Posłowie
Szlachetne dzieweczki! Chcąc wam uciechę zgotować, poświęciłem się tej długiej pracy. Raczej modlitwy wasze i pomoc boża, jak sądzę, niż zasługi moje to sprawiły, że w zupełności dokonałem tego, com na wstępie mojego dzieła dokonać obiecał. Korny dank1578 naprzód Bogu, a następnie wam złożywszy, mogę teraz dać spocząć pióru i utrudzonej ręce. Nim jednak to uczynię, zamierzam wpierw odpowiedzieć pokrótce na pewne zarzuty, jakie któraś z was albo i kłoś inny postawić by mi mógł. Nie czynię tego bez racji, wydaje mi się bowiem rzeczą pewną, że praca ta — w porównaniu z innymi — nie zaznaje szczególnych względów, a nawet jest ich całkiem pozbawiona. Pomnę, że wykazałem to we wstępie do czwartego dnia opowieści. Obecnie chcę dać respons1579 na pytania, jakby w myśli zadane.
Niektóre z was powiedzą ani chybi, że pisząc te opowieści na zbytnią swobodę sobie pozwoliłem niekiedy, wkładając damom w usta słowa plugawe lub każąc im często słuchać rzeczy, których uczciwym niewiastom ani mówić, ani słuchać się nie godzi. Jednakoż przeczę temu, gdyż nie masz tak nieprzystojnej rzeczy, co by — przystojnymi wyrażona słowami — bez ujmy czci słuchać się nie dała. Zdaje mi się, żem tego sposobu wypowiadania się z powodzeniem tutaj używał. Załóżmy jednak, że macie rację — nie będę z wami o to sporu toczył, wiem bowiem, że mnie zwyciężycie. Zapewniam was jednak, że chcąc odrzec, dlaczego tak postąpiłem, bez trudu znajdę uzasadnień w bród. Jeśli w tej czy innej opowieści coś niecnotliwego się trafiło, widać istota jej tego wymagała. Każdy człek rozsądny i rzeczy świadom uzna, że inaczej nie mogłem opowieści prowadzić, o ile właściwej swej formy nie miała postradać. Z drugiej strony, jeśli w nowelach moich tu i ówdzie znajdzie się jakiś szczegół lub jakieś słówko bardziej swobodne, a świętoszkom w spódnicy nieprzypadające do smaku, dlatego że więcej zwykły baczyć na słowa niźli na czyny i jeno1580 pozór cnót wszelkich brać na się, to twierdzę, że przez napisanie tych słów nie popełniłem nic bardziej nieprzystojnego od mnóstwa białogłów i mężczyzn, mówiących co chwila o moździerzu i tłuczku lub o szczelinach i klinie. Nadto pióro moje powinno przynajmniej tyle mieć wolności, co pędzel malarza, który żadnej, a przynajmniej słusznej, nagany na siebie nie ściągając, świętego Michała mieczem i kopiją godzącego w węża, a świętego Jerzego na smoku wyobraża, Adama w męskiej, a Ewę w żeńskiej przedstawia postaci i nawet Temu, który dla zbawienia ludzkości śmierć męczeńską na krzyżu ponieść raczył, nogi to jednym, to dwoma gwoździami przebija.
Wziąć także i to pod uwagę należy, że o wszystkich tych rzeczach opowiada się nie w kościele, o którego sprawach jeno z czcią najwyższą i słowami nieskalanymi mówić wolno (chociaż w historii świętej znalazłoby się pod dostatkiem kart, z którymi ani równać się moim!) — nie toczy się tu dysput w szkole filozofów, gdzie przystojność w nie mniejszej mierze jest wskazana, ani w kole mędrców i uczonych, ale w ogrodach, w miejscu wytchnienia rozmawia grono osób wprawdzie młodych, lecz dojrzałych i nieulegających zbyt łatwo pokusom, a dzieje się to w czasie, gdy najbardziej stateczni brali nogi za pas, aby jeno życie ocalić.
Jakiekolwiek zaś są opowieści moje — jak wszystko inne — mogą szkodliwymi lub pożytecznymi się okazać, zależnie od natury słuchacza. Któż nie wie, że wino — jak opój pospołu z pijanicą obok wielu innych zaręczają — jest rzeczą dla zdrowych zbawienną, szkodliwą zasię dla ludzi gorączką trawionych? Mamyż więc dlatego, że gorączkującemu szkodzi, powiedzieć, iż jest zabójcze? Komuż nie wiadomo także, iż ogień jest niezbędny dla śmiertelników? Zali1581 widząc, jak domy i miasta pożera, szkodliwym go nazwać możemy? Broń służy równie dla ochrony ludzi spokojnych jak i dla popełniania wielu morderstw: wina spada wówczas na tych, którzy jej na złe użyli. Umysł spaczony żadnego słowa w jego prawdziwym nie weźmie znaczeniu. Najszlachetniejsze słowa pożytku mu nie przyniosą, równie jak mniej przystojne nie zdołają znów splamić duszy czystej, kurz bowiem nie ima się promieni słonecznych, a brud ziemski czystości niebios. Jakież to słowa i jakie księgi świętsze, czcigodniejsze i wznioślejsze są od Pisma świętego? A jednak wielu ludzi, fałszywie je tłumacząc, sobie i innym zgubę zgotowało. Każda rzecz sama w sobie na coś przydatną być może, źle natomiast użyta, znaczne wyrządza szkody. To samo mówię o mych opowieściach. Kto zechce z nich złej rady i podniety do złego czynu zaczerpnąć, temu nie odmówią ich, jeśli je może w sobie mieszczą albo — odpowiednio naciągnięte — w sobie odnaleźć pozwolą. Kto jednak korzyści i nauki będzie pragnął, ten się na nich nie zawiedzie. Jeśli księgi te będą czytane w stosownych okolicznościach, a przy tym przez osoby, dla których je napisano — pożytecznymi i przyzwoitymi się okażą. Kto przekłada nad nie trzepanie ojczenaszków albo gniecenie kiszek czy placków dla spowiednika, ten niechaj ich nie rusza. Nie uganiają one za nikim, nie proszą, aby je czytano. Czego zaś nie mówią i nie robią dziś pobożnisie!
Niektóre z was powiedzą zapewne, że tę czy inną opowieść opuścić mi należało. Zgadzam się i na to, aliści1582 powiem, że mogłem i winienem był spisać tylko te, które opowiedziane zostały. Tym, co je wygłaszali, zważać należało, by były piękne, a wówczas pięknymi wyszłyby również i spod mego pióra. Gdyby ktoś jednak przypuścił, że sam jestem zarówno ich wynalazcą, jak i pisarzem — czym w istocie nie jestem — to powiem, że nie wstydziłbym się, jeśliby nie wszystkie okazały się piękne. Prócz Boga bowiem nie masz mistrza, który by zawsze coś dobrego i doskonałego stwarzał. Nawet Karol Wielki, pierwszy twórca rycerzy-paladynów, nie mógł ich tylu do życia powołać, by z nich całe wojsko powstało. W zbiorze rzeczy mnogich trafiać się muszą różnej jakości przedmioty. Nie było pola tak dobrze uprawionego, aby na nim oset, kąkol lub inne zielsko między najlepsze zboże się nie wmieszały. Zresztą do czynienia mając z prostodusznymi dzieweczkami, jakimi po największej części jesteście, moje czytelniczki, głupotą byłoby silić się na wyszukiwanie materyj nader osobliwych i troskać się szczególnie o wielki umiar w słowach. W każdym razie, kto opowieści te do rąk weźmie, niechaj opuści te, co go razić będą, a czyta inne, w których znajdzie przyjemność. Aby zaś nikogo w błąd nie wprowadzać, przed każdą opowieścią wymieniłem, co chowa się w jej łonie.
Niektóre z was powiedzą zapewne, że ta czy inna opowieść jest zbyt długa. Takim odrzekę, że głupio czyni ów, co inne mając zatrudnienie, zabiera się do czytania gadek, choćby były jak najkrótsze. Jakkolwiek bowiem wiele czasu upłynęło od dnia, gdym począł pisać tę książkę, do chwili gdy staję u końca mego trudu, to przecież nie zapomniałem, że pracę tę ofiarowałem niewiastom zażywającym wczasów1583, a nie innym. Dla tego, co chce czas zabić, nie ma opowieści zbyt długich, byleby tylko cel swój spełniały. Krótkie opowieści stosowniejsze są dla ludzi nauce oddanych, którzy dokładają sił, by czas pożytecznie wyzyskać, a nie tylko spędzić go mile, gdy wy, niewiasty, niezbyt dobrze wiecie, co robić z czasem pozostającym wam od uciech miłości. Prócz tego ani jedna z was nie udaje się na studia do Aten, Bolonii czy Paryża, dlatego też godzi się do was mówić obszerniej niż do ludzi, których umysł nauka wyostrzyła.
Nie wątpię, że znajdą się i takie, co powiedzą, że opowieści moje roją się od żartów i krotochwil1584 i że nie przystoi człekowi statecznemu, mężowi pewnej wagi, pisać rzeczy podobne. Winienem im wdzięczność i dziękuję gorąco, że chlubną gorliwością powodowane, o moją sławę tak się troszczą. Na ich zarzuty to jedno odpowiem: godzę się, że jestem człekiem pewnej wagi i że mnie nieraz w życiu moim ważono, dlatego też ci, którzy mnie na wagę nie kładli, wiedzieć winni, że ważę niewiele, przeciwnie, jestem tak lekki, że na powierzchni wody unosić się mogę. Z drugiej strony mniemam, że skoro kazania mnichów, karcących ludzkie wady i grzechy, pełne są dziś różnych fraszek, figlików i konceptów, to podobne krotochwile nie przyniosą ujmy moim opowieściom, pisanym, by odpędzić od niewiast melancholię. Gdyby jednak zbytnio się nimi rozweseliły, to przecie lamenty Jeremiasza, rozmyślania pasyjne i żale świętej Magdaleny łatwo złu zaradzą.
