VI
Ani zmora z jeziora, ani sen skrzydlaty
Lecz Łąka nawiedziła wnętrze mojej chaty!
Trwała ze mną na tej ławie,
Rozmawiając głośno prawie, —
Na ścianach moich — rosa, na podłodze — kwiaty...
Nie grążyłem601 ja w niebie ni steru, ni wiosła,
Lecz mnie radość swym prądem zmiotła i uniosła.
Wieczność ku nam znikąd zbiegła,
U stóp naszych, warcząc, legła,
A pierś moja tej nocy chabrami porosła.
I było już wiadomo, że pułap sosnowy
Wonnym deszczem, jak obłok, pokropi nam głowy,
Bo nie snem się sny płomienią,
Jeno deszczem i zielenią, —
Duch mi zbłąkał się w ciele, jak wpośród dąbrowy.
Przeto Bóg, co mnie stworzył, zbladł podziwem zdjęty,
Żem uszedł jego dłoniom w tych pokus odmęty!
W kształt mnie ludzki rozżałobnił,
A jam znów się upodobnił
Kwiatom i wszelkim trawom, i źdźbłom gorzkiej mięty.
Nawołujcie się, ludzie, pod jasnym lazurem,
Chórem w światy spojrzyjcie, zatrwóżcie się chórem!
Miłość, wichrem rozpędzona,
Wszystko złamie i pokona,
Zaś tych, co się sprzeciwią, w śnie skrępuje sznurem!
A opaszcie świat cały ścisłym korowodem,
Aby wam się nie wymknął, schwytany niewodem602...
Zapląsajcie, zaśpiewajcie,
Pieśnią siebie wspomagajcie,
Toć wejdziemy w świat — próżnią, aby wyjść — ogrodem!
Niechaj dusza wam będzie błękitami czynna,
Stoi przed nią otworem ta jasność gościnna,
Czegokolwiek zażądacie,
To się zjawi w waszej chacie,
Bo nastała godzina taka, a nie inna...
Ludzie — mgły, ludzie — jaskry i ludzie — jabłonie,
Rozwidnijcie się w słońcu, boć na pewno płonie!
Dla mnie — rosa, dla mnie — zieleń,
Dla was — nagłość rozweseleń,
A kto pieśni wysłuchał — niech mi poda dłonie!
Przypisy:
1. Śmiarowski, Eugeniusz (1878–1932) — prawnik i polityk, poseł na Sejm I kadencji w II RP, członek Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie. [przypis edytorski]
2. kostrzewa — roślina z rodziny wiechlinowatych, potocznie bywa określana jako wysoka trawa, biologia rozróżnia ok. 650 gatunków zasiedlających całą strefę umiarkowaną Ziemi i tworzących wspólnie rząd kostrzewy (łac. Festuca). Bolesław Leśmian pisząc o zwiewnych nurtach kostrzewy, wskazuje, że powierzchnia porośniętej kostrzewą łąki porusza się na wietrze w sposób przywodzący na myśl powierzchnię wody. [przypis edytorski]
3. niespodzianie — niespodziewanie. [przypis edytorski]
4. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
5. wszechleśny — obejmujący cały las. [przypis edytorski]
6. zniszczota — zniszczenie. [przypis edytorski]
7. zamrocz — mrok. [przypis edytorski]
8. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]
9. bezbrzask (neol.) — ciemność. [przypis edytorski]
10. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]
11. bezdeń — otchłań, przestrzeń bez dna. [przypis edytorski]
12. mrugawica (neol.) — ciągłe mruganie, błyskanie wielu punktów. [przypis edytorski]
13. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
14. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
15. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
16. dolatać — dziś: dolatywać; popr. forma 3. os. lp cz.ter.: dolatuje. [przypis edytorski]
17. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]
18. świerszczów — dziś częstsza forma D. lm: świerszczy. [przypis edytorski]
19. rzeźwić — orzeźwiać, odświeżać, rozbudzać. [przypis edytorski]
20. odniały — rozpromieniony dziennym światłem. [przypis edytorski]
21. gdym odjeżdżał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy odjeżdżałem. [przypis edytorski]
22. gościniec (daw.) — droga, trakt. [przypis edytorski]
23. przezrocze — przejrzysta płaszczyzna, przestrzeń. [przypis edytorski]
24. rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis edytorski]
25. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]
26. samopas (daw.) — bez opieki. [przypis edytorski]
27. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]
28. zasię — tu: zaś. [przypis edytorski]
29. wpobok — tu: z boku. [przypis edytorski]
30. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
31. głusza — całkowita cisza. [przypis edytorski]
32. zaprawny — zaprawiony. [przypis edytorski]
33. widnokres — horyzont. [przypis edytorski]
34. przestwór — rozległa przestrzeń. [przypis edytorski]
35. łątka — zielonkawy lub niebieskawy owad żyjący przy brzegu wód. [przypis edytorski]
36. przerzutny — zmieniający często miejsce. [przypis edytorski]
37. znikliwy — łatwo znikający, ulotny. [przypis edytorski]
38. płotka — drobna, srebrno-biała ryba z czerwonymi płetwami. [przypis edytorski]
39. brzmik — gatunek trzmiela. [przypis edytorski]
40. patrzał — dziś popr. forma 1 os. lp: patrzył. [przypis edytorski]
41. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]
42. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]
43. nicie — dziś popr. forma B. lm rzecz. nić: nici. [przypis edytorski]
44. migot — drgający blask. [przypis edytorski]
45. wnijście (daw.) — wejście. [przypis edytorski]
46. jucha — krew. [przypis edytorski]
47. bezrobota (neol.) — brak pracy. [przypis edytorski]
48. ciągota (rzad.) — dreszcze. [przypis edytorski]
49. lejc — dziś popr. forma D. lm: lejców. [przypis edytorski]
50. szerć — sierść. [przypis edytorski]
51. gleń (gw.) — duża kromka, pajda. [przypis edytorski]
52. sępić (daw.) — zaciemniać. [przypis edytorski]
53. dźwierze (daw.) — drzwi. [przypis edytorski]
54. bez mała — niemal, prawie. [przypis edytorski]
