Dedykacja
Matuś — Ojczulku. Wy mi te modlitwy szybko dyktowali, musiałem je mozolnie z pamięci — wyraz po wyrazie, po literze litera — składać i spisywać. Czasem nie dosłyszałem, często nie rozumiałem, robiłem błędy, pamięć zawodziła, przepuściłem wiele. — Z rzadka poprawialiście — niewiele — tyle, by zrozumialej było dla mnie i dla ludzi.
Nie wiem, czy Waszą mowę do mnie mogę nazwać swoim dla Was nagrobkiem. Dziękuję Wam za życie i za śmierć Waszą, za moje życie i śmierć. Rozeszliśmy się na chwilę, aby się znów spotkać razem.
Matuś — Ojczulku, ze wszystkich skamieniałych tęsknot i bólów Waszych i moich przodków pragnę wznieść wysoką, strzelistą, samotną wieżę dla ludzi. Liczba tych pod ziemią szkieletów, których głosem pod Wasze dyktando przemawiam — jest tylko za ostatnich lat trzysta — aż tysiąc — i dwadzieścia — i cztery. Jak różne nosili imiona.
Dlatego na tym małym nagrobku nie kładnę54 imienia.
Dziękuję, żeście nauczyli słyszeć szept zmarłych i żywych, dziękuję, że poznam tajemnicę Życia w pięknej godzinie śmierci.
Wasz syn
Przypisy:
1. da mnie — dziś popr.: da mi. [przypis edytorski]
2. wyjadłem powideł — dziś popr.: wyjadłem powidła. [przypis edytorski]
3. odłożę papieros — dziś popr.: odłożę papierosa. [przypis edytorski]
4. żeby przekonać — być może: żeby przekonać Cię. [przypis edytorski]
5. ja — być może: a, lub: ja jestem. [przypis edytorski]
6. mądrą jest — dziś popr.: mądra jest. [przypis edytorski]
7. karają — dziś popr.: karzą. [przypis edytorski]
8. klikać (gw.) — wołać. [przypis edytorski]
9. czy mam samotny teraz dalej — być może: czy mam samotny iść teraz dalej. [przypis edytorski]
10. naiwne z Tobą szepty, tajemnic ciche wyznania, rzewne Tobie łzy — dziś popr.: naiwnych z Tobą szeptów, tajemnic cichych wyznań, rzewnych Tobie łez. [przypis edytorski]
11. Nie żal, a zdumienie, nie wątpienie, a niepokój, nie gniew, a prośba — dziś popr.: nie żal, ale zdumienie, nie wątpienie, ale niepokój, nie gniew, ale prośba. [przypis edytorski]
12. Nie zaczepna ambicja, a obronna duma — dziś popr.: nie zaczepna ambicja, ale obronna duma. [przypis edytorski]
13. nie pragnę (...) rzuconą jałmużnę — dziś popr.: nie pragnę (...) rzuconej jałmużny. [przypis edytorski]
14. część Ciebie jest duch mój — dziś popr.: częścią Ciebie jest duch mój. [przypis edytorski]
15. świegocie — dziś raczej: świergocie. [przypis edytorski]
16. poszukuje samicę — dziś popr.: poszukuje samicy. [przypis edytorski]
17. nie w żmudne błyski, a ruchliwe — dziś popr.: nie w żmudne błyski, ale [w] ruchliwe. [przypis edytorski]
18. nie w szepty odległych tajemnic, a pogwar — dziś popr.: nie w szepty (...), ale [w] pogwar. [przypis edytorski]
19. tłumaczów — dziś popr.: tłumaczy. [przypis edytorski]
20. faktor — tu: pośrednik. [przypis edytorski]
21. gdy — tu dziś popr.: jeśli. [przypis edytorski]
22. świegot — dziś raczej: świergot. [przypis edytorski]
23. szczerą — dziś popr.: szczera. [przypis edytorski]
24. żeby co postanowi — być może: żeby co człowiek postanowi. [przypis edytorski]
25. Czego chcesz, Boże promienny, za Twe hojne dary? — nawiązanie do pieśni Jana Kochanowskiego (1530–1584) rozpoczynającej się od słów Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?. [przypis edytorski]
26. cięży — dziś popr.: ciąży. [przypis edytorski]
27. poważną, stateczną i skupioną — dziś popr.: poważna, stateczna i skupiona. [przypis edytorski]