Kto zaręczy, czy niektóre nie naganią mnie także za złośliwość i jadowitość języka, dlatego że tu i ówdzie prawdę o mnichach powiedziałem? Tym, co tak rzeką1585, przebaczyć należy, gdyż nie godzi się sądzić, by inna tu działała podnieta, jak tylko słuszność sprawy. Mnisi są bowiem ludźmi zacnymi, unikającymi kłopotów i trosk gwoli1586 służenia Bogu, a przy tym mielą zawzięcie, nie rozgłaszając tego przed światem. I gdyby wszyscy nie śmierdzieli po trosze kozłem, za jeszcze milszych kompanów poczytać by ich było można.
Tym niemniej wyznaję, że rzeczy tego świata żadnej nie mają stałości, ale zawsze podległe są zmianom — i to samo językowi memu przydarzyć się mogło. Chociaż, nie ufając własnemu zdaniu, którym staram się nie kierować, ilekroć o mnie idzie, stwierdzić muszę, że niedawno jedna z moich sąsiadek orzekła, że od mego języka nie ma nic na świecie słodszego i smakowitszego. Kiedy się zaś to przytrafiło, niewiele już z tych opowieści do napisania mi pozostawało.
I choćby najzawzięciej dowodziły moje przeciwniczki, niech to, co powiedziałem, za odpowiedź im starczy. Pozwalając już każdej z nich mówić i myśleć, co zechce, sądzę, że czas zawrzeć1587 moją mowę. Dziękuję pokornie Temu, który po tylu trudach pomocą swą do upragnionego celu mnie doprowadził. Wy zasię, miłe damy, ostawajcie z łaską bożą w pokoju, wspominając mnie, gdy którejś z was w opowieściach moich to lub owo może do gustu przypadnie.
Tu zamyka się dziesiąty i ostatni dzień książki, zwanej Dekameron.
Przypisy:
1. appetit — dziś popr. pisownia: apetyt. [przypis edytorski]
2. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
3. azard a. hazard — tu daw.: ryzyko. [przypis edytorski]
4. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
5. wspór — wsparcie. [przypis edytorski]
6. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
7. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
8. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
9. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
10. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
11. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
12. letko (daw. a. gw.) — lekko. [przypis edytorski]
13. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
14. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
15. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
16. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
17. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
18. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
19. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
20. k’temu przyszło (daw.) — do tego doszło. [przypis edytorski]
21. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
22. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
23. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
24. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
25. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
26. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
27. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
28. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
29. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
30. z przerażającymi pozory — dziś popr. forma N. lm: z przerażającymi pozorami; pozory — tu daw.: wygląd. [przypis edytorski]
31. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
32. zaliż (daw.) — czy, czy też. [przypis edytorski]
33. gorszymi być się mniemamy (daw.) — uważamy się za gorsze. [przypis edytorski]
34. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
35. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
36. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
37. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
38. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
39. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
40. wczas (daw.) — odpoczynek, wypoczynek, rozrywka. [przypis edytorski]
41. krotochwilny — tu: skłonny do żartów, obdarzony poczuciem humoru. [przypis edytorski]
42. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
43. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
44. gwoli (daw.) — dla; w celu. [przypis edytorski]
45. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
46. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
47. o trzeciej — wg rzymskiej miary czasu liczono czas od poranka, godzina trzecia wypadała więc przed południem. [przypis edytorski]
48. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
49. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
50. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
51. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
52. przytomni (daw.) — obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
53. ser — tu z wł.: pan, jegomość. [przypis edytorski]
54. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
55. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
56. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
57. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
58. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
59. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
60. piernacz — buława, używana często także jako list żelazny, nadawany przez władcę podróżującemu, gwarantujący nietykalność i swobodny przejazd. [przypis edytorski]
61. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
62. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
63. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
64. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
65. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
66. wywczasy (daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]
67. letki (daw., gw.) — lekki. [przypis edytorski]
68. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
69. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
70. zaliżby (daw.) — czyżby. [przypis edytorski]
71. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
72. zalibyś (daw.) — czybyś, czyżbyś. [przypis edytorski]
73. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
74. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
75. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
76. przytomni (daw.) — obecni (przy czymś); zebrani. [przypis edytorski]
77. krom — oprócz. [przypis edytorski]
78. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
79. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
80. zawrzeć (daw.) — zamknąć; tu: zakończyć. [przypis edytorski]
81. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
82. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
83. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
84. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
85. symonia — handel godnościami kościelnymi, stanowiącymi źródło prestiżu i dochodów. [przypis edytorski]
86. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
87. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
88. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
89. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
90. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
91. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
92. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
93. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
94. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
95. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
96. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
97. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
98. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
99. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
100. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
101. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
102. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
103. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
104. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
105. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
106. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
107. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
108. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
109. przytomni (daw.) — obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
110. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
111. przytomni (daw.) — obecni (przy czymś); zebrani. [przypis edytorski]
112. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
113. cum gladiis et fustibus (łac.) — mieczami i kijami. [przypis edytorski]
114. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
115. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
116. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
117. nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]
118. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
119. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
120. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
121. lubownik (daw.) — miłośnik. [przypis edytorski]
122. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
123. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
124. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
125. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
126. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
127. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
128. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
129. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
130. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
131. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
132. ex proposito (łac.) — celowo, z rozmysłem. [przypis edytorski]
133. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
134. rankor (daw.) — żal, złość. [przypis edytorski]
135. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
136. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
137. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
138. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
139. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
140. otrok (daw.) — chłopiec. [przypis edytorski]
141. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
142. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
143. wczas (daw.) — odpoczynek, wypoczynek. [przypis edytorski]
144. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
145. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
146. wczas (daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]
147. pozór (daw.) — tu: wygląd. [przypis edytorski]
148. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
149. Treviso — lokowane w XI wieku miasto położone na Nizinie Weneckiej. Przez długi czas było pod panowaniem weneckim. [przypis edytorski]
150. Henryk z Bolzano (1250–1315) — zw. też Henrykiem z Treviso; drobny rzemieślnik, żył w skrajnym ubóstwie i bogobojności; został pochowany w katedrze w Treviso, gdzie rozwinął się jego kult. [przypis edytorski]
151. mieć w zachowaniu kogoś (daw.) — szanować kogoś. [przypis edytorski]
152. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
153. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
154. nie mieszkając (daw.) — nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
155. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
156. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
157. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
158. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
159. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
160. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
161. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
162. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
163. rankor (daw.) — żal, złość. [przypis edytorski]
164. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
165. Amor (mit. rzym.) — bóg miłości i pożądania, przedstawiany jako chłopak z łukiem i strzałami. [przypis edytorski]
166. święty Julian — zw. Gościnnym, patron miasta Macerata; opowieści mówią, że zabił on w gniewie własnych rodziców, którzy spali w jego łożu małżeńskim, ponieważ pomyślał, że jego żona go zdradza; w ramach pokuty swe życie poświęcił pielęgnacji pielgrzymów i trędowatych. [przypis edytorski]
167. markiz — tytuł arystokratyczny utożsamiany z tytułem margrabiego. [przypis edytorski]
168. wnieść (daw.) — tu: wnioskować. [przypis edytorski]
169. sold — dawna moneta włoska warta 12 denarów. [przypis edytorski]
170. puszczam dwa soldy za dwadzieścia cztery denary — przen.: nie mam dużych wymagań. [przypis edytorski]
171. Pater noster (łac.) — Ojcze nasz. [przypis edytorski]
172. Ave Maria (łac.) — Zdrowaś Mario. [przypis edytorski]
173. przepomnieć (daw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]
174. zaliście (...) odmówili — czy odmówiliście (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]
175. stanąć na wstręcie — przeszkodzić. [przypis edytorski]
176. Dirupisti (łac.) — dosł. rozerwałeś; incipit Psalmu 116. [przypis edytorski]
177. Intemerata (łac.) — dosł.: niepokalana; tytuł maryjnej pieśni średniowiecznej. [przypis edytorski]
178. De profundis (łac.) — dosł.: z głębokości; incipit Psalmu 130. [przypis edytorski]
179. Castel Guiglielmo — dziś: Castelguglielmo; miejscowość oddalona 80 km od Wenecji i 20 km od Rovigo. [przypis edytorski]
180. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
181. pójść w smak (daw.) — spodobać się. [przypis edytorski]
182. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
183. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
184. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
185. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
186. z lichwą — z procentem, z naddatkiem. [przypis edytorski]
187. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
188. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
189. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
190. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
191. szerzyć się nad czymś — tu: rozwodzić się nad czymś. [przypis edytorski]
192. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
193. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
194. rozgorzała wojna między królem a jego synem — nawiązanie do sporu między Henrykiem II Andegaweńskim (Plantagenetem) a jego synem, zw. Henrykiem Młodym Królem popieranym przez królów Francji, rozpoczęty w 1173 r. i ostatecznie zakończony zwycięstwem Henryka II. [przypis edytorski]
195. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
196. Brugge — Brugia, miasto położone dziś na terenie Belgii, w średniowieczu ważny hanzeatycki port handlowy. [przypis edytorski]
197. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
198. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
199. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
200. wierę (daw.) — tu: doprawdy. [przypis edytorski]
201. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
202. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
203. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
204. rankor (daw.) — żal, złość. [przypis edytorski]
205. przytomność (daw.) — obecność (przy czymś). [przypis edytorski]
206. nie lza — nie wolno; tu: nie można. [przypis edytorski]
207. osobny — tu: szczególny, osobliwy. [przypis edytorski]
208. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
209. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
210. Reggio — dziś: Reggio di Calabria, miasto w płd. Włoszech, nad Cieśniną Mesyńską. [przypis edytorski]
211. Gaeta — miasto portowe w środkowej części Włoch, na zach. wybrzeżu. [przypis edytorski]
212. Salerno — miasto na zach. wybrzeżu w środkowej części Włoch, niedaleko Neapolu. [przypis edytorski]
213. Ravello — miejscowość w pobliżu Salerno. [przypis edytorski]
214. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
215. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
216. Archipelag — prawdopodobnie: Archipelag Cyklad na Morzu Egejskim. [przypis edytorski]
217. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
218. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
219. letki (daw., gw.) — dziś popr.: lekki. [przypis edytorski]
220. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
221. Brindisi — miasto na Półwyspie Salentyńskim, na wsch. wybrzeżu Włoch. [przypis edytorski]
222. Trani — miejscowość niedaleko Brindisi. [przypis edytorski]
223. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
224. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
225. Perugia — starożytne miasto w środkowych Włoszech. [przypis edytorski]
226. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
227. filutka (daw.) — sprytna, swawolna kobieta. [przypis edytorski]
228. Malpertuggio — nazwa neapolitańskiej dzielnicy portowej; mal pertuggio oznacza „zła dziura”. [przypis edytorski]
229. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
230. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
231. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
232. gamratka (daw.) — prostytutka. [przypis edytorski]
233. Girgenti — dziś: Agrigento; starożytne miasto sycylijskie. [przypis edytorski]
234. gwelf — stronnik władzy papieskiej we Włoszech (nazwa od nazwiska popieranych przez to stronnictwo książąt bawarskich Welfów współpracujących z Państwem Kościelnym); gwelfowie i gibelini stanowili rywalizujące ze sobą wrogie obozy polit. we Włoszech w XII i XIII w., w okresie zmagań cesarza Fryderyka II z papiestwem; gwelfowie byli związani gł. z mieszczaństwem, natomiast gibelini reprezentowali gł. interesy feudalnego rycerstwa i popierali Cesarstwo Rzymskie. [przypis edytorski]
235. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
236. tajny spisek z naszym królem Karolem, aliści król Fryderyk (...) zamysły ich udaremnił — mowa o walce o władzę nad Sycylią, która wywiązała się między Fryderykiem II a Karolem II w latach 1295–1301; Karol pragnął zająć Sycylię, jednak mieszkańcy wyspy, sprzeciwiając się temu, koronowali swym królem Fryderyka, który zwyciężył i wypędził stronników Karola z wyspy. [przypis edytorski]
237. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
238. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
239. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
240. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
241. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
242. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
243. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
244. nie mieszkając (daw.) — tu: nie zwlekając. [przypis edytorski]
245. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
246. Filippo Minutolo — arcybiskup neapolitański, zmarły 24 października 1301. [przypis edytorski]
247. zaliżby — czyżby. [przypis edytorski]
248. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
249. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
250. letko (daw., gw.) — lekko. [przypis edytorski]
251. Manfred (1232–1266) — król Sycylii w latach 1258–1266, książę Benewentu i Neapolu, syn (z pozamałżeńskiego związku z Bianką Lancią) cesarza Fryderyka II, króla Sycylii. [przypis edytorski]
252. król Karol zwyciężył pod Benewentem Manfreda — mowa o bitwie pod Benewentem, która miała miejsce 26 lutego 1266 r.; w jej wyniku Karol Andegaweński przejął władzę nad Sycylią. [przypis edytorski]
253. przymknąć — tu: przystać; przyłączyć się. [przypis edytorski]
254. Lipari — sycylijska miejscowość w regionie Mesyna. [przypis edytorski]
255. Scacciato — dosł.: wygnany. [przypis edytorski]
256. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
257. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
258. tą modłą — tym sposobem; w ten sposób. [przypis edytorski]
259. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
260. cavriuola (wł.) — łania. [przypis edytorski]
261. siła (daw.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
262. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
263. znachodzić się — znajdować się. [przypis edytorski]
264. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
265. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
266. nie móc przenieść czegoś — nie móc znieść czegoś; nie móc się z czymś pogodzić. [przypis edytorski]
267. niewczas (daw.) — niewygoda. [przypis edytorski]
268. Piotr Aragoński — znany również jako Piotr III Wielki, król Sycylii w latach 1282–1285, władzę zdobył w wyniku powszechnego powstania ludności przeciwko Andegawenom, znanemu jako nieszpory sycylijskie. [przypis edytorski]
269. gibelini — stronnicy władzy cesarskiej we Włoszech, przeciwnicy stronnictwa gwelfów. [przypis edytorski]
270. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
271. salwować się (z łac.) — ratować się. [przypis edytorski]
272. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
273. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
274. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
275. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
276. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
277. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
278. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
279. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]
280. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
281. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
282. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
283. Lerici — miejscowość w regionie Liguria w północnych Włoszech. [przypis edytorski]
284. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]
285. nie zbywać na niczym — nie brakować niczego. [przypis edytorski]
286. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
287. nie lza — nie można; tu: nie sposób. [przypis edytorski]
288. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
289. siła (daw.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
290. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
291. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
292. niestatek — niestateczność, zmienność. [przypis edytorski]
293. Saraceni — jedno z daw. plemion arabskich; w średniowieczu nazwa odnosiła się do wszystkich muzułmanów, a w szczególności do tych, którzy walczyli z chrześcijanami. [przypis edytorski]
294. Babilon — największe miasto staroż. Mezopotamii; dzięki wzmiance o mieście pod panowaniem islamskim, możemy datować czas akcji na między VII. a X w. n.e. [przypis edytorski]
295. Algarbia — dziś Algarvia, płd.-wsch. część Portugalii. [przypis edytorski]
296. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
297. z burzliwymi żywioły — dziś popr. forma N.lm: z burzliwymi żywiołami. [przypis edytorski]
298. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
299. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
300. trafunkiem — przypadkiem. [przypis edytorski]
301. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
302. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
303. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
304. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
305. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
306. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
307. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
308. Chiarenza a. Glarentza — średniowieczne miasto w zach. części Peloponezu, założone w XIII w. przez krzyżowców, którzy zawładnęli Księstwem Achai; było prężnym ośrodkiem handlu, utrzymując ożywione kontakty z Wenecją, Genuą i in. miastami włoskimi. [przypis edytorski]
309. Romania — tu: wschodnie obszary cesarstwa. [przypis edytorski]
310. przebrać się — tu: przedostać się. [przypis edytorski]
311. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
312. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
313. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
314. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
315. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
316. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
317. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
318. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
319. k’niemu (daw.) — do niego. [przypis edytorski]
320. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
321. wraży — obcy. [przypis edytorski]
322. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
323. Egina — gr. wyspa na Morzu Egejskim, w Zatoce Sarońskiej. [przypis edytorski]
324. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
325. Smyrna — duże miasto portowe u wsch. wybrzeży Morza Egejskiego; dziś: Izmir w zach. Turcji nad Zatoką Izmirską. [przypis edytorski]
326. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
327. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
328. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
329. Rodos — wyspa na Morzu Egejskim, położona na granicy dwóch kontynentów: Europy i Azji, największa w archipelagu Dodekanezu (Sporadów Południowych). [przypis edytorski]
330. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
331. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
332. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
333. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
334. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
335. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
336. nie lza — nie można; tu: nie sposób. [przypis edytorski]
337. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
338. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
339. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
340. cesarstwo rzymskie od Francuzów do Niemców przeszło — wraz z objęciem władzy w 962 r. przez Ottona I z dynastii saskiej. [przypis edytorski]
341. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
342. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
343. pozór — tu: wygląd. [przypis edytorski]
344. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
345. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
346. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
347. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
348. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
349. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
350. przebrać się — tu: przedostać się. [przypis edytorski]
351. trafunkiem — przypadkiem. [przypis edytorski]
352. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
353. przyjmować udział (daw.) — brać udział. [przypis edytorski]
354. przebrać się — tu: przedostać się. [przypis edytorski]
355. niewczasy (daw.) — niewygody. [przypis edytorski]
356. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
357. otrok (daw.) — chłopiec, młokos. [przypis edytorski]
358. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
359. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
360. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
361. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
362. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
363. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
364. zaliżbyś (daw.) — czyżbyś. [przypis edytorski]
365. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
366. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
367. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
368. salwować się (z łac.) — ratować się. [przypis edytorski]
369. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
370. krzepszy — silniejszy. [przypis edytorski]
371. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
372. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
373. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
374. eksperiencja — doświadczenie. [przypis edytorski]
375. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
376. z bogactwy — dziś popr. forma N.lm: z bogactwami. [przypis edytorski]
377. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
378. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
379. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
380. przytomny — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
381. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
382. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
383. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
384. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
385. przymykać — tu: uciekać się. [przypis edytorski]
386. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
387. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
388. azardując (daw.) — ryzykując. [przypis edytorski]
389. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
390. aliście a. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
391. pozór — tu: wygląd. [przypis edytorski]
392. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
393. Acri — miasto portowe, obecnie w Izraelu; także: wł. San Giovanni d’Acri, arab. Akka. [przypis edytorski]
394. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
395. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
396. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
397. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
398. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
399. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
400. osobny (daw.) — tu: szczególny, osobliwy. [przypis edytorski]
401. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
402. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
403. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
404. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
405. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
406. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
407. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
408. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
409. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
410. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
411. aliście a. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
412. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
413. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
414. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
415. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
416. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
417. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
418. przytomny (daw.) — tu: obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
419. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
420. pozór (daw.) — wygląd. [przypis edytorski]
421. nie lza — nie wolno; tu: nie można. [przypis edytorski]
422. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
423. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
424. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
425. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
426. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
427. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
428. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
429. zaliby (daw.) — czyby; czy też by. [przypis edytorski]
430. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
431. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
432. godzina dziewiąta — tu: według daw. miary, gdy jako pierwszą oznaczano godzinę wschodu słońca (odprawiano też wówczas pierwsze nabożeństwo), więc dziewiąta godzina przypadała ok. drugiej po południu. [przypis edytorski]
433. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
434. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
435. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
