Rozdział dwudziesty czwarty
Wiadomość przyszła tuż przed obiadem, wywołując ogólne podniecenie.
Gabinet podał się do dymisji i dymisja została przyjęta.
Ulanicki otrzymał depeszę z Warszawy, wzywającą go do natychmiastowego powrotu.
Zmiana rządu dla większości gości koborowskich była kwestią obchodzącą ich bezpośrednio.
Niejednemu z nich mogły się zachwiać szanse na utrzymanie zajmowanych stanowisk. Toteż o niczym innym nie mówiono, a Ulanicki chodził po hallu543 i klął.
Pani Jaszuńska wyjechała jeszcze przed obiadem.
Wojewoda Szejmont telefonował do swego urzędu i polecił informować się o najdrobniejszych szczegółach przesilenia natychmiast po nadejściu wiadomości z Warszawy.
Wieczorem nadeszły dzienniki. Ich łamy przepełnione były informacjami i pogłoskami politycznymi, mnóstwem sprzecznych horoskopów i przewidywań oraz ocen sytuacji. W jednym zgadzały się wszystkie: rząd upadł, gdyż nie umiał opanować kryzysu gospodarczego, zatem jego następcą musi być gabinet wyjątkowo silny i kierowany przez człowieka niepośledniego544 autorytetu.
Z szeregu wymienianych przez prasę domniemanych kandydatów na stanowisko premiera — wybijało się nazwisko generała Troczyńskiego, który już jako państwowy zarządca Kas Chorych i delegat na Międzynarodowy Kongres Kultury i Sztuki zdobył popularność, którą utrwalił wydaniem broszury pt. „Błędy strategiczne Napoleona Pierwszego, Aleksandra Macedońskiego i innych”. Poprzednia jego praca zatytułowana „Precz z komunizmem!” oraz zakupiony przez Muzeum Rzeczypospolitej obraz olejny, przedstawiający autoportret generała w chwili, gdy brawurowym ciosem dzidy przebija jaguara, zyskały dlań od dawna uznanie.
W Koborowie obszernie omawiano tę kandydaturę, która — co należy przyznać — nie wywołała u nikogo większych zastrzeżeń.
Jedynie podczas kolacji rozwinęła się dyskusja na temat wątpliwości barona co do kolorystyki tła we wspomnianym obrazie.
— Niku — zapytała Nina a twoim zdaniem kto powinien teraz zostać premierem?
— Czy ja wiem...
— Jednakże?...
— Hm... jak nie Troczyński, to może Jaszuński?...
Nieco podchmielony pułkownik Wareda stuknął kieliszkiem w stół.
— Nie, Nikodem, wiesz, kto powinien został premierem?
— Kto?
— Ty.
Zaległo milczenie. Wszystkie oczy skierowały się na Dyzmę. Ten zmarszczył czoło i w przekonaniu, że Wareda zeń pokpiwa, burknął z niechęcią:
— Urżnąłeś się, Wacek. Daj spokój.
Nina wstała, dając tym samym hasło do przejścia do salonu. W ogólnym gwarze nie słyszano sumitacji545 pułkownika.
— Proponuję przejażdżkę po jeziorze — zawołała jedna z pań. — Tak cudnie świeci księżyc!
Towarzystwo zgodziło się z ochotą.
Istotnie spacer był niezwykle miły. Jezioro leżało nieruchome jak płyta agatu546, usiane brylancikami gwiazd, wśród których jaśniał księżyc, mający wedle obliczeń wojewody Szejmonta co najmniej pięćset karatów547.
Gdy łódki wśród cichego plusku wioseł wysunęły się na wodę, zaczęto śpiewać.
— Jaka szkoda — westchnął Nikodem — że nie mam pod ręką mandoliny.
— Pan gra na mandolinie? — zdziwiła się panna Czarska.
— Gram. A szczególniej lubię grać w księżycową noc na łódce. Wtedy przychodzi natchnienie. Noc, księżyc, horyzontem pachnie...
Wszyscy wybuchnęli śmiechem, a starosta Ciszko zawołał:
— Że też pan prezes nawet nasze niewinne śpiewy wyśmiać musi.
— Ach, panie — wzruszyła ramionami pani Przełęska — czy panu prezesowi takie rzeczy leżą na głowie!
— Ja rozumiem — bronił się starosta — przecie czytałem, że Bank Zbożowy postanowiono zamknąć. Taki bank. Przykro jest twórcy takiego dzieła patrzeć na jego upadek... Prawda, panie prezesie?
— A może nie? — odpowiedział pytaniem Dyzma.
— I pomyśleć — ciągnął starosta — że zawsze i wszędzie najważniejszą rzeczą jest nie to, jak się robi, ile, kto robi. Póki pan prezes kierował bankiem, wszystko było dobrze.
— Może jeszcze się poprawi — wtrącił Dyzma.
— Ale! — machnął ręką starosta. — Wystarczyło kilka miesięcy, a już zbankrutował. Człowiek, tylko człowiek!
Święta racja — potwierdziła z przekonaniem pani Przełęska.
— Halo, Nikodem! — krzyknął z dalszej łodzi Ponimirski — może zaśpiewamy sobie oksfordzką piosenkę wioślarską? Co?
— Zaśpiewajcie, zaśpiewajcie — prosiły panie.
— Ależ ja nie mam głosu — z irytacją bronił się Dyzma.
— Ma, ma — krzyczał ukontentowany psikusem Żorż. — Cóż to, zapomniałeś, jakeśmy sobie porykiwali na Tamizie? Lord Caeledin of Newdawn twierdził, że śpiewasz, jak...
Nie dokończył.
Nikodem machnął wiosłem i rzęsiste bryzgi wody spadły na Ponimirskiego i na resztę towarzystwa w jego łodzi.
— Przepraszam państwa — ekskuzował się548 Dyzma — ale jemu tylko zimna woda pomaga.
Byli już przy brzegu. Po kilku minutach doszli do alei.
Przed pałacem stał jakiś obcy samochód, bardzo zakurzony.
Szofer krzątał się przy podniesionej masce silnika.
— Kto to przyjechał? — zapytał Dyzma.
— Pan Dyrektor Litwinek.
— Litwinek? — Nikodem podniósł brwi.
Wprawdzie podczas oficjalnych przyjęć w Zamku poznał doktora Litwinka, który był tam dyrektorem sekretariatu, lecz ich znajomość nie miała takiego charakteru, jaki by mógł upoważniać Litwinka do odwiedzin w Koborowie.
Nadeszła reszta towarzystwa.
W hallu Krzepicki rozmawiał z wysokim, szpakowatym brunetem. Obaj przy wejściu Dyzmy wstali. Nastąpiły powitania i prezentacje.
— Jakże tam, dyrektorze, przesilenie rządowe? — rzucił od niechcenia Nikodem.
— Właśnie w tej sprawie miałem zaszczyt tu przybyć — skłonił się doktor Litwinek.
— Jak to w tej sprawie?
Wszyscy oczekiwali w napięciu odpowiedzi.
Litwinek sięgnął do teki i wyjął kopertę, po czym zrobił małą pauzę i wśród ogólnej ciszy powiedział uroczystym głosem:
— Wielce szanowny panie prezesie. Przybywam tu z polecenia pana prezydenta Rzeczypospolitej, by w jego imieniu prosić pana o przyjęcie misji tworzenia nowego rządu. Oto list odręczny prezydenta.
W wyciągniętej ręce trzymał kopertę.
Nikodem poczerwieniał i otworzył usta.
— Że... że co?
Doktor Litwinek, kontent549 z wrażenia, jakie wywołał, uśmiechnął się nieznacznie.
— Pan prezydent Rzeczypospolitej ma nadzieję, że pan, panie prezesie, zechce stworzyć nowy gabinet i stanąć na jego czele.
Dyzma niepewnym ruchem wziął kopertę i drżącymi rękoma wyjął z niej arkusz papieru. Czytał, lecz litery skakały mu przed oczyma.
