Ostatnia ucieczka ojca
Było to w późnym i zatroskanym okresie zupełnego rozprzężenia, w okresie ostatecznej likwidacji naszych interesów. Szyld zdjęty był już dawno znad drzwi naszego sklepu. Przy na wpół spuszczonych żaluzjach prowadziła matka pokątny handel resztkami. Adela wyjechała do Ameryki. Mówiono, że okręt, którym płynęła, zatonął i wszyscy pasażerowie stracili życie. Nie sprawdziliśmy nigdy tej pogłoski, wieść o dziewczynie zaginęła, nie słyszeliśmy już więcej o niej. Nastała nowa era, pusta, trzeźwa i bez radości — biała jak papier. Nowa służąca, Genia, anemiczna, blada i bezkostna, snuła się miękko po pokojach. Gdy ją było pogłaskać po plecach, wiła się i przeciągała jak wąż i mruczała jak kotka. Miała mętnobiałą cerę i nawet pod powieką emaliowych oczu nie była różowa. Przez roztargnienie robiła niekiedy zaprażkę519 ze starych faktur i kopiałów520 — mdłą i niejadalną.
W tym czasie ojciec mój umarł był już definitywnie. Umierał wielokrotnie, zawsze jeszcze nie doszczętnie, zawsze z pewnymi zastrzeżeniami, które zmuszały do rewizji tego faktu. Miało to swoją dobrą stronę. Rozdrabniając tak śmierć swą na raty, oswajał nas ojciec z faktem swego odejścia. Zobojętnieliśmy na jego powroty, coraz bardziej zredukowane, za każdym razem żałośniejsze. Fizjonomia521 już nieobecnego rozeszła się niejako w pokoju, w którym żył, rozgałęziła się tworząc w pewnych punktach przedziwne węzły podobieństwa o nieprawdopodobnej wyrazistości. Tapety imitowały w pewnych miejscach drgawki jego tiku, arabeski522 formowały się w bolesną anatomię jego śmiechu, rozłożoną na symetryczne członki jak skamieniały odcisk trylobita523. Czas jakiś obchodziliśmy w wielkim promieniu futro jego, podbite tchórzami. Futro oddychało. Popłoch zwierzątek wkąsanych w siebie i wszytych przelatywał przez nie w bezsilnych drgawkach i gubił w fałdach błamów524. Przyłożywszy ucho, można było słyszeć melodyjne mruczenie zgodnego ich snu. W tej formie dobrze wygarbowanej, z tym lekkim zapachem tchórzy, mordu i nocnych rui525 mógłby był przetrwać lata. Ale i tu nie wytrwał długo.
Pewnego razu matka przyszła z miasta z miną skonsternowaną526. — Popatrz, Józefie — rzekła — co za przypadek. Złapałam go na schodach skaczącego ze stopnia na stopień. — I uniosła chusteczki znad czegoś, co trzymała w talerzu. Poznałem go od razu. Podobieństwo było nie do zapoznania527, choć był teraz rakiem czy wielkim skorpionem. Potwierdziliśmy sobie to oczyma, głęboko zdumieni wyrazistością tego podobieństwa, które poprzez takie przemiany i metamorfozy narzucało się jeszcze wciąż z nieodpartą wprost siłą. — Czy żyje? — zapytałem. — Rozumie się, ledwo mogę go utrzymać — rzekła matka — czy mam go puścić na podłogę? — Postawiła talerz na ziemi, i, pochyleni nad nim, oglądaliśmy go teraz dokładniej. Zaklęsły między wieloma swymi kabłąkowatymi nogami, przebierał nimi nieznacznie. Uniesione nieco szczypce i wąsy zdawały się nasłuchiwać. Przechyliłem miskę i ojciec wyszedł ostrożnie, z pewnym wahaniem na podłogę, ale dotknąwszy płaskiego gruntu pod sobą, pobiegł nagle wszystkimi swymi kilkunastoma nogami, klekocąc twardymi kostkami członkonoga. Zagrodziłem mu drogę. Zawahał się, dotknąwszy falującymi wąsami przeszkody, po czym uniósł szczypce i skręcił w bok. Daliśmy mu biec w obranym kierunku. Z tej strony żaden mebel nie mógł mu dać schronienia. Tak biegnąc w falistych drgawkach na swych rozlicznych nogach, dotarł do ściany i nim zdołaliśmy się spostrzec, wbiegł na nią lekko, nie zatrzymując się, całą armaturą528 odnóży. Wstrząsnąłem się z instynktowną odrazą śledząc wieloczłonkową wędrówkę, posuwającą się z łopotem po papierowych tapetach. Ojciec tymczasem doszedł do małej wmurowanej szafki kuchennej, przez chwilę przegiął się na jej krawędzi, badając szczypcami teren wewnątrz szafki, po czym wlazł cały do środka.
Poznawał jakoby na nowo mieszkanie z tej nowej krabiej perspektywy, recypował529 przedmioty, być może węchem, gdyż mimo dokładnych oględzin nie mogłem wyśledzić u niego żadnego organu wzroku. Zdawał się zastanawiać nieco nad przedmiotami spotykanymi na swej drodze, zatrzymywał się przy nich, dotykając ich lekko falującymi wąsami, obejmował je nawet, jakby próbując, szczypcami, zawierał z nimi znajomość i dopiero po chwili odłączał się od nich i biegł dalej, wlokąc za sobą odwłok, lekko uniesiony nad podłogą. Tak samo postępował z kawałkami chleba i mięsa, które rzucaliśmy mu na podłogę w nadziei, że się nimi pożywi. Obmacywał je tylko pobieżnie i biegł dalej, nie domyślając się w tych przedmiotach rzeczy jadalnych.
Można było myśleć, widząc te jego cierpliwe rekonesanse na obszarze pokoju, że czegoś szuka zawzięcie i niezmordowanie. Od czasu do czasu biegł w kąt kuchni, pod beczkę z wodą, która przeciekała, i doszedłszy do kałuży, zdawał się pić. Niekiedy zapodziewał się na całe dni. Zdawał się doskonale obywać bez jedzenia i nie zauważyliśmy, żeby wskutek tego tracił coś na objawach żywotności. Z mieszanymi uczuciami wstydu i odrazy żywiliśmy za dnia tajoną obawę, że mógłby nas w nocy odwiedzić w łóżku. Ale to nie zdarzyło się ani razu, chociaż za dnia wędrował po wszystkich meblach i lubił zwłaszcza przebywać w szparze między szafami a ścianą.
Pewne objawy rozumu, a nawet pewnej figlarnej swawolności nie dawały się przeoczyć. Nigdy na przykład nie omieszkał530 ojciec w porze posiłku pojawić się w jadalni, chociaż jego udział przy obiedzie był czysto platoniczny. Jeśli drzwi jadalni podczas obiadu były przypadkiem zamknięte, a ojciec znajdował się w sąsiednim pokoju, chrobotał tak długo pod drzwiami, biegnąc tam i z powrotem wzdłuż szpary, aż póki mu nie otworzono. Później nauczył się wsuwać w tę dolną szparę drzwi szczypce i nogi i po nieco forsownych chybotach ciała udawało mu się przepchać bokiem popod drzwiami do pokoju. To zdawało się go cieszyć. Nieruchomiał wtedy pod stołem, leżał całkiem cicho, pulsując tylko odwłokiem. Co oznaczało to rytmiczne pulsowanie błyszczącego odwłoka, nie mogliśmy odgadnąć. Było to coś ironicznego, nieprzyzwoitego i złośliwego, co zdawało się wyrażać zarazem jakąś niską i lubieżną satysfakcję. Nemrod, nasz pies, podchodził do niego powoli i bez przekonania, wąchał ostrożnie, kichał i odchodził obojętnie, nie wyrobiwszy sobie zdecydowanego sądu.