436. zażegłszy — zapaliwszy. [przypis edytorski]
437. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
438. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
439. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
440. azard (daw.) — niebezpieczeństwo, ryzyko; por.: hazard. [przypis edytorski]
441. dla tępości (daw.) — z powodu tępoty. [przypis edytorski]
442. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
443. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
444. naganiać — tu: ganić. [przypis edytorski]
445. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
446. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
447. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
448. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
449. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]
450. zdzierżyć obietnicę — dotrzymać obietnicy. [przypis edytorski]
451. obierza (daw.) — sieć. [przypis edytorski]
452. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
453. nie lza (daw.) — tu: nie można. [przypis edytorski]
454. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
455. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
456. eksperiencja (daw.) — doświadczenie. [przypis edytorski]
457. zaliżem ukrzyżował — czy ukrzyżowałem (konstrukcja z przestawną końcówką czasownika i daw. zaimkiem pytajnym zali). [przypis edytorski]
458. przytomny (daw.) — tu: obecny. [przypis edytorski]
459. aliści (daw.) — jednakże. [przypis edytorski]
460. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
461. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
462. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
463. o ile sił mu stanie (daw.) — o ile sił mu starczy. [przypis edytorski]
464. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
465. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
466. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
467. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
468. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
469. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
470. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
471. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
472. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
473. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
474. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
475. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
476. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
477. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
478. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
479. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
480. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
481. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
482. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
483. kondycja — tu: warunek. [przypis edytorski]
484. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
485. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
486. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
487. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
488. oblig — zobowiązanie. [przypis edytorski]
489. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
490. zaprzeć a. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]
491. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
492. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
493. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
494. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
495. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
496. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
497. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski]
498. przenieść (daw.) — znieść. [przypis edytorski]
499. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
500. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
501. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
502. dzieła — tu: interesy, działalność. [przypis edytorski]
503. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
504. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
505. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
506. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
507. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
508. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
509. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
510. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
511. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
512. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
513. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
514. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
515. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
516. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
517. szerzyć się nad czymś — tu: rozwodzić się nad czymś; szeroko coś omawiać. [przypis edytorski]
518. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
519. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
520. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
521. Signoria (z wł. signore: pan) — tu ogólnie: rząd; forma rządów w komunach miast śr. i płn. Włoch w okr. średniowiecza i renesansu, gdzie w okolicznościach sprzyjających wzmocnieniu władzy (np. wobec zewn. zagrożenia) przejmowali ją przedstawiciele bogatych rodów, uzyskując rozszerzone prerogatywy i utrzymując je dożywotnio lub przekazując swoim następcom. [przypis edytorski]
522. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
523. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
524. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
525. starań swych nie litował — dziś: starań swych nie żałował. [przypis edytorski]
526. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
527. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
528. siła (daw.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
529. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
530. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
531. nie lza — nie wolno, nie można; tu: niemożliwe. [przypis edytorski]
532. miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]
533. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
534. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
535. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
536. przyrodzenie (daw.) — tu: natura, charakter. [przypis edytorski]
537. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
538. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
539. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
540. respons (daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
541. siła (daw.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
542. zasromany (daw.) — zawstydzony. [przypis edytorski]
543. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
544. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
545. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
546. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
547. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
548. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
549. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
550. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
551. kopa (daw.) — sześćdziesiąt. [przypis edytorski]
552. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
553. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
554. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
555. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
556. sciencja (daw.) — mądrość, wiedza. [przypis edytorski]
557. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
558. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
559. miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]
560. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
561. kondycja (daw., z łac.) — warunek. [przypis edytorski]
562. respons (daw., z łac.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
563. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
564. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
565. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
566. wczas (daw.) — wypoczynek. [przypis edytorski]
567. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
568. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
569. miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]
570. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
571. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
572. wartać (daw.) — być wartym. [przypis edytorski]
573. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
574. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
575. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]
576. mieć kogoś zachowaniu (daw.) — poważać, szanować kogoś. [przypis edytorski]
577. Capsa — starożytna nazwa miasta położonego w Tunezji (dziś: Kafsa a. Gafsa; arab. Qafṣa), będącego niegdyś ośrodkiem mezolitycznej kultury kapskiej. [przypis edytorski]
578. Tebaida — kraina położona w okolicy staroż. Teb w Egipcie. [przypis edytorski]
579. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
580. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
581. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
582. nierozgarniony (daw.) — dziś: nierozgarnięty. [przypis edytorski]
583. wydawa (daw.) — dziś: wydaje. [przypis edytorski]
584. szyroce — dziś popr.: szeroko. [przypis edytorski]
585. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
586. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
587. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
588. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
589. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
590. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
591. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
592. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
593. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
594. zawieść taniec — tu: poprowadzić taniec. [przypis edytorski]
595. eksperiencja (daw.) — doświadczenie. [przypis edytorski]
596. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
597. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
598. miasto nasze — Florencja. [przypis edytorski]
599. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
600. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
601. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
602. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
603. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
604. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
605. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
606. Guido Cavalcanti (1255–1300) — filozof, poeta i trubadur włoski pochodzący z Florencji, przyjaciel Dantego Alighieri, twórca ballad, sonetów i pieśni (canzon) sławiących miłość idealną (tematyka charakterystyczna dla nurtu dolce stil nuovo), a także wyrażające tęsknotę za ojczyzną, odkąd z powodu uwikłań politycznych został zmuszony do opuszczenia miasta; występuje jako jedna z postaci Dekameronu (VI, 9). [przypis edytorski]
607. Dante Alighieri (1265–1321) — poeta, filozof i polityk włoski, autor poematu Boska Komedia, napisanego po włosku, w dialekcie toskańskim, uważanego za szczytowe osiągnięcie literatury średniowiecznej; skazany na banicję z powodu uwikłania w walki polityczne we Florencji, w której stronnictwo gwelfów (zwolenników władzy papieskiej bądź współpracy z Państwem Kościelnym) podzieliło się na czarnych, radykalnie antycesarskich i białych gwelfów, do których zaliczał się Dante; zmarł w Rawennie. [przypis edytorski]
608. Cino da Pistoia (1270–1336 a. 1337) — pisarz i prawnik włoski, przyjaciel Guido Cavalcantiego i Dantego Alighieri, z którymi korespondował; jako poeta zaliczany do nurtu dolce stil nuovo. [przypis edytorski]
609. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
610. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
611. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
612. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
613. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
614. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
615. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
616. nie lza (daw.) — nie wolno, nie można. [przypis edytorski]
617. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
618. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
619. zaparty (daw.) — zamknięty. [przypis edytorski]
620. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
621. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
622. surowie — dziś popr.: surowo. [przypis edytorski]
623. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
624. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
625. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
626. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
627. siła (daw.) — tu: wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
628. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
629. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
630. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
631. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
632. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
633. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
634. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
635. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
636. nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]
637. krotochwila — żart, wesołość. [przypis edytorski]
638. Imola — miasto we Włoszech, położone nad rzeką Santerno, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Bolonia. [przypis edytorski]
639. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
640. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
641. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
642. przedzierzgniony — dziś popr. forma: przedzierzgnięty. [przypis edytorski]
643. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
644. zmierzić — odstręczyć, obrzydzić. [przypis edytorski]
645. kolera — cholera; złość, wściekłość. [przypis edytorski]
646. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
647. kondycja (daw.) — tu: warunek. [przypis edytorski]
648. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
649. wszczęt — doszczętnie, całkowicie. [przypis edytorski]
650. popsować (daw.) — popsuć. [przypis edytorski]
651. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
652. respons (daw., z łac.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
653. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
654. łacno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]
655. krzepota — krzepkość, siła. [przypis edytorski]
656. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
657. siła (daw.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski]
658. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
659. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]
660. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
661. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]
662. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
663. larwa (daw.) — maska. [przypis edytorski]
664. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
665. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
666. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
667. przywara (daw.) — wada. [przypis edytorski]
668. letki (daw., gw.) — lekki. [przypis edytorski]
669. osobny — tu: szczególny, wyjątkowy. [przypis edytorski]
670. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
671. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
672. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
673. letki (daw.) — lekki. [przypis edytorski]
674. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
675. kondycja (z łac.) — warunek. [przypis edytorski]
676. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
677. obierza (daw.) — sieć, pułapka. [przypis edytorski]
678. Wilhelm II Dobry (1155–1189) — król Sycylii 1166–1189, przy czym do 1171 regentką w jego imieniu była matka, Małgorzata z Nawarry, po przedwczesnej śmierci króla Wilhelma I zw. Złym; Wilhelm II prowadził politykę popierającą papiestwo i Ligę Lombardzką przeciw cesarzowi Fryderykowi Barbarossie; w Boskiej Komedii Dante umieścił go w niebie. Wilhelm II ze swą żoną Joanną, córką króla Anglii Henryka II Plantageneta miał tylko młodo zmarłego syna Boemunda. [przypis edytorski]
679. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
680. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
681. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
682. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
683. letki (daw., gw.) — lekki. [przypis edytorski]
684. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
685. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
686. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
687. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
688. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
689. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
690. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
691. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
692. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
693. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
694. dać folgę — pozwolić (sobie) na coś. [przypis edytorski]
695. zaprzeć a. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]
696. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
697. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
698. nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]
699. eksperiencja (daw.) — doświadczenie. [przypis edytorski]
700. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
701. owładła — dziś popr.: owładnęła. [przypis edytorski]
702. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
703. uznać — tu: dowiedzieć się. [przypis edytorski]
704. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
705. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
706. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
707. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
708. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
709. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
710. nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]
711. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
712. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
713. mienić się (daw.) — zmieniać się. [przypis edytorski]
714. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
715. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
716. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
717. przytomność (daw.) — obecność (przy czymś, przy jakimś wydarzeniu). [przypis edytorski]
718. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
719. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
720. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
721. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
722. polerowność — ogłada. [przypis edytorski]
723. nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]
724. litować — tu: żałować. [przypis edytorski]
725. modła — sposób. [przypis edytorski]
726. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
727. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
728. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
729. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
730. duszny (daw.) — duchowy, związany z duszą. [przypis edytorski]
731. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
732. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
733. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
734. Salerno — miasto we Włoszech, w Kampanii, nad Morzem Tyrreńskim; niegdyś słynące ze szkoły medycznej, założonej w IX w., w której przetłumaczono wiele cennych dzieł arabskich i żydowskich. [przypis edytorski]
735. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
736. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
737. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
738. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
739. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
740. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
741. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
742. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
743. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
744. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
745. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
746. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
747. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
748. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
749. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
750. azali (daw.) — czy, czy też. [przypis edytorski]
751. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
752. kondycja (daw.) — warunek. [przypis edytorski]
753. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
754. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
755. gwoli (daw.) — dla, z powodu; w celu. [przypis edytorski]
756. płużyć (daw.) — działać na korzyść. [przypis edytorski]
757. wdzięcznymi śpiewy — dziś popr. forma N.lm: wdzięcznymi śpiewami. [przypis edytorski]
758. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
759. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
760. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
761. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
762. preceptor (daw.) — wychowawca, nauczyciel. [przypis edytorski]
763. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
764. polerowny — cechujący się ogładą towarzyską i wykształceniem. [przypis edytorski]
765. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
766. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
767. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
768. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
769. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
770. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
771. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
772. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
773. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
774. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
775. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
776. duszny (daw.) — duchowy; związany z duszą. [przypis edytorski]
777. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję; por.: otucha. [przypis edytorski]
778. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
779. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
780. stanąć na wstręcie komuś (daw.) — przeszkodzić komuś. [przypis edytorski]
781. gorącymi słowy — dziś popr. forma N.lm: (...) słowami. [przypis edytorski]
782. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
783. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
784. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
785. Berberia a. Barbaria — termin stosowany w Europie między XVI a XIX w. na określenie krajów Maghrebu, czyli nadmorskich regionów Afryki Płn., obejmujących dzisiejsze tereny Maroka, Algierii, Tunezji i Libii; koczownicze plemię Berberów, daw. mieszkańców tych ziem, użyczyło tu w uproszczeniu swej nazwy krainie; od XI do XIX w. słynni byli w basenie Morza Śródziemnego piraci berberyjscy. [przypis edytorski]
786. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
787. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
788. Saracenka — tu: Arabka. [przypis edytorski]
789. szedziwy — dziś popr.: sędziwy; wiekowy; stary. [przypis edytorski]
790. osobny (daw.) — tu: osobliwy, szczególny. [przypis edytorski]
791. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję; por.: otucha. [przypis edytorski]
792. łatwie — dziś: łatwo. [przypis edytorski]
793. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
794. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
795. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
796. na wszem — we wszystkim. [przypis edytorski]
797. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
798. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
799. W Rzymie, będącym kiedyś głową świata, a dziś jego ogonem — aluzja do okresu (1309–1377) wyludnienia i upadku miasta po przeniesieniu stolicy papieskiej z Rzymu do Awinionu we Francji. [przypis edytorski]
800. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
801. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
802. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
803. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
804. na oczach stawała — dziś popr.: przed oczami stawała. [przypis edytorski]
805. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
806. szedziwy — dziś popr.: sędziwy; wiekowy; stary. [przypis edytorski]
807. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
808. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
809. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję; por.: otucha. [przypis edytorski]
810. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
811. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
812. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
813. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]
814. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
815. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
816. nie dostawać komu czego — brakować komu czego. [przypis edytorski]
817. atoli (daw.) — lecz, jednak. [przypis edytorski]
818. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
819. wierę (daw.) — zaprawdę, doprawdy. [przypis edytorski]
820. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
821. azard a. hazard — tu daw.: ryzyko. [przypis edytorski]
822. przebrać się (daw.) — tu: przedostać się. [przypis edytorski]
823. sromać się (daw.) — wstydzić się. [przypis edytorski]
824. warować się (daw.) — tu: pilnować się. [przypis edytorski]
825. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
826. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
827. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
828. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
829. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
830. szedziwy — dziś popr.: sędziwy; wiekowy; stary. [przypis edytorski]
831. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
832. Faenza — miasto we Włoszech, w regionie Emilia-Romania, położone w pobliżu Rawenny, słynące od średniowiecza z wyrobów fajansowych, którym miasto użyczyło swej nazwy. [przypis edytorski]
833. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
834. krotochwilny (daw.) — tu: skłonny do żartów, obdarzony poczuciem humoru. [przypis edytorski]
835. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
836. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
837. larum (z łac.) — krzyk, alarm. [przypis edytorski]
838. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
839. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
840. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
841. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
842. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
843. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
844. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
845. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
846. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
847. dowiedziony — tu: doprowadzony. [przypis edytorski]
848. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
849. lubownik (daw.) — miłośnik. [przypis edytorski]
850. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
851. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
852. przebrać się — tu: przedostać się. [przypis edytorski]
853. surowie — dziś popr.: surowo. [przypis edytorski]
854. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
855. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
856. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
857. rankor (daw.) — żal, złość. [przypis edytorski]
858. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
859. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
860. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
861. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
862. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
863. Giovanni da Procida (1210–1298) — Jan z Procidy, włoski lekarz i dyplomata średniowieczny, przeciwnik Karola Andegaweńskiego, brał udział w przygotowaniu Nieszporów Sycylijskich: powstania, które w 1282 r. oddało władzę na Sycylii królowi aragońskiemu Piotrowi III. [przypis edytorski]
864. przeczże — czy, czyż. [przypis edytorski]
865. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
866. otrok (daw.) — chłopiec, młokos. [przypis edytorski]
867. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
868. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
869. z tego zatrudnienia ją wywiódł — uwolnił ją od wykonania tej czynności. [przypis edytorski]
870. przyjść w sukurs — przyjść z pomocą. [przypis edytorski]
871. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
872. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
873. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
874. osobny (daw.) — tu: osobliwy, szczególny. [przypis edytorski]
875. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
876. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
877. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
878. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
879. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
880. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
881. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
882. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
883. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
884. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
885. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
886. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
887. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
888. hazard a. azard — tu daw.: ryzyko, niebezpieczeństwo. [przypis edytorski]
889. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
890. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
891. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
892. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
893. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
894. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
895. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
896. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
897. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
898. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
899. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
900. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
901. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
902. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
903. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
904. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
905. pozór (daw.) — wygląd. [przypis edytorski]
906. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
907. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
908. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
909. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
910. przeczże — czy, czyż. [przypis edytorski]
911. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
912. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
913. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
914. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
915. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
916. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
917. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
918. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
919. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
920. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
921. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
922. uszczypek — dziś: uszczypliwość, przytyk. [przypis edytorski]
923. Geri Spina — właśc. Ruggeri Spina; jeden z przywódców stronnictwa czarnych gwelfów we Florencji ok. 1300 r., kiedy papież Bonifacy VIII próbował poprzez swoich posłów pogodzić dwa odłamy gwelfów. [przypis edytorski]
924. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
925. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
926. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
927. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
928. przepomnieć (daw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]
929. lubownik (daw.) — miłośnik. [przypis edytorski]
930. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
931. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
932. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
933. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
934. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
935. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
936. mieniać się — zamieniać się. [przypis edytorski]
937. Giotto di Bondone (1266/7–1337) — włoski malarz i architekt z Florencji, którego twórczość wyznacza przejście od średniowiecza do renesansu. [przypis edytorski]
938. kanikuła (z łac., daw.) — wakacje letnie. [przypis edytorski]
939. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
940. krotochwilnik (daw.) — żartowniś. [przypis edytorski]
941. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
942. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
943. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
944. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
945. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
946. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
947. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
948. zaliżem (daw.) — czyżem; czy jestem. [przypis edytorski]
949. powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]
950. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
951. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
952. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
953. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
954. chichotając — dziś popr.: chichocząc. [przypis edytorski]
955. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
956. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
957. swarliwość — kłótliwość. [przypis edytorski]
958. dla (daw.) — tu: z powodu. [przypis edytorski]
959. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
960. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
961. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
962. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
963. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
964. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
965. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
966. imaginujcież sobie — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: wyobraźcie (też) sobie. [przypis edytorski]
967. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
968. krotochwilny (daw.) — żartobliwy, zabawny, wesoły. [przypis edytorski]
969. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
970. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
971. w paragon wchodzić (daw.) — iść w zawody; dorównywać komuś. [przypis edytorski]
972. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
973. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
974. krotochwilnik (daw.) — żartowniś, wesołek. [przypis edytorski]
975. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
976. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
977. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
978. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
979. krotochwilnik (daw.) — żartowniś, wesołek. [przypis edytorski]
980. przytomny czemu — obecny przy czym. [przypis edytorski]
981. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
982. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
983. krotochwilny (daw.) — wesoły, zabawny. [przypis edytorski]
984. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
985. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
986. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
987. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
988. wydrzej — dziś popr.: wydrzyj. [przypis edytorski]
989. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
990. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
991. Te lucis, Intemerata — pobożne pieśni popularne w średniowieczu. [przypis edytorski]
992. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
993. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
994. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
995. gładysz (daw.) — piękny młodzieniec; piękniś, przystojniak. [przypis edytorski]
996. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
997. kaduk (daw.) — diabeł. [przypis edytorski]
998. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
999. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1000. modła (daw.) — sposób. [przypis edytorski]
1001. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1002. ochędożony (daw.) — oczyszczony. [przypis edytorski]
1003. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1004. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1005. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1006. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1007. kum (daw.) — tu: chrzestny. [przypis edytorski]
1008. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1009. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1010. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1011. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1012. kmotr — kumotr, kum; określenie rodzaju powinowactwa, tu: ojciec dziecka dla chrzestnego tegoż dziecka. [przypis edytorski]
1013. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1014. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1015. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1016. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1017. aliści (daw.) — jednakże; tu: ale też. [przypis edytorski]
1018. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1019. dowcip (daw.) — inteligencja, spryt. [przypis edytorski]
1020. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1021. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]
1022. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1023. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
1024. byli (...) zważyli — daw. forma czasu zaprzeszłego: zważyli wcześniej, uprzednio wzięli pod uwagę. [przypis edytorski]
1025. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1026. za czym — tu: po czym; następnie. [przypis edytorski]
1027. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1028. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1029. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1030. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1031. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1032. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1033. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1034. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1035. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1036. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1037. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1038. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1039. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1040. wystawiać sobie coś — wyobrażać sobie coś. [przypis edytorski]
1041. panie — dziś popr. forma Msc.r.m.: panu. [przypis edytorski]
1042. pozór (daw.) — wygląd. [przypis edytorski]
1043. pod ten czas (daw.) — tymczasem, wówczas. [przypis edytorski]
1044. zaliżby (daw.) — czyżby. [przypis edytorski]
1045. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1046. kornie (daw.) — pokornie. [przypis edytorski]
1047. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1048. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1049. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1050. zawarcie (daw.) — zamknięcie. [przypis edytorski]
1051. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
1052. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1053. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1054. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1055. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1056. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1057. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1058. zalim nie wrócił (daw.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; znaczenie: czy nie wróciłem. [przypis edytorski]
1059. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1060. gamratka (daw.) — prostytutka. [przypis edytorski]
1061. przewaga (daw.) — zaleta; tu iron.: czyn chwalebny. [przypis edytorski]
1062. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1063. zasię (daw.) — zaś. [przypis edytorski]
1064. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1065. na jaśnię podać — wyjaśnić. [przypis edytorski]
1066. przyjść w sukurs — przyjść na pomoc. [przypis edytorski]
1067. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1068. uznać (daw.) — tu: dowiedzieć się. [przypis edytorski]
1069. zasię (daw.) — zaś. [przypis edytorski]
1070. słowy — dziś popr. forma N.lm: słowami. [przypis edytorski]
1071. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1072. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1073. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1074. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1075. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1076. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1077. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1078. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1079. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1080. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1081. dworować (daw.) — żartować. [przypis edytorski]
1082. pieszczenie — dziś: pieszczotliwie. [przypis edytorski]
1083. otrok (daw.) — chłopiec, młokos. [przypis edytorski]
1084. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1085. cyrulik a. balwierz — daw. osoba pełniąca funkcje fryzjera, kosmetyczki i pielęgniarza zarazem, zajmująca się goleniem zarostu, strzyżeniem włosów, przygotowywaniem kąpieli itp., a także wykonująca pospolite zabiegi, takie jak wyrywanie zębów czy upuszczanie krwi. [przypis edytorski]
1086. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1087. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1088. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1089. zaliżby (daw.) — czyżby. [przypis edytorski]
1090. wyczmucić się — rozczmuchać się, otrząsnąć się. [przypis edytorski]
1091. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1092. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1093. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1094. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1095. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1096. zdawa się — dziś: zdaje się. [przypis edytorski]
1097. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1098. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1099. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1100. krotochwilny (daw.) — wesoły, żartobliwy, zabawny. [przypis edytorski]
1101. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1102. kłócić — tu: zakłócać. [przypis edytorski]
1103. trzecia godziny dnia — tj. około 8.00 rano; niegdyś liczono godziny od wschodu słońca, kiedy to odbywało się pierwsze nabożeństwo, jutrznia. [przypis edytorski]
1104. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1105. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1106. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1107. w przytomności (daw.) — tu: w obecności. [przypis edytorski]
1108. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1109. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1110. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1111. w Awinionie nie papież, jeno aleksandryjski sułtan siedzi — mowa o okresie rezydowania papieży w Awinionie; tzw. ”niewoli awiniońskiej” (1309-1377). [przypis edytorski]
1112. krotochwilny (daw.) — zabawny. [przypis edytorski]
1113. lubownik (daw.) — miłośnik. [przypis edytorski]
1114. zawieść taniec — tu: poprowadzić taniec. [przypis edytorski]
1115. ridda — tradycyjny ludowy taniec włoski, którego nazwa podkreśla element kręcenia się w kółko, wirowania. [przypis edytorski]
1116. ballonchio — tradycyjny ludowy taniec włoski z podskokami. [przypis edytorski]
1117. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1118. tedy (daw.) — zatem. [przypis edytorski]
1119. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1120. imać się — brać się (zabierać się) do czegoś, chwytać się za coś. [przypis edytorski]
1121. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1122. salvum me fac (łac.) — wybaw mnie; tu: ratunku. [przypis edytorski]
1123. sine custodia (łac.) — bez straży; tu: bez świadka. [przypis edytorski]
1124. wety (daw.) — deser. [przypis edytorski]
1125. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1126. krotochwilny — żartobliwy, zabawny, wesoły. [przypis edytorski]
1127. w mieście naszym — tj. we Florencji. [przypis edytorski]
1128. lubownik (daw.) — miłośnik. [przypis edytorski]
1129. krotochwila — żart, zabawa. [przypis edytorski]
1130. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1131. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1132. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1133. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1134. krotochwilnik (daw.) — żartowniś. [przypis edytorski]
1135. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1136. przeczże — czemu, czemuż; dlaczego. [przypis edytorski]
1137. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1138. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1139. stradać — tracić. [przypis edytorski]
1140. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1141. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1142. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1143. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1144. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1145. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
1146. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1147. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1148. chromać — kuleć. [przypis edytorski]
1149. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1150. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1151. przytomni (daw.) — obecni, zebrani. [przypis edytorski]
1152. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1153. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1154. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