Istotnie, odręczne pismo zawierało powtórzenie tego, co powiedział Litwinek. Pomału złożył list. Na jego twarzy malowała się troska.
— Pan prezydent nie wątpi — ciągnął Litwinek — że pan prezes nie odmówi mu, zwłaszcza dziś, w dobie ciężkich zadrażnień politycznych i ostrego kryzysu gospodarczego, kiedy trzeba kraj ratować przed staczaniem się po równi pochyłej. Trudne i wielkie to zadanie. Pan prezydent wierzy, że właśnie pan, który cieszy się nie tylko jego, lecz całego społeczeństwa zaufaniem, skutecznie temu podoła. Że wysoki autorytet, wiedza i doświadczenie, jakie są udziałem pana prezesa, dadzą pełnię rękojmi550, iż stworzy pan rząd silnej ręki, że podźwignie pan pomyślność kraju, który z takim utęsknieniem oczekuje silnego człowieka. Pozwoli pan, że złożę i moje zapewnienie, że wierzę, iż tylko pan może tego dokonać, panie premierze.
Skłonił się nisko i umilkł. Efekt był kolosalny.
Litwinek po raz pierwszy spełniał misję tak zaszczytną i pragnąc wywołać potężne wrażenie, nie zawiódł się.
Na wszystkich twarzach znać było wzruszenie. Oto w ich obecności ster nawy551 państwowej przechodził w ręce człowieka, co tu gadać, wielkiego człowieka!
Nina, blada jak papier, kurczowo wpiła się palcami w poręcz krzesła. Wareda miał minę, jakby za chwilę miał się rozpłakać. Krzepicki stał z podniesioną głową i dumnym spojrzeniem obrzucał obecnych. Zza jego ramienia patrzyły rozwarte niebywałym zdumieniem ogromne oczy Żorża Ponimirskiego.
Nikt nie ośmielił się usiąść.
Pierwszy ruszył się wojewoda Szejmont. Podszedł do Nikodema i, nisko pochylając głowę, uścisnął jego rękę.
— Zechce pan premier przyjąć naprawdę serdeczne życzenia, lecz nie powinszowania, bo te w danej historycznej chwili należą się nam, obywatelom państwa i jego sługom.
Za przykładem wojewody poszli wszyscy goście. Nikodem w milczeniu podawał im rękę, a twarz miał zasępioną.
Zdawał sobie jasno sprawę z rozmiarów zaszczytu, jaki go spotkał. On, Nikodem Dyzma, mizerny urzędniczyna z Łyskowa, mógłby teraz kierować losami wielkiego państwa, jeździć własnym pociągiem, być na ustach całego kraju, ba, całego świata!
Ale... ale właściwie... co mu po tym?
Znowu nerwowe, pełne zasadzek życie w Warszawie, znowu trzymanie się na baczności przed każdym słowem...
Ale władza, wielka władza nad trzydziestu z górą milionami ludzi! Tysiące jest takich, co za jeden dzień takiej władzy i tego tytułu, tytułu prezesa Rady Ministrów, oddałoby życie!... Gabinet premiera Dyzmy... Rząd Nikodema Dyzmy... Wojsko prezentuje broń, okręty wojenne salutują salwami... Cokolwiek powie, przedrukują to dzienniki całego świata... Władza, sława...
— Oczekuję łaskawej odpowiedzi pana premiera — odezwał się Litwinek.
Nikodem ocknął się i powiódł okiem dookoła. Wszystkie oczy były weń wpatrzone.
Chrząknął i podniósł się z fotela.
— Proszę zostawić mi pół godziny do namysłu — powiedział głucho. — Panie Krzepicki, niech pan idzie ze mną.
Skierował się do gabinetu, Krzepicki wszedł za nim i zamknął drzwi.
— Zastanawiam się, co zrobić? — zaczął Dyzma.
— Jak to, zastanawia się pan prezes? Przecie to jasne! Taki zaszczyt, taka władza!
— No, oczywiście, ale z drugiej strony, widzi pan, to bardzo odpowiedzialne stanowisko. To nie jakiś tam bank, to całe państwo.
— Cóż z tego?
— A to, że mogę sobie nie dać z tym rady.
— Da pan prezes radę.
Nikodem cmoknął z powątpiewaniem.
— Niby teraz? Przecie tyle tych kryzysów, coraz ciężej...
— Znajdzie pan prezes jakiś pomysł, już o to się nie boję. Co jak co, ale szczęśliwych pomysłów panu nie brak. I niech pan prezes sobie wyobrazi: obejmuje pan rządy, ludność jest zadowolona, poprawia się z miejsca nastrój społeczeństwa, robi pan kilka efektownych posunięć... A niech jeszcze przyjdzie dobra koniunktura!...
— A jak nie przyjdzie?... He, panie, zblamuję się552 i tyle.
— No i wielka rzecz, zwali się wtedy wszystko na złą koniunkturę i kryzys ogólnoświatowy. Mało to gabinetów upadło?
Zapukano do drzwi. Była to Nina.
— Nie przeszkodzę ci? — zapytała nieśmiało.
— Nie, owszem, chodź!
— Proszę pani — powiedział załamując ręce Krzepicki — niech pani sobie wyobrazi, że pan prezes jeszcze się waha!
— Uważasz, Nineczko, nie jest to takie proste. A po drugie, dobrze mi tu w Koborowie.
Nina rozpromieniła się.
— Kochany! Jakiś ty dla mnie dobry! Ale, Niku, ja nie jestem taką egoistką, żeby ze szkodą dla ojczyzny starać się o zatrzymanie cię tutaj. Zrobisz, jak postanowisz, jednak, moim zdaniem, powinieneś ratować kraj.
— Tak myślisz?
— Ty sam wiesz najlepiej, co jest twoim obowiązkiem. Nie posądzaj mnie tylko, broń Boże, o snobizm. Zapewniam cię, że wolę być z tobą tutaj, niż nazywać się panią premierową. Jednakże wierząc w to, że ty z miłości dla mnie pozbawiasz państwo swojej ręki kierowniczej, napawa mnie niepokojem...
— Hm — zamyślił się Dyzma.
— Panie prezesie — rozpoczął Krzepicki, widząc skłanianie się pryncypała553 ku przychylnej decyzji — panie prezesie, ot już mam myśl. Wkrótce po objęciu urzędowania wyjedziemy do Londynu.
— Po co? — z niechęcią zapytał Dyzma.
— Po co? Po pożyczkę zagraniczną, kto inny nie dostałby, ale pan ma przecież tam szalone stosunki. Zapewne niejeden z pańskich kolegów oksfordzkich zajmuje teraz w angielskim życiu publicznym wysokie stanowisko. A nuż uda się panu prezesowi uzyskać pożyczkę?
Krzepicki nie zdawał sobie sprawy, że sam dobił swoje pragnienia.
Nikodem zmarszczył brwi i ręką dał mu znak, by zamilkł.
„Tak — myślał — zupełnie zapomniałem o tym... Jako premier musiałbym przyjmować różnych ambasadorów... Może nawet jeździć do Genewy. Wprawdzie mógłbym wziąć tłumacza, ale zaraz by wyszło na jaw, że ja oprócz polskiego to żadnym językiem ani be, ani me... I o tym parszywym Oksfordzie... A zresztą po co mi to?...”
Podniósł się z krzesła. Nina i Krzepicki patrzyli nań z niepokojem.
— Otóż postanowiłem — odezwał się głosem, któremu nadał ton bezwzględnej stanowczości — premierostwa nie przyjmuję.
— Panie prezesie, ależ...
— Żadnego gadania! Nie przyjmuję i już. Fertig554!
Krzepicki opadł na krzesło, Nina stała jak skamieniała.
Nikodem poprawił włosy, wysoko podniósł głowę i otworzył drzwi.
