AN ÇLAS CÆVLEN.
Dialect of Achill Island, co. Mayo.
Xuui ă Cobaan Sïăr acăs ă maq sjerj in ă doun sjerj ec Balăr Beemănn cŏ djaanu quuirtj. “Gerji ăn boohăr, ă vik,” ers ăn t-æherj.
Rjih ăn maq ămax rive ăn boohăr, acăs fillj ăn t-æher ă waljĕ ăn laa sjin. An dæră laa xuui sjïăd erj sjuul, acăs duuertj a t-æher lesj a waq a boohăr ă jïeru. Rjih sjee ămax rive an t-æher ăn dæra laa acăs fillj ăn t-æher ă walje. “Kee sjkïăl çiv ă veeh pillju măr sjin?” ers ă bæn Cobaain ooig. “Iărĕnn m’æher orram ăn boohăr iăru: rjih mee ămax an boohăr rive acăs pillen sjee.” “Tesji tuu maarăx erj sjgeeăl næx cuuăli sjee erjïu, acăs misje mani çit-sje næx pilli sjee.” Xuui sjeeăd erj sjuul ăn tjrïwe laa, acăs hesji ăn Cobaan ooc sjgeeăl næx cooăli ăn t-æher erjïu acăs njïr fill sjee nis mo̧o̧, co djæxi sjïăad in ă doun herj.
“Nisj,” ers ăn væn lee Cobaan ooc, “nææ bï in ăn aatj erjïu næx mee nă wra̧a̧ co moih çitj.”
Rjinn sjeeăd ănsjin ăn quuritj co Walăr Beemăn; acăs njï ră duul egĕ, ă ligin erj æsj, fwatjïs cŏ njaanitt sjeeăd quuirtj cănj ær elĕ qoo moih lesj ă quuirtj ă vï egĕ feen.
“Tæærnnjïv woofĕ nă stæfŏlj;” acăs vï duul ă xirj ă maasj ă maar ă bildaalĕ. Vï qaljïn ă Walăr Beemănn ă col hæaert erj madjin fwï ’n vildal.
“A Cobaain ooig,” er sjisje, “xuui erj dŏ xrinaxt: sjïlĭm cur fusă sjææxt qloxĕ xahu ănuăs naa ææn kinn ăwaain ă xirj co djï huu.” “Is fïr çitj” ers ă Cobaan ooc. Hesji sjïăd ă ligin ănuăs nă hibrje. Nuuirj ă xuuali Balăr Beemănn cŏ ra sjïăd ă xahu ănuăs nă hibrje, d’oordi sjee ăn stæful erjïstj, cur ïsjle sjïăd nă tælŭv. “Nisj;” ers ăn sjæn Cobaan sïăr “tææ qam in dŏ xidj ibrje; acăs ă meeu tjrï wall ornesj taa mo jeei ’sa walje acăm, ă ducenn sjïăd qor ăn oiĕ ăn xirj, qam ăn oiĕ ăn xam, acăs bæærtj ăn oiĕ nă cancĕdje, acăs njïr eeăn ær lee nă waail ææx dŏ waq feen, jïăroonj ăn obirj acăs njï veeŭv ææn obirj ins a doun ă qompeeraalje leehe. Jofi tuu,” er sjesjăn, “bæn eeăn la̧a̧v ăwaain ins ă tjæx, acăs paasjdje lljæh-uuil; acăs qruuăx æruur ins ă dorăs.”
Xirj ăn t-æherj lesj llonc ănsjin, acăs xirj sjee næll co h-Eerje ee. Vï sjee erj sjuul erjïu cŏ wuuirj sjee ămax ă tjæx: acăs hænik sjee stjæx in ă tï.