Rozprzężenie w naszym domu zataczało coraz szersze kręgi. Genia spała po całych dniach, jej smukłe ciało falowało bezkostnie głębokim oddechem. Znajdowaliśmy często w zupie szpilki od nici, które wrzucała wraz z jarzyną przez nieuwagę i dziwne roztargnienie. Sklep otwarty był in continuo531 dniem i nocą. Wyprzedaż przy na wpół spuszczonych żaluzjach brała dzień w dzień swój zawiły bieg wśród targów i perswazyj. Na domiar przyjechał wuj Karol.
Był dziwnie zdetonowany532 i małomówny. Oświadczył z westchnieniem, że po ostatnich smutnych doświadczeniach postanowił zmienić tryb życia i zabrać się do studium języków. Nie wychodził z domu, zamknął się w ostatnim pokoju, z którego Genia ściągnęła wszystkie dywany i makaty, pełna dezaprobaty dla nowego gościa, i zagłębił się w studium starych cenników. Kilkakrotnie usiłował złośliwie nadeptać ojcu na odwłok. Z krzykiem i przerażeniem zabroniliśmy mu tego. Uśmiechał się tylko do siebie złośliwie, nieprzekonany, podczas gdy ojciec, nie zdając sobie sprawy z niebezpieczeństwa, zatrzymywał się z uwagą nad jakimiś plamami na podłodze.
Ojciec mój, chyży i ruchliwy, jak długo stał na nogach, dzielił ze wszystkimi skorupiakami tę właściwość, że przewróciwszy się na grzbiet, stawał się zupełnie bezbronny. Przykry był to i żałosny widok, gdy przebierając rozpaczliwie wszystkimi odnóżami, wirował bezradnie na grzbiecie dookoła własnej osi. Nie można było bez przykrości patrzeć na tę zbyt wyraźną i artykułowaną, bezwstydną niemal mechanikę jego anatomii, na wierzchu niejako leżącą i niczym nie osłoniętą od strony nagiego, wieloczłonkowego brzucha. Wuja Karola podrywało aż w takich chwilach, żeby go przydeptać. Biegaliśmy na ratunek i podawaliśmy ojcu jakiś przedmiot, którego chwytał się kurczowo szczypcami i odzyskiwał zręcznie normalną pozycję, puszczając się natychmiast w bieg dookolny błyskawicznym zygzakiem, ze zdwojoną szybkością, jak gdyby chciał zatrzeć wspomnienie kompromitującego upadku.
Z przykrością muszę się przezwyciężyć, ażeby opowiedzieć zgodnie z prawdą niepojęty fakt, przed którego rzeczywistością wzdraga się cała moja istota. Do dziś dnia nie mogę pojąć, że byliśmy w całej rozciągłości świadomymi sprawcami tego faktu. W tym oświetleniu nabiera to zdarzenie cech jakiejś dziwnej fatalności. Albowiem fatalność nie omija naszej świadomości i woli, ale włącza je w swój mechanizm tak, że dopuszczamy i przyjmujemy jak w letargicznym śnie rzeczy, przed którymi wzdragamy się w normalnych warunkach.
Gdy wstrząśnięty dokonanym faktem, pytałem z rozpaczą matki: — Jak mogłaś to uczynić! Gdyby to przynajmniej Genia była zrobiła, ale ty sama... — matka płakała, łamała ręce, nie mogła dać odpowiedzi. Czy myślała, że ojcu tak lepiej będzie, czy widziała w tym jedynie wyjście z beznadziejnej jego sytuacji lub czy działała po prostu w niepojętej lekkomyślności i bezmyślności?... Fatum znajduje tysiąc wybiegów, gdy chodzi o przeforsowanie jego niepojętej woli. Drobne jakieś chwilowe zaćmienie naszego umysłu, moment zaślepienia czy niedopatrzenia wystarczy, ażeby przemycić czyn między Scyllą a Charybdą533 naszych decyzyj. Potem można bez końca ex post534 interpretować i tłumaczyć motywy, dociekać pobudek — fakt dokonany pozostaje nieodwołalny i raz na zawsze przesądzony.
Opamiętaliśmy się i otrząsnęli dopiero z naszego zaślepienia, gdy wniesiono mego ojca na półmisku. Leżał wielki i spuchnięty wskutek ugotowania, bladoszary i galaretowaty. Siedzieliśmy w milczeniu jak struci. Tylko wuj Karol sięgnął widelcem do półmiska, ale opuścił go niepewnie w pół drogi, spoglądając na nas ze zdziwieniem. Matka kazała odstawić półmisek do salonu. Tam leżał na stole pokrytym kapą pluszową, obok albumu z fotografiami i mechanicznej katarynki z papierosami, leżał omijany przez nas i nieruchomy.
Nie na tym jednak miała się zakończyć ziemska wędrówka mego ojca i ten ciąg dalszy, to przedłużenie historii poza, zda się, już ostateczne i dopuszczalne granice — jest najboleśniejszym jej punktem. Czemuż nie dał wreszcie za wygraną, czemuż nie uznał się w końcu za pokonanego, gdy już naprawdę miał wszelkie powody do tego i los nie mógł już pójść dalej w doszczętnym pognębieniu go? Po kilku tygodniach nieruchomego leżenia skonsolidował się jakoś w sobie, zdawał się jakby przychodzić pomału do siebie. Pewnego ranka zastaliśmy półmisek pusty. Jedna tylko noga leżała na brzegu talerza, uroniona na zastygłym sosie pomidorowym i galarecie stratowanej jego ucieczką. Ugotowany, gubiąc nogi po drodze, powlókł się ostatkami sił dalej, w bezdomną wędrówkę, i nie ujrzeliśmy go więcej na oczy.
