Panna Anna
Krakowianka jedna
Miała chłopca z drewna.
Znana piosenka.
Kiedy wieczór gaśnie
I ustaje dzienny znój44, —
Panna Anna właśnie
Najwabniejszy45 wdziewa strój.
Palce nurza smukłe
W czarnoksięskiej skrzyni mrok,
I wyciąga kukłę,
Co ma w nic utkwiony wzrok.
To — jej kochan46 z drewna,
Zły, bezmyślny, martwy głuch!
Moc zaklęcia śpiewna
Wprawia go w istnienia ruch.
On nic nie rozumie,
Lecz za niego działa — czar...
Panna Anna umie
Kusić wieczność, trwonić żar...
W dzień od niego stroni,
Nocą — wielbi sztywny kark,
Nieugiętość dłoni,
Natarczywość martwych warg.
— «Bóg zapomniał w niebie,
Że samotna ginę w śnie!
Kogóż mam, prócz ciebie?
Pieść, bo musisz pieścić mnie!» —
Pieści ją bezdusznie,
Pieści właśnie tak a tak —
A ona posłusznie
Całym snem omdlewa wznak.
Śmieszny i niezgrabny,
Swą drewnianą tężąc dłoń,
Szarpie włos jedwabny,
Miażdży piersi, krwawi skroń.
Blada, poraniona
Panna Anna bólom wbrew
Od rozkoszy kona,
Błogosławiąc mgłę i krew!
Poprzez nocną ciszę
Idzie cudny, złoty strach...
A śmierć się kołysze
Cała w rosach, cała w snach.
Potem nic nie słychać,
Jakby ktoś na dany znak
Nie chciał już oddychać —
Byle istnieć tak a tak...
A gdy świt się czyni —
Panna Anna dwojgiem rąk
Znów zataja47 w skrzyni
Drewnianego sprawcę mąk.
Sztuczne wpina róże
W czarny, ciężki, wonny szal —
I po klawiaturze
Błądząc dłonią — patrzy w dal...
Dźwięki płyną zdradnie,
Płyną właśnie tak a tak...
Chyba nikt nie zgadnie —
Z kim spędziła noc i jak?
Przypisy:
1. zbarcz (neol.) — obarcz. [przypis redakcyjny]
2. pozłocina (neol. od czas. pozłocić) — coś złocistego, złocisty blask. [przypis edytorski]
3. cudło (daw.) — cudo, dziwo, niezwykłość. [przypis edytorski]
4. macierzyn — matczyny. [przypis edytorski]
5. nieodgadle (neol.) — tajemniczo. [przypis edytorski]
6. zaocznie — tu: obiektywnie, niezależnie od tego, co się widzi. [przypis redakcyjny]
7. pierzchać — uciekać, znikać. [przypis redakcyjny]
8. mątewka a. mątew — drewniane narzędzie do mieszania. [przypis redakcyjny]
9. zad — tylna część ciała, pośladki. [przypis redakcyjny]
10. modry — intensywnie niebieski. [przypis redakcyjny]
11. dybać — tu: jechać dążyć. [przypis redakcyjny]
12. pstrok — pstry, pstrokatej barwy (tj. o maści konia: srokaty, jabłkowity lub tarantowaty). [przypis redakcyjny]
13. znój — ciężka praca, trud. [przypis redakcyjny]
14. bajorów (gw.) — dziś popr. forma D. lm: bajor. [przypis redakcyjny]
15. rozwiślenie — neol. od nazwy rzeki Wisły. [przypis redakcyjny]
16. udniestrzeń — neol. od nazwy rzeki Dniestr. [przypis redakcyjny]
17. dywana — dziś popr. forma D. lp: dywanu. [przypis redakcyjny]
18. Człowiek Śmiechu — tytuł powieści Victora Hugo; jej bohatera okaleczono w młodości, wycinając okolice ust w kształt uśmiechu, przez co później jego twarz nie była zdolna wyrażać cierpienia, które czuł. [przypis redakcyjny]
