Epilog
Można snuć najdziwniejsze domysły. Czy on kiedykolwiek powróci? Być może dostał się w przeszłość i wpadł pomiędzy krwiożerczych, włosem porosłych dzikusów z epoki kamienia łupanego59, może się dostał w otchłanie morza epoki kredowej60 lub znalazł wśród dziwacznych gadów, olbrzymich bestii ziemnowodnych z okresu jurajskiego61. Być może, iż teraz — jeżeli tak można powiedzieć — przechadza się po paleolitycznej62 rafie koralowej nawiedzanej przez plezjozaury63 lub nad samotnymi słonymi jeziorami okresu triasowego64... A może też rzucił się naprzód, w któryś z wieków najbliższych, kiedy ludzie będą jeszcze ludźmi, lecz zagadnienia naszych czasów będą już rozwiązane, a na dręczące nas pytania znajdą się odpowiedzi... Może sięgnął okresu dojrzałości rasy ludzkiej, ja bowiem sądzę, że niepodobna przypuścić, aby doba obecna, doba ostrożnych doświadczeń, niekompletnych teorii i powszechnego rozdźwięku była istotnie punktem kulminacyjnym rozwoju ludzkości.
Tak przynajmniej ja sądzę. On, o ile wiem — rozprawialiśmy bowiem o tym długo przed wykończeniem wehikułu czasu — czynił mniej pocieszające przypuszczenia o postępie ludzkości i we wznoszeniu się cywilizacji widział tylko rosnącą górę głupstw i błędów, która musi kiedyś runąć, miażdżąc tych, co ją wznosili. Jeżeli nawet tak jest istotnie, to powinniśmy jednakże żyć tak, jak gdyby było inaczej. Dla mnie przyszłość jest jeszcze mroczna i pusta, jest wielką niewiadomą, na którą miejscami tylko rzuca światło niniejsza opowieść Podróżnika. Na pociechę jednak pozostały mi te dwa dziwne białe kwiaty — zeschłe już, sczerniałe, zmięte i rozsypujące się w proch; świadczą one, że nawet wtedy, kiedy rozum i siła już znikły, uczucia wdzięczności i tkliwości wzajemnej pozostały w sercu człowieka.
Przypisy:
1. miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]
2. mila angielska — jednostka długości (odległości), równa ok. 1,6 km. [przypis edytorski]
3. stopa — tu: dawna brytyjska jednostka długości równa 12 calom, ok. 30 cm. [przypis edytorski]
4. bitwa pod Hastings (14 października 1066) — starcie, w którym inwazyjna armia księcia Normandii, Wilhelma, zwanego później Zdobywcą, pokonała wojska angielskie pod dowództwem króla Harolda II. W jej wyniku najeźdźcy z kontynentu europejskiego opanowali cały kraj. [przypis edytorski]
5. Burslem — miasto w północnej Anglii, w hrabstwie Staffordshire. [przypis edytorski]
6. lichtarz — świecznik na jedną świecę. [przypis edytorski]
7. kandelabr — duży, ozdobny, wieloramienny świecznik stojący. [przypis edytorski]
8. rozwiał się nam był — przykład użycia czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą niż opisana czasem przeszłym; inaczej: rozwiał nam się wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]
9. Linneusz, właśc. Carl von Linné (1707–1778) — szwedzki przyrodnik i lekarz; sformalizował współczesny, dwuczłonowy system nazewnictwa gatunków, stworzył nowy, uporządkowany i przejrzysty system klasyfikacji organizmów. [przypis edytorski]
10. Tybinga — miasto uniwersyteckie w płd.-zach. Niemczech. [przypis edytorski]
11. surdut — długa dwurzędowa marynarka, popularna na przełomie XIX i XX w. [przypis edytorski]
12. Nabuchodonozor — imię królów babilońskich; wg biblijnej Księgi Daniela król tego imienia w ramach kary za bluźnierstwo zaczął jeść trawę jak wół. [przypis edytorski]
13. podług (daw.) — według. [przypis edytorski]
14. pepton — związek organiczny tworzący się podczas enzymatycznego rozpadu białek pod wpływem zawartej w soku żołądkowym pepsyny. [przypis edytorski]