Przypisy:
1. transcendent — sfera nadprzyrodzona. [przypis edytorski]
2. napuszystość — dziś: napuszenie. [przypis edytorski]
3. sfery siedmiu planet — w kosmologii przed Kopernikiem zakładano, że planety krążą wokół ziemi po przypisanych im sferach. [przypis edytorski]
4. koloraturowy — umiejący wykonywać koloratury, tj. ozdobniki wokalne. [przypis edytorski]
5. idylla — sielanka. [przypis edytorski]
6. foliant a. foliant (daw.) — księga dużego formatu. [przypis edytorski]
7. apokryf — księga nie włączona do kanonu Pisma św. [przypis edytorski]
8. in folio — dawne określenie dużego formatu. [przypis edytorski]
9. oficyna — skrzydło budynku, zwykle przeznaczone na pomieszczenia gospodarcze. [przypis edytorski]
10. jatki — rzeźnia. [przypis edytorski]
11. wertować — przeglądać, przewracając kartki. [przypis edytorski]
12. skrofuły — nabrzmiałe węzły chłonne szyi (choroba bydła). [przypis edytorski]
13. marka (daw.) — znaczek pocztowy. [przypis edytorski]
14. ongi (daw.) — dawniej. [przypis edytorski]
15. indyferentyzm — obojętność. [przypis edytorski]
16. mantyka — wróżbiarstwo. [przypis edytorski]
17. konkluzja — wniosek. [przypis edytorski]
18. tren — ciągnąca się po ziemi część sukni. [przypis edytorski]
19. gorzeć — płonąć. [przypis edytorski]
20. feniks — legendarny ptak, ginący w płomieniach i odradzający się z popiołów. [przypis edytorski]
21. egzegeta — interpretator Pisma św. [przypis edytorski]
22. rapsod (daw.) — śpiewak a. poeta. [przypis edytorski]
23. sygnet — pierścień z monogramem lub herbem. [przypis edytorski]
24. funebryczny — pogrzebowy. [przypis edytorski]
25. morbidezza (z wł.) — nadmierna delikatność. [przypis edytorski]
26. waleriana — lekarstwo uspokajające i nasenne, wykonywane z kozłka lekarskiego. [przypis edytorski]
27. transcendentalny — przekraczający poznanie zmysłowe. [przypis edytorski]
28. imponderabilia — rzeczy istotne, których jednak nie da się dokładnie zmierzyć. [przypis edytorski]
29. inkarnacja — wcielenie. [przypis edytorski]
30. proweniencja — pochodzenie. [przypis edytorski]
31. diminucyjny zapęd — zapęd do umniejszania. [przypis edytorski]
32. transcendent — sfera nadprzyrodzona. [przypis edytorski]
33. nanizany — nawleczony. [przypis edytorski]
34. antecedens — poprzednik, fakt poprzedzający. [przypis edytorski]
35. ażiotaż — spekulacja na giełdzie opierająca się na sztucznym podwyższeniu lub zaniżeniu cen papierów wartościowych. [przypis edytorski]
36. kontrabanda — przemyt. [przypis edytorski]
37. bohomaz — kiepski obraz. [przypis edytorski]
38. konwulsja — mimowolny, gwałtowny ruch. [przypis edytorski]
39. wotywny — podarowany jako wotum na pamiątkę cudu, zazwyczaj uzdrowienia. [przypis edytorski]
40. cyferblat — tarcza zegarowa. [przypis edytorski]
41. blanki — osłony na szczycie muru obronnego. [przypis edytorski]
42. fortalicje (z łac.) — umocnienia, fortyfikacje. [przypis edytorski]
43. skonsternowany — zakłopotany. [przypis edytorski]
44. foliał (daw.) — księga o dużym formacie. [przypis edytorski]
45. preludium (muz.) — instrumentalny wstęp do dłuższego utworu muzycznego. [przypis edytorski]
46. idée fixe (fr.) — natrętnie powracająca myśl. [przypis edytorski]
47. arabeska — symetryczny, geometryczny ornament ze stylizowanych motywów roślinnych. [przypis edytorski]
48. spleen (z ang.) — poczucie smutku i beznadziejności życia. [przypis edytorski]
49. sarkać — wyrażać niezadowolenie, często w sposób nieuprzejmy. [przypis edytorski]
50. fular — cienka jedwabna chustka. [przypis edytorski]
51. oleander — wiecznie zielony krzew o skórzastych liściach. [przypis edytorski]
52. wici (daw.) — wezwanie na wojnę w formie gałązek (witek). [przypis edytorski]
53. cyrulik — fryzjer wykonujący również proste zabiegi medyczne. [przypis edytorski]
54. dystynkcja — tu: dystyngowane zachowanie. [przypis edytorski]
55. koncha — muszla. [przypis edytorski]
56. pilaster — dekoracyjny płaski filar połączony ze ścianą. [przypis edytorski]
57. ryzalit — wysunięta naprzód część fasady. [przypis edytorski]
58. framuga — rama, do której przymocowane jest okno lub skrzydło drzwi. [przypis edytorski]
59. woluta — ornament architektoniczny w formie zwoju lub spirali. [przypis edytorski]
60. archiwolta — dekoracyjny łuk oparty na małym gzymsie. [przypis edytorski]
61. odwach — posterunek. [przypis edytorski]
62. glosować — umieszczać notatki lub dopiski na marginesie. [przypis edytorski]
63. zlenić — zrzucić skórę. [przypis edytorski]
64. refleks — błysk światła a. odbicie. [przypis edytorski]
65. camera obscura — prototyp aparatu fotograficznego: światłoszczelna skrzynka z otworkiem, rzutująca obraz na jedną ze ścian. [przypis edytorski]
66. lak — brązowoczerwona substancja, używana dawniej do pieczętowania listów. [przypis edytorski]
67. amarant — czerwień o lekko fioletowym odcieniu. [przypis edytorski]
68. adekwat — odpowiednik. [przypis edytorski]
69. inkantat — właśc. inkantacja: zaśpiew, zaklęcie. [przypis edytorski]
70. Marsylianka — pieśń z czasów Rewolucji Francuskiej, która stała się hymnem Francji. [przypis edytorski]
71. elipsa — figura retoryczna polegająca na usunięciu ze zdania jakiegoś słowa. [przypis edytorski]
72. tużurek — długi, ciemny surdut z przełomu XIX i XX w. [przypis edytorski]
73. imitatywny (daw.) — naśladowczy. [przypis edytorski]
74. pod auspicjami — pod opieką, pod wpływem. [przypis edytorski]
75. antycypować — przewidywać, przeczuwać. [przypis edytorski]
76. cukry — dziś: cukierki, słodycze. [przypis edytorski]
77. guwernantka — prywatna, domowa nauczycielka. [przypis edytorski]
78. kontrapost — pozycja, w której ciężar ciała opiera się głównie na jednej nodze. [przypis edytorski]
79. gzygzak — dziś: zygzak. [przypis edytorski]
80. transcendentalny — wykraczający poza rzeczywistość poznawalną zmysłami. [przypis edytorski]
81. fosforescencja — świecenie w ciemności. [przypis edytorski]
82. Był to oczywisty plagiat popełniony na innym Józefie — nawiązanie do Biblii. [przypis edytorski]
83. ekspozycja — tu: naświetlenie. [przypis edytorski]
84. punktów ekwinokcjalny (z łac.) — punkt zrównania dnia z nocą. [przypis edytorski]
85. fatamorgana — złudzenie optyczne, polegające na przybliżaniu odległych widoków za sprawą warstw powietrza o różnej temperaturze. [przypis edytorski]
86. antrakt — przerwa między aktami spektaklu teatralnego. [przypis edytorski]
87. markownik (daw.) — klaser ze znaczkami. [przypis edytorski]
88. prowincyj — dziś popr. forma D.lm: prowincji. [przypis edytorski]
89. piędź — dawna miara długości. [przypis edytorski]
90. interwał — odległość, odstęp. [przypis edytorski]
91. adiutant — oficer pozostający do dyspozycji dowódcy. [przypis edytorski]
92. marka pocztowa — dziś: znaczek pocztowy. [przypis edytorski]
