Rozdział XLIII
Uroczystość wyzwolin. — „Szczerze panu oddany Huck Finn”.
Gdy się nareszcie znaleźliśmy sam na sam z Tomkiem, pytam go, jaki miał cel w wykradaniu Jima? Dlaczego tak się mordował i nas tak męczył, wiedząc, że Jim otrzymał już wolność?
— Nie rozumiesz tego — wyjaśnił Tomek. — Oto chciałem, żebyśmy po wykradzeniu Jima popłynęli razem w dół rzeki aż do jej samego ujścia. Mielibyśmy przygód bez liku, a dopiero po ukończeniu podróży Jim dowiedziałby się o swej wolności i powrócił z nami do domu na parostatku, jak się należy, z wynagrodzeniem pieniężnym za stracony czas. Uprzedzeni o naszym powrocie, wszyscy Czarni zebraliby się i z muzyką, z pochodniami wprowadziliby Jima do miasta. I on by został bohaterem, i my! Nie udało mi się do końca, ale i to, co się udało, to nie lada sztuka!
Ma się rozumieć, że natychmiast wypuszczono Jima z komórki, a gdy obie ciocie i wujaszek dowiedzieli się od doktora, jak Jim troskliwie doglądał Tomka, zaczęli rozczulać się nad nim, karmić go, poić, nie dając mu żadnej roboty, żeby należycie odpoczął. Przyprowadziłem go do Tomka, który musiał jeszcze leżeć w łóżku, i nagadaliśmy się, aż miło! Jim, okrutnie uradowany, rzekł do mnie:
— A pamiętasz, Huck, co ci mówiłem, jeszcze tam, w domu u miss Watson? Mówiłem, że mam na piersiach włosy i że to znak szczęśliwy... A co? Nie miałem racji? Czy nie przepowiedziałem, że po raz drugi będę bogaty? Nie, Huck, nie gadaj! Znaki są znakami, pamiętaj to sobie!
Potem Tomek zabrał głos i prawił... prawił... namawiając nas, żebyśmy nakupiwszy zapasów, uciekli we trzech którejkolwiek nocy i puścili się na szukanie przygód wśród Indian, gdzie zabawilibyśmy z kilka tygodni.
— Dobrze — odpowiadam — z ochotą, tylko że nie mam pieniędzy, a i z domu nic nie dostanę, bo zapewne tatko od dawna musiał zabrać mój skarb od sędziego i przepić wszystko co do grosza.
— Nie, masz go dotąd — powiada Tomek. — Pieniądze są wszystkie, sześć tysięcy dolarów z górą. Twego ojca nie było do chwili mego wyjazdu.
Na to Jim rzekł uroczyście:
— I nie będzie go wcale. Nie powróci.
— Dlaczego, Jim?
— Mniejsza o to, dlaczego. Powiadam ci, Huck, że nie wróci.
Lecz gdy na tym twierdzeniu nie poprzestałem, rzekł w końcu z wielką powagą:
— Pamiętasz, Huck, ten dom, który spotkaliśmy, płynący z wodą w dół rzeki? W tym domu był człowiek, miał przykrytą głowę. Myśleliśmy, że śpi. Powiedziałem ci: nie odkrywaj go... Pamiętasz? Sam jednak poszedłem i odkryłem, a gdy usiłowałeś wejść powtórnie, to cię nie wpuściłem... Pamiętasz? No... To znaczy... że możesz odebrać swoje pieniądze, bo tym człowiekiem był twój ojciec...
Tomek wyzdrowiał zupełnie, kulę, którą mu wyjęto z łydki, nosi na łańcuszku od zegarka i ciągle patrzy, która godzina.
Nie mam już nic więcej do pisania, z czego okropnie jestem rad, bo gdybym był wiedział, jaka to praca napisać książkę, to nie byłbym wcale zaczynał. Drugi raz też pewno nie zacznę.
Zdaje mi się, że z wyprawy do kraju Indian nic nie będzie, a przynajmniej nie teraz, bo ciocia Salcia chce zostać moją matką, to jest usynowić mnie i ucywilizować. Czy ja to wytrzymam? Już próbowałem tego przysmaku i...
Skończyłem.
Szczerze panu oddany,
Huck Finn.