W hallu natychmiast zapanowało milczenie i wszyscy zerwali się na równe nogi.
Dyzma, nie zamykając za sobą drzwi, zrobił trzy kroki w kierunku doktora Litwinka. Rozejrzał się i powiedział cichym głosem:
— Panie Litwinek, powtórz pan panu prezydentowi Rzeczypospolitej, że za zaszczyt dziękuję, ale premierem nie zostanę.
— Panie prezesie!... — wybuchnął wojewoda Szejmont, lecz natychmiast zamilkł.
— Ależ dlaczego?! Dlaczego? — histerycznie zawołała pani Przełęska.
Dyzma zmarszczył brwi.
— Mam swoje powody — odparł drewnianym głosem.
— Czy decyzja pana prezesa — zapytał Litwinek — jest ostateczna?
— Każda moja decyzja jest ostateczna.
— Czy zechce pan prezes skreślić odpowiednie pismo do głowy państwa?
— Mogę skreślić.
Nikodem skinął głową i znikł w gabinecie.
Gdy drzwi się za nim zamknęły, rozległ się głośny gwar wykrzykników.
— Dlaczego?! Nie rozumiem, dlaczego?
— Ależ to okropne! Kraj jest w rozpaczliwym, dosłownie w rozpaczliwym położeniu! Doprawdy nie widzę nikogo, kto by prezesa mógł w tym zastąpić!
Wareda pokiwał głową.
— Obraził się, oczywiście obraził się, że wbrew jego wskazówkom zmarnowali Bank Zbożowy.
Nagle wśród chwilowej ciszy zza drzwi gabinetu doleciał podniesiony głos Dyzmy:
— Pisz pan, do cholery ciężkiej, kiedy panu mówię! Basta!
Usłyszeli przyciszone cykanie maszyny do pisania.
— Mnie się zdaje — zaczęła pani Przełęska — że na postanowienie pana prezesa wpłynęła głównie kwestia jego uczuć, miłości dla mojej siostrzenicy. Przecie pobrali się zaledwie przed kilku miesiącami. Urząd zaś premiera pochłania więcej godzin, niż ich zawiera doba. A prezes jest naturą głęboko uczuciową, chociaż to umie ukryć. My kobiety znamy się na tym.
— O tak! — potwierdziła hrabianka Czarska.
Rehlf wzruszył ramionami.
— Moim zdaniem, zarówno panie, jak i pan pułkownik mylicie się, i to grubo. O ile obserwowałem działalność prezesa Dyzmy oraz o ile go znam osobiście, ten człowiek nie jest zdolny do kierowania się względami na osobiste sprawy.
— To mąż stanu całą gębą! — zawołał wojewoda Szejmont. — Jeżeli teraz odmówił, widocznie ma jakieś głębsze powody natury politycznej.
— Ależ kraj stacza się ku przepaści!
— Nam się tak zdaje — uśmiechnął się wojewoda — nam się tak zdaje. Ale w gruncie rzeczy nie jest tak źle. Jestem pewien, że prezes, który się na sprawach ekonomicznych lepiej od nas rozumie, nie widzi jeszcze tak wielkiego niebezpieczeństwa, by osobiście musiał śpieszyć na ratunek.
— Przecie już raz ratował! I to jak skutecznie!
— Cincinnatus555 — rzekł sentencjonalnie wojewoda — daje się oderwać od pługa tylko w razie ostatecznego niebezpieczeństwa.
— Tak, tak! — zawołała z egzaltacją556 jedna z pań. — Wówczas stanie u steru i uratuje naszą ojczyznę!
— Niezwykły człowiek — rzekł drżącym głosem doktor Litwinek.
— Wielki człowiek — zaakceptował wojewoda.
— Nagle z kąta rozległ się długi, skrzeczący śmiech.
Ponimirski dotychczas siedział cicho, a że nikt nań nie zwracał uwagi, nie zauważono jego ironicznej miny. Żorż przysłuchiwał się i wreszcie nie wytrzymał. Śmiał się teraz zataczając się na krześle.
— Z czego się pan śmieje? — obrażonym tonem zapytał wojewoda.
Żorż zerwał się, urwał z miejsca śmiech, kilkakrotnie próbował założyć monokl557, lecz ręce mu tak się trzęsły, że nie mógł sobie dać z nim rady. Był zdenerwowany i wzburzony do ostatnich granic.
— Z czego? Nie z czego, moi państwo, tylko z kogo?! Z was się śmieję, z was! Z całego społeczeństwa, z wszystkich kochanych rodaków!
— Panie!...
— Milczeć! — wrzasnął Ponimirski i jego blada twarzyczka chorowitego dziecka zrobiła się czerwona z wściekłości. — Milczeć! Sapristi558! Z was się śmieję! Z was! Elita Cha, cha, cha... Otóż oświadczam wam, że wasz mąż stanu, wasz Cincinnatus, wasz wielki człowiek, wasz Nikodem Dyzma to zwykły oszust, co was za nos wodzi, to sprytny łajdak, fałszerz, i jednocześnie kompletny kretyn! Idiota, nie mający zielonego pojęcia nie tylko o ekonomii, lecz o ortografii. To cham, bez cienia kindersztuby559, bez najmniejszego okrzesania! Przyjrzyjcie się jego mużyckiej560 gębie i jego prostackim manierom! Skończony tuman, kompletne zero! Daję słowo honoru, że nie tylko w żadnym Oksfordzie nie był, lecz żadnego języka nie zna! Wulgarna figura spod ciemnej gwiazdy, o moralności rzezimieszka. Sapristi! Czy wy tego nie widzicie? Źle powiedziałem, że on was za nos wodzi! To wy wywindowaliście to bydlę na piedestał! Wy ludzie pozbawieni wszelkich rozumnych kryteriów! Z was się śmieję, głuptasy! Z was! Motłoch!...
Nareszcie udało mu się włożyć monokl. Obrzucił wszystkich pogardliwym spojrzeniem i wyszedł trzaskając drzwiami.
Doktor Litwinek przerażonym i zdumionym wzrokiem przesunął po twarzach obecnych: na każdej był zakłopotany uśmiech, pełen politowania.
— Co to znaczy? — zapytał. — Kto to ten pan?
Pani Przełęska odezwała się:
— Niech pan wybaczy, panie dyrektorze, to mój siostrzeniec, a szwagier prezesa. Zwykle bywa spokojny... jest niespełna rozumu.
— To wariat — wyjaśnił wojewoda.
— Biedny chłopak — westchnęła panna Czarska.
— Aha — uśmiechnął się doktor Litwinek — no, oczywiście, wariat.
