SCENA I.
D. Nzulu, Donna Prazzita, Rachilina, Tidda, D. Liddu, D. Nittu, D. Iacu, D. Gasparinu e Brasi.
(scena di movimento tra tutti, intanto a fare gli ultimi apprestamenti per la solenne festa dell'arrivo dell'Americano, D. Nzulu, aiutato da D. Liddu, D. Iacu e D. Nittu, finisce d'addobbare una specie di palcoscenico, che è un'alta predella, in fondo alla scena, nell'arcata di centro; dietro una tenda, in fondo, si aprirà un uscio; un altro dietro una tenda, a destra, e una finestra si scoprirà dietro la tenda di sinistra. Donna Tidda traversa la scena recando un gran vaso di fiori. Donna Prazzita e Rachelina vengono subito dopo con trionfi di frutta).
Brasi
(segue portando un festone di fronde d'edera intrecciato con fiori) — E chi è, scursuni? Unni va, chistu?
D. Liddu
Non ci pinsari, babbu... Portalu ddà banna, ca poi cci pensu iu...
Tidda
Ma chi è 'sta stola? Unn'è ca l'aviti a cumminari?
Donna Prazzita
E chisti, unni l'avemu a mettiri, D. Liddu?
D. Liddu
Pusatili unni vi veni prima... Lassatinni finiri cca! È bonu accussì, don Nzulu? (le donne escono per rientrare poco dopo).
D. Nzulu
(che s'è tolto la giacca e sta aggiustando le tende del piccolo palcoscenico) — Bonu, bonu, sì... Eccu, tiràti n'autru pocu di ddocu... Cu' m' 'a duna una spingula?
D. Nittu
Iu... alla cca!
D. Iacu
Si capisci, si non siti attaccata vui cu 'i spinguli!
D. Gasparinu
E allura... iu ca portu spinguli macari?!
D. Nzulu
Lassatilu iri 'ssu discursu d' 'i spinguli! Calati, calati, don Iacu... unni stati guardannu?
D. Iacu
Ca guardava a D. Nittu, ca cu ddi pusa avi un traficu!... E non m'haiu pututu pirsuadiri si avi 'i pusa e non avi cammisa!
D. Nittu
Spiritoso! Spiritoso, D. Iacu!
D. Gasparinu
Si... bella liscimoria!
D. Nzulu
(vedendo che D. Iacu s'inalbera) — Signuri mei, oh! non facemu quistioni, comu finiu?... Mi staiu facennu 'u cori tantu, a vidirivi accussì tutti belli d'accordu! Lassatimi finiri cca!
Tidda
Ma chi è ca cumminastivu ddocu? 'U sapiti ca mi pari un palcuscenicu?
D. Nzulu
Ha fattu 'sta scuperta! Biniditta Santa Lucia ca ti desi 'sta bella vista!
Donna Prazzita
Ah, pi daveru palcuscenicu è?
Rachilina
Vih! Che bellu! E cu' cci ha a rapprisintari?
D. Nzulu
Ca tutti nuautri! (sorpresa generale e movimento di curiosità).
Tutti
Chi? Comu? Avemu a rapprisintari? E chi avemu a rapprisintari?
D. Gasparinu
Iu... non rapprisentu nenti... e non vogghiu sapiri 'sti storii!
D. Nzulu
Tutti! tutti! Avemu a fari 'na festa all'ingranni! Ricivimenti... pranzu... e macari teatru... O' pranzu cci aviti pinsatu vuautri, e iu mi vosi riurdari di li tempi antichi...
D. Nittu
E nuautri chi sapemu rapprisintari, signur D. Nzulu?
D. Nzulu
E non cci sugnu iu? Vi 'nsignu 'i parti a tutti! Accussì, a suggettu!... Haiu pinsatu macari a commedia c'avemu a fari davanti a Paulinu... E ora, lestu lestu, vi fazzu a prova generali... 'I robbi su' cca!
Tutti
Quali robi?
D. Nzulu
'I vostri!
Tutti
Ah, 'i purtaru? Cca su'? Quannu 'i purtaru?
D. Nzulu
'I purtaru! 'i purtaru! Avi tantu!
Tidda
Ah... chisti eranu 'i robbi, ca nni facistivu pigghiari 'a misura?
D. Nzulu
Ca chissi! chissi!
Rachilina
E comu, accussì senza pruvarli, si nni stannu boni o si non nni stannu boni....
D. Nzulu
Si.... teni a cura! senza mai ti stannu tanticchiedda cchiù larghi o cchiù longhi! Robbi di commedia su'!
D. Gasparinu
A mia non m'ha pigghiatu 'a misura nuddu, e ddocu supra mascaratu non ci acchianu!
D. Liddu
(sorridendo con compiacenza) — A sapillu prima, Don Nzulu.... si puteva cumminari d'accordu 'na cosa graziusa..... Filodrammiticu sugnu.
D. Nzulu
Non dubitati ca graziusa.... graziusa sarà.... Ora 'u viditi! A unu a unu vi fazzu 'a parti di tutti! Vi mettu comu un specchiu davanti!
Rachilina
Macari chidda d' 'i fimmini?
D. Nzulu
Si capisci! E cu 'i robbi d'ognunu!
Tidda
Vih! Ca bellu aviti a pariri vistutu fimmina! Non cci iucamu, signuri mei, ca chistu l'opiranti fici all'America!
Donna Prazzita
'U sapiti, ca è cosa d'arridiri?
D. Nzulu
E comu d'arridiri! Ora vedrete! Assittativi a giru e permettiti ca cuminciu! (stando sempre sul piccolo palcoscenico, chiude all'interno il velario, nascondendosi a tutti).
Rachilina
Oh ch'è bella! Non mi pari l'ura di vidillu cu 'i robbi d' 'a me' parti! Ma... sa chi parti haiu a fari?
Tidda
E iu, cu chiddi d' 'a mia! a me' parti, parti di sconzu avi ad essiri!
D. Iacu
E figuramunni c'avi a pariri bellu vistutu di Donna Prazzita!
Donna Prazzita
Iu dicu c'hâ a pàriri cchiù bellu vistutu di vui! Quannu mai, puteuru parrari d' 'a parti d' 'a signura Donna Prazzita!
D. Gasparinu
Vogghiu vidiri si finisci bona.... ca non mi pari!....
D. Nzulu
(di dietro la tenda) — Signuri mei, circati di starivi muti, pirchì, si no, non isa 'u sipariu!
Brasi
Silenziu! (e batte le mani allegrissimo).
Tidda
Vih! ch'è cuntentu chistu!
D. Nzulu
(c. s.) — Pirchì non sapi ca cc'è 'a parti priparata macari pi iddu!
Brasi
(contento) — Macari pi mia?!
D. Nzulu
(c. s.) — Pi tutti! Pi tutti!
D. Gasparinu
E torna, parrinu e sciuscia!... L'irritazioni pi forza mi volunu fari pigghiari!....
D. Iacu
(guardando D. Gasparino con un largo sorriso, non perfettamente convinto) — Mi dici 'a testa ca finisci a opira 'e pupi!....
Brasi
A cugghiuta ti vogghiu!
D. Nzulu
Attenti, che comincia!
Tutti
Silenziu!.... (accomodano le sedie e attendono con gli occhi al palco).
D. Nzulu
Unu.... dui..... e tri! (Tira la tenda-sipario e scopre la scena).
Tutti
Vih! Bellu! Chic! E d'unni spuntaru 'sti porti? Uh, cc'è 'a finestra macari!... Un teatrinu perfettu! Lassati fari a iddu! Silenziu!.... Signuri mei, silenziu, annunca non nesci!