Przypisy:
1. animale risibile (wł.) — zwierzę zdolne do śmiechu (odpowiednik łac. homo ridens: człowiek śmiejący się). [przypis edytorski]
2. razionale (wł.) — racjonalny. [przypis edytorski]
3. Taine, Hippolyte Adolphe (1828–1893) — francuski psycholog, filozof, historyk sztuki i krytyk literacki. Stworzył teorię, wedle której na kształt charakteru człowieka wpływają trzy elementy: jego pochodzenie, środowisko, w którym się kształtował, i moment historyczny, w którym żył. [przypis edytorski]
4. Germanin — przedstawiciel ludu indoeuropejskiego zamieszkującego w starożytności północną część Europy; od Germanów wywodzi się naród niemiecki oraz narody skandynawskie. [przypis edytorski]
5. jowialność — pogodne usposobienie, dobroduszność. [przypis edytorski]
6. niespodziany — niespodziewany. [przypis edytorski]
7. Dickens, Charles (1812–1870) — angielski pisarz, jeden z czołowych twórców powieści społeczno-obyczajowej 2. połowy XIX w. Autor m.in.: Klubu Pickwicka, Olivera Twista, Dawida Copperfielda, Magazynu osobliwości i Wielkich nadziei. [przypis edytorski]
8. Thackeray, William Makepeace (1811–1863) — angielski pisarz, dziennikarz tworzący w duchu realizmu, autor powieści ukazujących XIX-wieczne społeczeństwo angielskie: Targowisko próżności; autor baśni dla dzieci Pierścień i róża. [przypis edytorski]
9. Eliot, George, właśc. Mary Ann Evans (1819–1880) — angielska pisarka, autorka powieści realistycznych. [przypis edytorski]
10. Carlyle, Thomas (1795–1881) — szkocki pisarz społeczny, historyk i filozof historii. [przypis edytorski]
11. Smith, Sydney (1771–1845) — angielski pisarz i duchowny anglikański. [przypis edytorski]
12. Hazlitt, Wiliam (1778–1830) — angielski pisarz, krytyk literacki i eseista. [przypis edytorski]
13. Locke, John (1632–1704)— angielski filozof, polityk i ekonomista; rozwinął empirystyczną teorię poznania, stworzył nowożytną teorię tolerancji i państwa konstytucyjnego. [przypis edytorski]
14. Addison, Joseph (1672–1719) — angielski dramaturg, publicysta i polityk; pionier nowożytnego dziennikarstwa: w 1711 założył z Richardem Steelem dziennik „The Spectator”, najważniejsze czasopismo angielskiego oświecenia. [przypis edytorski]
15. pośledni — gorszy; mający mniejsze znaczenie. [przypis edytorski]
16. Haweis, Hugh Reginald (1838–1901) — angielski duchowny i pisarz. [przypis edytorski]
17. Teufelsdröckh — filozof niemiecki, fikcyjny bohater książki Thomasa Carlyle’a Sartor resartus : życie i zdania pana Teufelsdröckha w trzech księgach. [przypis edytorski]
18. lektyka (z łac.) — łoże lub fotel na drążkach do przenoszenia ludzi. [przypis edytorski]
19. kuglarz — wędrowny aktor, żongler, sztukmistrz. [przypis edytorski]
20. mila — jednostka miary długości; daw. mila ang. wynosiła ponad 1600 m. [przypis edytorski]
21. Porson, Richard (1759–1808) — angielski filolog klasyczny, profesor uniwersytetu w Cambridge. [przypis edytorski]
22. Hill, Rowland (1795–1879) — nauczyciel brytyjski, inicjator wprowadzenia do dystrybucji znaczków pocztowych. [przypis edytorski]
23. Davies, Charles Maurice (1828–1910) — duchowny anglikański, pisarz i spirytysta. [przypis edytorski]
24. epigramatyczny — krótki, zwięzły. [przypis edytorski]
25. Glasgow — największe miasto Szkocji. [przypis edytorski]
26. naprzód (daw.) — przede wszystkim. [przypis edytorski]
27. Jankes (ang. Yankee) — pot. Amerykanin. [przypis edytorski]
28. purytański — surowy, rygorystyczny. [przypis edytorski]
29. Irving, Washington (1783–1859) — amerykański pisarz, biograf i historyk. [przypis edytorski]
30. faryzeuszostwo — fałszywa pobożność, hipokryzja, obłuda. [przypis edytorski]
31. czerwonoskóry — Indianin. [przypis edytorski]
32. Knickerbocker — postać literacka wywodząca się z pierwszej powieści Washingtona Irvinga: historyk, który nosi specyficzne, workowate spodnie, zwane knickerbockerami; słowo knickerbocker jest również używane w odniesieniu do ludzi mieszkających na Manhattanie. [przypis edytorski]
33. Niagara — rzeka na granicy Kanady i Stanów Zjednoczonych; również wodospad na tej rzecze. [przypis edytorski]
34. Wezuwiusz — wulkan we Włoszech, na Półwyspie Apenińskim. [przypis edytorski]
35. Missisipi — druga pod względem długości rzeka Ameryki Północnej. [przypis edytorski]
36. Missouri — rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ Missisipi. [przypis edytorski]
37. Alpy — najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się od Morza Śródziemnego po okolice Wiednia. [przypis edytorski]
38. Pireneje — łańcuch górski znajdujący się w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego; rozciągają się pomiędzy Atlantykiem na zachodzie i Morzem Śródziemnym na wschodzie. [przypis edytorski]
