SCENA XIV
Scena zmienia się w plac bitwy.
Żołnierze francuscy z rozwiniętemi chorągwiami napełniają głąb sceny — na przodzie król i książę burgundzki Filip; na ręku ich obudwóch Joanna, śmiertelnie raniona, bez znaku życia — postępują z wolna naprzód — Agnieszka Sorel przybiega.
AGNIESZKA
rzucając się królowi na piersi
Królu mój! Panie! Tyżeś mi wrócony?
Przy tobie tryumf!
KAROL
wskazując na Joannę
Patrz, czem okupiony!
AGNIESZKA
Joanna! Boże, umiera!
FILIP
Widzicie
Zejście anioła! Jak znużone dziecię
Usypia, zda się. Jak piękna! Jak cicha!
Pokój już niebios z jej twarzy oddycha!
Serce ustało, lecz jeszcze krwi drganie
Zdradza znak życia.
KAROL
Ach, już nie powstanie!
Nie wróci do nas dusza wniebowzięta,
Nie ujrzy naszych zgryzot i żałoby!
AGNIESZKA
Otwiera oczy! Żyje!
FILIP
z podziwieniem
Czyż i groby
Zwalczyć potrafi jej moc niepojęta?
JOANNA
powstaje, spogląda wkoło
Gdzież to ja jestem?
FILIP
Śród twoich, Dziewico!
Śród ludu twego!
KAROL
Król twój wspiera ciebie!
JOANNA
wpatrując się długo i uporczywie w niego
Nie! Ja nie byłam nigdy czarownicą!
Nie!
KAROL
O, tyś czysta, jak anieli w niebie!
Nas to błąd uwiódł, nas, niegodnych cudu!
JOANNA
uśmiechając się łagodnie, rozgląda się dokoła
Prawdaż to, prawda, żem śród mego ludu?
Że mną nie gardzą, nie winią o czary?...
Tak, tak! To król nasz! To nasze sztandary!
Gdzież jest mój sztandar? Dajcie mi go w dłonie!
Pan mi go zwierzył; z nim przy Jego tronie
Stanąć powinnam, bom go nie skalała...
KAROL
odwracając twarz
Dajcie jej sztandar!
żołnierze podają rozwiniętą chorągiew — Joanna bierze ją w ręce i stoi chwilę — różana jasność ukazuje się na niebie.
JOANNA
Całe niebo pała
Blaskiem swej chwały! Widzicie, widzicie
Tę jasną tęczę na niebios błękicie?
To droga moja! Tam widzę — to Ona!
Z Synem na ręku śród aniołów grona
Zstępują ku mnie! O Nieogarniona!
O Pani moja! O, jakąż rozkoszą
Pierś moja pełna! Chmury mię unoszą!...
Jasność mię od Niej otacza słoneczna!
Krótka jest boleść — ale radość wieczna!
Chorągiew wymyka się z jej ręku91; sama upada na nią bez życia — wszyscy stoją milcząco w najgłębszem rozrzewnieniu — na znak króla wszystkie chorągwie schylają się nad Joanną, tak że niemi całkiem zakrytą zostaje.
Przypisy:
1. ranny — tu: wczesny. [przypis edytorski]
2. k’sobie (daw.) — ku sobie, do siebie. [przypis edytorski]
3. pomstę przeciw swego syna — dziś: (...) przeciw swemu synowi. [przypis edytorski]
4. snać (daw.) — widocznie, prawdopodobnie. [przypis edytorski]
5. kupi się (daw.) — skupiać się, gromadzić się. [przypis edytorski]
6. wyżenie (daw.) — wygoni. [przypis edytorski]
7. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
8. mniej (...) jednym — dziś: mniej o jednego. [przypis edytorski]
9. w czas — tu: na czas, póki czas. [przypis edytorski]
10. zabieżać — zapobiec. [przypis edytorski]
11. nic nie nada — to nic nie da. [przypis edytorski]
12. żadenże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy żaden. [przypis edytorski]
13. byłżeś — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy byłeś. [przypis edytorski]
14. tygrzyca — dziś: tygrysica. [przypis edytorski]
15. nie wstydże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie wstyd. [przypis edytorski]
16. mamliż — konstrukcja z partykułą pytającą -li- oraz wzmacniającą -że (skróconą do -ż); znaczenie: czyż mam. [przypis edytorski]
17. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
18. jedni — tu: osamotnieni. [przypis edytorski]
19. azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
20. skoro (daw.) — szybko, prędko. [przypis edytorski]
21. niemieszkanie (daw.) — nie mieszkając; bez zwłoki. [przypis edytorski]
22. niedocieczony (daw.) — nieodgadniony, tajemniczy; por. dociekać: badać, domyślać się. [przypis edytorski]
23. uczże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]
24. Francyją — dziś forma D.lp: Francję. [przypis edytorski]
25. zwierzyć — tu: powierzyć. [przypis edytorski]
26. poszlij (daw., reg.) — dziś: poślij. [przypis edytorski]
27. sklep (daw.) — pomieszczenie sklepione; piwnica. [przypis edytorski]
28. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
29. tchórstwo — tchórzostwo. [przypis edytorski]
30. jużciż — juści; przecież. [przypis edytorski]
31. chciałżbyś — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że-, skróconą do -ż-; znaczenie: czy chciałbyś, czyż chciałbyś. [przypis edytorski]
32. gdybymże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski]
33. aza (daw.) — czy. [przypis edytorski]
34. właść — własność; włość. [przypis edytorski]
35. naprawa — tu: namowa; por. prawić: mówić. [przypis edytorski]
36. czyli — tu: czy z partykułą wzmacniającą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]
