Pieśń VIII

(Wieczór w dolinie książęcej. Trzy gwiazdy. Wąż. Malaspina.)

Była godzina, w której żeglarzowi

Tęsknota serca pamięć dnia odnowi⁶⁴⁶,

Gdy do przyjaciół mówi: Bądźcie zdrowi!

Godzina, w której oko łzy nie wstrzyma,

Płynącej z duszy nowego pielgrzyma,

Gdy dzwon wieczorny słyszy niespodzianie

Smutnie dzwoniący jak na dnia skonanie:

Gdy ja na śpiewy mało dając ucha,

Spostrzegłem w tłumie stojącego ducha,

Co dłonią błagał tłum o posłuchanie.

Duch złożył, podniósł w górę ręce obie,

Patrzając na wschód, jak gdyby w tej dobie

Mówił do Boga: Tyś mój Pan na niebie!

Te lucis ante, z jego ust pieśń brzmiała⁶⁴⁷

Pobożnie, taką słodką nutą wiała,

Że myślą, duszą wyszedłem sam z siebie.

Za nim tłum duchów całym chórem nucił

Ten hymn i oczy na gwiazdy wywrócił.

Tu, czytelniku, utkwij w prawdę oczy,

Zasłona lekka, przejrzysz w jej przeźroczy⁶⁴⁸.

Widziałem potem, ta duchów gromada,

Myślą w pobożnym tonąc rozmyślaniu,

Patrzała w niebo; jak w oczekiwaniu

Stała milcząca, pokorna i blada.

A potem z góry do skalnych rozdołów,

Dwóch zstępujących widziałem aniołów,

Z dwoma mieczami, jak z ognia kowane,

Tak płomieniste, lecz ostrza złamane.

Jak liście w pączkach ich szaty zielone,

Zielonym pierzem ich skrzydeł wzruszone

Spływając z tyłu igrały z wiatrami.

Jeden z nich stanął blisko ponad nami,

A drugi zstąpił na brzeg przeciwległy.

Tak stał tłum duchów między aniołami.

Oczy włos jasny ich łatwo postrzegły,

Lecz po ich twarzy zbłądziło spojrzenie,

Jak siła słabnie przez swe natężenie.

«Z Maryi kręgu,» rzekł Sordello, «oni

Przychodzą trzymać straż wkoło tej błoni

Od węża, który ma przyjść w okamgnieniu».

Ja nic nie wiedząc, jaką przyjdzie drogą,

Spojrzałem za się i skolały⁶⁴⁹ trwogą

Na mistrza wiernym wsparłem się ramieniu.

Znów rzekł Sordello: «Gdzie są duchy owe,

Zejdźmy i z nimi zawiążem rozmowę;

Tu ciebie widzieć będzie im przyjemnie».

Zstąpiłem na dół trzy kroki, zda mi się,

Gdy wtem duch jeden wpatrywał się we mnie,

Snadź⁶⁵⁰ chciał mię poznać po twarzy zarysie.

Już tam powietrze tonęło w swym ciemnie,

Lecz jeszcze między jego a mym okiem,

Dość przyświecało wątpliwym półzmrokiem.

I cień szedł do mnie, ja szedłem do cienia:

«Miło mi, Nino⁶⁵¹! nie w grzeszników rzędzie,

Witać tu ciebie, tak zacnego sędzię!»

Gdyśmy skończyli czułe pozdrowienia,

On pytał: «Czy już czas upłynął długi,

Jak tu przybyłeś przez dalekie wody?»

— «Zaiste, szedłem przez smutne przechody,

Nim pod tą górą stanąłem o świcie.

Choć w sobie noszę jeszcze pierwsze życie,

Nabywam drugie wędrując tą drogą».

On i Sordello, ledwom odpowiedział,

W tył się cofnęli jak rażeni trwogą.

Jeden do mistrza zwrócił się, a drugi

Do ducha, który w głębi groty siedział.

«Chodź, patrz, Konradzie!» wołał, «co za dziwo!

Patrz, co Bóg zdziałał przez łaskę prawdziwą».