55. przedświat (poet.) — to, co było przed światem. [przypis edytorski]
56. georginia a. dalia — roślina ogrodowa o dużych kwiatach, kwitnąca pod koniec lata, istnieje kilkadziesiąt gatunków o kwiatach różnych kolorów, rozmiarów i z różną liczbą płatków, została sprowadzona do Europy z Meksyku; dziś częstsza forma D. lm: georginii. [przypis edytorski]
57. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]
58. odżdżony — zasnuty kroplami deszczu. [przypis edytorski]
59. cierpiałka (daw.) — przydrożny krzyż. [przypis edytorski]
60. napuszysty (przestarz.) — napuszony. [przypis edytorski]
61. szczerzec — pustkowie. [przypis edytorski]
62. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]
63. cybuch — część fajki. [przypis edytorski]
64. niepodobna — nie można. [przypis edytorski]
65. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]
66. rumian psi — roślina polna o pierzastych liściach oraz białych lub żółtych kwiatach w formie koszyczków. [przypis edytorski]
67. zaumierać (daw.) — zamierać, obumierać. [przypis edytorski]
68. roztopolony (neol.) — otoczony topolami. [przypis edytorski]
69. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]
70. ksobny — idący ku sobie. [przypis edytorski]
71. kobza — ludowy instrument muzyczny, przypominający dudy. [przypis edytorski]
72. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
73. wesele (daw.) — radość. [przypis edytorski]
74. wiew — podmuch. [przypis edytorski]
75. dla się — dziś popr.: dla siebie. [przypis edytorski]
76. niepochwytny — nieuchwytny, trudny do złapania; tu: trudny do zobaczenia. [przypis edytorski]
77. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]
78. skędzierzawić się — poskręcać się, pozwijać się. [przypis edytorski]
79. wrzawić — podnosić zgiełk. [przypis edytorski]
80. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]
81. przewezbrany — przepełniony, zanadto wezbrany, bujny. [przypis edytorski]
82. ugór — pole od dawna nieuprawiane. [przypis edytorski]
83. krynolina — szeroka halka na metalowej obręczy, noszona pod suknią w XIX w. przez eleganckie damy. [przypis edytorski]
84. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]
85. kostur — kij, mało elegancka laska do podpierania się. [przypis edytorski]
86. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]
87. lazur — niebo mające jasnoniebieski kolor, charakterystyczne dla słonecznej pogody. [przypis edytorski]
88. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
89. pierzchota — ucieczka. [przypis edytorski]
90. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
91. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
92. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]
93. wylatać (rzad.) — wylatywać. [przypis edytorski]
94. rość (daw.) — rosnąć. [przypis edytorski]
95. kwiaciaty — kwiecisty. [przypis edytorski]
96. pełgota — słaby, niekiedy gasnący blask. [przypis edytorski]
97. bielisty — biały. [przypis edytorski]
98. pesta — duża pestka. [przypis edytorski]
99. płowy — tu: jasny; szarożółtawy. [przypis edytorski]
100. zlewa (daw.) — ulewa. [przypis edytorski]
101. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]
102. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
103. doń — do niego. [przypis edytorski]
104. żuraw — rodzaj prostej dźwigni umożliwiającej wyciąganie wiadrem wody ze studni. [przypis edytorski]
105. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
106. polewaczka (pot.) — konewka. [przypis edytorski]
107. skra — iskra. [przypis edytorski]
108. przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]
109. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]
110. promidło — promień. [przypis edytorski]
111. rozwachlarzać (poet.) — rozciągnąć na kształt wachlarza. [przypis edytorski]
112. wyzior — prześwit. [przypis edytorski]
113. na bakier — na bok. [przypis edytorski]
114. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]
115. przynaglać — dziś: przyspieszać. [przypis edytorski]
116. nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]
117. żywie — dziś popr. forma 3 os. lp cz.ter. czas. żyć: żyje. [przypis edytorski]
118. rozminny — powodujący, że trudno się spotkać. [przypis edytorski]
119. bezhałaśnie — dziś: bezgłośnie; bez hałasu. [przypis edytorski]
120. bezdomnieć (neol.) — stawać się bezdomnym. [przypis edytorski]
121. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]
122. modrzyć (przestarz.) — farbować na niebiesko. [przypis edytorski]
123. zinąd (daw.) — z innego miejsca. [przypis edytorski]
124. ościory — pozostałe po wymłóceniu części wąsów ziaren jęczmienia. [przypis edytorski]
125. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
126. com czynił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co czyniłem. [przypis edytorski]
127. zwolić (daw.) — pozwolić. [przypis edytorski]
128. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
129. jakom zwykł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: jak zwykłem. [przypis edytorski]
130. gach (daw., gw.) — kochanek. [przypis edytorski]
131. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
132. leże — posłanie; miejsce odpoczynku. [przypis edytorski]
133. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]
134. głuszyć — zagłuszać, tłumić dźwięk. [przypis edytorski]
135. siostrzyny — siostrzany. [przypis edytorski]
136. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
