Żołnierz
Wrócił żołnierz na wiosnę z wojennej wyprawy,
Ale bardzo niemrawy i bardzo koślawy.
Kula go tak schłostała po nogach i bokach,
Że nie mógł iść inaczej, jak tylko w poskokach39.
Stał się smutku wesołkiem, skoczkiem swej niedoli,
Śmieszył ludzi tym bólem, co tak skacząc, boli.
Śmieszył skargi hołubcem40 i żalu wyrwasem41,
I żmudnego cierpienia nagłym wywijasem.
Zwlókł się do swej chałupy: «Idź precz popod42 płoty,
Niepotrzebny nam skoczek w polu do roboty!»
Pobiegł do swego kuma, co w kościele dzwonił,
Lecz ten nie chciał go poznać i kijem postronił43.
Podreptał do kochanki, a ta się zaśmiała
Ramionami, biodrami, wszystką mocą ciała44!
«Z takim w łożu drygałą45 mam tańczyć do śmierci?
Ciała ledwo ćwierć miary, a skoków — trzy ćwierci!
Ani myślę ci dotrwać w takim niedopląsie46!
Ani myślę wargami sypiać na twym wąsie!
Zanadtoś mi wyskoczny do nieba na przełaj47!
Idźże sobie gdziekolwiek i nie klnij, i nie łaj!»
Więc poszedł do figury, co stała przy drodze:
«Chryste, na wskroś sosnowy, a zamyśl się srodze!
Nie wiem, czyja cię ręka ciosała wyśmiewna48,
Lecz to wiem, że skąpiła urody i drewna.
Masz kalekie kolana i kalekie nogi,
Pewno skaczesz, miast49 chodzić, unikając drogi?
Taki z ciebie chudzina, takie nic z obłoków,
Że mi będziesz dobranym towarzyszem skoków».
Chrystus, słysząc te słowa, zsunął się na ziemię,
Ów, co Boga wyciosał, bity bywał w ciemię50!
Obie ręce miał lewe, obie nogi — prawe,
Sosnowymi stopami podziurawił trawę.
«Marna ze mnie sośnina, lecz piechur niemarny,
Przejdę wieczność piechtami51, chociażem52 niezdarny.
Pójdziemy nierozłącznie, bo wspólna nam droga,
Będzie nieco człowieka, będzie nieco Boga.
Podzielimy się męką — podzielnać jest męka! —
Wszak ta sama nas ludzka skoślawiła ręka.
Tobie trocha53 śmieszności, mnie śmieszności trocha,
Kto się pierwszy zaśmieje — ten pierwszy pokocha.
Ty podeprzesz mię54 ciałem, ja ciebie sośniną,
A co ma się nam zdarzyć, niech się zdarzy ino55!»
I wzięli się za ręce, i poszli niezwłocznie,
Wadząc nogą o nogę śmiesznie i poskocznie.
I szli godzin wieczystych nie wiadomo ile,
Gdzież bo owe zegary, co wybrzmią te chwile?
Mijały dnie i noce, którym mijać chce się,
I mijało bezpole, bezkrzewie, bezlesie56.
I nastała wichura, i ciemność bez końca,
I straszna nieobecność wszelakiego słońca.
Kto tam z nocy na północ w burzę i zawieję
Tak bardzo człowieczeje i tak bożyścieje?
To dwa boże kulawce57, dwa rzewne cudaki
Kuleją byle jako w świat nie byle jaki!
Jeden idzie w weselu, drugi w bezżałobie58,
A obydwaj nawzajem zakochani w sobie.
Kulał Bóg, kulał człowiek, a żaden — za mało,
Nikt się nigdy nie dowie, co w nich tak kulało?
Skakali jako trzeba i jako nie trzeba,
Aż wreszcie doskoczyli do samego nieba!