1155. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
1156. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
1157. jurysta (daw., z łac.) — prawnik. [przypis edytorski]
1158. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1159. krotochwilny (daw.) — żartobliwy, wesoły, zabawny. [przypis edytorski]
1160. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1161. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1162. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1163. przytomni (daw.) — obecni, zebrani. [przypis edytorski]
1164. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1165. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1166. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1167. na ścieżaj — dziś: na oścież. [przypis edytorski]
1168. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1169. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1170. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1171. przytomny (daw.) — tu: obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
1172. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1173. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1174. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1175. przytomny (daw.) — tu: obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
1176. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1177. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1178. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1179. zachowanie (daw.) — tu: szacunek. [przypis edytorski]
1180. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1181. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1182. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1183. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1184. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1185. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1186. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1187. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1188. gorąco uczonego współczuje — dziś popr.: gorąco uczonemu współczuje. [przypis edytorski]
1189. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1190. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
1191. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1192. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1193. nekromancja (z gr. νεκρομαντεία) — rodzaj praktyk magicznych polegających na przyzywaniu przez prowadzącego obrzęd (nekromantę) duchów zmarłych np. w celu poznania przyszłych wydarzeń; tu ogólnie: wiedza tajemna, praktyki czarnoksięskie. [przypis edytorski]
1194. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1195. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1196. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
1197. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1198. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1199. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
1200. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1201. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1202. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1203. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1204. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1205. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1206. źrały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]
1207. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1208. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1209. trzecia godzina ranna — tj. ok. ósmej, licząc wg daw. miary i oznaczając jako pierwszą godzinę wschodu słońca. [przypis edytorski]
1210. ósma godzina — licząc wg. daw. miary, od wschodu słońca, około pierwszej po południu. [przypis edytorski]
1211. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1212. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
1213. wydwarzać się z kogoś (daw.) — kpić z kogoś. [przypis edytorski]
1214. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1215. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1216. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1217. zdawa się — dziś popr. forma: zdaje się. [przypis edytorski]
1218. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1219. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1220. rozpuknąć się (daw.) — pęknąć; por. wyrażenie: śmiać się do rozpuku. [przypis edytorski]
1221. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
1222. krotochwilnik — żartowniś, wesołek. [przypis edytorski]
1223. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1224. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1225. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1226. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1227. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1228. Agnus Dei (łac.) — Baranek Boży; typ przedstawienia postaci Jezusa Chrystusa w malarstwie. [przypis edytorski]
1229. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1230. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1231. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1232. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1233. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
1234. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1235. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1236. klnąć — dziś popr.: kląć. [przypis edytorski]
1237. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1238. dowcip (daw.) — inteligencja, spryt, rozum. [przypis edytorski]
1239. minoryci (z łac.) — Zakon Braci Mniejszych, katolicka wspólnota zakonna założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu; franciszkanie. [przypis edytorski]
1240. podwika a. podwijka — kwef; element stroju noszony przez zamężne kobiety począwszy od wczesnego średniowiecza: biała chusta zasłaniająca włosy, szyję, boki twarzy i część czoła; tu przen.: kobieta. [przypis edytorski]
1241. krotochwilny (daw.) — żartobliwy. [przypis edytorski]
1242. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1243. warować się (daw.) — tu: pilnować się, wystrzegać się. [przypis edytorski]
1244. despekt sprawić a. uczynić (daw.) — urazić kogoś, obrazić kogoś. [przypis edytorski]
1245. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]
1246. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1247. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
1248. krzepić się — wzmacniać się, posilać; tu: pocieszać się. [przypis edytorski]
1249. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski]
1250. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1251. nie ostrzegałemże — konstrukcja z partykułą że; znaczenie: czy nie ostrzegałem. [przypis edytorski]
1252. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1253. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1254. balwierka — żeńska forma od: balwierz; daw. osoba pełniąca funkcje fryzjera, kosmetyczki i pielęgniarza zarazem, zajmująca się goleniem zarostu, strzyżeniem włosów, przygotowywaniem kąpieli itp., a także wykonująca pospolite zabiegi, takie jak wyrywanie zębów czy upuszczanie krwi. [przypis edytorski]
1255. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1256. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1257. letko (daw., gw.) — lekko. [przypis edytorski]
1258. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1259. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1260. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1261. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1262. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1263. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
1264. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1265. wartają (daw.) — są warte. [przypis edytorski]
1266. miast (daw.) — tu: zamiast. [przypis edytorski]
1267. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1268. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
1269. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1270. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1271. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1272. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1273. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1274. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1275. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
1276. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
1277. pozór (daw.) — wygląd. [przypis edytorski]
1278. minoryci (z łac.) — Zakon Braci Mniejszych, katolicka wspólnota zakonna założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu; franciszkanie. [przypis edytorski]
1279. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1280. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
1281. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1282. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1283. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1284. imaginować (z łac.) — wyobrażać. [przypis edytorski]
1285. azard a. hazard — tu daw.: ryzyko. [przypis edytorski]
1286. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1287. Signoria (z wł. signore: pan) — tu ogólnie: rząd; forma rządów w komunach miast śr. i płn. Włoch w okr. średniowiecza i renesansu, gdzie w okolicznościach sprzyjających wzmocnieniu władzy (np. wobec zewn. zagrożenia) przejmowali ją przedstawiciele bogatych rodów, uzyskując rozszerzone prerogatywy i utrzymując je dożywotnio lub przekazując swoim następcom. [przypis edytorski]
1288. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1289. stanąć na wstręcie (daw.) — przeszkodzić. [przypis edytorski]
1290. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1291. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1292. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1293. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1294. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1295. krotochwilny (daw.) — żartobliwy, dowcipny, zabawny. [przypis edytorski]
1296. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1297. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
1298. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
1299. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1300. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1301. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1302. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
1303. wodę swoją — tu: mocz; badanie moczu stanowiło podstawę dla wstępnej diagnozy. [przypis edytorski]
1304. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1305. duszny (daw.) — duchowy, związany z duszą. [przypis edytorski]
1306. w przytomności (daw.) — tu: w obecności. [przypis edytorski]
1307. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1308. zlegnąć a. zlec (daw.) — odbyć poród. [przypis edytorski]
1309. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1310. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1311. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1312. Angiulieri, Cecco a. Angiolieri, Francesco (1260–1312) — poeta włoski, autor sonetów, przedstawiciel nurtu realistycznego, roztaczający wokół siebie aurę poety przeklętego; pochodził z szacownej rodziny szlacheckiej z Sieny, politycznie związanej ze stronnictwem gwelfów; znał Dantego i korespondował z nim. [przypis edytorski]
1313. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1314. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1315. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1316. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1317. dworować (daw.) — żartować. [przypis edytorski]
1318. nie do niego się ściąga — nie do tego się sprowadza. [przypis edytorski]
1319. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1320. przełożenia — tu: tłumaczenia. [przypis edytorski]
1321. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1322. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1323. krotochwila (daw.) — żart. [przypis edytorski]
1324. z ziomków naszych — tj. pochodzący z Florencji. [przypis edytorski]
1325. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1326. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1327. polerowny (daw.) — wykwintny. [przypis edytorski]
1328. trafunkiem (daw.) — przypadkiem. [przypis edytorski]
1329. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1330. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1331. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1332. spuścić się na kogoś (daw.) — zaufać komuś. [przypis edytorski]
1333. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1334. gładysz (daw.) — piękniś; piękny młodzieniec. [przypis edytorski]
1335. podwika a. podwijka — kwef; element stroju noszony przez zamężne kobiety począwszy od wczesnego średniowiecza: biała chusta zasłaniająca włosy, szyję, boki twarzy i część czoła; tu przen.: kobieta. [przypis edytorski]
1336. jagody (daw.) — policzki. [przypis edytorski]
1337. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1338. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1339. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1340. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1341. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
1342. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1343. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
1344. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1345. przyrodzony (daw.) — naturalny, wrodzony. [przypis edytorski]
1346. sromota (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1347. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1348. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1349. luty (daw.) — srogi. [przypis edytorski]
1350. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1351. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1352. polerowany (daw.) — wykwintny. [przypis edytorski]
1353. pieczeniarz — człowiek wygodnie żyjący na cudzy koszt. [przypis edytorski]
1354. powszędy (daw.) — wszędzie. [przypis edytorski]
1355. popsować (daw.) — popsuć. [przypis edytorski]
1356. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1357. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1358. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1359. przyrodzenie — tu: natura, charakter, umysł. [przypis edytorski]
1360. powolny (daw.) — tu: posłuszny (czyjejś woli). [przypis edytorski]
1361. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1362. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1363. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
1364. ukrzepienie — umocnienie, pokrzepienie. [przypis edytorski]
1365. terminy (daw.) — tu: kłopoty, tarapaty. [przypis edytorski]
1366. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1367. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1368. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1369. chceszże zatłuc — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika oraz partykułą „że”; znaczenie: czy chcesz zatłuc. [przypis edytorski]
1370. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
1371. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1372. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1373. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1374. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1375. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1376. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1377. za czym (daw.) — po czym; następnie. [przypis edytorski]
1378. letko (daw., gw.) — lekko. [przypis edytorski]
1379. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1380. krotochwila (daw.) — wesołość, zabawa; żart. [przypis edytorski]