93. Franciszek Józef I (1830–1916) — cesarz cesarstwa austro-węgierskiego od 1848. [przypis edytorski]
94. rękojmia — gwarancja. [przypis edytorski]
95. węgieł — miejsce, gdzie mury stykają się pod kątem prostym. [przypis edytorski]
96. relatywizm — względność. [przypis edytorski]
97. filipika — żarliwa mowa oskarżycielska. [przypis edytorski]
98. prestidigitator — sztukmistrz, iluzjonista. [przypis edytorski]
99. wątka — dziś popr. forma D.lp: wątku. [przypis edytorski]
100. predestynowany — przeznaczony. [przypis edytorski]
101. recepcja — odbiór. [przypis edytorski]
102. refleks — odbicie. [przypis edytorski]
103. preliminować — wstępnie szacować dochody i wydatki. [przypis edytorski]
104. emblem a. emblemat — tu: znak. [przypis edytorski]
105. amarantowy — czerwony o lekko fioletowym odcieniu. [przypis edytorski]
106. ażurowy — dekorowany układem otworów. [przypis edytorski]
107. filigran — rodzaj ornamentu wykonanego z cienkich drucików. [przypis edytorski]
108. krochmal — mączka kartoflana gotowana w wodzie i stosowana do usztywniania tkanin. [przypis edytorski]
109. gędolić — dźwięczeć (por. daw. gędźba: muzyka). [przypis edytorski]
110. szlara — tu zapewne: coś przypominającego miękkie pióra (dosł.: pióra wokół oczu sowy). [przypis edytorski]
111. fular — tu: delikatny jedwab. [przypis edytorski]
112. wirydarz — ozdobny ogród. [przypis edytorski]
113. guwernantka — prywatna nauczycielka domowa. [przypis edytorski]
114. antynomia — sprzeczność. [przypis edytorski]
115. markownik — klaser ze znaczkami, wykonany przez odpowiednie zaginanie kartek zeszytu. [przypis edytorski]
116. supozycja — tymczasowe, niezweryfikowane założenie. [przypis edytorski]
117. zażegnięty (daw.) — zapalony. [przypis edytorski]
118. promenada — tu: przechadzka. [przypis edytorski]
119. arabeska — symetryczny, geometryczny ornament ze stylizowanych motywów roślinnych. [przypis edytorski]
120. wolant — falbana naszyta na sukienkę lub spódnicę. [przypis edytorski]
121. muślin — rodzaj półprzezroczystej tkaniny. [przypis edytorski]
122. batyst — cienka tkanina z bawełny lub z lnu. [przypis edytorski]
123. werniks — substancja na bazie żywicy, którą pokrywa się powierzchnię obrazów olejnych. [przypis edytorski]
124. kwarteronka — córka białego i mulatki. [przypis edytorski]
125. Don Juan — legendarny uwodziciel, bohater licznych oper i dramatów. [przypis edytorski]
126. kancona a. canzona — włoska pieśń wielogłosowa. [przypis edytorski]
127. alkierz (daw.) — sypialnia w bocznym pokoju. [przypis edytorski]
128. kir — czarna tkanina, symbol żałoby. [przypis edytorski]
129. rubież — granica. [przypis edytorski]
130. etymologia — pochodzenie wyrazu a. nauka badająca tę kwestię. [przypis edytorski]
131. Acheront (mit. gr.) — jedna z rzek podziemnego świata zmarłych. [przypis edytorski]
132. Orkus (mit. rzym.) — demon śmierci bądź rządzona przez niego kraina zmarłych. [przypis edytorski]
133. darń — warstwa gleby wraz z korzeniami roślin. [przypis edytorski]
134. fosforescencja — świecenie w ciemności. [przypis edytorski]
135. anamneza — przypominanie sobie tego, co wiedzieliśmy przed narodzinami. [przypis edytorski]
136. mierzwa — nawóz. [przypis edytorski]
137. kolumbarium — zbiorowy grobowiec z niszami na urny. [przypis edytorski]
138. osjaniczny — charakterystyczny dla klimatu Pieśni Osjana, poematu Jamesa Macphersona opublikowanego przezeń jako średniowieczny poemat celtycki. [przypis edytorski]
139. nibelungi — mityczne karły z germańskich podań, uwiecznione m.in. w twórczości operowej Richarda Wagnera. [przypis edytorski]
140. fabryki fabulistyczne — fabryki opowieści. [przypis edytorski]
141. farfarele — psotne, nieszkodliwe diabełki. [przypis edytorski]
142. bylina — rosyjska pieśń ludowa opiewająca losy bohatera. [przypis edytorski]
143. in partibus infidelium (łac.) — w krajach niewiernych. [przypis edytorski]
144. mlewo — zboże w trakcie mielenia. [przypis edytorski]
145. żarna — kamienie dawniej używane do mielenia zboża. [przypis edytorski]
146. intermitujący (z łac.) — przerywany. [przypis edytorski]
147. interwał — przerwa, odstęp. [przypis edytorski]
148. gzygzak — dziś popr.: zygzak. [przypis edytorski]
149. pagoda — buddyjska świątynia w firmie wieży, której każde piętro posiada wygięty dekoracyjny daszek. [przypis edytorski]
150. minaret — wieża przy meczecie, z której muzzein nawołuje do modlitwy. [przypis edytorski]
151. marka (daw.) — znaczek pocztowy. [przypis edytorski]
152. takielunek — olinowanie statku. [przypis edytorski]
153. rejów — dziś popr.: rej; reja — poziome drzewce, do którego umocowany jest żagiel. [przypis edytorski]
154. bras — lina, za której pomocą manipuluje się żaglami w płaszczyźnie poziomej. [przypis edytorski]
155. ekwatorialny — równikowy. [przypis edytorski]
156. monsun — wiatr sezonowo zmieniający kierunek, występujący u południowych i wschodnich wybrzeży Azji, w Zatoce Gwinejskiej i w Ameryce Środkowej. [przypis edytorski]
157. deklinować się — odmieniać się przez przypadki i liczby. [przypis edytorski]
158. śniady — opalony a. o naturalnie ciemnej karnacji. [przypis edytorski]
159. ingrediencja — składnik. [przypis edytorski]
160. akuratność — dokładność. [przypis edytorski]
161. asumpt — zachęta, powód. [przypis edytorski]
162. baczność — uważność ostrożność. [przypis edytorski]
163. nieskory (daw.) — tu: niechętny. [przypis edytorski]
164. meandryczny — kręty, ciągle zmieniający kierunek. [przypis edytorski]
165. majorat — majątek dziedziczony w ten sposób, że całość przechodzi na najstarszego syna. [przypis edytorski]
166. studium — tu: badanie, studiowanie. [przypis edytorski]
167. ekwipaż — luksusowy pojazd konny. [przypis edytorski]
168. story — zasłony. [przypis edytorski]
169. swada — łatwość i płynność w mówieniu. [przypis edytorski]
170. pleonazm — błędne wyrażenie składające się ze słów znaczących to samo. [przypis edytorski]
171. fryz — dekoracyjny pas pod gzymsem budynku. [przypis edytorski]
172. terasa — tu: płaski element wyniesiony ponad średnią wysokość budowli. [przypis edytorski]
173. rewerans (z fr.) — głęboki ukłon a. przesadna grzeczność. [przypis edytorski]
174. piędź — dawna miara długości. [przypis edytorski]
175. fatamorgana — złudzenie optyczne, polegające na przybliżaniu odległych widoków za sprawą warstw powietrza o różnej temperaturze. [przypis edytorski]
176. fertyczny — zwinny i ruchliwy. [przypis edytorski]
177. żachnąć się — wyrazić oburzenie a. niezadowolenie. [przypis edytorski]
178. Poe, Edgar Allan (1809–1849) — amer. poeta i prozaik, krytyk literacki; przedstawiciel romantyzmu. W swojej twórczości nie stronił od elementów fantastyki, makabry i horroru. [przypis edytorski]
179. szalej — roślina z trującymi kłączami, których spożycie powoduje halucynacje. [przypis edytorski]