28. nie umiem być nieszczerą — dziś popr.: nie umiem być nieszczera. [przypis edytorski]
29. nie jestem taką — dziś popr.: nie jestem taka. [przypis edytorski]
30. w czym innym dobra i w czym innym, niż oni sądzą i chyba — niż sama nawet myślę — być może: w czym innym dobra i w czym innym, niż oni sądzą i chyba — niż sama nawet myślę — zła. [przypis edytorski]
31. jaką — dziś popr.: jaka. [przypis edytorski]
32. oczów — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski]
33. te swoje różne kłopoty — dziś popr.: tych swoich różnych kłopotów. [przypis edytorski]
34. czego — tu dziś popr.: czegoś. [przypis edytorski]
35. klichcić (gw.) — gadać. [przypis edytorski]
36. opat Grzegorz — Gregor Johann Mendel (1882–1884), czeski przyrodnik i zakonnik, prekursor badań nad dziedzicznością. [przypis edytorski]
37. Ten włóczęga okrzykiem: „Ziemia!” powitał pierwszy nowe lądy — być może chodzi tu o Krzysztofa Kolumba (1451–1506) i jego odkrycie Ameryki. [przypis edytorski]
38. „Myślę więc jestem” — słynna maksyma Kartezjusza (właśc. René Descartesa, 1596–1650), która pojawia się w jego Rozprawie o metodzie. [przypis edytorski]
39. Ten z kamiennego okopu zdobył — kodeks Hammurabiego został odkryty w Suzie przez Gustave’a Jéquiera (1868–1946), francuskiego archeologa, członka ekspedycji Jacques’a de Morgana. [przypis edytorski]
40. Hammurabi (zm. ok. 1750 p.n.e.) — władca Babilonii, autor jednego z najstarszych znanych kodeksów praw. [przypis edytorski]
41. Ten, głuchej wioski bakałarz, wydarł zazdrosnej wróżce barwne królestwo owadów — być może chodzi o Jeana Henriego Fabre’a (1823–1915), francuskiego entomologa i pedagoga. [przypis edytorski]
42. piwowar, z płonących zarazą miast wywiódł kobiety i dzieci i zraził wroga, zarazę. — być może Louis Pasteur (1822–1895), fr. chemik i mikrobiolog, twórca pierwszej szczepionki (określenie piwowar może odnosić się do jego badań nad fermentacją). [przypis edytorski]
43. Ten zwalił się na motłoch wyrazów różnojęzycznych i skuł w niewolę jedności — być może chodzi o Ludwika Zamenhofa (1859–1917), twórcę esperanto. [przypis edytorski]
44. Ten upokorzył świat roślin zielonych, stanowiąc ich hierarchię — niewkluczone, że autor ma tu na myśli Karola Linneusza (1707–1778), szwedzkiego przyrodnika, twórcę systematyki roślin i zwierząt. [przypis edytorski]
45. Ten słońce poruszył z posad — aluzja do Mikołaja Kopernika (1473–1543), twórcy teorii heliocentrycznej. [przypis edytorski]
46. Ów bóstwo uwięził w geometrycznej formule — być może aluzja do Pitagorasa (ok. 572–ok. 497 p.n.e.), greckiego filozofa, matematyka i mistyka. [przypis edytorski]
47. Ten w tryumfie wykrzyknął — Rudolf Virchow (1821–1902), niemiecki lekarz anatom, jeden z twórców współczesnej patologii. [przypis edytorski]
48. omnis e cellula cellula (łac.) — każda komórka pochodzi od (innej) komórki. [przypis edytorski]
49. Aśwattha — w upaniszadach Drzewo Życia. [przypis edytorski]
50. nie zrywam, a palę kajdany — dziś popr.: nie zrywam kajdan, lecz [je] palę. [przypis edytorski]
51. nie uciekam, a lekko odfruwam — dziś popr.: nie uciekam, ale lekko odfruwam. [przypis edytorski]
52. Domine canes — właśc. domini canes (łac.), psy Pańskie. [przypis edytorski]
53. bawiem się a. bawim się (gw.) — dziś popr.: bawimy się. [przypis edytorski]
54. kładnę — dziś popr.: kładę. [przypis edytorski]