37. nadtośmy słabi — skrócone: nadto jesteśmy słabi. [przypis edytorski]
38. zresztą (daw.) — poza tym. [przypis edytorski]
39. kuglarkaż (...) wydrze — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy kuglarka wydrze. [przypis edytorski]
40. niepożyty — nieugięty, srogi, niezwyciężony. [przypis edytorski]
41. poprzedniczy — poprzedzający. [przypis edytorski]
42. snać (daw.) — widocznie, prawdopodobnie. [przypis edytorski]
43. mnieć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; znaczenie: to mnie, to mnie właśnie. [przypis edytorski]
44. szatańskież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy szatańskie. [przypis edytorski]
45. piekłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy piekło. [przypis edytorski]
46. onoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ono. [przypis edytorski]
47. mocże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy moc. [przypis edytorski]
48. nasże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nas. [przypis edytorski]
49. onaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ona. [przypis edytorski]
50. żąda po mnie — dziś: żąda ode mnie. [przypis edytorski]
51. pargamin — dziś: pergamin. [przypis edytorski]
52. jaż — konstrucja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ja. [przypis edytorski]
53. sioło — wieś. [przypis edytorski]
54. obyż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; por.: któż, cóż itp. [przypis edytorski]
55. onaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ona. [przypis edytorski]
56. możeż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy może. [przypis edytorski]
57. swadźba — swatanie; wybieranie przyszłego małżonka a. przyszłej małżonki. [przypis edytorski]
58. nimeś ją (...) odział — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nim ją odziałeś. [przypis edytorski]
59. chceszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski]
60. obudwóch — dziś: obydwu. [przypis edytorski]
61. azaliż (daw.) — czyż (zaimek pytający czy z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]
62. zawiązka — tu: opatrunek, bandaż. [przypis edytorski]
63. larwa (daw.) — maska. [przypis edytorski]
64. nicże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nic. [przypis edytorski]
65. mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski]
66. mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski]
67. światłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy światło. [przypis edytorski]
68. nie ściągnęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie ściągnę. [przypis edytorski]
69. nie spłonęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie spłonę. [przypis edytorski]
70. miałażem — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy miałam. [przypis edytorski]
71. mogłażem — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy mogłam. [przypis edytorski]
72. zbrodniąż jest — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy jest zbrodnią. [przypis edytorski]
73. na mnieś włożył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: na mnie wołżyłeś. [przypis edytorski]
74. jaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ja. [przypis edytorski]
75. mojeż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy moje. [przypis edytorski]
76. miałażbyś — konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-; znaczenie: czy miałabyś. [przypis edytorski]
77. onaż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; por. któż, cóż, gdzież itp. [przypis edytorski]
78. byłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy było. [przypis edytorski]
79. mówcież — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]
80. wasże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy was, czyż was. [przypis edytorski]
81. byłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy było. [przypis edytorski]
82. maszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy masz. [przypis edytorski]
83. wszakciż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci- oraz -że skróconą do -ż; dziś: wszakże, wszak ci. [przypis edytorski]
84. idźcież — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]
85. wyż — tu: konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy wy. [przypis edytorski]
86. mamże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy mam. [przypis edytorski]
87. daszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy dasz. [przypis edytorski]
88. chceszże — konstrukcja z partykułą; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski]
89. prawdaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy prawda. [przypis edytorski]
90. brońcież się — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]
91. z jej ręku (daw.) — dziś: z jej ręki. [przypis edytorski]