1381. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1382. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1383. podawać na jaśnię (daw.) — wyjaśniać, oświetlać; tu: uwydatniać. [przypis edytorski]
1384. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1385. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1386. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1387. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1388. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1389. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1390. warować się (daw.) — pilnować się, wystrzegać się. [przypis edytorski]
1391. popsować (daw.) — popsuć. [przypis edytorski]
1392. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1393. zdawa — dziś popr. forma: zdaje. [przypis edytorski]
1394. za głębokoście go (...) wrazili — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: za głęboko go wraziliście. [przypis edytorski]
1395. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1396. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1397. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
1398. parać się — zajmować się. [przypis edytorski]
1399. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1400. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1401. za czym (daw.) — po czym, następnie; tu: w związku z czym, więc. [przypis edytorski]
1402. zamczysty — tu: opatrzony zamkiem (kutym w metalu zamknięciem). [przypis edytorski]
1403. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]
1404. sceptrum (łac.) — berło. [przypis edytorski]
1405. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
1406. eksperiencja (z łac., daw.) — doświadczenie. [przypis edytorski]
1407. czyli — tu: konstrukcja z partykułą wzmacniającą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]
1408. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
1409. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1410. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
1411. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1412. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1413. popsować (daw.) — popsuć, zepsuć. [przypis edytorski]
1414. wstręty czynić (daw.) — przeszkadzać. [przypis edytorski]
1415. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1416. umyślny — posłaniec. [przypis edytorski]
1417. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1418. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1419. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1420. czyli — tu: konstrukcja z partykułą wzmacniającą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]
1421. na ten kształt (daw.) — w ten sposób. [przypis edytorski]
1422. jeństwo — niewola. [przypis edytorski]
1423. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1424. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
1425. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1426. Kitaj — Chiny. [przypis edytorski]
1427. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1428. szedziwy — sędziwy. [przypis edytorski]
1429. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1430. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1431. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1432. snadź (daw.) — tu: widocznie. [przypis edytorski]
1433. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1434. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
1435. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1436. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1437. podesta — w średniowiecznych włoskich miastach najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych. [przypis edytorski]
1438. popas — przerwa w podróży odbywanej konno. [przypis edytorski]
1439. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1440. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1441. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1442. litować (daw.) — tu: żałować, skąpić. [przypis edytorski]
1443. ukontentowany (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
1444. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1445. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
1446. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1447. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1448. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1449. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1450. węzłowacie — dziś popr.: węzłowato; zwięźle. [przypis edytorski]
1451. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1452. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1453. niźli (daw.) — niż. [przypis edytorski]
1454. zadosyć (daw.) — dziś: zadość; czynić zadość czyjejś woli: wypełniać czyjąś wolę (całkowicie, w pełni). [przypis edytorski]
1455. gotowam jest — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika i inwersją; inaczej: jestem gotowa. [przypis edytorski]
1456. stanąć na wstręcie komuś (daw.) — przeszkodzić komuś. [przypis edytorski]
1457. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1458. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
1459. Karol Stary, Andegaweński (1226–1285) — król Neapolu, rozgromił Manfreda, syna cesarza Fryderyka II i króla Obojga Sycylii w bitwie pod Benevento (1206). [przypis edytorski]
1460. gibelini — stronnicy władzy cesarskiej we Włoszech, ich nazwa pochodzi od wirtemberskiego miasta Waiblingen, a zarazem zawołania bojowego Hohenstaufów; gibelini byli przeciwnikami stronnictwa gwelfów (od nazwiska popieranych przez nich książąt bawarskich Welfów współpracujących z Państwem Kościelnym); gwelfowie i gibelini stanowili rywalizujące ze sobą stronnictwa polit. we Włoszech w XII i XIII w., w okresie zmagań cesarza Fryderyka II z papiestwem; gwelfowie byli związani gł. z mieszczaństwem, zaś gibelini reprezentowali interesy feudalnego rycerstwa i popierali niezależność Cesarstwa Rzymskiego; niektóre włoskie miasta do dziś mają w herbie znak przynależności do jednego ze stronnictw: czarnego cesarskiego orła (jedno- lub dwugłowego; wł. Capo dell’Imperio: głowa Imperium) gibelinów w złotym polu albo trzy złote lilie gwelfów w błękitnym polu (niekiedy pod czerwonym kołnierzem turniejowym). [przypis edytorski]
1461. gwelfowie — w XII i XIII w. stronnicy władzy papieskiej we Włoszech, przeciwnicy stronnictwa gibelinów. [przypis edytorski]
1462. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1463. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1464. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1465. nie dostawało czegoś (daw.) — brakowało czegoś. [przypis edytorski]
1466. przyrodzenie (daw.) — natura. [przypis edytorski]
1467. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1468. zaliżeś (...) zapomniał (daw.) — czy żeś zapomniał; czyż zapomniałeś. [przypis edytorski]
1469. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1470. baczyć — uważać. [przypis edytorski]
1471. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1472. rankor (daw.) — żal, złość. [przypis edytorski]
1473. gdy już Francuzów z Sycylii wypędzono — chodzi o tzw. nieszpory sycylijskie; 31 marca 1282 r., w poniedziałek wielkanocny, wybuchło powstanie przeciw panowaniu Karola I Andegaweńskiego. [przypis edytorski]
1474. Piotr Aragoński (1239 a. 1240 – 1285) — Piotr III Wielki, król Aragonii, Walencji (jako Piotr I), hrabia Barcelony (jako Piotr II) od 1276 r. oraz król Sycylii (jako Piotr I) w latach 1282–1285; w 1262 r. poślubił Konstancję, córkę i dziedziczkę króla Sycylii Manfreda, ostatnią z rodu Hohenstaufów; poparł zbrojnie powstanie na Sycylii, której ludność zbuntowała się przeciw rządom Karola Andegaweńskiego (w czasie tzw. „nieszporów sycylijskich”, 30 marca 1282 r. mieszkańcy Palermo dokonali masakry Francuzów), został entuzjastycznie powitany przez Sycylijczyków i we wrześniu 1282 r. przyjął koronę sycylijską; jednocześnie wszedł w spór z papiestwem, ponieważ południowe Włochy i Sycylia od czasów normańskich (XI w.) były lennem papieskim, papież Marcin IV obłożył Piotra Aragońskiego klątwą, pozbawił jego następców tytułu do obu koron, a jako wykonawcę swojej woli wysłał bratanka obalonego Karola Andegaweńskiego, króla Francji Filipa III Śmiałego; jednak dwukrotne zwycięstwo floty Piotra III zakończyły klęską tę interwencję. [przypis edytorski]
1475. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
1476. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1477. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając, nie tracąc czasu. [przypis edytorski]
1478. miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]
1479. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1480. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1481. przytomni (daw.) — obecni (przy czymś). [przypis edytorski]
1482. nie mieszkając (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]
1483. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1484. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
1485. przeczże (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1486. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1487. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1488. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
1489. mienić się (daw.) — mianować się, nazywać siebie. [przypis edytorski]
1490. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1491. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1492. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1493. szedziwy — sędziwy. [przypis edytorski]
1494. był (...) widział — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: widział uprzednio, przedtem widział. [przypis edytorski]
1495. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1496. oprzej się — dziś popr. forma: oprzyj się. [przypis edytorski]
1497. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1498. zakon (daw.) — tu: prawo. [przypis edytorski]
1499. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1500. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1501. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1502. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1503. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1504. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1505. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1506. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
1507. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1508. łatwie — dziś popr. forma: łatwo. [przypis edytorski]
1509. nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]
1510. szczegółowie — dziś popr. forma: szczegółowo. [przypis edytorski]
1511. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1512. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1513. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1514. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1515. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
1516. zawrzeć (daw.) — zamknąć; tu: zakończyć. [przypis edytorski]
1517. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1518. stać na wstręcie komuś (daw.) — przeszkadzać komuś. [przypis edytorski]
1519. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1520. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1521. pretor — w staroż. Rzymie urzędnik pełniący rolę sędziego. [przypis edytorski]
1522. pretorium — trybunał sądowy. [przypis edytorski]
1523. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1524. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
1525. Fryderyk I Barbarossa (1152–1190) — cesarz niemiecki, organizator trzeciej wyprawy krzyżowej (1189–1192), podczas której poległ. [przypis edytorski]
1526. polerowny — wykwintny, dobrze wychowany, cechujący się ogładą towarzyską. [przypis edytorski]
1527. austeria — karczma, gospoda. [przypis edytorski]
1528. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1529. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1530. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1531. niepomału (daw.) — niemało. [przypis edytorski]
1532. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1533. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
1534. za czym (daw.) — po czym, następnie; więc. [przypis edytorski]
1535. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1536. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
1537. powszędy (daw.) — wszędzie. [przypis edytorski]
1538. tuszyć (daw.) — mieć nadzieję; por.: otucha. [przypis edytorski]
1539. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1540. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1541. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1542. rozproszenie pomyłki — popr.: sprostowanie pomyłki. [przypis edytorski]
1543. szerzyć się — tu: rozwodzić się; szeroko omawiać. [przypis edytorski]
1544. k’temu (daw.) — do tego. [przypis edytorski]
1545. berberyjski — tu ogólnie: północnoafrykański (od nazwy plemion Berberów pierwotnie zamieszkujących te tereny). [przypis edytorski]
1546. za czym (daw.) — po czym, następnie; więc. [przypis edytorski]
1547. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1548. przyrodzenie (daw.) — tu: natura. [przypis edytorski]
1549. wierę (daw.) — doprawdy, zaprawdę. [przypis edytorski]
1550. karbunkuł (daw.) — czerwony kamień szlachetny (rubin) lub półszlachetny (granat). [przypis edytorski]
1551. pozór (daw.) — wygląd. [przypis edytorski]
1552. przytomność (daw.) — obecność. [przypis edytorski]
1553. skonfundowany (daw., z łac.) — zbity z tropu, zawstydzony. [przypis edytorski]
1554. zdawa się — dziś popr. forma: zdaje się. [przypis edytorski]
1555. zaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski]
1556. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1557. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1558. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1559. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski]
1560. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1561. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1562. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1563. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1564. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1565. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1566. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]
1567. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1568. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]
1569. w przytomności (daw.) — w obecności. [przypis edytorski]
1570. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
1571. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1572. przytomni (daw.) — tu: obecni (przy czymś), zebrani. [przypis edytorski]
1573. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski]
1574. ustawnie — ustawicznie, ciągle. [przypis edytorski]
1575. ruchy — dziś popr. forma N.lm: ruchami. [przypis edytorski]
1576. stawić sieci — rozstawić sieci. [przypis edytorski]
1577. niecić — rozniecać. [przypis edytorski]
1578. dank (daw., z niem.) — podziękowanie, wyrazy wdzięczności. [przypis edytorski]
1579. respons (z łac., daw.) — odpowiedź. [przypis edytorski]
1580. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]
1581. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski]
1582. aliści (daw.) — jednak, jednakże. [przypis edytorski]
1583. wczas (daw.) — odpoczynek, wypoczynek. [przypis edytorski]
1584. krotochwila (daw.) — żart, wesołość, zabawa. [przypis edytorski]
1585. rzec — powiedzieć. [przypis edytorski]
1586. gwoli (daw.) — dla; w celu. [przypis edytorski]
1587. zawrzeć (daw.) — zamknąć; tu: zakończyć. [przypis edytorski]