137. szkarłatny — ciemnoczerwony. [przypis edytorski]
138. wręcz — ręcznie. [przypis edytorski]
139. wzroku natęża — popr.: wzrok natęża. [przypis edytorski]
140. cóżeś widziała — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co widziałaś. [przypis edytorski]
141. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]
142. łożnica (daw.) — duże łoże. [przypis edytorski]
143. jam jest — dziś: ja jestem. [przypis edytorski]
144. ziem (daw.) — dziś popr.: ziemia. [przypis edytorski]
145. wywczas — odpoczynek, urlop. [przypis edytorski]
146. patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]
147. wychynąć — tu: ukazać się na powierzchni. [przypis edytorski]
148. dziewczyca — dziewczyna. [przypis edytorski]
149. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
150. nań — na niego. [przypis edytorski]
151. płoszydło (neol.) — coś, co straszy. [przypis edytorski]
152. pokuśnica — ta, która kusi. [przypis edytorski]
153. poklękły — klęczący. [przypis edytorski]
154. przysiud — przysiad, figura taneczna. [przypis edytorski]
155. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
156. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]
157. czarcie nasienie — wyzwisko: zła osoba. [przypis edytorski]
158. fryga (daw.) — bąk, zabawka dziecięca. [przypis edytorski]
159. zapiecek — tu: posłanie. [przypis edytorski]
160. pochłonny — pochłaniający. [przypis edytorski]
161. inaczyć (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]
162. chodziwy — wytrzymały w chodzeniu. [przypis edytorski]
163. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
164. poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]
165. bajdała — ktoś, kto lubi bajdurzyć, opowiadać bajki. [przypis edytorski]
166. szkapa — z politowaniem o koniu, zwłaszcza lichym, zabiedzonym. [przypis edytorski]
167. wszędy (daw.) — wszędzie. [przypis edytorski]
168. pospołu (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]
169. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
170. przystojność (przestarz.) — piękno. [przypis edytorski]
171. dusiołek — demon odwiedzający nocą śpiących i próbujący ich dusić, potrafi przybierać postać jakiegoś przedmiotu lub istoty żywej. [przypis edytorski]
172. półbabek — podstarzała kobieta. [przypis edytorski]
173. tyli — tu: tak duży. [przypis edytorski]
174. wyłajać — skrzyczeć. [przypis edytorski]
175. podogonie — część ciała zwierzęcia znajdująca się pod ogonem; zad. [przypis edytorski]
176. łyko — włóknista tkanka roślinna przewodząca wodę. [przypis edytorski]
177. póty — tak długo. [przypis edytorski]
178. warkło — dziś popr.: warknęło. [przypis edytorski]
179. coć (daw.) — co ci. [przypis edytorski]
180. słuchajta (gw.) — słuchajcie. [przypis edytorski]
181. po prawdzie — prawdę mówiąc. [przypis edytorski]
182. chrapa — fałd skóry otaczający nozdrza. [przypis edytorski]
183. czemuś skąpił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: czemu skąpiłeś. [przypis edytorski]
184. postronić (neol.) — czas. utworzony od stronić (unikać czyjegoś towarzystwa); wygnać kogoś, nie chcąc przebywać w jego towarzystwie. [przypis edytorski]
185. olaboga! (daw.) — wykrzyknienie wyrażające emocjonalną reakcję na coś. [przypis edytorski]
186. potworzyć — stworzyć, utworzyć wiele czegoś. [przypis edytorski]
187. strzyc uszami — nasłuchiwać. [przypis edytorski]
188. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
189. opój — pijak. [przypis edytorski]
190. cep — narzędzie do młócenia zboża. [przypis edytorski]
191. bijak — jeden z dwóch kijów, z których zbudowany był cep. [przypis edytorski]
192. kułak — mocno zaciśnięta dłoń; pięść. [przypis edytorski]
193. południca — złośliwy demon czyhający na swoje ofiary w letnie południe na polach i duszący je; przedstawiany pod postacią młodej kobiety a. staruchy w białej odzieży; wierzono, że południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed, w trakcie lub tuż po ślubie. [przypis edytorski]
194. żłób — skrzynia, w której umieszcza się paszę dla koni lub bydła. [przypis edytorski]
195. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
196. bom jedna — dziś: bo jestem jedna. [przypis edytorski]
197. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]
198. na odsiebkę — w przeciwną stronę niż zazwyczaj. [przypis edytorski]
199. macierzanka — roślina o drobnych liściach i kwiatach zebranych w główki, wykorzystywana w lecznictwie, przemyśle perfumeryjnym i spożywczym. [przypis edytorski]
200. błyszczka — gatunek motyla. [przypis edytorski]
201. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]
202. wciornaści! (gw.) — przekleństwo; wykrzyknienie wyrażające złość. [przypis edytorski]
203. zdech (daw.) — skonanie. [przypis edytorski]
204. cmentach (neol.) — cmentarz. [przypis edytorski]
205. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
206. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]
207. pomglony — mglisty. [przypis edytorski]
208. płazem — tu: bokiem. [przypis edytorski]
209. witak — płot z gałęzi. [przypis edytorski]
210. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
211. obezdolić (neol.) — pozbawić wcześniejszej doli, unieszczęśliwić. [przypis edytorski]
212. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
213. rozewrzeć — otworzyć coś szeroko. [przypis edytorski]