180. rozkłócić — tu: rozmieszać. [przypis edytorski]
181. lato indiańskie — wczesna jesień. [przypis edytorski]
182. landara — duży, ciężki i niezgrabny pojazd konny. [przypis edytorski]
183. szlara — tu zapewne: coś przypominającego miękkie pióra (dosł.: pióra wokół oczu sowy). [przypis edytorski]
184. fular — cienki jedwab. [przypis edytorski]
185. tużurek — długi, ciemny surdut z przełomu XIX i XX w. [przypis edytorski]
186. demiurg — w niektórych systemach religijnych twórca świata, który nie jest jednak tożsamy z najwyższym bogiem. Ponieważ demiurg nie jest ani wszechwiedzący, ani wszechmocny a dokonany przez niego akt kreacji był aktem samowolnym, stworzony przez niego świat jest niedoskonały i pełen zła. [przypis edytorski]
187. Schönbrunn — pałac we Wiedniu, powstały na przełomie XVII i XVIII w., zaprojektowany przez Johanna Bernharda Fischera von Erlacha. [przypis edytorski]
188. cyrkuł (daw.) — posterunek policji. [przypis edytorski]
189. kreatura — tu: to, co stworzone. [przypis edytorski]
190. ck — cesarsko-królewski (skrót określający urzędy i instytucje Austro-Węgier). [przypis edytorski]
191. tabak-trafika (daw.) — sklep z wyrobami tytoniowymi. [przypis edytorski]
192. dykasteria — oddział sądu bądź urzędu. [przypis edytorski]
193. jowialny — pogodny, o nieco rubasznym poczuciu humoru. [przypis edytorski]
194. sfingować — upozorować, sfałszować. [przypis edytorski]
195. Napoleon III Bonaparte (1808–1873) — cesarz Francuzów w latach 1852-1870. [przypis edytorski]
196. agnat — krewny w linii męskiej. [przypis edytorski]
197. harap — krótki bicz, używany przeciw psom. [przypis edytorski]
198. koncedować (z łac.) — ustępować przed czymś. [przypis edytorski]
199. komtur — godność w zakonach rycerskich. [przypis edytorski]
200. panoptikum — wystawa osobliwości. [przypis edytorski]
201. anglez — rodzaj długiego surduta. [przypis edytorski]
202. zbyty (daw.) — pozbawiony. [przypis edytorski]
203. Dreyfus, Alfred (1859–1935) — oficer francuski, niesłusznie skazany za zdradę państwa w roku 1894, zrehabilitowany w 1906. [przypis edytorski]
204. Edison, Thomas Alva (1847–1931) — amerykański wynalazca, opatentował m. in. żarówkę elektryczną (1879). [przypis edytorski]
205. Luccheni, Luigi (1873–1910) — włoski anarchista, morderca cesarzowej austriackiej Elżbiety (10 września 1898). [przypis edytorski]
206. in flagranti (łac.) — na gorącym uczynku. [przypis edytorski]
207. idée fixe (fr.) — powracająca, natrętna myśl. [przypis edytorski]
208. plastron — szeroki krawat noszony do fraka bądź skórzany napierśnik do nauki szermierki. [przypis edytorski]
209. prostracja — głębokie wyczerpanie nerwowe. [przypis edytorski]
210. agnat — krewny w linii męskiej. [przypis edytorski]
211. wykoncypować — wymyślić. [przypis edytorski]
212. megalomania — mania wielkości. [przypis edytorski]
213. morganatyczny — funkcjonujący w małżeństwie zawartym przez członka rodziny królewskiej z osobą niższego stanu, która wraz z dziećmi nie dziedziczy majątku ani uprawnień do tronu. [przypis edytorski]
214. bałamucić (daw.) — wprowadzać w błąd. [przypis edytorski]
215. wirydarz — ozdobny ogród. [przypis edytorski]
216. barometryczny — tu: dotyczący ciśnienia atmosferycznego. [przypis edytorski]
217. Barnum, Phineas Taylor (1810–1891) — amerykański przedsiębiorca cyrkowy. [przypis edytorski]
218. opatrzyć (daw.) — tu: przygotować. [przypis edytorski]
219. konsternacja — zakłopotanie. [przypis edytorski]
220. influencja (z łac.) — wpływ. [przypis edytorski]
221. herbariusz — zielnik. [przypis edytorski]
222. deliberacja — rozważanie. [przypis edytorski]
223. drog — (z ang. drug) narkotyk. [przypis edytorski]
224. krępy — niski i mocno zbudowany. [przypis edytorski]
225. drapować — dosł. układać tkaninę w dekoracyjne fałdy, przen. uwznioślać a. ubierać. [przypis edytorski]
226. kurara — trucizna używana do zatruwania strzał. [przypis edytorski]
227. zdetonowany — pozbawiony pewności siebie. [przypis edytorski]
228. transcendentalny — wykraczający poza rzeczywistość poznawalną za pomocą zmysłów. [przypis edytorski]
229. farfarele — psotne, nieszkodliwe diabełki. [przypis edytorski]
230. monogram — ozdobny znak wykorzystujący kształty liter. [przypis edytorski]
231. arabeska — symetryczny, geometryczny ornament ze stylizowanych motywów roślinnych. [przypis edytorski]
232. karbonariusz — osoba należąca do XIX-wiecznego tajnego ruchu politycznego, sprzeciwiającego się absolutyzmowi. [przypis edytorski]
233. ozon — gaz złożony z trójatomowych cząsteczek tlenu, powstających pod wpływem wyładowań elektrycznych (np. piorunów), charakteryzuje się orzeźwiającym zapachem i ma własności dezynfekujące. [przypis edytorski]
234. miarkować się (daw.) — hamować się, ograniczać. [przypis edytorski]
235. pro (łac.) — za. [przypis edytorski]
236. contra (łac.) — przeciw. [przypis edytorski]
237. kontrsygnatura — kontrasygnata, drugi podpis wymagany na dokumencie. [przypis edytorski]
238. regent — osoba sprawująca władzę podczas niepełnoletności bądź choroby prawowitego władcy. [przypis edytorski]
239. parów — wąwóz. [przypis edytorski]
240. amfilada — ciąg pomieszczeń z drzwiami ustawionymi na jednej osi. [przypis edytorski]
241. skwapliwy — chętny, ostentacyjnie okazujący gotowość. [przypis edytorski]
242. Dreyfus, Alfred (1859–1935) — oficer francuski, niesłusznie skazany za zdradę państwa w roku 1894, zrehabilitowany w 1906. [przypis edytorski]
243. Garibaldi, Giuseppe (1807–1882) — rewolucjonista włoski, przywódca walk o niepodległość i zjednoczenie Włoch. [przypis edytorski]
244. Bismarck (1815–1898) — kanclerz Rzeszy Niemieckiej, przywódca obszarników pruskich, dokonał zjednoczenia Niemiec (1871); zwalczał ruch socjalistyczny; prowadził politykę antypolską. [przypis edytorski]
245. Wiktor Emanuel I (1759–1824) — król Sardynii, abdykował w 1821 na rzecz młodszego brata, Karola Feliksa. [przypis edytorski]
246. Gambetta, Leon (1838–1882) — wybitny polityk francuski; należał do umiarkowanego skrzydła partii republikańskiej; proklamował w r. 1870 republikę. [przypis edytorski]
247. Mazzini, Giuseppe (1805–1872) — rewolucjonista włoski, przywódca demokratycznej organizacji Młode Włochy, walczącej o niepodległość i zjednoczenie Włoch. [przypis edytorski]
248. anamneza — przypominanie sobie tego, co wiedzieliśmy przed narodzinami. [przypis edytorski]
249. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
250. predestynowany — przeznaczony. [przypis edytorski]
251. kohorta — tu ogólnie: oddział. [przypis edytorski]
252. majordomus — przełożony nad służbą. [przypis edytorski]
253. stępa — określenie powolnego, regularnego chodu końskiego. [przypis edytorski]
254. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]
