Pieśń II

Już wschodzącego słońca pierwsze zorze

Opowiadały wrzaskliwe grzegotki⁵⁶,

Już się krzątali bracia po klasztorze,

Już koło furty stękały dewotki⁵⁷,

Już ociec Rajmund w pierwiastkowej porze

Wychodził słuchać świątobliwe plotki —

Gdy, myśląc (kto wie, czy o Panu Bogu?),

Zgubił pantofel i upadł na progu.

Skoczył na odwrót, a jako uczony,

Fatalną wróżbę w tej przygodzie znaczy;

Wtem się kościelne odezwały dzwony,

Jęk smutny nowe nieszczęścia tłumaczy;

Ledwo odetchnąć może przestraszony,

Czuje, co stracił... a w takiej rozpaczy,

Gdy nie wie, czy spać, czy wyniść⁵⁸, czy siedziéć —

Sąsiad uprzejmy raczył go nawiedzić.

Ociec to Rafał od Bożego Ciała,

Rafał, towarzysz niewinnych radości;

Równego góra Karmelu nie miała

W rubasznych wdziękach, hożej uprzejmości;

Ten, skoro postrzegł, jak się wydawała

Twarz przyjaciela, w zbytniej troskliwości

Cieszy go⁵⁹ naprzód w tak okropnej doli,

Dalej ośmiela pytać, co go boli.

„Wiesz, przyjacielu — rzecze Rajmund trwożny —

Jako krok pierwszy resztą dzieła włada.

Wyszedłem rano z izby nieostrożny,

Zaraz się w progu zjawiła zawada.

Zły to dzień! Będzie w nieszczęścia zamożny.

Tak los chciał, nic tu roztropność nie nada⁶⁰.

Trudno przeciwne kazusy⁶¹ odegnać,

Trzeba się z furtą kochaną pożegnać”.

Rzekł i zapłakał. Wtem brat Kanty leci:

„Panna Dorota do furty zaprasza”.

Nic nie rzekł Rajmund... Poseł drugi, trzeci,

Jeden go łaje, a drugi przeprasza.

„Porzuć te wróżki⁶², straszydła dla dzieci —

Rzekł Rafał — prosi przyjaciółka nasza.

Zwycięż tę słabość odwagą wspaniałą,

Śmiałym się zawżdy najlepiej udało ”.

Porwał się Rajmund; lecz, jak groźne wały⁶³

Nadbrzeżna skała nazad w morze wpycha,

Stanął u progu na poły zmartwiały,

Sili się wyniść, jęczy, płacze, wzdycha.

Ośmiela Rafał, mówca doskonały,

Lecz darmo cieszy, darmo się uśmiécha.

Widząc na koniec bez skutku perory⁶⁴,

Zwoływa starszych i definitory⁶⁵.

Wchodzi Elijasz od świętej Barbary,

Marek od świętej Trójcy z nim się mieści,

Jan od świętego Piotra z Alkantary⁶⁶,

Hermenegildus od Siedmiu Boleści,

Rafał od Piotra, Piotr od świętej Klary —

Zeszło się ojców więcej jak trzydzieści.

Starzy i młodzi, rumiani, wybledli,

Wszyscy swe miejsca porządnie zasiedli.

Już ociec przeor kaczkowatym głosem,

Wprzód odchrząknąwszy, perorę zaczynał;

Już ociec Marek, siedzący ukosem,

Kręcił szkaplerzem⁶⁷ i za pas się trzymał;

Już ociec Błażej coś szeptał pod nosem,

Już stary ociec Elizeusz drzymał;

Już i niektórzy znudzeni odeszli, —

Białokapturni gdy posłowie⁶⁸ weszli.

Pierwszy Gaudenty, ów Gaudenty sławny,

Co wstępnym bojem chciał losu próbować;

Skrytych fortelów nieprzyjaciel jawny,

Świadom swej mocy, nie lubił próżnować,

A walecznemi dziełami zabawny⁶⁹,

Ręką, nie piórem umiał dokazować;

Oko wyniosłe i postać, i cera

Niezlęknionego były bohatera.