39. Wight — wyspa należąca do archipelagu Wysp Brytyjskich, od wybrzeża brytyjskiego oddziela ją cieśnina Solent; jej główne miasta to Newport, Ryde i Cowes. [przypis edytorski]
40. Rochester — miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, położone nad jeziorem Ontario. [przypis edytorski]
41. stopa — anglosaska jednostka długości, ok. 30 cm. [przypis edytorski]
42. Cezar, Gajusz Juliusz (100–44 p.n.e.) — rzymski dowódca wojskowy, polityk, dyktator i pisarz; zdobywca Galii; odegrał kluczową rolę w wydarzeniach, które doprowadziły do upadku republiki i początku cesarstwa w państwie rzymskim. [przypis edytorski]
43. Scypion — w historii rzymskiej wyróżniło się dwóch Scypionów: Scypion Afrykański Starszy (235–183 p.n.e.), wódz z okresu II wojny punickiej, zwycięzca Hannibala w bitwie pod Zamą w 202 p.n.e., oraz jego wnuk przez adopcję, Scypion Afrykański Młodszy (185–129 p.n.e.), wódz z okresu III wojny punickiej, który w 146 p.n.e. zdobył i zburzył Kartaginę. [przypis edytorski]
44. Brutus — w historii rzymskiej wyróżnili się dwaj Brutusowie: Lucjusz Juniusz Brutus: założyciel republiki rzymskiej, pierwszy konsul (509 p.n.e.) oraz Marek Juniusz Brutus, zwany Brutusem Młodszym (85–42 p.n.e.): republikanin, uczestnik zamachu na życie Juliusza Cezara. [przypis edytorski]
45. Perykles (495–429 p.n.e.) — ateński polityk, mąż stanu, reformator demokracji ateńskiej. [przypis edytorski]
46. Demostenes (384–322 p.n.e.) — mówca i polityk grecki, przeciwnik dominacji dynastii macedońskiej. [przypis edytorski]
47. Sokrates (469–399 p.n.e.) — filozof grecki, nauczyciel Platona. Stosował metodę żywego dialogu, dysputy jako sposób dochodzenia do prawdy. Nie pozostawił żadnych pism, zaś jego poglądy są znane z dzieł autorów, którzy go znali: Platona, Ksenofonta i Arystofanesa. W kulturze utrwalił się wizerunek Sokratesa stworzony przez Platona w jego dialogach. [przypis edytorski]
48. Nowy Orlean — największe miasto stanu Luizjana w Stanach Zjednoczonych; położone w delcie rzeki Missisipi. [przypis edytorski]
49. St. Louis — miasto w środkowej części Stanów Zjednoczonych, w stanie Missouri, leżące na zachodnim brzegu rzeki Missouri. [przypis edytorski]
50. Cincinnati — miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Ohio. [przypis edytorski]
51. learned the river (ang.) — nauczył się rzeki. [przypis edytorski]
52. komisant — człowiek sprzedający (lub kupujący) przedmioty na rzecz zleceniodawcy, ale we własnym imieniu, za co pobiera określoną prowizję; dawniej: agent handlowy, przedstawiciel przedsiębiorstwa. [przypis edytorski]
53. Buffalo — miasto w Stanach Zjednoczonych, w zachodniej części stanu Nowy Jork. [przypis edytorski]
54. Hartford — stolica amerykańskiego stanu Connecticut, kiedyś siedziba hrabstwa o tej nazwie. [przypis edytorski]
55. Stowe, Harriet Beecher (1811–1896) — amerykańska pisarka i działaczka społeczna; sławę przyniosła jej powieść Chata wuja Toma opisująca życie czarnoskórych niewolników. [przypis edytorski]
56. trawestacja — przeróbka czyjegoś utworu literackiego. [przypis edytorski]
57. Poe, Edgar Allan (1809–1849) — amerykański poeta, nowelista, redaktor i krytyk literacki; twórca pierwszej w literaturze postaci detektywa — C. Auguste’a Dupina. [przypis edytorski]
58. Schlagader (niem.) — arteria, tętnica. [przypis edytorski]
59. Zug (niem.) — pociąg, wyprawa, cug. [przypis edytorski]
60. haben sind gewesen (niem.) — byli. [przypis edytorski]
61. gehabt haben (niem.) — miałem. [przypis edytorski]
62. geworden sein (niem.) — stali się. [przypis edytorski]
63. also (niem.) — a więc, zatem. [przypis edytorski]
64. Edwarda VI Tudor (1537–1553) — jedyny syn króla Henryka VIII Tudora i jego trzeciej żony Joanny Seymour; od 1547 król Anglii. [przypis edytorski]
65. Tower właśc. Tower of London — budowla wzniesiona jako twierdza obronna i siedziba monarchów Anglii; Tower słynęła przez wieki jako pilnie strzeżone więzienie (i skarbiec), do którego dostęp był jedynie od strony rzeki, więźniów przywożono więc łodziami. [przypis edytorski]
66. bicykl — dawny typ roweru o dwóch kołach różniących się wielkością. [przypis edytorski]
67. faktoria — placówka handlowa. [przypis edytorski]
68. Dziewica Orleańska właśc. Joanna d’Arc (1412–1431) — bohaterka narodowa Francji; podczas wojny stuletniej z Anglią poprowadziła armię francuską do kilku ważnych zwycięstw, twierdząc, że działa kierowana przez Boga; zginęła spalona na stosie. [przypis edytorski]
69. szalbierstwo — oszustwo, wyłudzenie. [przypis edytorski]