Przypisy:
1. taper — pianista grający w kawiarniach. [przypis edytorski]
2. szyk — elegancja. [przypis edytorski]
3. fordanser — płatny partner do tańca, pracujący w lokalach rozrywkowych. [przypis edytorski]
4. pikolo — chłopiec pracujący w restauracji (częściej: pikolak). [przypis edytorski]
5. tartinka — niewielka kanapka, zwykle z wyrafinowanymi dodatkami. [przypis edytorski]
6. plikę — dziś popr. forma B.lp: plik. [przypis edytorski]
7. kwitować — potwierdzać podpisem. [przypis edytorski]
8. rejent (daw.) — notariusz. [przypis edytorski]
9. przed wojną — mowa o I wojnie światowej. [przypis edytorski]
10. Al. Ujazdowskie 7 — przed wojną budynek o tym adresie należał do Rady Ministrów. [przypis edytorski]
11. raut — oficjalne przyjęcie wieczorne. [przypis edytorski]
12. rb. — roku bieżącego. [przypis edytorski]
13. J. E. — Jego Ekscelencji. [przypis edytorski]
14. cug — przeciąg. [przypis edytorski]
15. palto — płaszcz zimowy. [przypis edytorski]
16. tamuj (reg.) — tam. [przypis edytorski]
17. sagan — duży garnek, zwykle żelazny. [przypis edytorski]
18. bez książeczki — przed wojną prostytutki podlegały obowiązkowi rejestracji. [przypis edytorski]
19. sublikator — popr.: sublokator. [przypis edytorski]
20. baon — skrót od „batalion”, jednostka organizacyjna wojska licząca ok. 700 żołnierzy, złożona z kilku kompanii. [przypis edytorski]
21. frajter (daw., z niem.) — starszy szeregowiec. [przypis edytorski]
22. redukcja — cięcia w zatrudnieniu. [przypis edytorski]
23. lakierki — eleganckie obuwie z lakierowanej skóry. [przypis edytorski]
24. oskoma (daw.) — apetyt, przen.: chęć, ochota na coś. [przypis edytorski]
25. ustawiczny — ciągły. [przypis edytorski]
26. obibruk — włóczęga miejski. [przypis edytorski]
27. Kercelak a. Kiercelak — plac Kercelego, największe targowisko przedwojennej Warszawy rozciągające się od ul. Chłodnej wzdłuż Towarowej aż do Ogrodowej i Leszna. [przypis edytorski]
28. tyrada — długa wypowiedź, zwł. podniosła lub gwałtowna. [przypis edytorski]
29. musi (reg.) — na pewno. [przypis edytorski]
30. dyć (reg.) — przecież. [przypis edytorski]
31. gabardyna — wełniana lub bawełniana tkanina w skośne prążki. [przypis edytorski]
32. rynsztok — otwarty kanał ciągnący się wzdłuż jezdni. [przypis edytorski]
33. szynk — podrzędna restauracja serwująca alkohol. [przypis edytorski]
34. flanować (z fr.) — przechadzać się bez określonego celu. [przypis edytorski]
35. fajerant a. fajrant (daw., z niem.) — czas wolny. [przypis edytorski]
36. zmitygować — powstrzymać się od gwałtownej reakcji. [przypis edytorski]
37. skonsternowany — zakłopotany. [przypis edytorski]
38. zmiarkować — zrozumieć. [przypis edytorski]
39. sumitować się — tłumaczyć się, usprawiedliwiać. [przypis edytorski]
40. dystrakcja — roztargnienie. [przypis edytorski]
41. prowincjonał — dziś: prowincjusz. [przypis edytorski]
42. kordialnie (z łac.) — serdecznie. [przypis edytorski]
43. na dobitek — dziś: na dobitkę (w dodatku). [przypis edytorski]
44. węgrzyn — wino węgierskie. [przypis edytorski]
45. westybul (z łac.) — reprezentacyjny przedpokój. [przypis edytorski]
46. szwajcar — służący a. portier w mundurze gwardii szwajcarskiej. [przypis edytorski]
47. ziemianin — właściciel ziemski. [przypis edytorski]
48. frenologia — pseudonauka, popularna na przełomie XIX i XX wieku, wedle której kształt czaszki odzwierciedlał charakter człowieka. [przypis edytorski]
49. nizać (daw.) — nawlekać. [przypis edytorski]
50. gors — przednia część koszuli, zwł. męskiej. [przypis edytorski]
51. dalibóg (daw.) — wykrzyknienie podkreślające prawdziwość wypowiedzi. [przypis edytorski]
52. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
53. obcesowy — nadmiernie bezpośredni i natarczywy. [przypis edytorski]
54. intratny — przynoszący zyski. [przypis edytorski]
55. dudy w miech (daw., przysł.) — tracić rezon, pokornieć. [przypis edytorski]
56. tantiema — tu: udział w zyskach przedsiębiorstwa. [przypis edytorski]
57. kilkunastu — dziś popr.: kilkunastoma. [przypis edytorski]
58. pucołowaty — tu: gruby, wypchany. [przypis edytorski]
59. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
60. taksometr — dziś: taksówka. [przypis edytorski]
61. sutener — osoba czerpiąca zyski z czyjejś prostytucji. [przypis edytorski]
62. butwieć — rozpadać się pod wpływem wilgoci. [przypis edytorski]
63. robota (pot.) — tu: przestępstwo. [przypis edytorski]
64. mokra robota — zabójstwo. [przypis edytorski]
65. mieć pietra — bać się. [przypis edytorski]
66. rejent (daw.) — notariusz. [przypis edytorski]
67. kontent — zadowolony. [przypis edytorski]
68. ekwipunek — wyposażenie. [przypis edytorski]
69. wyga — osoba sprytna i doświadczona. [przypis edytorski]
70. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
71. nie w ciemię bity — sprytny. [przypis edytorski]
72. liberia — rodzaj munduru noszonego przez służbę. [przypis edytorski]
73. karta wizytowa — dziś: wizytówka. [przypis edytorski]
74. strzelisty — (o budynku) wysmukły, wysoki. [przypis edytorski]
75. gazon — trawnik udekorowany krzewami i kwiatami. [przypis edytorski]
76. palto — płaszcz zimowy. [przypis edytorski]
77. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
78. fularowy — jedwabny. [przypis edytorski]
79. mitralieza — wielolufowe działko szybkostrzelne. [przypis edytorski]
80. wertepy (daw.) — wyboje. [przypis edytorski]
81. suty (daw.) — obfity. [przypis edytorski]
82. malachit — szarozielony minerał. [przypis edytorski]
83. zdetonować się (daw.) — stracić pewność siebie. [przypis edytorski]
84. kindersztuba — dobre wychowanie. [przypis edytorski]
85. forma — tu: sposób zachowania. [przypis edytorski]
86. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
87. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
88. biedka — mały, dwukołowy wóz. [przypis edytorski]
89. gniady — (o koniu) jasnobrązowy z czarną grzywą i ogonem. [przypis edytorski]
90. w lejc — w kilka rzędów (jednak zaprzęg w dwa konie ustawione jeden za drugim nazywał się „w szydło”). [przypis edytorski]
91. pięć od sta — pięć procent. [przypis edytorski]
92. primo (łac.) — po pierwsze. [przypis edytorski]
93. secundo (łac.) — po drugie. [przypis edytorski]
94. sąg — stos drewna. [przypis edytorski]
95. ogorzały — o skórze pociemniałej wskutek częstego przebywania na słońcu. [przypis edytorski]
96. dalibóg (daw.) — wykrzyknienie podkreślające prawdziwość wypowiedzi. [przypis edytorski]
97. żadną miarą — w żaden sposób. [przypis edytorski]
98. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
99. ratlerek — mały pies pokojowy, charakteryzujący się krótką i gładką sierścią. [przypis edytorski]
100. impertynencko — arogancko, obraźliwie. [przypis edytorski]
101. persona (z łac.) — osoba. [przypis edytorski]
102. hochsztapler — aferzysta. [przypis edytorski]
103. lichwiarz — osoba pożyczająca pieniądze na procent, zwykle nadmiernie wygórowany. [przypis edytorski]
104. bastard (pogardl.) — dziecko pozamałżeńskie. [przypis edytorski]
105. parweniusz — dorobkiewicz. [przypis edytorski]
106. bastard — dziecko urodzone poza związkiem małżeńskim. [przypis edytorski]