255. ignorabimus (łac.) — nie będziemy wiedzieli. [przypis edytorski]
256. feldjeger — żołnierz austro-węgierskiej formacji strzelców. [przypis edytorski]
257. matriarchat — władza kobiet, zwł. w obrębie rodziny. [przypis edytorski]
258. wegetatywnie — tu: w sposób typowy dla roślin. [przypis edytorski]
259. mamka — kobieta karmiąca piersią nie swoje dziecko. [przypis edytorski]
260. sankcja — tu: uprawnienie. [przypis edytorski]
261. gynokracja (z gr.) — władza kobiet. [przypis edytorski]
262. fular — jedwabna chustka na szyję, noszona zamiast krawata. [przypis edytorski]
263. westybul — reprezentacyjny przedpokój. [przypis edytorski]
264. Asta Nielsen (1881–1972) — duńska gwiazda kina niemego. [przypis edytorski]
265. laguna — płytka zatoka odcięta od otwartego morza. [przypis edytorski]
266. epolety — sukienne naramienniki, element munduru wojskowego. [przypis edytorski]
267. pająk — rozgałęziony żyrandol. [przypis edytorski]
268. portiera — zasłona z grubego materiału, umieszczana przy drzwiach. [przypis edytorski]
269. firmament — sklepienie niebieskie, niebo, zwł. rozgwieżdżone. [przypis edytorski]
270. fluid — energia psychiczna. [przypis edytorski]
271. nyża (daw.) — nisza, wgłębienie. [przypis edytorski]
272. Proteusz (mit. gr.) — syn Posejdona, posiadający zdolność przybierania różnych kształtów. [przypis edytorski]
273. framuga — rama, do której umocowane jest okno bądź skrzydło drzwi. [przypis edytorski]
274. idylla — sielanka. [przypis edytorski]
275. apohelium — najbardziej oddalony od słońca punkt orbity. [przypis edytorski]
276. Nadir — kierunek sfery niebieskiej przeciwległy do zenitu. [przypis edytorski]
277. Orkus (mit. rzym.) — demon śmierci a. kraina umarłych. [przypis edytorski]
278. dzieża — drewniane naczynie do wyrabiania ciasta. [przypis edytorski]
279. ceber — drewniane wiadro. [przypis edytorski]
280. landara — ciężka kareta podróżna bądź ogólnie: niezgrabny pojazd. [przypis edytorski]
281. alkowa (daw.) — pokój sypialny. [przypis edytorski]
282. myto — opłata za przejazd bądź za przewóz towarów. [przypis edytorski]
283. nirwana — w buddyzmie stan wyzwolenia się z cyklu narodzin i śmierci (reinkarnacji), wyzwalający duszę od cierpienia; przen. nicość, zatracenie. [przypis edytorski]
284. abrewiatura — skrót, zwł. w dawnym piśmie odręcznym. [przypis edytorski]
285. protagonista — główny aktor, przen.: człowiek, którego działanie jest w danej sprawie najważniejsze. [przypis edytorski]
286. supozycja — tymczasowe założenie. [przypis edytorski]
287. gzygzak — dziś popr.: zygzak. [przypis edytorski]
288. subiekt (daw.) — sprzedawca w sklepie. [przypis edytorski]
289. kiras — właśc. kirys, pancerz osłaniający korpus. [przypis edytorski]
290. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy, tu ogólnie: pancerz. [przypis edytorski]
291. pretoriański — charakterystyczny dla pretorian, tj. dla straży przybocznej cesarzy rzymskich. [przypis edytorski]
292. swada — łatwość i płynność mówienia. [przypis edytorski]
293. pompier — strażak obsługujący pompę. [przypis edytorski]
294. impertynencja — nieuprzejmość. [przypis edytorski]
295. mizdrzyć się — przymilać się do kogoś w denerwujący sposób. [przypis edytorski]
296. wikt — wyżywienie. [przypis edytorski]
297. tercjanowa (daw.) — woźna. [przypis edytorski]
298. fluid — tajemnicza substancja bądź energia psychiczna. [przypis edytorski]
299. stauropigia (z gr.) — użycie niejasne; w Kościele wschodnim klasztor stauopigialny podlegał bezpośrednio patriarsze, z pominięciem innych przełożonych. [przypis edytorski]
300. iluminacja — rzęsiste, świąteczne oświetlenie. [przypis edytorski]
301. galanteria — uprzejme i wyrafinowane zachowanie. [przypis edytorski]
302. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]
303. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne a. niemożliwe. [przypis edytorski]
304. Hannibal, Hannibal ante portas (łac.) — Hannibal, Hannibal u bram. [przypis edytorski]
305. zdun — rzemieślnik stawiający i naprawiający piece. [przypis edytorski]
306. miazmaty (daw.) — wyziewy rozkładającej się materii organicznej. [przypis edytorski]
307. delirium — zaburzenia świadomości połączone z halucynacjami. [przypis edytorski]
308. armada (daw.) — flota wojenna. [przypis edytorski]
309. butwieć — rozkładać się wskutek oddziaływania powietrza i wilgoci. [przypis edytorski]
310. werniks — substancja na bazie żywicy, którą pokrywa się powierzchnię obrazu. [przypis edytorski]
311. kawalkada — poruszająca się razem grupa jeźdźców. [przypis edytorski]
312. smagły — ciemny, o oliwkowym odcieniu (zazw. o skórze, twarzy itp). [przypis edytorski]
313. arlekin — postać sprytnego, zakochanego sługi z komedii dell’arte. [przypis edytorski]
314. akant — roślina ozdobna. [przypis edytorski]
315. baissa — bessa, spadek wartości akcji. [przypis edytorski]
316. kuglarstwo — sztuczka. [przypis edytorski]
317. arangement (z fr.) — układ, sposób zaaranżowania. [przypis edytorski]
318. fatamorgana — złudzenie optyczne, polegające na przybliżaniu odległych widoków za sprawą różnych współczynników załamania światła w warstwach powietrza o różnej temperaturze. [przypis edytorski]
319. prospekt — tu: widok, perspektywa. [przypis edytorski]
320. bezhołowie (reg.) — dezorganizacja. [przypis edytorski]
321. palimpsest — papirus, którego zawartość starto, by nadpisać nową. [przypis edytorski]
322. confetti — kolorowe kawałki papieru, którymi obsypują się uczestnicy balu. [przypis edytorski]
323. story — zasłony. [przypis edytorski]
324. smagły — (o cerze, skórze) ciemny, oliwkowy. [przypis edytorski]
325. zniwelowany — tu: wyrównany. [przypis edytorski]
326. sztukateria — ornamenty na ścianach lub na sklepieniu wykonane z gipsu bądź stiuku. [przypis edytorski]
327. framuga — rama, do której przymocowane jest okno lub skrzydło drzwi. [przypis edytorski]
328. piędź — dawna miara długości. [przypis edytorski]
329. niezróżniczkowana — dziś popr.: niezróżnicowana. [przypis edytorski]
330. szewiot — rodzaj tkaniny wełnianej. [przypis edytorski]
331. kort — ciężka tkanina wełniana. [przypis edytorski]
332. kadłub — ciało, tułów. [przypis edytorski]
333. ordynek (daw.) — szyk, porządek. [przypis edytorski]
334. subiekt (daw.) — sprzedawca w sklepie. [przypis edytorski]
335. płochy — lekkomyślny. [przypis edytorski]
336. gruntować — tu: zgłębiać. [przypis edytorski]
337. rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
338. cugle — wodze. [przypis edytorski]
339. kupiec bławatny (daw.) — kupiec handlujący tkaninami. [przypis edytorski]
340. umizgi (daw.) — zaloty. [przypis edytorski]
341. replika — tu: odpowiedź. [przypis edytorski]
342. szpalety — drewniana boazeria wokół drzwi. [przypis edytorski]