70. bawiciel — ten, kto rozwesela innych. [przypis edytorski]
71. Grant, Ulysses (1822–1885) — amerykański generał i polityk, główny dowódca wojsk Unii podczas wojny secesyjnej (od 1863); osiemnasty prezydent USA (1869–1877). [przypis edytorski]
72. Wright, Henrietta Christian (1852–1899) — amerykańska autorka książek dla dzieci. [przypis edytorski]
73. Connecticut — północno-wschodni stan Stanów Zjednoczonych, jedna z trzynastu pierwotnych kolonii. [przypis edytorski]
74. miss — zwrot grzecznościowy używany w krajach anglosaskich w odniesieniu do niezamężnych kobiet. [przypis edytorski]
75. ukryli byli — konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: ukryli wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]
76. wieczerza — wieczorny posiłek. [przypis edytorski]
77. ani brat, ani swat — obca osoba; niespokrewniona z tym, o kim mowa. [przypis edytorski]
78. bronić — tu: nie pozwalać. [przypis edytorski]
79. tabaka — sproszkowany tytoń, wciągany przez nos; daw. tytoń do fajki. [przypis edytorski]
80. onej (daw.) — tej. [przypis edytorski]
81. uprzykrzyć — znudzić się czymś. [przypis edytorski]
82. o co idzie — o co chodzi. [przypis edytorski]
83. ścieżyna — ścieżka, droga. [przypis edytorski]
84. jazda wierzchem — jazda na grzbiecie zwierzęcia. [przypis edytorski]
85. zhardzieć — stać się hardym, wbić się w pychę, gardzić innymi. [przypis edytorski]
86. rota — tekst przyrzeczenia. [przypis edytorski]
87. mędrszy — dziś: mądrzejszy. [przypis edytorski]
88. prawidło — obowiązująca norma, przepis. [przypis edytorski]
89. namiestnik — osoba sprawująca władzę w zastępstwie panującego. [przypis edytorski]
90. uwalany — pobrudzony. [przypis edytorski]
91. powalać — pobrudzić. [przypis edytorski]
92. doczesny — związany z życiem ziemskim; przemijający. [przypis edytorski]
93. nieborak — nieszczęśnik, biedak. [przypis edytorski]
94. żagiew — pochodnia, płonący kawał drewna. [przypis edytorski]
95. do siódmego potu — do całkowitego wyczerpania. [przypis edytorski]
96. fura — duża ilość czegoś. [przypis edytorski]
97. geniusz (mit. rzym.) — bóstwo opiekuńcze miejsca albo osoby, wyobrażane jako uskrzydlony człowiek; później ogólnie duch (dobry albo zły). [przypis edytorski]
98. hurmem — tłumnie. [przypis edytorski]
99. bieda — tu: trudna sytuacja. [przypis edytorski]
100. cal — daw. jednostka miary długości, równa ok. 2,5 cm. [przypis edytorski]
101. pikowy — wykonany z piki: dwuwarstwowej, bawełnianej tkaniny, która z jednej strony pokryta jest delikatnym, wypukłym wzorem. [przypis edytorski]
102. co się zowie — w całym tego słowa znaczeniu. [przypis edytorski]
103. Waszyngton, właśc. George Washington (1732–1799) — wódz naczelny podczas wojny Stanów Zjednoczonych o niepodległość, a następnie pierwszy prezydent (1789–1797) nowo powstałego państwa. [przypis edytorski]
104. prztyk — pstryczek. [przypis edytorski]
105. przydybać — przyłapać. [przypis edytorski]
106. wygarbować komuś skórę — pobić kogoś. [przypis edytorski]
107. koza — więzienie, areszt. [przypis edytorski]
108. najprzedniejszy (daw.) — najlepszy. [przypis edytorski]
109. szynk (daw.) — podrzędny lokal sprzedający alkohol. [przypis edytorski]
110. czółno — łódź wydrążona z jednego pnia. [przypis edytorski]
111. wywiedzieć się — dowiedzieć się czegoś potajemnie, wypytać o coś. [przypis edytorski]
112. dera końska — gruby materiał kładziony pod siodło; rodzaj koca. [przypis edytorski]
113. połeć — duży kawałek. [przypis edytorski]
114. garniec — daw. jednostka objętości ciał płynnych i sypkich, w XIX w. wynosiła ok. 4 litry. [przypis edytorski]
115. gąsior — pękata butla z wąską szyjką. [przypis edytorski]
116. urwipołeć — urwis. [przypis edytorski]
117. kadź — duże naczynie wykorzystywane w gospodarstwie domowym. [przypis edytorski]
118. kląć w żywe kamienie — kląć bardzo dosadnie. [przypis edytorski]
119. kułakować — bić, okładać pięściami. [przypis edytorski]
120. cyranka — ptak wodny podobny do kaczki. [przypis edytorski]
121. Jackson’s Island — wyspa na rzece Missisipi, w stanie Missouri. [przypis edytorski]
122. półtrzeciej — dwie i pół. [przypis edytorski]
123. żywe srebro (daw.) — rtęć. [przypis edytorski]
124. fuzja — broń myśliwska. [przypis edytorski]
125. abolicjonista — zwolennik zniesienia niewolnictwa. [przypis edytorski]
126. szychta — stos bali albo desek. [przypis edytorski]
127. łokieć — daw. miara długości; ok. 57–59 cm. [przypis edytorski]
128. prognostyk (daw.) — wróżba. [przypis edytorski]
129. spekulacja — transakcja kupna-sprzedaży zorientowana na szybki i pokaźny zysk, obarczona dużym ryzykiem. [przypis edytorski]
130. kufa — beczka. [przypis edytorski]