214. wyraj — miejsce odpoczynku. [przypis edytorski]
215. krasa — uroda. [przypis edytorski]
216. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
217. wiekować (daw.) — długo gdzieś pozostawać. [przypis edytorski]
218. nie przestaniem (gw.) — nie przestaniemy. [przypis edytorski]
219. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
220. parobczak — młody, silny parobek. [przypis edytorski]
221. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]
222. coś go nie widywał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: co go nie widywałeś. [przypis edytorski]
223. ćmak — mrok. [przypis edytorski]
224. com je miał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: co je miałem. [przypis edytorski]
225. wierzba złotocha — gatunek wierzby białej o pomarańczowych bądź złocistożółtych łodygach. [przypis edytorski]
226. drobiażdżek (zdr.) — drobiazg. [przypis edytorski]
227. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
228. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
229. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
230. łaniec — łan. [przypis edytorski]
231. przedzgonny — przedśmiertny. [przypis edytorski]
232. darń — górna warstwa gleby wraz z trawą i korzeniami. [przypis edytorski]
233. poprzód (daw.) — wpierw, przedtem. [przypis edytorski]
234. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
235. samochcąc (daw.) — z własnej woli. [przypis edytorski]
236. naówczas (daw.) — wówczas, w tym czasie. [przypis edytorski]
237. gąsior — pękata butla z wąską szyjką. [przypis edytorski]
238. pospołu (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]
239. lutnia (muz.) — dawny instrument strunowy szarpany. [przypis edytorski]
240. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
241. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
242. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
243. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
244. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
245. oczerstwić — tu: stać się czerstwym. [przypis edytorski]
246. kąkol — chwast zbożowy o purpurowych kwiatach i trujących nasionach. [przypis edytorski]
247. leżym (gw.) — leżymy. [przypis edytorski]
248. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
249. bezpożytek (neol.) — coś, co jest niepożyteczne. [przypis edytorski]
250. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]
251. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
252. śmiercie — dziś popr. forma M. lm rzecz. śmierć: śmierci. [przypis edytorski]
253. miniasty — przybierający różne wyrazy twarzy, najczęściej wyrażające pogardę, niechęć, poczucie wyższości. [przypis edytorski]
254. migotać — błyszczeć, lśnić. [przypis edytorski]
255. bogulichy (gw.) — mizerny, wynędzniały. [przypis edytorski]
256. nacichać — dziś popr.: przycichać. [przypis edytorski]
257. przeżal — duży żal. [przypis edytorski]
258. odlatać (przestarz.) — odlatywać. [przypis edytorski]
259. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]
260. kędy (daw.) — którędy. [przypis edytorski]
261. zawszeć będę (daw.) — tu: zawsze będę dla ciebie. [przypis edytorski]
262. murawy — odcień zielony, zbliżony do koloru trawy. [przypis edytorski]
263. płanetnik — w wierzeniach słowiańskich, na poły demoniczna istota uosabiająca zjawiska atmosferyczne, kierująca chmurami i zsyłająca burze, ulewy czy grad; płanetnikami (inaczej też: chmurnikami, obłocznikami) miały zostawać dusze zmarłych nagłą śmiercią i samobójców (szczególnie wisielców i topielców). [przypis edytorski]
264. czara — owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów pitnych. [przypis edytorski]
265. kary — czarny. [przypis edytorski]
266. secina (daw.) — setka. [przypis edytorski]
267. rozwieruszyć (neol.) — rozwichrzyć, potargać. [przypis edytorski]
268. mać (daw.) — matka. [przypis edytorski]
269. wezgłowie — część łóżka, gdzie kładzie się głowę. [przypis edytorski]
270. będziem (gw.) — będziemy. [przypis edytorski]
271. dąbrowa — las dębowy. [przypis edytorski]
272. wespół — wspólnie. [przypis edytorski]
273. gędźba (starop.) — muzyka, gra. [przypis edytorski]
274. dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]
275. graj — muzyk. [przypis edytorski]
276. zwyk — nawyk. [przypis edytorski]
277. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]
278. mszar — bagienna roślinność. [przypis edytorski]
279. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
280. pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]
281. dur — odurzenie. [przypis edytorski]
282. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
283. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
284. wyzłota — pozłota. [przypis edytorski]
285. wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]
286. koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]
287. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]
288. inszość (daw.) — inność. [przypis edytorski]
289. nigdym dotąd nie słyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nigdy dotąd nie słyszałem. [przypis edytorski]
290. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
291. rozmurawić (neol.) — zazielenić. [przypis edytorski]
292. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]
293. miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]
294. w bezpieczu (daw.) — w bezpiecznym miejscu. [przypis edytorski]