15. szyling — dawna angielska jednostka monetarna. Szyling był równy 1/20 funta i dzielił się na 12 pensów. [przypis edytorski]
16. cal — jednostka miary długości równa ok. 2,5 cm. [przypis edytorski]
17. cztery stopy — ok. 120 cm. [przypis edytorski]
18. ichtiozaury (z gr. ichthys: ryba, sauros: jaszczur; paleont.) — rząd drapieżnych gadów morskich, żyjących w erze mezozoicznej, wymarłych ok. 90 mln lat temu. [przypis edytorski]
19. atoli (daw.) — jednak. [przypis edytorski]
20. bakałarz (daw.) — nauczyciel. [przypis edytorski]
21. przemysł (daw.) — przemyślność, pomysłowość; zajęcie. [przypis edytorski]
22. Anno Domini (łac.) — Roku Pańskiego. [przypis edytorski]
23. ostać się (daw.) — przetrwać. [przypis edytorski]
24. wystawiać sobie coś (daw.) — wyobrażać sobie coś. [przypis edytorski]
25. uroczny (przestarz.) — rzucający urok. [przypis edytorski]
26. malachit — minerał o charakterystycznym zielonym zabarwieniu. [przypis edytorski]
27. Weena — imię kojarzące się z ang. wee: drobna. [przypis edytorski]
28. anemony morskie — ukwiały, bezszkieletowe zwierzęta morskie przypominające kształtem kielich zakończony czułkami; prowadzą osiadły tryb życia, lecz potrafią się przemieszczać. [przypis edytorski]
29. Grant Allen (1848–1899) — kanadyjsko-brytyjski pisarz naukowy i powieściopisarz, promotor teorii ewolucji. [przypis edytorski]
30. Darwin młodszy — George Howard Darwin (1845–1912), angielski matematyk i astronom, syn Karola Darwina. [przypis edytorski]
31. lemur — średniej wielkości ssak, o puszystym futrze, długim ogonie i długich kończynach, prowadzący nocny tryb życia, żyjący w lasach Madagaskaru. [przypis edytorski]
32. w grotach Kentucky — chodzi o Jaskinię Mamucią, najdłuższą jaskinię świata, o łącznej długości korytarzy równej ok. 650 km, znajdującą się w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kentucky. [przypis edytorski]
33. East End — uboższe dzielnice Londynu położone we wschodniej części miasta. [przypis edytorski]
34. jard — anglosaska miara długości, równa trzem stopom i wynosząca ok. 0,9 metra. [przypis edytorski]
35. Karolingowie — dynastia królów frankijskich wywodząca się od Karola Młota, panująca w latach 753–987. Po śmierci jej najwybitniejszego przedstawiciela, Karola Wielkiego, twórcy imperium frankijskiego, nastąpił powolny rozkład struktur państwa, które po śmierci jego syna zostało w 843 trwale podzielone na trzy części: zachodnią, wschodnią i środkową. [przypis edytorski]
36. Nemezis (mit. gr.) — bogini zemsty, przeznaczenia i sprawiedliwości świata; uosobienie gniewu bogów i kary spadającej na ludzi ogarniętych pychą. [przypis edytorski]
37. Wimbledon — dzielnica w południowej części Londynu. [przypis edytorski]
38. Faun (mit. rzym.) — bóg płodności, pól i lasów, opiekun pasterzy, przedstawiany jako brodaty mężczyzna z koźlimi kopytami i rogami. [przypis edytorski]
39. Syriusz — najjaśniejsza gwiazda nocnego nieba. [przypis edytorski]
40. Carlyle, Thomas (1795–1881) — historyk i filozof historii, popularyzator i jeden z twórców swoistej historiozofii zwanej heroizmem, w myśl której historię tworzą tylko wybitni ludzie; wzbudzał kontrowersje jako społeczny komentator i miał duży wpływ na myśl prawicową w epoce wiktoriańskiej. [przypis edytorski]
41. licówka — element budowlany do pokrywania powierzchni ścian budowli, pełniący funkcję ochronną i dekoracyjną, np. płytka ceramiczna lub kamienna. [przypis edytorski]