131. wieszadło (pot.) — wieszak. [przypis edytorski]
132. perkalowy — wykonany z perkalu: cienkiego, bawełnianego płótna. [przypis edytorski]
133. lichtarz — świecznik na jedną świecę. [przypis edytorski]
134. kram (pot.) — tu: stos porozrzucanych drobiazgów, nieład drobnych przedmiotów, rupiecie. [przypis edytorski]
135. grzechotka — końcowa część ogona grzechotnika. [przypis edytorski]
136. rozbierać — tu: osłabiać, obezwładniać. [przypis edytorski]
137. puchlina — gromadzenie się zbyt dużej ilości płynu w jamach ciała. [przypis edytorski]
138. funt — anglosaska jednostka wagi równa ok. 0,5 kg. [przypis edytorski]
139. catfish (ang.) — sum. [przypis edytorski]
140. lincz — samosąd; sposób karania przestępców lub domniemanych złoczyńców z pominięciem instytucji prawnych (w tym adwokatów i sądu), wykonywany przez zgromadzony tłum. [przypis edytorski]
141. motek — kłębek włóczki. [przypis edytorski]
142. terminator — rzemieślnik uczący się u majstra. [przypis edytorski]
143. St. Petersburg — nazwa dwóch miejscowości w Stanach Zjednoczonych: w stanie Floryda i w stanie Pensylwania. [przypis edytorski]
144. trzpień — walec, pręt. [przypis edytorski]
145. ławica — duże nagromadzenie czegoś. [przypis edytorski]
146. mistress (ang.) — pani. [przypis edytorski]
147. kurka wodna — średniej wielkości ptak wodny. [przypis edytorski]
148. Kolumb, Krzysztof właśc. Cristoforo Colombo (1451–1506) — żeglarz i nawigator nieustalonej narodowości, kapitan czterech wypraw pod flagami Katalonii i Hiszpanii, podczas których dotarł do wybrzeży nieznanej wówczas w Europie Ameryki i odkrył m.in. wyspy Bahama, Kubę, Haiti, Gwadelupę oraz Jamajkę. [przypis edytorski]
149. umizgać się do kogoś — zalecać się do kogoś; ubiegać się o czyjeś względy, sympatię itp.; tu: w znaczeniu żartobliwym. [przypis edytorski]
150. gruby — tu: przytłumiony. [przypis edytorski]
151. mieć się z pyszna — tu: mieć się dobrze. [przypis edytorski]
152. galeryjka — szereg połączonych ze sobą prętów, kolumienek; umieszczona zazwyczaj na krawędzi czegoś. [przypis edytorski]
153. wcale — tu: całkiem. [przypis edytorski]
154. niedorostek – nastoletni chłopiec. [przypis edytorski]
155. bęben (daw., pot.) — małe dziecko. [przypis edytorski]
156. wiorsta — dawna rosyjska miara odległości, nieco ponad kilometr. [przypis edytorski]
157. awantura (daw.) — przygoda. [przypis edytorski]
158. pysznić się — wywyższać się. [przypis edytorski]
159. sążeń — daw. jednostka długości, równa szerokości rozpostartych ramion dorosłego mężczyzny, tj. ok. 1,8–2 m. [przypis edytorski]
160. odsadzić się — oddalić się od kogoś lub czegoś. [przypis edytorski]
161. zajęcie — zainteresowanie. [przypis edytorski]
162. Salomon — biblijny król Izraela, syn Dawida, słynny z mądrości. [przypis edytorski]
163. Ludwik XVI (1754–1793) — król Francji (od 1774) z dynastii Burbonów, ścięty w okresie Rewolucji Francuskiej. [przypis edytorski]
164. delfin — następca tronu, zwł. francuskiego. [przypis edytorski]
165. kułak — mocno zaciśnięta dłoń; pięść. [przypis edytorski]
166. Cairo — miasto położone w stanie Illinois. W czasach, kiedy dzieje się akcja książki, Illinois był stanem wolnym od niewolnictwa, otoczonym dwoma stanami niewolniczymi: Missouri i Kentucky. [przypis edytorski]
167. bałamucić — wprowadzać w błąd. [przypis edytorski]
168. skądciś (pot.) — skądś. [przypis edytorski]
169. facecja — żart, dowcip. [przypis edytorski]
170. nieledwie (daw.) — prawie, niemal. [przypis edytorski]
171. prześlepić — nie zauważyć we właściwym momencie kogoś lub czegoś. [przypis edytorski]
172. błędny ognik — bladoniebieski płomyk pojawiający się po zmierzchu na bagnach i torfowiskach. [przypis edytorski]
173. kuso — biednie. [przypis edytorski]
174. więcierz — rodzaj sieci rybackiej. [przypis edytorski]
175. klawikord — instrument klawiszowy strunowy, prototyp fortepianu. [przypis edytorski]
176. zdjąć — tu: trafić strzałem. [przypis edytorski]
177. rozednieć — rozwidnić się. [przypis edytorski]
178. Lafayette, Marie-Joseph de (1757–1834) — francuski polityk, liberał i dowódca wojskowy, uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Rewolucji Francuskiej i rewolucji lipcowej; podczas Restauracji należał do liberalnych członków Izby Deputowanych. [przypis edytorski]
179. Podpisywanie deklaracji — obraz autorstwa Johna Trumbulla, namalowany najprawdopodobniej w 1819; umieszczony na odwrotnej stronie banknotu dwudolarowego. [przypis edytorski]
180. szaflik (z niem. Schaffel) — wiaderko, okrągłe naczynie. [przypis edytorski]
181. wybredzać — grymasić, wybrzydzać. [przypis edytorski]