295. gwoździki — goździki. [przypis edytorski]
296. wiśniaty — podobny do wiśni. [przypis edytorski]
297. łęcina — tu: łodyga. [przypis edytorski]
298. zabóstwić się — przyjąć cechy bóstwa. [przypis edytorski]
299. blekot — trujący chwast. [przypis edytorski]
300. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]
301. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
302. chruśniak — krzaki, zarośla. [przypis edytorski]
303. gdym wargami wygarniał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy wargami wygarniałem. [przypis edytorski]
304. patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]
305. tajać — topnieć. [przypis edytorski]
306. czerwieniaty — czerwonawy. [przypis edytorski]
307. ciszkiem — po cichu. [przypis edytorski]
308. piecza (daw.) — opieka. [przypis edytorski]
309. zdrój — źródło. [przypis edytorski]
310. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
311. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
312. rozemkniony — otwarty. [przypis edytorski]
313. z porania — rankiem. [przypis edytorski]
314. zmrocze (rzad.) — mrok, mroczne miejsce. [przypis edytorski]
315. podobłocze (daw.) — przestworza, obszar podniebny. [przypis edytorski]
316. kostropaty — szorstki, obfity w nierówności. [przypis edytorski]
317. czołgliwy — pełzający, czołgający się. [przypis edytorski]
318. cieklina — odnoga. [przypis edytorski]
319. smużyć się — zostawiać za sobą smugę. [przypis edytorski]
320. widny (daw.) — widoczny. [przypis edytorski]
321. niedomrocze (neol.) — niecałkowity zmierzch. [przypis edytorski]
322. pierwej — najpierw. [przypis edytorski]
323. zdybać — schwytać, przyłapać. [przypis edytorski]
324. wzierać (przestarz.) — wglądać. [przypis edytorski]
325. pięście — dziś popr. forma B. lm: pięści. [przypis edytorski]
326. przegib — przegięcie. [przypis edytorski]
327. pusty — marny, bezpodstawny. [przypis edytorski]
328. nawrzały — przesiąknięty. [przypis edytorski]
329. przegięcina — łuk, zagięcie. [przypis edytorski]
330. pałać — płonąć. [przypis edytorski]
331. zdrój — źródło. [przypis edytorski]
332. gdym (...) w znajome pole szedł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy szedłem. [przypis edytorski]
333. rapcie — paski do podwieszania szabli u pasa. [przypis edytorski]
334. na się — dziś popr.: na siebie. [przypis edytorski]
335. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]
336. łopuch — łopian, dziko rosnąca lecznicza roślina o dużych liściach. [przypis edytorski]
337. otworzysty (daw.) — otwarty. [przypis edytorski]
338. kozik — nożyk ze składanym ostrzem. [przypis edytorski]
339. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
340. znieruchomić (przestarz.) — unieruchomić. [przypis edytorski]
341. naówczas (daw.) — wówczas, w tym czasie. [przypis edytorski]
342. wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]
343. jaskier — niewielka roślina o drobnych kwiatach w kolorze żółtym, białym, czerwonym lub innym, występująca na podmokłych terenach. [przypis edytorski]
344. olbrzymieć — znacznie rosnąć, stawać się olbrzymem. [przypis edytorski]
345. miech — przyrząd tłoczący powietrze; wór. [przypis edytorski]
346. boża krówka (pot.) — biedronka, drobny chrząszcz o czerwonym tułowiu w czarne kropki. [przypis edytorski]
347. skądciś (pot.) — skądś. [przypis edytorski]
348. kaszka (łac. Gypsophila paniculata) — roślina o drobnych białych lub różowych kwiatach, często wykorzystywana w bukietach. [przypis edytorski]
349. lico (daw.) — twarz; dziś popr. forma B. lm: lica. [przypis edytorski]
350. pokotem — jeden obok drugiego. [przypis edytorski]
351. zalec — o wielu osobach lub przedmiotach: wypełnić sobą jakąś przestrzeń. [przypis edytorski]
352. zakała — osoba przynosząca wstyd. [przypis edytorski]
353. lira — instrument muzyczny szarpany. [przypis edytorski]
354. bałamutny (daw.) — uwodzicielski; zalotny. [przypis edytorski]
355. paździory — zdrewniałe części łodyg lnu lub konopi. [przypis edytorski]
356. szkapa — z politowaniem o koniu, zwłaszcza lichym, zabiedzonym. [przypis edytorski]
357. źrebna — tu: ciężarna klacz. [przypis edytorski]
358. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
359. klęczeń (neol.) — wielbiciel. [przypis edytorski]
360. krasa — uroda. [przypis edytorski]
361. nuże — okrzyk oznaczający poganianie: dalej, szybciej. [przypis edytorski]
362. przyjm — dziś popr.: przyjmij. [przypis edytorski]
363. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
364. znijść (daw.) — zejść. [przypis edytorski]
365. kadłub — ciało, tułów. [przypis edytorski]
366. małoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]
367. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
368. kalekować (neol.) — być kaleką. [przypis edytorski]
369. daleczeć (neol.) — wydawać się dalekim. [przypis edytorski]
370. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]
371. kuternoga — kulawy. [przypis edytorski]
372. nieobjęty — ogromny, niewyobrażalny. [przypis edytorski]
373. naści (daw.) — trzymaj, weź. [przypis edytorski]
374. przyobuty a. obuty — zaopatrzony w buty, mający buty na nogach. [przypis edytorski]
375. mrzeć — umierać. [przypis edytorski]
376. babie lato — tu: ciepłe dni wczesnej jesieni. [przypis edytorski]
377. upowicie (przestarz.) — owinięcie, otulenie. [przypis edytorski]
378. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