19. bogini — Artemida, gr. bogini łowów, zwierząt, lasów; w mit. rzym. utożsamiana z Dianą. [przypis redakcyjny]
20. W pałacu królewny śpiącej — wiersz nawiązuje do baśni Charles’a Perrault Śpiąca królewna. W tej baśni zła czarownica przepowiedziała, że w dniu 15. urodzin królewna ukłuje się w palec wrzecionem i umrze. Jedna z siedmiu dobrych wróżek złagodziła jednak ten czar: królewna po ukłuciu zapadła w głęboki sen, a obudzić ją mógł tylko pocałunek księcia. [przypis edytorski]
21. królowę — dziś popr. forma B. lp: królową. [przypis edytorski]
22. minstrel — średniowieczny wędrowny śpiewak i recytator poezji. [przypis edytorski]
23. skald — średniowieczny skandynawski poeta i śpiewak. [przypis edytorski]
24. baldach (daw.) — baldachim, osłona z tkaniny nad łożem lub tronem. [przypis edytorski]
25. Ułuda—fikcja, wymysł. [przypis edytorski]
26. Urszula Kochanowska (zm. 1578) — córka Jana Kochanowskiego i Doroty Podlodowskiej. Zmarła w dzieciństwie, po jej śmierci ojciec–poeta napisał cykl XIX Trenów. Cykl traktuje o skandalu egzystencjalnym, jaki wywołuje śmierć — szczególnie tak nieoczekiwana i nieuzasadniona jak przedwczesna śmierć dziecka. W popularnej lekturze Treny odczytywane są jako wyraz żalu ojca po śmierci dziecka. [przypis edytorski]
27. Poglądasz — wyglądasz. [przypis edytorski]
28. Czarnolas — wieś w województwie mazowieckim, gdzie żył i tworzył poeta Jan Kochanowski. [przypis edytorski]
29. czerw — larwa, poczwarka owada, tu: robak. [przypis edytorski]
30. tuman (daw.) — mgła. [przypis edytorski]
31. owom (gw. daw.) — oto jestem. [przypis edytorski]
32. jam tu przyszła (gw., daw.) — konstrukcja z przechodnią końcówką czasownika; inaczej: ja tu przyszłam. [przypis edytorski]
33. Jadwiżyn (daw.) — forma D. lp.; dziś: Jadwigi. [przypis redakcyjny]
34. wnicestwić się (neol.) — zniknąć (w czymś), wniknąć (w coś). [przypis edytorski]
35. spojrzak (neol.) — spojrzenie, rzut oka. [przypis edytorski]
36. męty — to, co mąci, np. drobne cząsteczki zawieszone w płynie, mącące jego przezroczystość; niejasność i chaotyczność myśli lub wypowiedzi; tu: pożądanie, mącące myśli. [przypis redakcyjny]
37. nierozeznawka — neol. od czas. rozeznawać, tj. orientować się, rozpoznawać. [przypis redakcyjny]
38. doliniec — dolina. [przypis edytorski]
39. półskrzyniec — własc. półskrzynka; rodzaj domku lęgowego dla ptaków. [przypis edytorski]
40. migota — dziś popr. forma 3os. lp cz.ter.: migoce a. migocze. [przypis edytorski]
41. przyźba — własc. przyzba: wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej. [przypis edytorski]
42. mać (daw.) — matka. [przypis edytorski]
43. przyodziew — ubranie, przyodziewek. [przypis edytorski]
44. znój — ciężka praca, trud. [przypis redakcyjny]
45. najwabniejszy — ten, który dodaje najwięcej powabu, wdzięku; najbardziej twarzowy. [przypis redakcyjny]
46. kochan — kochanek. [przypis redakcyjny]
47. zatajać — ukrywać. [przypis redakcyjny]