107. gmin — niższe warstwy społeczne. [przypis edytorski]
108. impertynencja — aroganckie, obraźliwe zachowanie. [przypis edytorski]
109. nikotiana — roślina ozdobna z tej samej rodziny, co tytoń. [przypis edytorski]
110. mond (z fr.) — światek, towarzystwo. [przypis edytorski]
111. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
112. eskonto a. dyskonto — potrącenie przez bank pewnej części nominalnej ceny papierów wartościowych w wypadku ich odkupienia przed terminem płatności. [przypis edytorski]
113. trakcja — torowisko kolejowe wraz z jego niezbędnym wyposażeniem. [przypis edytorski]
114. reasekuracja — sytuacja, gdy firma ubezpieczeniowa ubezpiecza się od ryzyka w innej takiej firmie. [przypis edytorski]
115. hossa — okres wzrostu cen papierów wartościowych. [przypis edytorski]
116. ekwiwalent (z łac.) — odpowiednik; tu: coś tej samej wartości. [przypis edytorski]
117. postawa — tu: pozycja, ułożenie. [przypis edytorski]
118. bila — kula bilardowa. [przypis edytorski]
119. karambol — jednoczesne uderzenie bilą w dwie inne. [przypis edytorski]
120. banda — tu: krawędź stołu bilardowego. [przypis edytorski]
121. głowić się — zastanawiać się. [przypis edytorski]
122. weredyk — człowiek mówiący prawdę, zwłaszcza nieprzyjemną, bez względu na konsekwencje. [przypis edytorski]
123. pasierbica — córka męża bądź żony z poprzedniego małżeństwa. [przypis edytorski]
124. macocha — określenie żony ojca przez jego dzieci. [przypis edytorski]
125. kontent (daw., z łac.) — zadowolony. [przypis edytorski]
126. Virtuti Militari — łac.: męstwu wojennemu, najwyższe polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione w 1792 r. [przypis edytorski]
127. baon — skrót od „batalion”, jednostka organizacyjna wojska licząca ok. 700 żołnierzy, złożona z kilku kompanii. [przypis edytorski]
128. ratlerek — mały pies pokojowy, charakteryzujący się krótką i gładką sierścią. [przypis edytorski]
129. rosochaty — rozgałęziony. [przypis edytorski]
130. zadenuncjować — poinformować władze o czyimś niezgodnym z prawem postępowaniu. [przypis edytorski]
131. atawizm — ujawnienie się sposobu zachowania charakterystycznego dla odległych przodków. [przypis edytorski]
132. szwindel — oszustwo w interesach. [przypis edytorski]
133. lichwiarstwo — pożyczanie pieniędzy na zawyżony procent. [przypis edytorski]
134. gorzko to pokutuje — dziś: gorzko za to pokutuje. [przypis edytorski]
135. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
136. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
137. sapristi — przekleństwo, prawdop. z fr. Sacre Christ. [przypis edytorski]
138. kuratela — opieka prawna nad osobą ubezwłasnowolnioną. [przypis edytorski]
139. konsylium — zebranie i narada lekarzy. [przypis edytorski]
140. splendid isolation (ang.) — wspaniała izolacja (pierwotnie określenie polityki Wielkiej Brytanii pod koniec XIX w.). [przypis edytorski]
141. apoteoza (z gr.) — ubóstwienie. [przypis edytorski]
142. Lindbergh, Charles (1902–1974) — amerykański lotnik, w r. 1927 dokonał pierwszego samotnego przelotu przez Atlantyk. [przypis edytorski]
143. Cyrano de Bergerac — bohater sztuki Edmonda Rostanda (1897), długonosy szlachcic skrycie kochający swoją kuzynkę, lecz pomagający w zalotach do niej swojemu podwładnemu z wojska. [przypis edytorski]
144. po wtóre — po drugie. [przypis edytorski]
145. indyferencja — bierność, brak zainteresowania. [przypis edytorski]
146. rubaszny — bezpośredni i bezceremonialny. [przypis edytorski]
147. egzaltowany — przesadnie wyrażający uczucia. [przypis edytorski]
148. wadium — kwota stanowiąca zabezpieczenie transakcji, zwracana po jej dokonaniu. [przypis edytorski]
149. tyrada — długa wypowiedź, zwł. podniosła lub gwałtowna. [przypis edytorski]
150. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
151. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
152. migrena (z fr.) — pulsujący ból głowy. [przypis edytorski]
153. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
154. torpedo — popularny w latach 20. i 30. typ nadwozia samochodowego z miękkim, składanym dachem. [przypis edytorski]
155. liberia — rodzaj munduru noszonego przez służbę. [przypis edytorski]
156. pled — gruby koc a. okrycie. [przypis edytorski]
157. kurlandzki — pochodzący z Kurlandii, krainy historycznej w dzisiejszej Łotwie. [przypis edytorski]
158. bastard (pogardl.) — dziecko pozamałżeńskie. [przypis edytorski]
159. un coup d’etat (fr.) — zamach stanu. [przypis edytorski]
160. au courant (fr.) — na bieżąco. [przypis edytorski]
161. wyklarować — tu: wyjaśnić. [przypis edytorski]
162. libacja — spotkanie towarzyskie, w trakcie którego spożywa się duże ilości alkoholu. [przypis edytorski]
163. utemperować — tu: pohamować, uspokoić. [przypis edytorski]
164. ziemiański — tu: związany z posiadaczami gruntów rolnych. [przypis edytorski]
165. klika — nieformalna grupa osób wspierających się wzajemnie w dążeniu do stanowisk i kariery. [przypis edytorski]
166. coctail — dziś: koktajl. [przypis edytorski]
167. ordynans (daw.) — żołnierz pracujący dla oficera w charakterze służącego. [przypis edytorski]
168. aksjomat — w matematyce: niepodważalne założenie. [przypis edytorski]
169. rachityczny — wątły i powykrzywiany. [przypis edytorski]
170. burnus — noszony przez Arabów płaszcz z kapturem. [przypis edytorski]
171. na dobitek — dziś: na dobitkę (w dodatku). [przypis edytorski]
172. kurcgalop (z niem.) — krótki galop. [przypis edytorski]
173. migrena (z fr.) — pulsujący ból głowy. [przypis edytorski]
174. szpic — rasa psa. [przypis edytorski]
175. lorgnon (fr.) — rodzaj okularów bez uchwytów na uszy, umieszczonych na długiej rączce. [przypis edytorski]
176. wylewny — demonstracyjnie okazujący uczucia. [przypis edytorski]
177. obiekcja — wątpliwość. [przypis edytorski]
178. numer — tu: pokój hotelowy. [przypis edytorski]
179. skaptować — przeciągnąć na swoją stronę. [przypis edytorski]
180. krępy — niski i mocno zbudowany. [przypis edytorski]
181. MSZ — Ministerstwo Spraw Zagranicznych. [przypis edytorski]
182. vis à vis (fr.) — naprzeciw. [przypis edytorski]
183. konsternacja — zakłopotanie. [przypis edytorski]
184. raptem — nagle. [przypis edytorski]
185. bruderszaft (z niem.) — ceremonialny toast, towarzyszący przejściu na „ty”. [przypis edytorski]
186. niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]
187. hochsztapler — aferzysta. [przypis edytorski]
188. paserstwo — handel rzeczami skradzionymi. [przypis edytorski]
189. lichwiarstwo — pożyczanie pieniędzy na zawyżony procent. [przypis edytorski]
190. wyzuć z czegoś — pozbawić czegoś. [przypis edytorski]
191. oskarżyciel — tu: ten, kto oskarża (nie zaś funkcja sądowa). [przypis edytorski]
192. stawiać krzyżyk na czymś — rezygnować z czegoś. [przypis edytorski]
193. zreflektować się — wrócić do rozsądnego postępowania. [przypis edytorski]
194. zabawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
195. cetnar metryczny — dawna jednostka wagi, w Polsce wynosząca 100 kg, w USA zaś 50 kg. [przypis edytorski]
196. szarada — rodzaj zagadki opartej na grze słów. [przypis edytorski]
197. cztery od sta (daw.) — cztery procent. [przypis edytorski]