42. Wandsworth, Battersea — dzielnice w południowo-zachodniej części Londynu. [przypis edytorski]
43. Megatherium (paleont.) — rodzaj wymarłego olbrzymiego naziemnego leniwca, żyjącego w Ameryce Płd. i Środkowej od 5,3 mln do 11 tys. lat temu; skamieniałości megaterium jako pierwszy opisał i zrekonstruował zwierzę jako leniwca fr. uczony Cuvier w 1796; megaterium i inne wielkie wymarłe ssaki były popularne w społeczeństwie aż do odkrycia dinozaurów kilkadziesiąt lat później. [przypis edytorski]
44. brontozaur (paleont.) — duży roślinożerny dinozaur, o długiej szyi, niewielkiej głowie, masywnym tułowiu i długim ogonie, żyjący ok. 150 mln lat temu na terenach Ameryki Północnej; jego skamieniałości odkryto po raz pierwszy w 1879. [przypis edytorski]
45. South Kensington — dzielnica w środkowej części Londynu, w której znajdują się trzy wielkie londyńskie muzea: Muzeum Historii Naturalnej, Muzeum Nauki oraz Muzeum Wiktorii i Alberta. [przypis edytorski]
46. paleontologia — nauka zajmująca się organizmami kopalnym, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski o życiu w dawnych epokach geologicznych. [przypis edytorski]
47. historia naturalna (daw.) — przyrodoznawstwo, ogół dziedzin nauki zajmujących się badaniem przyrody ożywionej i nieożywionej; termin popularny szczególnie w XVIII–XIX w. [przypis edytorski]
48. nie zauważyłbym chyba owego pochylenia podłogi — być może podłoga nie była pochyła, lecz samo muzeum zbudowane zostało na zboczu wzgórza. [przypis autorski]
49. „Spekulacje Filozoficzne” — ang. „Philosophical Transactions of the Royal Society”, czasopismo naukowe wydawane od 1665. [przypis edytorski]
50. kankan — żywy, skoczny taniec popularny w kabaretach francuskich w 2. poł. XIX w., charakteryzujący się wysokim unoszeniem nóg przez tancerki; był uważany za skandalizujący. [przypis edytorski]
51. sepia — ciemnobrunatny barwnik otrzymywany z gruczołu głowonoga o tej samej nazwie. [przypis edytorski]
52. belemnity (paleont.) — rząd wymarłych morskich głowonogów, żyjących ok. 200–65 mln lat temu, po których zostały charakterystyczne podłużne skamieniałości. [przypis edytorski]
53. steatyt — rzadka skała metamorficzna z dużą zawartością talku, łatwo obrabialna. [przypis edytorski]
54. lignit — odmiana węgla brunatnego o stosunkowo dobrze zachowanej strukturze drewna. [przypis edytorski]
55. karbunkuł (daw.) — czerwony kamień szlachetny, rubin lub granat. [przypis edytorski]
56. inkrustacja — dekoracja umieszczana na powierzchni przedmiotu dekoracji, wykonywana z innego niż on materiału. [przypis edytorski]
57. opona (daw.) — zasłona; okrycie, powłoka. [przypis edytorski]
58. kwadrans na pierwszą (daw.) — kwadrans po dwunastej; piętnaście minut po dwunastej. [przypis edytorski]
59. epoka kamienia łupanego — paleolit, od ok. 3,3 mln do 11.700 lat temu. [przypis edytorski]
60. epoka kredowa — ostatni okres ery mezozoicznej, od 145 do 66 mln lat temu. [przypis edytorski]
61. okres jurajski — drugi okres ery mezozoicznej, od 201 do 145 mln lat temu. [przypis edytorski]
62. paleolit — starsza epoka kamienna, od użycia pierwszych narzędzi kamiennych przez przodków człowieka do schyłku ostatniego zlodowacenia, ok. 3,3 mln do 11.700 lat temu. [przypis edytorski]
63. plezjozaury (paleont.) — rząd drapieżnych gadów morskich, żyjących w erze mezozoicznej, ok. 240–65 mln lat temu. [przypis edytorski]
64. okresu triasowy — najstarszy okres ery mezozoicznej, od 252 do 201 mln lat temu. [przypis edytorski]