182. imć — dawne wyrażenie grzecznościowe przeważnie przed nazwiskiem lub tytułem; skrót od: jego miłość. [przypis edytorski]
183. ogorzały — mocno opalony. [przypis edytorski]
184. kapelusz panama — tradycyjny kapelusz wykonywany z liści łyczkowca dłoniastego, pochodzi z Ekwadoru; jego nazwa przyjęła się w czasie budowy Kanału Panamskiego. [przypis edytorski]
185. gołąbka — czule o kobiecie o miłym usposobieniu. [przypis edytorski]
186. rosły — dobrze zbudowany. [przypis edytorski]
187. sąg — stos drewna. [przypis edytorski]
188. predestynacja — przeznaczenie, dola; także koncepcja religijna mówiąca o tym, że pośmiertny los człowieka jest już z góry ustalony przez Boga. [przypis edytorski]
189. nierogacizna — trzoda chlewna. [przypis edytorski]
190. malowanie (daw.) — obraz. [przypis edytorski]
191. szychta — tu: warstwa, zwł. cegieł, muru. [przypis edytorski]
192. tarcica — materiał drzewny powstały po pocięciu okrąglaków wzdłuż. [przypis edytorski]
193. dokazać — osiągnąć cel. [przypis edytorski]
194. szaniec — umocnienie obronne, wał, okop. [przypis edytorski]
195. przysposobić — tu: przygotować coś. [przypis edytorski]
196. tracz — robotnik, którego praca polega na piłowaniu ręczną piłą kłód drewna. [przypis edytorski]
197. zgoła — zupełnie, całkiem. [przypis edytorski]
198. kresy — tu: rondo kapelusza. [przypis edytorski]
199. kamasz (daw.) — tu: ochraniacz na niski but, getr. [przypis edytorski]
200. waść — daw. forma grzecznościowa: pan, szanowny pan. [przypis edytorski]
201. mesmeryzm — osiemnastowieczna teoria Franza Antona Mesmera, zakładająca wykorzystanie w celu uzdrawiającym działania przekazywanej przez dotyk siły magnetycznej istniejącej w każdym organizmie ludzkim i zwierzęcym. [przypis edytorski]
202. frenologia — pseudonauka, popularna na przełomie XIX i XX wieku, wedle której kształt czaszki odzwierciedlał charakter człowieka. [przypis edytorski]
203. Ludwik XVII (1785–1795) — syn Ludwika XVI i Marii Antoniny, od 1789 delfin Francji, zmarł w więzieniu w Temple; domniemanie o jego śmierci dało powód licznym awanturnikom do pretensji do tronu. [przypis edytorski]
204. Maria Antonina (1755–1793) — żona Ludwika XVI, córka Marii Teresy, cesarzowej austriackiej; ścięta w czasie Rewolucji Francuskiej. [przypis edytorski]
205. Karol Wielki (ok. 742/747–814) — król Franków i Longobardów, stworzył pierwsze europejskie imperium od czasu upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, koronował się na cesarza rzymskiego w Rzymie w 800 r. [przypis edytorski]
206. Pike County — hrabstwo na wschodniej granicy stanu Missouri w Stanach Zjednoczonych, ograniczone rzeką Missisipi. [przypis edytorski]
207. plewy — resztki powstające przy młóceniu i czyszczeniu dojrzałych roślin, wykorzystywane jako pasza. [przypis edytorski]
208. Garrick, David (1717–1779) — aktor angielski, słynny wykonawca ról szekspirowskich. [przypis edytorski]
209. Drury Lane — teatr w Londynie, w Covent Garden, pierwotny budynek został wzniesiony w 1663; przez pierwsze dwa wieki swojej działalności był jednym z najważniejszych teatrów anglojęzycznych na świecie. [przypis edytorski]
210. Ryszard III — część pierwszej tetralogii autorstwa Williama Szekspira, napisana ok. 1592, druga po Hamlecie najdłuższa sztuka autora; opisuje losy ostatniego króla Anglii z dynastii Yorków, Ryszarda III. [przypis edytorski]
211. faworyty (daw.) — baczki, bokobrody. [przypis edytorski]
212. czepiec — w dawnych czasach nakrycie głowy zamężnej kobiety; przylegający lub usztywniany dla uzyskania różnorodnych kształtów, zdobiony falbankami lub koronkami. [przypis edytorski]
213. deklamować — wygłaszać utwór literacki wyraziście i z ekspresją. [przypis edytorski]
214. podawać się w tył — odchylać się do tyłu. [przypis edytorski]
215. cieśla — rzemieślnik obrabiający drewno. [przypis edytorski]
216. moc — tu: bardzo dużo. [przypis edytorski]
217. żerdź — cienki pień drzewa lub prosta gałąź. [przypis edytorski]
218. tarcica — niewygładzone deski lub belki drewniane. [przypis edytorski]
219. prawić — mówić. [przypis edytorski]
220. którzyście zmazani grzechem — którzy jesteście zmazani grzechem; tj.: którzy jesteście grzeszni. [przypis edytorski]
221. chromy — kulawy. [przypis edytorski]
222. wszem — wszystkim. [przypis edytorski]
223. kubek w kubek — taki sam. [przypis edytorski]
224. rzeźwość — rześkość. [przypis edytorski]
225. turkawka — ptak podobny do gołębia. [przypis edytorski]
226. bisowanie — dodatkowy występ po przedstawieniu, koncercie itp., wykonywany przez artystów, jeśli sztuka się podobała i publiczność oklaskami wywołuje ich ponownie na scenie. [przypis edytorski]