198. kapitalny — tu: świetny. [przypis edytorski]
199. po wtóre — po drugie. [przypis edytorski]
200. nastąp się pan — prawdop.: odsuń się pan. [przypis edytorski]
201. pieczołowitość — troska, ostrożność, dokładność. [przypis edytorski]
202. z wylaniem (daw.) — wylewnie, tj. demonstracyjnie okazując serdeczność. [przypis edytorski]
203. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
204. plenipotent (z łac.) — pełnomocnik. [przypis edytorski]
205. palto — płaszcz zimowy. [przypis edytorski]
206. weto (z łac.) — sprzeciw. [przypis edytorski]
207. kacenjamer (z niem.) — złe samopoczucie po przepiciu; kac, kociokwik. [przypis edytorski]
208. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
209. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
210. pardon (fr.) — przepraszam. [przypis edytorski]
211. sprawunki — zakupy. [przypis edytorski]
212. suty (daw.) — obfity. [przypis edytorski]
213. tartinka — niewielka kanapka, zwykle z wyrafinowanymi dodatkami. [przypis edytorski]
214. tyrada — długa wypowiedź, zwł. podniosła lub gwałtowna. [przypis edytorski]
215. podać — dziś: podstawić. [przypis edytorski]
216. flanować (z fr.) — przechadzać się bez określonego celu. [przypis edytorski]
217. skonstatować (z łac.) — stwierdzić. [przypis edytorski]
218. tykać się — zwracać się do kogoś przez „ty”. [przypis edytorski]
219. postawić krzyżyk — zrezygnować z czegoś. [przypis edytorski]
220. spłynął — dziś popr.: upłynął. [przypis edytorski]
221. dyma (daw., pot.) — dymisja. [przypis edytorski]
222. binokle — rodzaj okularów bez uchwytów na uszy. [przypis edytorski]
223. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
224. toaleta — elegancka suknia na specjalne okazje. [przypis edytorski]
225. kokota (daw.) — prostytutka. [przypis edytorski]
226. mizdrzyć się (daw.) — wdzięczyć się, zwł. w drażniący sposób. [przypis edytorski]
227. griaduszczyj cham (ros.) — nadchodzący cham (tytuł utworu Dmitrija S. Mereżkowskiego z 1906 r.). [przypis edytorski]
228. brusque (fr.) — szorstki. [przypis edytorski]
229. symplicyzm (z łac.) — prostota, zwł. nadmierna. [przypis edytorski]
230. spazm — gwałtowny płacz. [przypis edytorski]
231. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
232. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
233. tantiema — tu: udział w zyskach przedsiębiorstwa. [przypis edytorski]
234. dęty (pot.) — nieistotny, mimo że pozornie wydaje się ważny. [przypis edytorski]
235. baczny — spostrzegawczy. [przypis edytorski]
236. migrena (z fr.) — pulsujący ból głowy. [przypis edytorski]
237. z portfelu — dziś popr.: z portfela. [przypis edytorski]
238. wyłogi — wywinięta klapa ubrania, dla ozdoby pokryta innym materiałem. [przypis edytorski]
239. smagły — (o skórze) ciemny. [przypis edytorski]
240. durzyć się — kochać się w kimś. [przypis edytorski]
241. nahaj — rodzaj skórzanego bicza. [przypis edytorski]
242. połechtać — tu: sprawić przyjemność. [przypis edytorski]
243. bałamucić — tu: starać się rozkochać w sobie. [przypis edytorski]
244. filuternie — tu: prowokująco. [przypis edytorski]
245. konweniować — odpowiadać, podobać się. [przypis edytorski]
246. spazmatyczny — tu: gwałtowny. [przypis edytorski]
247. konkludować — wnioskować. [przypis edytorski]
248. ściernisko — zżęte pole z pozostawionymi kłującymi łodygami. [przypis edytorski]
249. zmaskulinizowany — przejawiający cechy męskie. [przypis edytorski]
250. adwersant — dziś: adwersarz, tj. przeciwnik. [przypis edytorski]
251. raptem — nagle. [przypis edytorski]
252. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
253. werteryzm — przeżywanie miłości tak, jak bohater Cierpień młodego Wertera J. W. Goethego. [przypis edytorski]
254. blichtr — powierzchowna efektowność. [przypis edytorski]
255. genre (fr.) — rodzaj. [przypis edytorski]
256. chybotny — dziś popr.: chybotliwy. [przypis edytorski]
257. ratlerek — mały pies pokojowy, charakteryzujący się krótką i gładką sierścią. [przypis edytorski]
258. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
259. hochsztapler — aferzysta. [przypis edytorski]
260. bacznie — uważnie. [przypis edytorski]
261. o niespełna rozumie — dziś: niespełna rozumu. [przypis edytorski]
262. fisza — gruba ryba. [przypis edytorski]
263. sapristi — przekleństwo, prawdop. z fr. Sacre Christ. [przypis edytorski]
264. Isn’t, old boy (ang.) — skrócone: Isn’t it, old boy? (nieprawdaż, stary?). [przypis edytorski]
265. rejent (daw.) — notariusz. [przypis edytorski]
266. oficjalista (daw.) — osoba zarządzająca majątkiem ziemskim. [przypis edytorski]
267. scysja — kłótnia, starcie słowne. [przypis edytorski]
268. mania grandiosa (zniekszt. łac.) — mania wielkości. [przypis edytorski]
269. buduar (z fr.) — pokój kobiety, służący głównie do odpoczynku. [przypis edytorski]
270. harap — rodzaj krótkiego bicza na psy. [przypis edytorski]
271. socjalny — społeczny. [przypis edytorski]
272. amfilada — ciąg pomieszczeń z drzwiami ustawionymi na jednej osi. [przypis edytorski]
273. zrugać — obrzucić obelgami. [przypis edytorski]
274. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
275. wyłożyć — tu: wyjaśnić. [przypis edytorski]
276. przestawać (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
277. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
278. numer — tu: pokój hotelowy. [przypis edytorski]
279. lombard — instytucja udzielająca krótkoterminowych pożyczek pod zastaw przedmiotów. [przypis edytorski]
280. magnezja — w okresie przedwojennym podpalana magnezja była stosowana zamiast lampy błyskowej. [przypis edytorski]
281. na froncie bolszewickim — chodzi o wojnę polsko-bolszewicką z 1921 roku. [przypis edytorski]
282. Virtuti Militari — łac.: męstwu wojennemu, najwyższe polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione w 1792 r. [przypis edytorski]
283. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
284. denuncjacja — poinformowanie władz o czyimś niezgodnym z prawem postępowaniu. [przypis edytorski]
285. sztama (pot.) — przyjacielski układ zapewniający wzajemną pomoc. [przypis edytorski]
286. cherlawy — słaby, chorowity. [przypis edytorski]
287. tykać — zwracać się do kogoś przez „ty”. [przypis edytorski]
288. gaża (z fr.) — pensja. [przypis edytorski]
289. na zdar (czes.) — niech żyje! [przypis edytorski]
290. biba — popijawa. [przypis edytorski]
291. ułożyć się — tu: uzgodnić. [przypis edytorski]
292. niekontent (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski]
293. konweniować — odpowiadać, podobać się. [przypis edytorski]
294. fajf (z ang.) — przyjęcie towarzyskie rozpoczynane o godzinie piątej po południu. [przypis edytorski]
295. bon-ton (fr.) — dobre wychowanie. [przypis edytorski]
296. plenipotent (z łac.) — pełnomocnik. [przypis edytorski]
297. kredens (daw.) — pomieszczenie, w którym przechowywano zastawę stołową. [przypis edytorski]
298. Bilitis — fikcyjna autorka wierszy o miłości między kobietami, w istocie napisanych przez Pierre’a Louÿsa pod koniec XIX w. [przypis edytorski]
299. maskulinizm — męskość. [przypis edytorski]
300. symplicystyczny (z łac.) — prosty. [przypis edytorski]