Dj ïări sjee erj, a veeu ăn tjæx Cobaain ooig? Duuertj ăn væn co mwï ee. “Duuertt sjee ljom cŏ rŏ bæn erj lljæh-la̧a̧v, acăs paasjdje lljæh-uuil ins ă tjæx, acăs qruuăx æruur ins ă dorăs.” “Næx vekin tuu,” er sisjăn, “næx wil acăm æx lljæh-la̧a̧v, acăs vekin tuu ăn proosjdje sjŏ erj la̧a̧v ă paasjdje?—nïl is acăm kee ăn moomeedj xirji sjee ăn proosjdje in ă huul acăs a mani sjee ăn tuul ĕs feen? acăs vekin tuu ăn xruuăx æruur amwihj ins ă dorăs?”
Dj ïăr sjee ansjin nă tjrï wall. “Kee nă tjrï wall ïad?” er sjisjăn. “Taa qor ăn oiĕ ăn xirj, qam in oiĕ ăn xæm, acăs bæærtj ăn oiĕ nă cancĕdje.” Hig sjï ansjin nax ducett sjeeăd erj æsj ă xïe, mar djicett sjï nă foqle-sjŏ.
“Taa nă tjrï wall ins ă xooră sjin hïs, ă ducenn sjïad, qor ăn oiĕ in xirj, qam in oiĕ ăn xam, acăs bæærtj in oiĕ nă cancedje.” Xuuă sjï sjïs acăs doscel sjï ăn xooră, acăs duuertt sjï lesj feen ă qromu sjïs co tuunj ă xooră,—cŏ rŏ sji feen ĕnnjïsjăl. Xrom sjee sjïs, acăs anuuirj fuuirj sjï qrom ee, xa sjï stjæx ins ă xoor’ ee, acăs çridj sjï ăn xooră erj, acăs duuertt sjï lesj co wanitt sjee ansjin co djicu Cobaan ooc acăs sjæn Cobaan ă walje, acăs luuăx ă sïhirj. Xor sjï qontăs ec Balăr Beemăn co ro waq a confinement, eki co dj icu Cobaan ooc acăs sjæn Cobaan a walje. Xor sjee lljoofwe llonc acăs xirj sjee a walj iăd feen acăs ă paaiĕ; acăs lig sjisje maq Walăr Beemann erj æsj egesăn. Nuuirj ă vï sjïăd ec imæxt ă walje, dj ïări Balăr Beemăn cŏ Cobaan, kee ăn gouĕ jofitt sjee ă xirju ïărĕnaxă lee hï ăn xuuirtj. “Nïl eeăn gou’ in Eerinn is fæær nææ Cavidjïn Coo.” Nuuirj ă hænik sjæn Cobaan ă walje duuĕrtt sjee lee Cavidjïn Coo căn eeăn paai erj bih ă claqu wuui, erj ïărenaxă ă jaanu con quuirtj, ææx ă çlas:—çaa curti fuuiĕ fïhje barillje co lïnitt sjï lee bannjĕ nă fïhje barillje.
Sjkrïu ansjin Balăr Beemăn co djï an Cavidjïn Coo, co dooritt sjee çoo ăn çlas, ææx ă ïĕrănaxa ă jaanu con quuirtj: ææx njï huc sjee ăn wuuĕrăx çoo nuuirj ă xirj sjee egĕ ăn çlăs; acăs vïs egĕ co nnjimoott sjï wuuă, nuuirj næx duc sjee çoo ăn wuuĕrăx.
Sjee ăn marăcu jaanitt Cavidjïn Coo ănsjin lee hole Cæsjkiăx ă hicu ege;—æn çlas ærje acăs ă hoort egĕ slaan ă walje ă trænoona; jaanitt sjee qlæve cŏ holĕ cæsjkiăx ă dj ærju ï. Dj ïsitt sjï feeŭr Qruuăxaan Qonăxtă ăn laa, acăs d’ oolitt sjï djox ă Lax Eeăxirj ă Cuuicălu ă trænoona.