343. gzygzak — dziś popr.: zygzak. [przypis edytorski]
344. diarea (daw.) — biegunka. [przypis edytorski]
345. apretura — substancja, którą nasycane są tkaniny na ostatnim etapie obróbki. [przypis edytorski]
346. postaw (daw.) — jednostka miary tkanin. [przypis edytorski]
347. timbre a. tembr — barwa głosu. [przypis edytorski]
348. spieka — dziś: spiekota. [przypis edytorski]
349. derywat — pochodna. [przypis edytorski]
350. chlorofil — substancja odpowiedzialna za proces fotosyntezy, nadająca liściom zieloną barwę. [przypis edytorski]
351. zażec (daw.) — zapalić. [przypis edytorski]
352. pleonazm — błędne wyrażenie składające się ze słów oznaczających to samo. [przypis edytorski]
353. imaginować — wyobrażać sobie. [przypis edytorski]
354. bufanada — pozowanie, przechwałki. [przypis edytorski]
355. indagacja — dopytywanie się, wypytywanie. [przypis edytorski]
356. skonsterowany — zakłopotany. [przypis edytorski]
357. blamaż — kompromitacja. [przypis edytorski]
358. cum grano salis (łac.) — z ziarenkiem soli, przen.: z ironią i dystansem. [przypis edytorski]
359. aberracja — odchylenie od normy. [przypis edytorski]
360. kanikularny (daw.) — wakacyjny, letni. [przypis edytorski]
361. rubież — granica. [przypis edytorski]
362. meta — tu: kres, koniec. [przypis edytorski]
363. replikować — odpowiadać. [przypis edytorski]
364. markiza — składany daszek nad oknem lub drzwiami. [przypis edytorski]
365. umbra (daw.) — abażur. [przypis edytorski]
366. descendencja (z łac.) — pochodzenie. [przypis edytorski]
367. tyrada — gniewny lub patetyczny monolog. [przypis edytorski]
368. dyferencjalna analiza — analiza zwracająca uwagę na różnice. [przypis edytorski]
369. sofistyczny — tu: oparty na fałszywej argumentacji. [przypis edytorski]
370. parol — słowo. [przypis edytorski]
371. augur — wróżbita w starożytnym Rzymie. [przypis edytorski]
372. birbantka — pijatyka. [przypis edytorski]
373. kuplet — zwrotka piosenki satyrycznej. [przypis edytorski]
374. kataleptyczny — patologicznie odrętwiały. [przypis edytorski]
375. kulisowo — o kompozycji malarskiej: w taki sposób, że bliższe plany zasłaniają dalsze. [przypis edytorski]
376. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]
377. abnegacja — brak troski o swój wygląd lub swoje korzyści. [przypis edytorski]
378. loggia — rodzaj krytego balkonu bądź pomieszczenia, w którym jedna z zewnętrznych ścian została zastąpiona przez rząd arkad. [przypis edytorski]
379. framuga — obramowanie, do którego przymocowane jest okno bądź skrzydło drzwi. [przypis edytorski]
380. oskoma (daw.) — ochota, apetyt. [przypis edytorski]
381. kocz — rodzaj czterokołowego powozu konnego, często na resorach. [przypis edytorski]
382. interwał — odstęp, odległość. [przypis edytorski]
383. facit (łac.) — dosł: czyni. [przypis edytorski]
384. filet de boeuf (fr.) — filet wołowy. [przypis edytorski]
385. diarea (z łac.) — biegunka. [przypis edytorski]
386. solenny — poważny, uroczysty. [przypis edytorski]
387. kir — czarny materiał, symbolizujący żałobę. [przypis edytorski]
388. nokturn — utwór muzyczny, poetycki bądź malarski oparty na motywie nocy. [przypis edytorski]
389. oficyna — boczne skrzydło budynku, zwykle przeznaczone na pomieszczenia gospodarcze. [przypis edytorski]
390. surogat (daw.) — namiastka. [przypis edytorski]
391. zawisły (daw.) — zależny. [przypis edytorski]
392. consensus omnium (łac.) — zgoda wszystkich. [przypis edytorski]
393. subiekt (daw.) — sprzedawca w sklepie. [przypis edytorski]
394. kontuar — lada sklepowa; tu: pomieszczenie na zapleczu. [przypis edytorski]
395. refraktor — teleskop skupiający światło z pomocą jednej lub wielu soczewek. [przypis edytorski]
396. na stojączkę — dziś popr.: na stojąco. [przypis edytorski]
397. kardynalny — główny, zasadniczy. [przypis edytorski]
398. niuansa — dziś popr.: niuans. [przypis edytorski]
399. afektacja — przesada w zachowaniu, zwł. w wyrażaniu uczuć. [przypis edytorski]
400. wylewny — okazujący uczucia w wyrazisty sposób. [przypis edytorski]
401. ukontentowanie — zadowolenie. [przypis edytorski]
402. Ganimedes (mit. gr.) — piękny młodzieniec, ukochany przez Zeusa i wzięty przez niego na Olimp jako podczaszy bogów. [przypis edytorski]
403. animować (daw.) — ożywiać (por. też współczesne określenie „animator”). [przypis edytorski]
404. sjesta — poobiednia drzemka. [przypis edytorski]
405. inkongruencja — niezgodność. [przypis edytorski]
406. prawidło — zasada, reguła. [przypis edytorski]
407. idée fixe (fr.) — powracająca, natrętna myśl. [przypis edytorski]
408. antycypacja — oczekiwanie, zapowiedź przyszłych wydarzeń. [przypis edytorski]
409. poręka — gwarancja. [przypis edytorski]
410. eksplikować (daw.) — wyjaśniać. [przypis edytorski]
411. skwapliwie (daw.) — chętnie. [przypis edytorski]
412. wegetacja — tu: roślinność. [przypis edytorski]
413. respiracja (z łac.) — oddychanie. [przypis edytorski]
414. czynność (daw.) — aktywność. [przypis edytorski]
415. subiekt (daw.) — sprzedawca w sklepie. [przypis edytorski]
416. konwulsje — gwałtowne ruchy całego ciała. [przypis edytorski]
417. konsternacja — zmieszanie, zakłopotanie, zagubienie. [przypis edytorski]
418. jaszczyk a. jaszcz — wóz przystosowany do transportu amunicji artyleryjskiej. [przypis edytorski]
419. asfodel — śródziemnomorska roślina ozdobna. [przypis edytorski]
420. awersja — niechęć. [przypis edytorski]
421. miarkować (daw.) — zauważać, orientować się. [przypis edytorski]
422. fibry (z łac.) — włókna. [przypis edytorski]
423. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
424. incognito — nie ujawniając tożsamości. [przypis edytorski]
425. tużurek (daw.) — rodzaj dwurzędowego surduta, popularny na przełomie XIX i XX w. [przypis edytorski]
426. rezonans — tu: reakcja. [przypis edytorski]
427. interlokutor (daw., z łac.) — rozmówca. [przypis edytorski]
428. minorowy — tu: smutny. [przypis edytorski]
429. pro forma (łac.) — dla formalności, dla zachowania pozorów. [przypis edytorski]
430. cezura — przerwa. [przypis edytorski]
431. tumult — zgiełk, zamieszanie. [przypis edytorski]
432. niezróżniczkowany — dziś popr.: niezróżnicowany. [przypis edytorski]
433. z dystynkcją — w sposób dystyngowany. [przypis edytorski]
434. fizjonomia (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
435. antycypować — przewidywać, zapowiadać. [przypis edytorski]
436. bonwiwant (z fr. bon vivant) — osoba umiejąca używać życia i cieszyć się nim. [przypis edytorski]
437. filozof perypatetyczny a. perypatetyk — uczeń Arystotelesa (określenie pochodzi od tradycji, wedle której Arystoteles zwykł wykładać, przechadzając się). [przypis edytorski]
438. frywolny — wesoły, o lekkim zabarwieniu erotycznym. [przypis edytorski]
439. zderanżowany (z fr.) — w nieładzie. [przypis edytorski]
