Pieśń V

I śmiech niekiedy może być nauką,

Kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa;

I żart dowcipną przyprawiony sztuką

Zbawienny, kiedy szczypie, a nie kąsa;

I krytyk zda się, kiedy nie z przynuką¹⁴⁵,

Bez żółci łaje, przystojnie się dąsa.

Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych,

Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych!

Wpada Hijacynt, nowa postać rzeczy!

Miejsce dysputy zastał placem wojny;

Jeden drugiego rani i kaleczy,

Dostał po uchu nasz rycerz spokojny.

Widzi, że skromność już nie ubezpieczy,

Więc, dzielny w męstwie, w oddawaniu hojny,

Jak się zawinął i z boku, i z góry,

Za jednym razem urwał dwa kaptury.

Lecą sandały i trepki, i pasy,

Wrzawa powszechna przeraża i głuszy.

Zdrętwiał Hijacynt na takie hałasy,

Chciałby uniknąć bitwy z całej duszy,

A przeklinając nieszczęśliwe czasy,

Resztę kaptura nasadził na uszy.

Już się wymykał... wtem kuflem od wina

Legł z sławnej ręki ojca Zefiryna.

Ryknął Gaudenty jak lew rozjuszony,

Gdy Hijacynta na ziemi zobaczył;

Nową więc złością z nagła zapalony,

Żadnemu z ojców, z braci nie przebaczył:

Padł i mecenas z krzesłem przewrócony,

Definitora za kaptur zahaczył,

Łukasz raniony zwinął się w trzy kłęby,

Stracił Kleofas ostatnie dwa zęby.

Coraz się mnożą i krzyki, i wrzaski,

Hałas powstaje i wrzawa, aż zgroza!

Ociec Remigi, sążnisty a płaski,

Używa żwawo zgrzebnego powroza,

Wziął w łeb Kapistran obręczem od faski,

Dydak półgarncem ranił Symforoza,

Skacze Regulat do oczów jak żmija,

Longin się z rożnem walecznie uwija.

Już był wyciskał¹⁴⁶ talerze i szklanki,

Pękły i kufle na łbach hartowanych,

Porwał¹⁴⁷ natychmiast książkę zza firanki:

Wojsko afektów zarekrutowanych¹⁴⁸.

Nią się zakłada, pędzi poza szranki

Rycerzów długą bitwą zmordowanych.

Tak niegdyś sławny mocarz Palestyny¹⁴⁹

Oślą paszczęką gromił Filistyny.

Widzi to Rajmund, ozdoba Karmelu,

Widzi w tryumfie syna Dominika:

Wyjeżdża na harc i wpada wśrzód wielu,

Godnego sobie szuka przeciwnika.

Rafał z nim obok: „Ratuj, przyjacielu!” —

Rzekł. Seraficzna w tym punkcie kronika

Padła nań z góry; legł i ręką kiwnął,

Dwa razy jęknął, cztery razy ziéwnął.

Zapłakał Rafał, a mądry po szkodzie,

Wtenczas błąd poznał, że wróżkom nie wierzył,

Dotrzymał jednak kroku na odwodzie,

A, gdy Gaudenty na niego się mierzył,

Zmokłem kropidłem w poświęconej wodzie

Oczy mu zalał, trzonkiem w łeb uderzył.

Nie spodziewając się takowej wanny,

Stanął Gaudenty zmoczony i ranny.

Otrząsł się wkrótce, a nabrawszy duchu,

W dwójnasób czyny heroiczne mnożył.

Ojcze Barnabo! Lepiej było w puchu.

Po coś wszedł w wojnę, po coś się tak srożył¹⁵⁰?

I ty, Pafnucy, ległeś w tym rozruchu,

I ty, Gerwazy, słusznieś się zatrwożył.

Nikt go nie wstrzyma w zemście przedsięwziętéj,

Na waszą zgubę odetchnął Gaudenty.

Tak gdy z wierzchołka Alpów niebotycznych

Mały się strumyk, sącząc, wydobędzie,

Wzmaga się coraz w spadaniach rozlicznych,

Już brzeg podrywa, już go słychać wszędzie,

Echo szum mnoży w skałach okolicznych,

Staje się rzeką, a w gwałtownym pędzie

Pieni się, huczy i zżyma w bałwany,

Tem sroższy w biegu, im dłużej wstrzymany.

Wojna powszechna. Jak zabieżeć złemu,

W kącie z proboszczem wicesgerent radzą,

A, chcąc usłużyć dobru powszechnemu,

Doktora tamże do siebie prowadzą.

Każdy z nich daje zdanie po swojemu.

Prałat, gdy postrzegł, że się w domu wadzą,

Biorąc w głąb rzeczy przez swój wielki rozum,

Rozkazał przynieść vitrum gloriosum¹⁵¹.

Co niegdyś w Troi był posąg Pallady¹⁵²,

Co w Rzymie wieczne westalskie ognisko¹⁵³,

Tem był ten puchar, czczony przez pradziady,

Starożytności wdzięczne widowisko.

Wyjęto ze czcią z najpierwszej szuflady;

Przytomni¹⁵⁴ zatem skłonili się nisko

I tę wieczystej załogę¹⁵⁵ rozkoszy

W obydwie ręce wziął ksiądz podkustoszy¹⁵⁶.

Któż cię nad niego mógł lepiej piastować,

Zacny pucharze? Kto nosić dostojnie?

On jeden z tobą umiał dokazować,

On cię wart dźwigać w pokoju i w wojnie.

Szli dalej, żeby ten skarb uszanować,

Dzwonnik z szafarzem, ubrani przystojnie,

I Krzysztof trębacz, co w post i w Wielkanoc

Z kościelnej wieży trąbił na dobranoc.

Już się zbliżają ku miejscu strasznemu,

Gdzie się zwaśnione mnichy potykają.

Czynią plac wszyscy dzbanu¹⁵⁷ poważnemu,

Wszyscy ciekawie skutku wyglądają.

Mężny nosiciel, jednak po staremu

Myśli trwożliwe pokoju nie dają;

Umysł wspaniały podłej trwodze przeczy,

Orzeźwia dobro pospolitej rzeczy.

Już są u furty: ta stoi otworem...

Zły znak! W tym punkcie z daleka postrzegli,

Jako mecenas, prałat wraz z doktorem

Na przywitanie szybkim krokiem biegli

I, żeby z zwykłym wprowadzić honorem,

Niektórych ojców i braci przestrzegli.

Wchodzi szczęśliwie puchar między braty,

Do doktorowskiej zaniesion komnaty.