227. akompaniament — muzyka towarzysząca śpiewowi, tańcom lub innym występom. [przypis edytorski]
228. kobza — ludowy instrument muzyczny, przypominający dudy. [przypis edytorski]
229. Kean, Edmund (1787–1833) — angielski aktor teatralny, popularny także w Stanach Zjednoczonych. [przypis edytorski]
230. Haymarket — teatr w Londynie, zbudowany w 1720. [przypis edytorski]
231. Whitechapel — dzielnica w Londynie, w której znajdowały się XIX-wieczne teatry: Effingham i The Pavilion. [przypis edytorski]
232. Piccadilly — ulica w Londynie, na terenie gminy City of Westminster. [przypis edytorski]
233. markiza — ruchomy daszek z płótna chroniący przed słońcem. [przypis edytorski]
234. terpentyna — bezbarwna lub żółtawa ciecz uzyskiwana z żywicy drzew iglastych, stosowana m.in. do produkcji farb, lakierów i rozpuszczalników. [przypis edytorski]
235. nuż (daw.) — szybko i gwałtownie (wykrzyknienie). [przypis edytorski]
236. pilśniowy — zrobiony z pilśni: gęstego, zbitego materiału otrzymywanego z wełny lub sierści króliczej, zajęczej itp. [przypis edytorski]
237. dubeltówka — dwururka; popularna śrutowa broń myśliwska o dwóch lufach gładkich, ułożonych wobec siebie poziomo lub pionowo. [przypis edytorski]
238. kurek — tu: część zamka broni palnej. [przypis edytorski]
239. skwitować się (daw.) — wyrównać rachunki. [przypis edytorski]
240. szkarlatyna — płonica, ostra choroba zakaźna wieku dziecięcego, której towarzyszy czerwona, drobna wysypka na całym ciele. [przypis edytorski]
241. Lear — bohater tragedii Shakespeare’a Król Lear, legendarny król Brytanii, popadł w obłęd, kiedy przekonał się, że dwie schlebiające mu córki, którym przekazał swoje królestwo, chcą go ubezwłasnowolnić, podczas kiedy trzecią, odmawiającą gorących zapewnień o swojej miłości do niego, uprzednio wydziedziczył i wygnał. [przypis edytorski]
242. kresy — tu: rondo kapelusza. [przypis edytorski]
243. arka (rel.) — według Biblii statek, na którym Noe wraz z rodziną został uratowany przez Boga z potopu; na pokładzie arki znalazły się także zwierzęta wszystkich gatunków. [przypis edytorski]
244. lewita (rel.) — w judaizmie: niższy kapłan. [przypis edytorski]
245. Sheffield — miasto w północnej Anglii. [przypis edytorski]
246. Rio de Janeiro — jedno z największych miast Brazylii, do 1960 stolica tego kraju. [przypis edytorski]
247. zajęcza warga — rozszczep górnej wargi. [przypis edytorski]
248. baptyści — protestancka grupa wyznaniowa powstała na pocz. XVII w., akcentująca indywidualizm w relacji do Boga, uznająca Biblię za jedyny autorytet w sprawach wiary i ograniczająca praktykę chrztu (gr. baptismos) do osób świadomych tego aktu. [przypis edytorski]
249. głuchoniemota — brak umiejętności mówienia wynikający z utraty słuchu. [przypis edytorski]
250. garbarz — człowiek zajmujący się obrabianiem skór zwierzęcych. [przypis edytorski]
251. Louisville — miasto we wschodniej części Stanów Zjednoczonych, w stanie Kentucky; leży na południowym brzegu rzeki Ohio. [przypis edytorski]
252. gorzeć — palić się. [przypis edytorski]
253. wydrwigrosz — osoba wyłudzająca pieniądze od innych. [przypis edytorski]
254. pikle — pikantna marynata warzywna. [przypis edytorski]
255. Wilhelm IV (1765–1837) — król Wielkiej Brytanii i król Hanoweru; nazywany królem żeglarzy. [przypis edytorski]
256. czwarty lipca — Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. [przypis edytorski]
257. mieć się z pyszna — tu: znaleźć się z własnej winy w kłopotliwej sytuacji. [przypis edytorski]
258. ustąpić z placu — zrezygnować z walki. [przypis edytorski]
259. masa — tu: spadek. [przypis edytorski]
260. piernat — pikowany materac wypełniony pierzem. [przypis edytorski]
261. melodykon (muz.) — fisharmonia, klawiszowy dęty instrument muzyczny, używany w kaplicach i niewielkich kościołach zamiast organów. [przypis edytorski]
262. Memphis — miasto i ważny port rzeczny w środkowej części Stanów Zjednoczonych, w stanie Tennessee, nad rzeką Missisipi; nazwa pochodzi od miasta Memfis w starożytnym Egipcie. [przypis edytorski]
263. nieprawny — niezgodny z prawem. [przypis edytorski]
264. skrofuły (daw.) — skrofuloza, gruźlica węzłów chłonnych szyi; choroba objawiająca się obrzękiem i ropieniem węzłów chłonnych występujących na szyi, uaktywniająca się u osób żyjących w złych warunkach higienicznych; obecnie rzadko spotykana. [przypis edytorski]
265. koklusz — krztusiec; ciężka i długotrwała infekcja górnych dróg oddechowych. [przypis edytorski]
266. żółta febra — tropikalna choroba przenoszona przez komary, w postaci ciężkiej objawiająca się nawracającą gorączką oraz uszkodzeniami wątroby powodującymi żółtaczkę (żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu). [przypis edytorski]