379. roić — marzyć. [przypis edytorski]
380. pokątnie — potajemnie, w ukryciu. [przypis edytorski]
381. tusza — tu: rozmiary ludzkiego ciała, zwłaszcza otyłego. [przypis edytorski]
382. żeś w poprzek legł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: że (...) ległeś. [przypis edytorski]
383. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
384. ciekawym — tu: jestem ciekawy. [przypis edytorski]
385. dzieża — drewniane naczynie do wyrabiania ciasta. [przypis edytorski]
386. zapłodek — embrion. [przypis edytorski]
387. wzdragać się — wzbraniać się. [przypis edytorski]
388. lico (daw.) — twarz; dziś popr. forma B. lm: lica. [przypis edytorski]
389. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
390. poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]
391. hołubiec — figura w tańcu polegająca na uderzeniu obcasem o obcas podczas podskoku. [przypis edytorski]
392. wyrwas — ludowy taniec mazowiecki z przyśpiewkami. [przypis edytorski]
393. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
394. postronić (neol.) — czas. utworzony od stronić (unikać czyjegoś towarzystwa); wygnać kogoś, nie chcąc przebywać w jego towarzystwie. [przypis edytorski]
395. wszystką mocą ciała — dziś popr.: całą siłą ciała. [przypis edytorski]
396. drygała (neol.) — rzecz. utworzony od czas. drygać: podskakiwać, drgać. [przypis edytorski]
397. niedopląs (neol.) — niezdarny sposób poruszania się. [przypis edytorski]
398. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
399. wyśmiewny (przestarz.) — szyderczy. [przypis edytorski]
400. miast — zamiast. [przypis edytorski]
401. bity bywał w ciemię — nawiązanie do związku frazeologicznego nie w ciemię bity, oznaczającego kogoś sprytnego, umiejącego sobie radzić w każdej sytuacji; tutaj w znaczeniu przeciwnym. [przypis edytorski]
402. piechtą (pot.) — pieszo. [przypis edytorski]
403. chociażem — popr.: chociaż jestem. [przypis edytorski]
404. trocha — dziś popr.: trochę. [przypis edytorski]
405. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
406. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]
407. bezpole, bezkrzewie, bezlesie — neologizmy oznaczające w kolejności przestrzeń bez pól, krzewów i lasów. [przypis edytorski]
408. kulawiec (obelż.) — człowiek kulawy. [przypis edytorski]
409. bezżałoba (neol.) — brak żałoby. [przypis edytorski]
410. czemuś zabił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: czemu zabiłeś. [przypis edytorski]
411. niczem — dziś popr.: niczym. [przypis edytorski]
412. nieluby — niekochany. [przypis edytorski]
413. łono (poet.) — pierś. [przypis edytorski]
414. zachorzeć — dziś: zachorować. [przypis edytorski]
415. proga (daw.) — dziś popr. D. lp: progu. [przypis edytorski]
416. pozawrzeć (neol.) — pozamykać. [przypis edytorski]
417. ciemnota — tu: ciemność. [przypis edytorski]
418. naokół (daw.) — naokoło. [przypis edytorski]
419. rozwierać (daw.) — otwierać. [przypis edytorski]
420. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
421. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
422. wyżenąć (daw.) — wygnać. [przypis edytorski]
423. kwapić się (daw.) — śpieszyć się. [przypis edytorski]
424. powymrzeć (neol.) — powymierać. [przypis edytorski]
425. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
426. okamieć (daw.) — skamienieć. [przypis edytorski]
427. ociemniały — tu: zacieniony. [przypis edytorski]
428. jaruga — jar, wąwóz. [przypis edytorski]
429. wyzucie — pozbawienie. [przypis edytorski]
430. w progum (...) porzucił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: w progu porzuciłem. [przypis edytorski]
431. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]
432. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
433. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]
434. ramiony — dziś popr. forma N. lm: ramionami. [przypis edytorski]
435. samochcąc (daw.) — z własnej woli. [przypis edytorski]
436. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]
437. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
438. zagrobny (przestarz.) — zagrobowy. [przypis edytorski]
439. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]
440. odwiany — odsunięty przez powietrze. [przypis edytorski]
441. lice a. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
442. świetlica (daw.) — pomieszczenie w chatach służące do zebrań, życia towarzyskiego; jasno oświetlone, stąd nazwa. [przypis edytorski]
443. przypomnieć (daw.) — dziś: przypomnieć sobie. [przypis edytorski]
444. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
445. pogłada — tu: pieszczota. [przypis edytorski]
446. pałać — płonąć. [przypis edytorski]
447. stoim (gw.) — stoimy. [przypis edytorski]
448. utruda — zmęczenie, trud. [przypis edytorski]
449. doń — do niego. [przypis edytorski]
450. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
451. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
452. zżęty — ścięty. [przypis edytorski]
453. dokolny (rzad.) — otaczający. [przypis edytorski]
454. ust maliny — usta w kolorze malin. [przypis edytorski]
455. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]
456. polśniony (neol.) — otoczony blaskiem. [przypis edytorski]
457. pilny (daw.) — czujny; uważny. [przypis edytorski]
458. Pururawa i Urwasi — bohaterowie dzieł literatury indyjskiej. [przypis edytorski]