Hænig Kïăn waq Qaantje egĕ, cŏ waadd sjee qlave djaanti. Duuert sjee lesj cŏ nnjaanu, ææx cur ă bee ă warăcu ă vee egĕ, co coihitt sjee ăn çlas ærje ăn laa sjin. “Næ măr rŏ sjï læt ă walje acăm trænoona, qoihi tuu do hjinn ă ligin sjïs erj anj ïnuur co mani mee an kinn jïĕt, lee do xlave feen.”
Dj imi Kïan waq Qaantje acăs ruc sjee grjim robel orhi. Nuuirj ă hænik sjee ă walje trænoonă, “Sjo ï, mwihj, ă çlas” er sjesjăn lee Cavidjïn Cou. Vï Cæsjkiăx esti ins ă hjæærtă, Ridjirje ăn çaairje. Rjih sjee ămax, acăs duuĕrtt sjee lee Kïan waq Qaantje, “tææ ’n cou ă xirj ăn ouĕrtj in dŏ xlave, acăs măr rŏ grjim acăd erj njï bee buui imăru acăd.” Nuuirj ă xuui Kïan waq Qaantje estjæx njï q)ivne sjee ăn çlas ă xirj estjæx. Dj ïări Cavidjïn Cou çe “Kee wil ăn çlas?” “Sjo ï amwihj ec an doras ï.” “Xirj estjæx ï” er sjesjăn. Nuuirj ă xuui sjee amax, vï sjï imi. “Lig sjïs do hjinn erj ănj ïnuur, co mani mee ăn konn dïĕt.” “Tææ mee ïări onoorj hjrï laa ort lee col ă hïări.” “Veerhi mee sjin ditj” er sjesjan.
Dj imi sjee lesj ansjin acas vï sjee lljænuintj ă lorăc co dænik sjee co djï ăn ærige. Vï sjee sjïr acăs enjïăr erj ă traai, dææ tærentj ă cruuĕgĕ daa xlæcenn lee buuĕrhe enjeei nă clasjĕ. Vï fær amwihj erj ăn ærige in ă xorăx. Dj omirj sjee estjæx co djï ee, acas vï ăn fær sjin Mananaan bwï maq ă Ljirj. Dj ïări sjee çe “Kee ă taa ort ennju?” Dj ini sjee çoo. “Keeărd ă veerhaa con tjie d’ aaqu huu ins ăn aatj ă wil ăn çlas?” “Nïl dædi acăm lee toortj çoo.” “Njïr iări mee ort ææx lljæh ă ncruui tuu co djige tuu erj æsj.” “Veerhi mee sjin ditj” ers ă Kïăn waq Qaantje. “Bï ’s estjih ins ă xorăx.” Lee locen do huul, d’ aac sjee ee herj ă riaxtă nă fuuăriaxt; njir brjïhu eeăn grjim erjïu erj ăn ilaan-sjŏ, ææx djih sjïăd ă hole hoort bï fuuăr. Rjinn Kïăn waq Qaantje tjini, acăs hesji sjæ brjïh ăn vï. Nuuirj ă xuăli Balăr Beemănn co rŏ lehidj onn, hooc sjee estjæx na qookerje, acăs nă sjgeeăli, acăs ănj ær tjini ee. Well; vï ææn ïen ăwaain ec Balăr Beemann acăs rjinnju taricerææxt cur bee ăn maq eki ă warahu ăn t-æherj woor. Xoi sjee ănsjin in ă confinement ï, fwatjïs co ræhi anj ær dææ xooirj, acăs ee feen ă veeuv lee vïa eki; acăs sjee ăn companion eki, dummy mra̧a̧. D’aac Mananaan buui co Kïan waq Qaantje—clas erj bih ă luqett sjee la̧a̧u erj fwosceltj acăs dridj nă jeei. Vï sjee c’ ouărq erj Balăr Beemann ă çol co djï ăn tjæx-sjo donnj ïĕn lee bïa eki; acăs xuuă ’sjee feen nă jeei co djï ăn tjæx; acăs loc sjæ la̧a̧u erj ăn clas, acăs doscĕl ăn dorăs; njï wuuirj sjee æx ăn vertj wan onn. Rjinn sjee tjinni çoofwe. Vï sjee tjææxt onn erjïu, cur qasu dinĕ qlanne orhi. Vï sjee col ec imææxt ansjin nuuirj ă rucu ă paasjdje. Xuuă sjee cŏ djï ăn rjï acăs duuĕrtt sjee lesj cŏ coihitt sjee imæxt. “Tige n imæhă?” er sjesjăn. “Taa, djeerji mælhoo çam oo hænik mee in ăn ilaan-sjo. Qoihi mee imæxt.” “Kee an mælhu ee?” er sjesjan. “Qasu dine xlanne orrăm.”