Potem rzekł do mnie: «Przez wdzięczność szczególną,

Coś winien Temu, który w tajemnicę

Tak dobrze ukrył swą arcykrynicę,

Że nam wprost do niej dojść samym nie wolno!

Gdy nazad morze przepłyniesz olbrzymie,

Powiedz mej córce, Joannie na imię,

Niechaj w tym miejscu za mną się przyczyni,

Gdzie wysłuchani są wszyscy niewinni⁶⁵².

Wątpię, jej matka czy jeszcze mnie kocha,

Wdowią zasłonę już zrzuciła płocha⁶⁵³.

Przez nią wiem, ile kobiece kochanie

Trwać może, jeśli wzrok i dotykanie

Żaru jej uczuć często nie poddyma.

Znany herbowy wąż w Medyjolanie⁶⁵⁴

Czy jej nagrobne okrasi marmury

Świetniej niżeli mój kogut z Gallury?»

Kiedy to mówił, czytałem oczyma

Prawą żarliwość z całej jego twarzy,

Co na dnie serca, miarkując się, żarzy.

Gdy wzrok mych oczu pod gwiazdy się wznosi.

Tam gdzie leniwiej po niebie się wloką,

Jak części koła najbliższe od osi.

Wódz mówił: «Co ty widzisz tam wysoko?»

A ja: «Poglądam na trzy światła spore,

Od których w ogniu cały biegun gore⁶⁵⁵».

Mistrz: «Cztery gwiazdy, coś widział dziś rano,

Zstąpiły niżej, jak idzie ich droga,

A te trzy weszły w kolej im wskazaną».

Sordello mistrza za rękę pociągnął,

Mówiąc: «Czy widzisz tam naszego wroga?»

I wskazujący doń palec wyciągnął.

W ujściu doliny jest małe wydroże,

Jak otwór w starym i nadgniłym drzewie

Na skroś otwarty, tam leżał wąż, może

Ten sam, co podał gorzki owoc Ewie.

I zły gad pełznął trawami, kwiatami,

Czasem na grzbiet swój błyszczący łuskami

Zawracał głowę, liżąc się jak zwierze,

Gdy chce językiem lizać swe pacierze.

Stojąc wylękły i prawie bez duchu,

Nie mogłem widzieć, a dziś nie wyrażę,

Jak się ruszyły te niebieskie straże.

Lot ich odgadłszy po powietrza ruchu,

Gdy w nim szumiało ich zielone pierze,

Wąż uciekł w jamę, aniołowie potem

Na miejsce równym spuścili się lotem.

Cień, co się zbliżył do sędziego Nina⁶⁵⁶,

Wciąż patrząc na mnie, tak mówić zaczyna:

«Pochodnia, co tu przyświeca twej doli⁶⁵⁷,

Niech tyle wosku znajdzie w twojej woli,

Ile go tobie do światła potrzeba,

Wejść na tę górę, z tej góry do nieba.

Udziel mi, jeśli masz jakie nowiny

Znad Magry, byłem panem tej krainy,

Nazwisko moje Konrad Malaspina.

Kochałem krewnych bez ziemskiej zawiści,

Czułą miłością, która się tu czyści».

— «Kraj twój,» odrzekłem, «obcy dla mej stopy,

Lecz któż nie słyszał o nim śród Europy?

Sława, przez którą dom się twój podnosi,

Rozgłasza panów i ziemię ich głosi,

Że kto tam nie był, już ją poznał z wieści:

Klnę się, jak pragnę wejść na wierzch tej góry,

Ród twój nie zbacza od dziedzicznej cześci⁶⁵⁸,

Tej sławy, jaką winni twe naddziady

Hojnej kieszeni, hartowi swej szpady.

Taką moc nałóg ma dobrej natury,

Kiedy wódz świata złe daje przykłady,

Którymi ludzie obłąkać się mogą,

On idzie prosto i gardzi złą drogą».

A on: «Idź teraz, wprzód nim słońce z drogi

Siedm razy zejdzie pod Barana rogi,

To grzeczne zdanie z cukrowymi słowy

Większym ci ćwiekiem wbije się do głowy,

Jakie bądź kiedy z drugich ust wyjść może,

Jeśli się sądy nie zawieszą boże».