Przypisy:
1. zakała — osoba przynosząca wstyd. [przypis edytorski]
2. lira — instrument muzyczny szarpany. [przypis edytorski]
3. bałamutny (daw.) — uwodzicielski; zalotny. [przypis edytorski]
4. paździory — zdrewniałe części łodyg lnu lub konopi. [przypis edytorski]
5. szkapa — z politowaniem o koniu, zwłaszcza lichym, zabiedzonym. [przypis edytorski]
6. źrebna — tu: ciężarna klacz. [przypis edytorski]
7. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
8. klęczeń (neol.) — wielbiciel. [przypis edytorski]
9. krasa — uroda. [przypis edytorski]
10. nuże — okrzyk oznaczający poganianie: dalej, szybciej. [przypis edytorski]
11. przyjm — dziś popr.: przyjmij. [przypis edytorski]
12. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
13. znijść (daw.) — zejść. [przypis edytorski]
14. kadłub — ciało, tułów. [przypis edytorski]
15. małoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]
16. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
17. kalekować (neol.) — być kaleką. [przypis edytorski]
18. daleczeć (neol.) — wydawać się dalekim. [przypis edytorski]
19. zatkwiony — dziś popr.: utkwiony. [przypis edytorski]
20. kuternoga — kulawy. [przypis edytorski]
21. nieobjęty — ogromny, niewyobrażalny. [przypis edytorski]
22. naści (daw.) — trzymaj, weź. [przypis edytorski]
23. przyobuty a. obuty — zaopatrzony w buty, mający buty na nogach. [przypis edytorski]
24. mrzeć — umierać. [przypis edytorski]
25. babie lato — tu: ciepłe dni wczesnej jesieni. [przypis edytorski]
26. upowicie (przestarz.) — owinięcie, otulenie. [przypis edytorski]
27. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
28. roić — marzyć. [przypis edytorski]
29. pokątnie — potajemnie, w ukryciu. [przypis edytorski]
30. tusza — tu: rozmiary ludzkiego ciała, zwłaszcza otyłego. [przypis edytorski]
31. żeś w poprzek legł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: że (...) ległeś. [przypis edytorski]
32. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
33. ciekawym — tu: jestem ciekawy. [przypis edytorski]
34. dzieża — drewniane naczynie do wyrabiania ciasta. [przypis edytorski]
35. zapłodek — embrion. [przypis edytorski]
36. wzdragać się — wzbraniać się. [przypis edytorski]
37. lico (daw.) — twarz; dziś popr. forma B. lm: lica. [przypis edytorski]
38. zaledwo (przestarz.) — zaledwie. [przypis edytorski]
39. poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]
40. hołubiec — figura w tańcu polegająca na uderzeniu obcasem o obcas podczas podskoku. [przypis edytorski]
41. wyrwas — ludowy taniec mazowiecki z przyśpiewkami. [przypis edytorski]
42. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
43. postronić (neol.) — czas. utworzony od stronić (unikać czyjegoś towarzystwa); wygnać kogoś, nie chcąc przebywać w jego towarzystwie. [przypis edytorski]
44. wszystką mocą ciała — dziś popr.: całą siłą ciała. [przypis edytorski]
45. drygała (neol.) — rzecz. utworzony od czas. drygać: podskakiwać, drgać. [przypis edytorski]
46. niedopląs (neol.) — niezdarny sposób poruszania się. [przypis edytorski]
47. na przełaj — najkrótszą drogą. [przypis edytorski]
48. wyśmiewny (przestarz.) — szyderczy. [przypis edytorski]
49. miast — zamiast. [przypis edytorski]
50. bity bywał w ciemię — nawiązanie do związku frazeologicznego nie w ciemię bity, oznaczającego kogoś sprytnego, umiejącego sobie radzić w każdej sytuacji; tutaj w znaczeniu przeciwnym. [przypis edytorski]
51. piechtą (pot.) — pieszo. [przypis edytorski]
52. chociażem — popr.: chociaż jestem. [przypis edytorski]
53. trocha — dziś popr.: trochę. [przypis edytorski]
54. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
55. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]
56. bezpole, bezkrzewie, bezlesie — neologizmy oznaczające w kolejności przestrzeń bez pól, krzewów i lasów. [przypis edytorski]
57. kulawiec (obelż.) — człowiek kulawy. [przypis edytorski]
58. bezżałoba (neol.) — brak żałoby. [przypis edytorski]