SCENA II.
D. Nzulu e detti.
Brasi
(mentre Brasi corre verso la comune, s'imbatte in D. Nzulu che entra) — Oh, arrivau! Alla cca! Cci ha statu missa cantata, e ora (additandogli la ragazza svenuta) cc'è 'u Signuri espostu!
D. Nzulu
(accorrendo) — Oh! E chi fui.. Rachilina!... Chi fu, cucina Prazzita?
Donna Prazzita
(lo guarda con occhi torvi e urla) — L'acitu!
D. Nzulu
(volgendosi dall'altro lato) — Tidda... parra tu!
Tidda
(voltandogli le spalle) — Affari vostri sunnu!
D. Nzulu
(a D. Liddu) — Ma chi fu?
D. Liddu
(intento alla ragazza) — 'U sta vidennu, mi pari!
D. Nzulu
(guarda D. Iacu interrogandolo con gli occhi).
D. Iacu
Non finisci bona! Matematicu!
D. Nzulu
(c. s.) — Don Gasparinu!
D. Gasparinu
(arruffandosi tutto) — Santu diascacci e diantanuni! Chi macari a vui haiu a sentiri?
D. Nzulu
(seccato) — Ma 'nsumma! 'U pozzu sapiri chi sta succidennu 'nt' 'a me' casa?
D. Nittu
Nenti, signor D. Nzulu... un piccolo disturbo... causatu...
Tidda
Quali disturbu! Smorfii! Non mi tuccati ca mi scozzulu!
D. Liddu
Ma signora... ma signorina... è la seconda volta!
Tidda
Ma 'nsumma, chi voli chistu?
D. Iacu
Voli essiri muzzicatu, pirchì pi la secunna vota sta stuzzicannu lu cani ca dormi!
Donna Prazzita
Mi maravigghiu di vui, cucinu! Mi maravigghiu di vui, ca 'ncasa vostra riciviti li cani e li gatti!... 'Na gatta comu chista e un cani... ca si l'ha dittu iddu stissu ca è cani!
D. Nzulu
Ma carissima cucina! O cani o gatti, tutti parenti mi siti!
Donna Prazzita
Ah no, scusati! Nni stati facennu divintari vui cani e gatti cu lu vostru gustu e lu vostru piaciri, vo' circati pirchì!
D. Nzulu
Iu, cucina! No! L'ossu vi cci sta facennu divintari, pirchì sta vota è duru a lu spurpari!
Tidda
Già! E li denti non su' chiù chiddi di 'na vota!
D. Nzulu
Zittiti, tu! Ca su' boni li toi, denti di cagnulazzu c'addenticanu lu saittuni pi lu gustu di muzzicari e po' lu lassanu 'nvalìa di la vurpi!... Mi dispiaci cca pi Rachilina (carezzando la ragazza e dandole buffetti mentre Donna Prazzita le spruzza aceto in faccia e Brasi le fa vento con le palme aperte) Oh 'sta nicaredda... 'sta nicaredda mia... coraggiu... e chi fu? accussì... grapemu l'occhi... oh, ridemu... ridemu ca chisti cosi di ridiri su'... Facemula assittari cca... d'accussì...
Donna Prazzita
Ah chi scantu ca mi facisti pigghiari, figghia mia! (irata) Susiti, susiti e iamuninni! Cca è un miraculu si non cci appizzamu 'a vita! Cosi di galera! (e come D. Nzulu le si appressa, premuroso) Ah, gnurnò, livativi... Risparmiativilla, cucinu, tutta 'ssa premura... cu 'stu beddu ghiommuru ca aviti dintra.
D. Nzulu
Ah, cu mia, sparti, v' 'a pigghiati? Vi staiu truvannu tutti cca riuniti, senza sapiri pirchì e pi comu!
Donna Prazzita
Ah, non sapiti pirchì e pi comu? Doppu c'aviti fattu l'uffiziu d' 'u diavulu? A casa pronta è! Unn'è ca ha scurari stasira 'stu galantomu c'arriva? Chi n' 'a pigghiai cu 'u vostru cunsensu 'sta casa? chi n' 'o sapeva macari idda? iu non haiu fattu nenti ammucciuni, ca non è custumi miu!
Tidda
Ca comu? ca chi cc'entra! Tuttu cosi a lustru di suli faciti vui, comu 'i fuani!
Donna Prazzita
'U po' nigari? non eri presenti tu stissa cca, quannu dicisti ca eri zita cu 'stu me' signuri? E vui, signor D. Iacu, non mi vinistivu a aiutari a pigghiari 'a casa? Tuttu 'nsemula, 'nt'a un vidiri e svidiri, abbulau 'stu matrimoniu e t'arrivinni la raggia di l'americanu?... Ma iddu certu appi a essiri, ca ti lu misi 'ntesta!
Tidda
No, cori miu, iddu, cci l'aveva di prima, iddu, 'ntesta e vi l'aveva dittu, e vui ittastivu 'n' autra vota lu nivuru comu la siccia! Ma du' voti 'u stissu iocu non veni 'mparu! E iu fici chiddu ca fici pi scunsarivi li iaccola, pirchì non sugnu cchiù dda cunigghiedda di 'na vota! E si iddu ora davanti a vui non sapi parrari cchiù comu parrau cu mia, 'i me' ragiuni mi li sustegnu iu stissa, ca m'abbasta l'armu, o voli o non voli, pirchì si si voli tirari 'nn' arreri iddu, non mi cci vogghiu tirari cchiù iu!
D. Nzulu
Signuri mei, io non vogghiu e non svogghiu, pirchì non tocca a mia a vuliri e a svuliri! Siti vuautri ca aviti fattu manichi e quartari! Iu era ittatu cca, siddiatu di 'ssa petra di l'aria chi m'avia arrivatu. Vinistivu, sintistivu, avvampastivu pi 'st'americanu c'avia arrivari, cu curriu di cca, cu curriu di ddà, mi stunastivu, mi sturdistivu, mi 'mbriacastivu. Chi v'avia a diri? Vi avia a attaccari?
Donna Prazzita
(per scoppiare) — E allura chi sintiti diri, chi non vuliti dari ragiuni a nuddu? Ma comu? du' casi?
D. Liddu
Du' casi suli, signura? E chi su' 'i casi? Mi pari ca 'i cosi a dui e macari a tri, assai cca si ficiru! Non è giuoco pulitu! (guardando a D. Iacu) — Matrimonii ca si cumminanu e si scumminanu....
Donna Prazzita
Già!
D. Liddu
No! Dicu macari a lei, signora! Chi sacciu (fa per andarsene).
D. Iacu
Vi nni jiti? Aspettate! Ho da diri anch'io qua specialmente a chiddi ca s'hannu sguazzatu la vucca — che Iacu Naca, in tutto questo, ha fatto una parte di generosità, e si, all'urtimu, del diciannove s'è fattu sessantuno, 'a curpa è d'un vecchiu e d'una fimmina, a li quali non pozzu dimannari soddisfazioni. Ve ne potete andare voi, e non vi scurdati ca riceverete visite!
D. Liddu
(che durante questo discorso s'è avvicinato alla comune, torna indietro pian piano e posando calmo e fermo una mano sulla spalla di D. Iacu che non osa respingerlo) — Mi nni vaiu, ma.... vui non mannati a nuddu!
D. Iacu
(guarda fieramente in giro) — Con permesso, signori... (va via risolutamente di fretta, seguito da D. Liddu che se ne va invece lentamente sogghignando forte).