Hijacynt drugi, w wdzięcznej wieku porze,

Skromnie udatny⁷⁰, pokornie wspaniały,

U sióstr zakonnych pierwszy po doktorze,

Kształtny, wysmukły, hoży, okazały —

Posuwistemi kroki po klasztorze

Płynął; zefiry z kapturem igrały.

Razem wśrzód rady obadwa⁷¹ stanęli

I tak poselstwo sprawować zaczęli.

Naprzód Gaudenty, pozdrowiwszy żwawo:

„Ojcowie — rzecze — czas pokazać światu,

Kto ma z nas lepsze do nauki prawo,

Czyjego dzieła lepsze są warsztatu.

Jeśli się książek nudzicie zabawą,

Jeśliście szkole nie dali rozbratu —

Nam na zwycięstwo, a wam za pokutę

Plac wyznaczamy... prosim na dysputę”.

Trzykroć odkaszlnął, uśmiechnął dwa razy

Piękny Hijacynt, nim zaczął przemowę:

„Raczcie — rzekł — słuchać, bez żadnej urazy,

Ojcowie mili, poselstwa osnowę!

Jeżeli, pełniąc starszeństwa rozkazy,

Znajdę umysły do względów gotowe,

Szczęśliwym nadto, najszczęśliwszy z wielu,

Żem znalazł łaskę w przezacnym Karmelu.

Zakon nasz jako zbawiennej ochłody,

Szacunku waszej wielebności szuka,

A, chcąc dać swoich prac jawne dowody

I w jakiej cenie u niego nauka,

Wyznacza bitwy plac na łonie zgody;

Kto zwierzchnie⁷² sądzi, pewnie się oszuka.

Nie złość, nie zemsta te nam chęci zdarza —

Równego dzielność pragnie adwersarza⁷³”.

Skończył. Natychmiast filozofskiej szkoły

Wyborne punkta⁷⁴ do wybrania daje.

Na takie hasło niewdzięcznej mozoły⁷⁵

Rozruch się wzmaga, mruczenie powstaje.

Gaudenty na to walecznie wesoły

Strzela oczyma, gdy gesty nie łaje.

Wtem ociec przeor, co najwyżej siedział,

Tak na poselstwo obu odpowiedział:

„Przyjmujem chętnie uczone wyzwanie,

Stawim się w miejscu, które mianujecie;

Jeszcze nam siły na tę wojnę stanie,

Jeszcze broń dobra, której sprobujecie:

Hardym w przegranej będzie ukaranie,

Będzie pokuta, kiedy tego chcecie.

Nie zna zazdrości, kto przestał na swoim⁷⁶;

Pochlebstw nie chcemy, a gróźb się nie boim”.

Chciał już Gaudenty ukarać tę śmiałość,

Już się zamierzał, lecz go kompan wstrzymał,

A, miękcząc srogą umysłu zuchwałość,

Gdy postrzegł, że się coraz bardziej zżymał⁷⁷,

Żeby utrzymać poselstwa wspaniałość,

Wypchnął go za drzwi, a sam się zatrzymał;

Gniewliwych ojców pozdrowiwszy wdzięcznie,

Wymknął się z cicha, dopadł furty zręcznie.

Nowa przyczyna w Karmelu do rady:

Ociec Makary nie życzy wojować,

Ociec Cherubin cytuje przykłady,

Ociec Serafin chce losu próbować,

Ociec Pafnucy wysyła na zwiady,

Ociec Zefiryn nie chce i wotować⁷⁸,

Ociec Elijasz wielbi stan spokojny —

Starzy się boją, a młodzi chcą wojny.

Za złem zwyczajnie idzie większość głosów:

Kryski⁷⁹ wojenne z nagła powiększone.

Wszyscy niepewnych chcą próbować losów

I na powszechną gotują obronę.

Starych uwagi zgłuszył wrzask młokosów,

Nie słyszą dzwonów na sekstę i nonę⁸⁰.

Wtem brat Kleofas na obiad zadzwonił:

Wypadli wszyscy, jakby ich kto gonił.