267. brona — narzędzie do spulchniania i wyrównywania zoranej ziemi. [przypis edytorski]
268. e pluribus unum (łac.) — jedno uczynione z wielu; motto na pieczęci USA. [przypis edytorski]
269. znaleźć się — tu: zachować się. [przypis edytorski]
270. szynkownia — gospoda, zajazd, oberża. [przypis edytorski]
271. matnia — sytuacja bez wyjścia. [przypis edytorski]
272. kocia muzyka — jazgot. [przypis edytorski]
273. pleczysty — mający szerokie plecy. [przypis edytorski]
274. goliat — siłacz. [przypis edytorski]
275. Pikesville — jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Maryland. [przypis edytorski]
276. wczas — wypoczynek. [przypis edytorski]
277. okrąglak — okorowany pień drzewa. [przypis edytorski]
278. ocembrowany — umocniony, obudowany cegłami lub betonem. [przypis edytorski]
279. kawon — arbuz. [przypis edytorski]
280. stać sztorcem — stać tak, aby utworzyć kąt prosty z płaszczyzną. [przypis edytorski]
281. poczciwy z kościami (fraz.) — zacny, dobry, uczciwy. [przypis edytorski]
282. kolnąć (pot.) — ukłuć. [przypis edytorski]
283. matuzalowe lata — określenie nawiązuje do postaci Matuzala (a. Matuzalema), biblijnego patriarchy, dziada Noego, który wg Księgi Rodzaju miał żyć 969 lat. [przypis edytorski]
284. gołowąs — młody chłopak (nieposiadający jeszcze zarostu). [przypis edytorski]
285. ladaco — ktoś niewiele wart, nicpoń. [przypis edytorski]
286. bretnal — długi gwóźdź z dużym i płaskim łebkiem. [przypis edytorski]
287. Trenck, Friedrich von der (1726–1794) — pruski oficer i awanturnik, autor pamiętników; jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci XVIII-wiecznej Europy; po wybuchu rewolucji we Francji wyjechał do Paryża, gdzie został uznany za szpiega, aresztowany i stracony na gilotynie. [przypis edytorski]
288. Casanova, Giacomo (1725–1798) — włoski pamiętnikarz słynący z miłosnych podbojów i awanturniczego życiorysu, który opisał w Historii mojego życia. [przypis edytorski]
289. Cellini, Benvenuto (1500–1571) — włoski rzeźbiarz, złotnik, medalier i pisarz; znany z burzliwego życia; autor autobiografii Żywot Benvenuta Celliniego własnoręcznie spisany. [przypis edytorski]
290. Henryk IV (1553–1610) — król Nawarry (od 1572), następnie król Francji (od 1589), pierwszy z dynastii Burbonów. [przypis edytorski]
291. Langwedocja — kraina hist. w płd. Francji. [przypis edytorski]
292. Nawarra — kraina hist. w zach. części Pirenejów, na pograniczu Hiszpanii i Francji. [przypis edytorski]
293. Żelazna Maska (zm. 1703) — tajemniczy więzień z czasów króla Ludwika XIV, przetrzymywany aż do śmierci w różnych więzieniach Francji, łącznie z Bastylią, zawsze pod nadzorem tego samego strażnika; nikt nie widział jego twarzy, gdyż więzień miał założoną na twarz maskę; wg Woltera (Questions sur l’Encyclopédie, 1771) maska była z żelaza, zaś więźniem był nieślubny starszy brat Ludwika XIV. [przypis edytorski]
294. warownia — forteca, budowla obronna. [przypis edytorski]
295. na przemiany — na przemian. [przypis edytorski]
296. cybuszek — część fajki łącząca ustnik z główką, w której znajduje się tytoń. [przypis edytorski]
297. zakitować — uszczelnić kitem: masą plastyczną twardniejącą pod wpływem powietrza. [przypis edytorski]
298. pakuły — krótkie, splątane włókna lnu, konopi bądź juty używane m.in. do uszczelniania. [przypis edytorski]
299. pieczyste — pieczone mięso. [przypis edytorski]
300. staja — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]
301. picciolo (wł.) — szypułka. [przypis edytorski]
302. bęben (daw.) — małe dziecko. [przypis edytorski]
303. Tuileries — nieistniejący pałac władców francuskich, położony w Paryżu, spłonął w 1871 podczas Komuny Paryskiej. [przypis edytorski]
304. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]
305. poruczyć — powierzyć; przekazać kogoś pod czyjąś opiekę lub zwierzchnictwo. [przypis edytorski]
306. przebóść — przebić, przekłuć. [przypis edytorski]
307. Nabuchodonozor — imię królów babilońskich; wg biblijnej Księgi Daniela król tego imienia w ramach kary za bluźnierstwo zaczął jeść trawę jak wół. [przypis edytorski]
308. melasa — gęsty, ciemnobrunatny syrop, produkt uboczny przy wyrobie cukru. [przypis edytorski]
309. siedzieć kamieniem — bardzo długo przebywać w jednym miejscu. [przypis edytorski]
310. ckliwo a. ckliwie — sentymentalnie; nudno, mdło; przykro. [przypis edytorski]
311. reputacja — opinia, którą ktoś lub coś ma wśród ludzi. [przypis edytorski]
312. mistress (ang.) — pani. [przypis edytorski]
313. kram — tu: zamęt, kłopot. [przypis edytorski]