Vï bertj waq çoo erj ăn ilaan elĕ fjoolăm drïaxta. Hænik sjïăd ă waljĕ erj xuuirtj ec ăn æherj. “Æherj” ers ă fær aqu, “xirji dŏ sjgeeăli, dŏ qookerjĕ acăs d’ ær tjinu dŏ haai feric ort.” Vï Kïăn waq Qaantje c eesjtjæxt çaa rææitj, xuuă sjee cŏ djï ăn ïĕn Walăr Beemann, acăs dj’ ini sjee ăn sjgeeăl dih ă d’inisj ă drïhaar. “Well!” er sjisje, “taa sjee ăn am acăd ă veeh c’imææxt anisj. Sjin ï, qruuăxt erj ă walle, buuărax ăn clasje, acăs beei ăn çlas xoo luuă læt; acăs toor læt ăn paasjdje.” Dj imi sjee acăs ănuuirj ă hænik sjee co djï ăn spot ă xirj Mananaan ămax ee vï Mananaan onn erj ă spot. “Bï estih ins a xoræx” ers ă Mananaan; “acăs djaan djefirj, nææ baaihi Balăr Beemann sjinn maa hig lesj ee; ææx is muu ăn drïăxtă taa acamsă naa ege,” ers ă Mananaan Bwï waq ă Ljirj. Lljeem sjee estjæx ins ă xorăx acăs lljeem ăn çlas estjæx xoo lluuă lesj. Lljæn Balăr Beemann ïăd, acăs hooc sjee ăn ærige in ă stirm, rive acăs nă jeei: njï rjinn Mananaan ææx ă la̧a̧u ă hïnu amax acăs rjinn sjee ăn ærige kuun. Lljæs Balăr ăn ærige rive, duul lee co nuuihitt sjee ïăd; ææx xoih Mananaan amax qlox acăs xirj sjee es ăn ærige.
“Nisj, ă Hhjïan waq Qaantje, tææ tuu slaan, saawalti ins ă walje; acăs keeărd ă verhis tuu ljom erj ă hon?”
“Njïl dædi acăm lee toortj ditj ææx ă paasjdje acăs nji rææhimwidj ă djaanu çaa llje çe, ææx verhim çitj ĕlig ee.”
“Tææ mee bwïăx ditj: sjin ee ăn rud ă vï mee ïări. Njï veei eeăn cæsjkiăx ins ă doun qoo maih lesj,” ers ă Mananaan.
Hooc sjee suuăs lee klæs luu acăs cæsjqu ee. Sjee ăn tænim ă waasjtje Mananaan erj, ă Doll Daana. Vï sjee acăs Mananaan laa amwihj erj ăn ærige, acăs hænik sjïăd fleet Walăr Beemănn ă sjoolu.
Xirj Doll Daană faainnje, erj a huul, acăs hænik sjee ăn t-æher moor erj ă deck, a spasjdooræxt. Njï rou ’s ege cur bee ee ăn t-æher moor. Losjk sjee lesj dart es ă fooqă acăs warĕ sjee ee. Vï ăn tærăcerææxt fulfil-aaltji ănsjin.