane v’ey urquhaych v’kennane vec alpen agis in kennan sen bee ardree albin gi daywin ansi norsin agis in teone soo an in tean dwn deyk von kennan so id dowirt me—agis duncha deyroclych m’dowle v’oyne reywych di skreyve so a lowrow shenchyth nyn reig, agis roo zenyth anno dni millesimo quinmo duodecimo.
MODERN.
Eoin Mac Phadruig, mhic Mhaoilcholuim, mhic Eoin duibh, mhic Eoin, mhic Grigoir, mhic Eoin, mhic Mhaolcholuim, mhic Dhunchaidh bhig, mhic Dhunchaidh a Sruileadh, mhic Ghillfhaolain, mhic Aoidh Urchaidh, mhic Coinnich, mhic Alpain; agus an Coirmeach sin b’e ardrìgh Albain gu deimhin ’s an uair sin; agus an t-Eoin so an t-aon duine deug o’n Choinneach so a dubhairt mi.—Agus Dunchadh daoroglach Mac Dhughaill, mhic Eoin Riabhaich, do sgriobh so á leabhraibh seanachaidh nan rìgh; agus ro dheanadh Anno Domini Millesimo Quingentesimo duodecimo.