459. krasić (reg.) — barwić. [przypis edytorski]
460. przaśny — niekwaśny, bez wyraźnego smaku. [przypis edytorski]
461. popierśny — sięgający po piersi. [przypis edytorski]
462. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
463. pierśny — piersiowy. [przypis edytorski]
464. nagłota — nagłość. [przypis edytorski]
465. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
466. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
467. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
468. krasa — uroda. [przypis edytorski]
469. com go schwytał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co go schwytałem. [przypis edytorski]
470. wściągnąć (starop.) — powściągnąć, poskromić, pohamować, okiełznać. [przypis edytorski]
471. dogoda — dogadzanie. [przypis edytorski]
472. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
473. barwić — tu: stroić. [przypis edytorski]
474. polgnąć — tu: przysunąć się. [przypis edytorski]
475. jaśnisty (gw.) — świecący, błyszczący. [przypis edytorski]
476. macierzanka — roślina o drobnych liściach i kwiatach zebranych w główki, wykorzystywana w lecznictwie, przemyśle perfumeryjnym i spożywczym. [przypis edytorski]
477. wskroś (daw.) — przez, na przestrzał. [przypis edytorski]
478. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]
479. spopod (gw.) — spod. [przypis edytorski]
480. snać a. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]
481. pułap — sufit. [przypis edytorski]
482. będziem (gw.) — będziemy. [przypis edytorski]
483. ciężkota — ciężkość. [przypis edytorski]
484. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
485. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
486. niemota — niemożność mówienia. [przypis edytorski]
487. społem (daw.) — wspólnie. [przypis edytorski]
488. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]
489. czczość — głód, pustka. [przypis edytorski]
490. gdym w blasku świecy na wprost ciebie siedział — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) siedziałem. [przypis edytorski]
491. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]
492. do cię — dziś popr.: do ciebie. [przypis edytorski]
493. kupczyć — czynić przedmiotem handlu rzeczy, które nie powinny być źródłem materialnego zysku. [przypis edytorski]
494. nawiesie (neol.) — nagromadzenie czegoś. [przypis edytorski]
495. zron (neol.) — spadanie; od czas. ronić, tj. upuszczać, powodować spadanie. [przypis edytorski]
496. gnom (pogard.) — niski człowiek. [przypis edytorski]
497. zbytek (iron.) — przesada w czymś. [przypis edytorski]
498. gdym w dłoni unosił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) unosiłem. [przypis edytorski]
499. śniarz (neol.) — marzyciel. [przypis edytorski]
500. uznojony (daw.) — zmęczony. [przypis edytorski]
501. Asoka właśc. Aśoka (ok. 269–232 p.n.e.) — władca indyjskiego imperium Maurjów, panujący nad niemal całym subkontynentem indyjskim. [przypis edytorski]
502. odsłoń (neol.) — odkryty stok wzgórza. [przypis edytorski]
503. patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]
504. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
505. wraży — wrogi, nieprzyjazny. [przypis edytorski]
506. przewymarły (neol.) — dawno wymarły. [przypis edytorski]
507. zmiłować — tu: rozmiłować. [przypis edytorski]
508. lutnia (muz.) — dawny instrument strunowy szarpany. [przypis edytorski]
509. bramny (daw.) — przym. od słowa brama. [przypis edytorski]
510. bezprzeszkoda (neol.) — coś, co nie stawia żadnych przeszkód. [przypis edytorski]
511. poglądać (daw.) — spoglądać. [przypis edytorski]
512. kędy (daw.) — którędy. [przypis edytorski]
513. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
514. topiel — głębina. [przypis edytorski]
515. pątnikować (daw.) — pielgrzymować. [przypis edytorski]
516. niebyły — taki, który się nie zdarzył; nierzeczywisty. [przypis edytorski]
517. królowę — dziś popr. forma B. lp: królową. [przypis edytorski]
518. otom stał się — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: oto stałem się. [przypis edytorski]
519. przedolić (neol.) — przetrwać, przeżyć dolę. [przypis edytorski]
520. Don Kichot — tytułowy bohater powieści Miguela de Cervantesa; szlachcic, który motywowany wzniosłymi ideami postanawia ruszyć w świat i wcielać w życie średniowieczny ideał rycerski, jest jednak pozbawiony poczucia rzeczywistości, przez co często naraża się na śmieszność (zasłynął m.in. walką z wiatrakiem, który wydawał mu się olbrzymem). [przypis edytorski]
521. pozgonny — pośmiertny. [przypis edytorski]
522. postrzegać (daw.) — zauważyć. [przypis edytorski]
523. Madonna — Maryja. [przypis edytorski]
524. lazur — niebo mające jasnoniebieski kolor, charakterystyczne dla słonecznej pogody. [przypis edytorski]
525. odlatać (przestarz.) — odlatywać. [przypis edytorski]
526. spozierać (daw.) — patrzeć. [przypis edytorski]
527. jam (daw.) — ja jestem. [przypis edytorski]
528. na cię — dziś popr.: na ciebie. [przypis edytorski]
529. przesadzić — przeskoczyć. [przypis edytorski]
530. gore (daw.) — pali się. [przypis edytorski]
531. onże — on właśnie. [przypis edytorski]
532. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
533. bezzacisze (neol.) — hałaśliwe miejsce. [przypis edytorski]
534. nawykać — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]
535. błędowie — rozstajne drogi. [przypis edytorski]
536. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
537. górny — znajdujący się wysoko. [przypis edytorski]
538. przezior (przestarz.) — otwór w czymś. [przypis edytorski]
539. lśniwo (poet.) — lśniąca powierzchnia. [przypis edytorski]
540. samochcąc (daw.) — z własnej woli. [przypis edytorski]
541. zmódz — dziś popr.: zmóc, tj. pokonać. [przypis edytorski]
542. górny — znajdujący się wysoko. [przypis edytorski]
543. młyniec — nagły obrót. [przypis edytorski]
544. W budynkach, na schron dziwom skleconych naprędce — muzeum figur woskowych Madame Tussauds (właśc. Marie Grosholtz, która przybyła do Anglii po rewolucji francuskiej) powstało w Londynie w XIX w. Na początku była to wystawa objazdowa. Jej pierwsze eksponaty stanowiły odlewy głów zgilotynowanych francuskich arystokratów. W 1835 r. otworzyła swoją pierwszą stałą wystawę w Londynie na Baker Street. [przypis edytorski]
545. Zbrodnię, raz popełnioną — jedną z ważniejszych atrakcji początków gabinetu figur woskowych była tzw. Komnata Horrorów (ang. Chamber of Horrors). Przedstawiała głowy ofiar francuskiej rewolucji oraz ówczesnych morderców. [przypis edytorski]
546. bogi — dziś popr. forma B. lm: bogów. [przypis edytorski]
547. Wśród nich pięknem jaśnieje Egiptu królowa — chodzi o Kleopatrę VII Filopator, Kleopatrę Wielką (69–30 p.n.e.), uznawaną za najpiękniejszą kobietę w ówczesnym świecie; po utracie władzy popełniła samobójstwo, wybierając śmierć od ukąszenia kobry. [przypis edytorski]
548. arka (daw.) — skrzynia. [przypis edytorski]
549. przestworny (daw.) — obszerny. [przypis edytorski]
550. zmrużka (neol.) — rzecz. utworzony od czas. mrużyć; mieć przymknięte oczy. [przypis edytorski]
551. zniszczota — zniszczenie. [przypis edytorski]
552. alkierz (daw.) — mały, boczny pokój. [przypis edytorski]
553. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
554. rośny — pokryty rosą. [przypis edytorski]
555. tłomaczyć (przestarz.) — tłumaczyć. [przypis edytorski]
556. jam (daw.) — ja jestem. [przypis edytorski]
557. rozraniać — kaleczyć. [przypis edytorski]
558. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]
559. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
560. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
561. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
562. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
563. wygwarzyć — tu: opowiedzieć. [przypis edytorski]
564. pozłocina (neol.) — coś złocistego, złocisty blask. [przypis edytorski]
565. świetlik — inaczej: robaczek świętojański; rodzaj chrząszcza zdolnego do bioluminescencji, czyli świecenia własnym ciałem. [przypis edytorski]
566. na bezwieści — nie wiadomo gdzie. [przypis edytorski]
567. bujniska — gęste trawy. [przypis edytorski]
568. zawiekować (rzad.) — pozostać gdzieś na długo bądź na wieki. [przypis edytorski]
569. bezwina (neol.) — brak winy. [przypis edytorski]
570. miedza — pas ziemi nieuprawnej ciągnący się wzdłuż dwóch pól i oddzielający je. [przypis edytorski]
571. ruczaj — potok, strumień. [przypis edytorski]
572. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
573. łątka — rodzaj ważki. [przypis edytorski]
574. podostatkiem — prawdopodobnie: pod dostatkiem, bądź neologizm nawiązujący do wyrazu: ostatek. [przypis edytorski]
575. zwilżyj — dziś popr.: zwilż. [przypis edytorski]
576. przyodziew a. przyodziewek — odzież, ubranie; szata. [przypis edytorski]
577. rąbek — brzeg materiału, kraj szaty. [przypis edytorski]
578. popod (daw., gw.) — pod, blisko, obok. [przypis edytorski]
579. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
580. na czele (daw. forma) — na czole. [przypis edytorski]
581. wniść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
582. postronić się — neologizm prawdopodobnie pochodzący od: postronny, na stronę; znaczenie: usunąć się, odejść. [przypis edytorski]
583. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
584. kędy (daw., gw.) — gdzie. [przypis edytorski]
585. zowąd — stamtąd. [przypis edytorski]
586. dostać komuś — sprostać komuś, dorównać komuś. [przypis edytorski]
587. porwijże mnie — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: porwij mnie zatem. [przypis edytorski]
588. jeślić starczy — konstrukcja z partykułą -ci, skróconą do -ć; inaczej: jeśli ci starczy. [przypis edytorski]
589. dla poznaki — aby zaznaczyć coś; por. zwrot o odwrotnym znaczeniu: dla niepoznaki. [przypis edytorski]
590. stańże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: stań wreszcie, stań koniecznie. [przypis edytorski]
591. krynica — źródło. [przypis edytorski]
592. tuman — mgła. [przypis edytorski]
593. baczyć (daw.) — uważać, pilnować; baczmyż: konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą od -ż; znaczenie: uważajmy koniecznie, pilnujmy koniecznie. [przypis edytorski]
594. łono (daw.) — pierś, serce. [przypis edytorski]
595. oścież — dziś: na oścież. [przypis edytorski]
596. mówimy śpiewający (daw. forma) — mówimy śpiewając. [przypis edytorski]
597. poległy — tu: taki, który legł, położył się; leżący. [przypis edytorski]
598. poglądać — dziś: spoglądać. [przypis edytorski]
599. zasię (gw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
600. owy — ów; tamten. [przypis edytorski]
601. grążyć — zanurzać; por. pogrążyć. [przypis edytorski]
602. niewód — narzędzie służące do łowienia ryb, rodzaj sieci. [przypis edytorski]