440. przytomny — tu: świadomy. [przypis edytorski]
441. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]
442. alkierz (daw.) — mały, boczny pokój. [przypis edytorski]
443. krogulczy — przypominający dziób drapieżnego ptaka. [przypis edytorski]
444. lęgowisko — przypuszczalnie powinno być: legowisko. [przypis edytorski]
445. gobelin — dekoracyjna tkanina przypominająca dzieło malarskie. [przypis edytorski]
446. tyrada — patetyczny bądź gniewny monolog. [przypis edytorski]
447. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]
448. dymensja (daw.) — wymiar. [przypis edytorski]
449. tangować (z łac.) — dotykać. [przypis edytorski]
450. istmus — przesmyk, wąski pas lądu między dwoma morzami. [przypis edytorski]
451. indygnacja — oburzenie. [przypis edytorski]
452. nieukontentowanie — niezadowolenie. [przypis edytorski]
453. absolucja (z łac.) — rozgrzeszenie. [przypis edytorski]
454. refugium (z łac.) — schronienie, miejsce ucieczki. [przypis edytorski]
455. skonsternowany — zakłopotany. [przypis edytorski]
456. atoli (daw.) — jednak. [przypis edytorski]
457. ozon — trójatomowe cząsteczki tlenu, powstające np. na skutek wyładowań elektrycznych w czasie burzy, mają charakterystyczny orzeźwiający zapach. [przypis edytorski]
458. korpulencja (daw.) — otyłość. [przypis edytorski]
459. anons (daw.) — ogłoszenie. [przypis edytorski]
460. karło (daw.) — rodzaj fotela o krzyżujących się nogach. [przypis edytorski]
461. alkierz (daw.) — mały, boczny pokój. [przypis edytorski]
462. umbra (daw.) — abażur. [przypis edytorski]
463. mamka — kobieta karmiąca piersią nie swoje dziecko. [przypis edytorski]
464. zmóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]
465. subiekt (daw.) — sprzedawca w sklepie. [przypis edytorski]
466. lupanar (daw.) — dom publiczny. [przypis edytorski]
467. fizjonomia (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
468. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
469. samopas (daw.) — sam jeden. [przypis edytorski]
470. gzygzak — dziś popr.: zygzak. [przypis edytorski]
471. inherentny — nierozłączny z czymś, przynależny do czegoś. [przypis edytorski]
472. koncesja — ustępstwo. [przypis edytorski]
473. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]
474. rubaszność — bezpośredniość, bezceremonialność w sposobie bycia. [przypis edytorski]
475. oględność — ostrożność i delikatność w zachowaniu. [przypis edytorski]
476. sybarycki — świadczący o rozmiłowaniu w radościach życia. [przypis edytorski]
477. mankament — defekt, wada. [przypis edytorski]
478. skwapliwy (daw.) — szybki a. chętny. [przypis edytorski]
479. wyogromniać — wyolbrzymiać. [przypis edytorski]
480. drapowanie — dosł. układać tkaninę w dekoracyjne fałdy, przen. uwznioślać. [przypis edytorski]
481. indyferentyzm — obojętność. [przypis edytorski]
482. dymensja (z łac.) — wymiar. [przypis edytorski]
483. ściana ogniowa — mur mający zapobiec rozprzestrzenianiu się pożaru. [przypis edytorski]
484. inkasent — osoba pobierająca opłaty. [przypis edytorski]
485. przystoi (daw.) — wypada, jest właściwe. [przypis edytorski]
486. konfuzja (daw.) — zagubienie, zakłopotanie. [przypis edytorski]
487. registratura — dziś popr.: rejestr. [przypis edytorski]
488. płowy — szarożółty. [przypis edytorski]
489. sąg — stos drewna. [przypis edytorski]
490. egzaltacja — przesadne wyrażanie uczuć. [przypis edytorski]
491. czerstwy — zdrowy i silny. [przypis edytorski]
492. lineał (daw.) — linijka. [przypis edytorski]
493. musztrujący — tu: surowo krytykujący a. sprawdzający. [przypis edytorski]
494. tumult — zgiełk, zamieszanie. [przypis edytorski]
495. mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]
496. tykać — zwracać się przez „ty”. [przypis edytorski]
497. impetyczny — gwałtowny. [przypis edytorski]
498. savoir-vivre (z fr.) — dobre wychowanie. [przypis edytorski]
499. mir — szacunek. [przypis edytorski]
500. grynszpan — zielony nalot na miedzi pojawiający się pod wpływem oddziaływania warunków atmosferycznych. [przypis edytorski]
501. Alea iacta est (łac.) — kości zostały rzucone (zwrot przysłowiowy, oznaczający decyzję, której nie da się cofnąć). [przypis edytorski]
502. hospitant — osoba przeprowadzająca hospitację. [przypis edytorski]
503. repetent — osoba powtarzająca klasę. [przypis edytorski]
504. tabula rasa (łac.) — czysta tabliczka, symbol niewiedzy bądź braku założeń na dany temat. [przypis edytorski]
505. w chowankę — dziś: w chowanego. [przypis edytorski]
506. framuga — rama, do której przymocowane jest okno lub skrzydło drzwi. [przypis edytorski]
507. deklinacja — odmiana przez przypadki i liczby. [przypis edytorski]
508. megalomania — mania wielkości. [przypis edytorski]
509. przytroczyć — przymocować z pomocą rzemieni a. sznurków. [przypis edytorski]
510. arkan — sznur zakończony pętlą, służący do chwytania zwierząt. [przypis edytorski]
511. etażerka — mebel składający się z kilku otwartych półek. [przypis edytorski]
512. en face (fr.) — z przodu (z twarzą zwróconą w stronę patrzącego). [przypis edytorski]
513. wertować — przeglądać książkę, przewracając kartki. [przypis edytorski]
514. spełzły — wyblakły. [przypis edytorski]
515. zetlały — rozpadający się ze starości. [przypis edytorski]
516. rek — drążek do ćwiczeń. [przypis edytorski]
517. salto mortale (z wł.) — ryzykowny skok z dużej wysokości, w trakcie którego koziołkuje się w powietrzu. [przypis edytorski]
518. zainsynuować — wmówić. [przypis edytorski]
519. zaprażka — zasmażka. [przypis edytorski]
520. kopiał — książka lub zeszyt, do którego przez kalkę wpisuje się kopie dokumentów. [przypis edytorski]
521. fizjonomia (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
522. arabeska — symetryczny, geometryczny ornament ze stylizowanych motywów roślinnych. [przypis edytorski]
523. trylobit — małe, prehistoryczne zwierzę morskie. [przypis edytorski]
524. błam — pęk zszytych futer zwierzęcych. [przypis edytorski]
525. ruja — okres wzmożonego pobudzenia seksualnego u samicy ssaka (np. kota). [przypis edytorski]
526. skonsternowany — zakłopotany. [przypis edytorski]
527. zapoznać — zapomnieć, tu: nie zauważyć. [przypis edytorski]
528. armatura — tu konstrukcja podtrzymująca a. podpierająca coś. [przypis edytorski]
529. recypować (z łac.) — postrzegać. [przypis edytorski]
530. omieszkać — zaniedbać jakiegoś działania, zrezygnować z czegoś. [przypis edytorski]
531. in continuo (łac.) — ciągle. [przypis edytorski]
532. zdetonowany (daw.) — pozbawiony pewności siebie. [przypis edytorski]
533. między Scyllą a Charybdą (mit. gr.) — wobec konieczności wyboru między dwoma złymi alternatywami (dosł. mowa o potworach morskich, między którymi przepływał Odyseusz). [przypis edytorski]
534. ex post (łac.) — po fakcie. [przypis edytorski]