301. brusque (fr.) — szorstki. [przypis edytorski]
302. koncha — muszla. [przypis edytorski]
303. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
304. patera — rodzaj płaskiego naczynia na nóżce. [przypis edytorski]
305. bon-ton (fr.) — dobre wychowanie. [przypis edytorski]
306. plutokracja — warstwa społeczna ludzi bogatych i wpływowych. [przypis edytorski]
307. Wokulski — główny bohater Lalki Bolesława Prusa. [przypis edytorski]
308. Jacques Necker (1732–1804) — finansista i polityk z Genewy, pierwszy minister Ludwika XVI Burbona; porównanie może być złośliwe z uwagi na jego rażącą nieskuteczność w okresie Rewolucji Francuskiej. [przypis edytorski]
309. arbitraż — rozstrzygnięcie sporu przez osobę trzecią. [przypis edytorski]
310. wont — won, precz. [przypis edytorski]
311. buchalter (daw.) — księgowy. [przypis edytorski]
312. klempa a. klępa — obraźliwie o niezgrabnej kobiecie (dosł.: samica łosia). [przypis edytorski]
313. w trymiga (pot.) — błyskawicznie. [przypis edytorski]
314. fajf (z ang.) — przyjęcie towarzyskie rozpoczynane o godzinie piątej po południu. [przypis edytorski]
315. smoking — męski strój wieczorowy, składający się z czarnej marynarki i spodni, białej koszuli oraz muszki. [przypis edytorski]
316. Valentino, Rudolf (1895–1926) — włoski gwiazdor filmowy z czasów kina niemego. [przypis edytorski]
317. Trędowata — melodramatyczna powieść Heleny Mniszkówny, wydana w r. 1909 i stanowiąca najsłynniejszy i najczęściej wznawiany przedwojenny romans. [przypis edytorski]
318. ordynat — właściciel rodowego majątku ziemskiego. [przypis edytorski]
319. smagły — (o skórze) ciemny. [przypis edytorski]
320. burłak (daw.) — rosyjski robotnik rzeczny. [przypis edytorski]
321. ziemiaństwo — posiadacze ziemscy. [przypis edytorski]
322. à propos (fr.) — a odnośnie tej kwestii... [przypis edytorski]
323. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
324. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
325. gafa — niestosowny postępek w towarzystwie. [przypis edytorski]
326. krępy — niski i mocno zbudowany. [przypis edytorski]
327. binokle — rodzaj okularów bez uchwytów na uszy. [przypis edytorski]
328. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
329. Jan Warneńczyk zdobył Wiedeń... — mówiący myli Władysława IV Warneńczyka z Janem III Sobieskim. [przypis edytorski]
330. karmazyn — tu: szlachcic (od popularnego koloru kontusza). [przypis edytorski]
331. Ach, sagen Sie, bitte, Herr Praesident... (niem.) — Niech mi pan powie, panie prezesie... [przypis edytorski]
332. pardon (fr.) — przepraszam. [przypis edytorski]
333. mais non (fr.) — ależ nie. [przypis edytorski]
334. die Oekonomie (niem.) — ekonomia. [przypis edytorski]
335. par exemple (fr.) — na przykład. [przypis edytorski]
336. Keaton, Buster (1895–1966) — amerykański scenarzysta, reżyser i komik. [przypis edytorski]
337. inwencja — pomysłowość. [przypis edytorski]
338. esprit d’à propos (fr.) — umiejętność wypowiedzenia właściwych słów w odpowiednim momencie. [przypis edytorski]
339. fajf (z ang.) — przyjęcie towarzyskie rozpoczynane o godzinie piątej po południu. [przypis edytorski]
340. lichwiarz — osoba pożyczająca pieniądze na procent, zwykle nadmiernie wygórowany. [przypis edytorski]
341. kurlandzki — pochodzący z Kurlandii, krainy historycznej w dzisiejszej Łotwie. [przypis edytorski]
342. comme il faut (fr.) — jak należy. [przypis edytorski]
343. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
344. do książeczki się dochrapała — została zarejestrowana jako prostytutka. [przypis edytorski]
345. grubym fiszem — dziś: grubą rybą. [przypis edytorski]
346. etranżer (z fr.) — obcokrajowiec. [przypis edytorski]
347. kombineza — dziś: kombinezon. [przypis edytorski]
348. automobilowy — samochodowy. [przypis edytorski]
349. rogatka — granica miasta. [przypis edytorski]
350. lewarek — dźwignia, zwł. używana do podnoszenia samochodu podczas naprawy. [przypis edytorski]
351. utleniona — tu: o rozjaśnionych włosach. [przypis edytorski]
352. medium — osoba pośrednicząca w rozmowie z duchami a. przywołująca je. [przypis edytorski]
353. amalgamat — stop metalu z rtęcią, tu: połączenie. [przypis edytorski]
354. zanimować — ożywić. [przypis edytorski]
355. frywolność — swobodny i żartobliwy stosunek do spraw erotycznych. [przypis edytorski]
356. przysadkowaty — dziś: przysadzisty, tj. niski i gruby. [przypis edytorski]
357. pątniczka — pielgrzymka. [przypis edytorski]
358. zmiarkować (daw.) — zrozumieć. [przypis edytorski]
359. hermetyczny — dotyczący wiedzy tajemnej. [przypis edytorski]
360. misterium — obrzęd dla wtajemniczonych. [przypis edytorski]
361. ciemię — górna część czaszki. [przypis edytorski]
362. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]
363. skonstatować — stwierdzić. [przypis edytorski]
364. sitwa — nieformalna grupa osób wspierających się wzajemnie w dążeniu do stanowisk i kariery. [przypis edytorski]
365. machlojka (pot.) — oszustwo mające na celu zysk. [przypis edytorski]
366. celebracja — uroczyste odprawianie. [przypis edytorski]
367. suto (daw.) — obficie. [przypis edytorski]
368. Terra est rotunda (łac.) — ziemia jest okrągła. [przypis edytorski]
369. buduar (z fr.) — pokój kobiety, służący głównie do odpoczynku. [przypis edytorski]
370. ampla — lampa wisząca zaopatrzona w płytki klosz. [przypis edytorski]
371. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
372. kanony — prawa, zasady. [przypis edytorski]
373. peyotl — narkotyk uzyskiwany z niektórych gatunków kaktusa. [przypis edytorski]
374. war — wrzątek, gorąco. [przypis edytorski]
375. evoe — okrzyk czcicielek Dionizosa. [przypis edytorski]
376. detonować (daw.) — odbierać pewność siebie. [przypis edytorski]
377. fisz — gruba ryba. [przypis edytorski]
378. w trymiga (pot.) — błyskawicznie. [przypis edytorski]
379. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
380. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
381. walka francuska (daw.) — odmiana zapasów, w której wolno atakować tylko górną połowę ciała. [przypis edytorski]
382. wont — won, precz. [przypis edytorski]
383. swołocz (pogardl.) — o człowieku lub ludziach budzących odrazę. [przypis edytorski]
384. tyrać — harować. [przypis edytorski]
385. strzymać — dziś: wytrzymać. [przypis edytorski]
386. bękart — dziecko pozamałżeńskie. [przypis edytorski]
387. wielkie mecyje (daw., pot.) — też mi coś. [przypis edytorski]
388. fertig (niem.) — gotowe, skończone. [przypis edytorski]
389. wprost naprzeciw — dziś popr.: wprost przyjemnie. [przypis edytorski]
390. Likurg — mityczny prawodawca Sparty. [przypis edytorski]
391. kreton — cienka bawełniana tkanina. [przypis edytorski]
392. mieć pietra (daw.) — bać się. [przypis edytorski]
393. sznaps (z niem.) — alkohol. [przypis edytorski]
394. smagły — (o skórze) ciemny. [przypis edytorski]
395. w sam czas — w samą porę. [przypis edytorski]
396. podwójny nelson — chwyt zapaśniczy, w którym stojąc za przeciwnikiem wsuwa się ręce pod jego pachy i oburącz naciska na głowę. [przypis edytorski]
397. ordynus — człowiek ordynarny, niekulturalny. [przypis edytorski]
398. fertig (z niem.) — gotowe, skończone. [przypis edytorski]
399. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
400. stagnacja — zastój. [przypis edytorski]
401. krygować się — przesadnie demonstrować skromność a. dobre wychowanie. [przypis edytorski]
402. skrupuły — wyrzuty sumienia, wątpliwości. [przypis edytorski]
403. sztama (pot.) — przyjacielski układ zapewniający wzajemną pomoc. [przypis edytorski]
404. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
405. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]
406. otomana — rodzaj niskiej kanapy. [przypis edytorski]
407. plenipotencja (a łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
408. kontyngent — tu: wielkość gwarantowanego zamówienia a. maksymalna ilość, jaką wolno sprzedać. [przypis edytorski]
409. ordynat — właściciel rodowego majątku ziemskiego. [przypis edytorski]
410. zdetonowany — pozbawiony pewności siebie. [przypis edytorski]
411. swada — potoczystość i łatwość wypowiadania się. [przypis edytorski]
412. elokwencja — umiejętność wysławiania się. [przypis edytorski]
413. flanować (z fr.) — przechadzać się. [przypis edytorski]
414. wypadkiem — dziś: przypadkiem. [przypis edytorski]
415. kiepeła (z jidisz) — głowa. [przypis edytorski]
416. gruba plika — dziś popr.: gruby plik. [przypis edytorski]
417. in blanco — o podpisie: złożony na dokumencie przed wpisaniem na nim ważnych informacji, np. kwoty, którą podpisujący zobowiązuje się wypłacić. [przypis edytorski]
418. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
419. rejentalny (daw.) — notarialny. [przypis edytorski]
420. platery — sztućce pokryte cienką warstwą metalu szlachetnego, zwykle srebra. [przypis edytorski]
421. buduar (z fr.) — pokój kobiety, służący głównie do odpoczynku. [przypis edytorski]
422. wyklarować — wyjaśnić. [przypis edytorski]
423. tedy — więc, zatem. [przypis edytorski]
424. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
425. wertować — przeglądać, obracając kartki. [przypis edytorski]
426. pryncypał — zwierzchnik. [przypis edytorski]
427. szpargały (pogardl.) — dokumenty. [przypis edytorski]
428. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
429. grandziarz (daw., pot.) — awanturnik, oszust. [przypis edytorski]
430. prajdocha — obelga z jęz. białoruskiego. [przypis edytorski]
431. przodownik (daw.) — sierżant policji w przedwojennej Polsce. [przypis edytorski]
432. atencja — szczególne względy a. szacunek. [przypis edytorski]
433. kordialnie (z łac.) — serdecznie. [przypis edytorski]
434. gors — przednia część koszuli, zwł. męskiej. [przypis edytorski]
435. rejent (daw.) — notariusz. [przypis edytorski]
436. na małżeństwo z Niną krzyżyk — sens: nic nie wyjdzie z małżeństwa z Niną. [przypis edytorski]
437. przysadkowaty — dziś: przysadzisty, tj. niski i gruby. [przypis edytorski]
438. kanony — prawa, zasady. [przypis edytorski]
439. peyotl — narkotyk uzyskiwany z niektórych gatunków kaktusa. [przypis edytorski]
440. bibka — pijatyka. [przypis edytorski]
441. pryncypał — zwierzchnik. [przypis edytorski]
442. puc (daw., pot.) — blaga, kłamstwo. [przypis edytorski]
443. fosforyzujący — świecący w ciemności zielonkawym blaskiem. [przypis edytorski]
444. krępy — niski i mocno zbudowany. [przypis edytorski]
445. palto — płaszcz zimowy. [przypis edytorski]
446. plenipotent (z łac.) — pełnomocnik. [przypis edytorski]
447. starter — zapłon. [przypis edytorski]
448. iluminacja — oświetlenie, zwł. intensywne i w celach dekoracyjnych. [przypis edytorski]
449. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
450. sonata (muz.) — trzy- lub czteroczęściowy utwór instrumentalny. [przypis edytorski]
451. dworować — żartować, kpić. [przypis edytorski]
452. szkoda każde następne słowo — dziś popr.: szkoda każdego następnego słowa. [przypis edytorski]
453. fertig (z niem.) — gotowe, skończone. [przypis edytorski]
454. w trymiga (pot.) — błyskawicznie. [przypis edytorski]
455. lustracja — przegląd. [przypis edytorski]
456. oficjalista (daw.) — osoba zarządzająca majątkiem ziemskim. [przypis edytorski]
457. skonstatować — stwierdzić. [przypis edytorski]
458. w lejc — w kilka rzędów (jednak zaprzęg w dwa konie ustawione jeden za drugim nazywał się „w szydło”). [przypis edytorski]
459. oficjalista (daw.) — osoba zarządzająca majątkiem ziemskim. [przypis edytorski]
460. plenipotencja (z łac.) — pełnomocnictwo. [przypis edytorski]
461. machlojka (pot.) — oszustwo mające na celu zysk. [przypis edytorski]
462. luft (z niem.) — powietrze. [przypis edytorski]
463. sołdat (z ros.) — żołnierz, zwł. niższy stopniem. [przypis edytorski]
464. gremialnie — masowo. [przypis edytorski]
465. błahy — nieistotny. [przypis edytorski]
466. wersal — przen. miejsce, gdzie wymagane jest kulturalne zachowanie (od nazwy pałacu królewskiego królów francuskich). [przypis edytorski]
467. denuncjant — dziś: denuncjator. [przypis edytorski]
468. mandantka (z łac.) — osoba dająca komuś mandat (upoważnienie) do pewnych działań. [przypis edytorski]
469. kiełb — gatunek niewielkiej ryby, przen.: coś nieznaczącego. [przypis edytorski]
470. przytwierdzić — dziś: potwierdzić. [przypis edytorski]
471. mond (z fr.) — światek, towarzystwo. [przypis edytorski]
472. sprośny — nieprzyzwoity. [przypis edytorski]
473. farsa — lekka komedia. [przypis edytorski]
474. skonstatować — stwierdzić. [przypis edytorski]
475. porcygar (z fr.) — papierośnica. [przypis edytorski]
476. klawy (daw., pot.) — świetny. [przypis edytorski]
477. szemrany (pot.) — podejrzany, na bakier z prawem. [przypis edytorski]
478. trotuar (z fr.) — chodnik. [przypis edytorski]
479. taksometr — dziś: taksówka. [przypis edytorski]
480. wielkie mecyje (daw., pot.) — też mi coś! [przypis edytorski]
481. bujać (pot.) — kłamać. [przypis edytorski]
482. obsztorcować — skrzyczeć. [przypis edytorski]
483. birbantować (daw.) — często i chętnie uczestniczyć w zakrapianych alkoholem spotkaniach. [przypis edytorski]
484. na awantaż (z fr.) — na lepsze. [przypis edytorski]
485. przestawać (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]
486. szpas — zabawna sytuacja (tu użyte ironicznie). [przypis edytorski]
487. jaczejka (daw.) — komórka partii komunistycznej. [przypis edytorski]
488. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
489. żyro — poręczenie zobowiązania finansowego przez stronę trzecią. [przypis edytorski]
490. kipnąć (pot.) — umrzeć. [przypis edytorski]
491. palto — płaszcz zimowy. [przypis edytorski]
492. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
493. flegmatycznie — powoli i spokojnie. [przypis edytorski]
494. wont — won, precz. [przypis edytorski]
495. nadojeść — prawdop.: zdenerwować. [przypis edytorski]
496. kapować (pot.) — donieść. [przypis edytorski]
497. przodownik (daw.) — sierżant policji w przedwojennej Polsce. [przypis edytorski]
498. sztama (pot.) — przyjacielski układ zapewniający wzajemną pomoc. [przypis edytorski]
499. szambelan — tytułowa godność nawiązująca do dawnego urzędu dworskiego. [przypis edytorski]
500. drugi oddział Sztabu — potocznie „dwójka”, przedwojenny polski kontrwywiad. [przypis edytorski]
501. serwantka — rodzaj oszklonej z trzech stron niewielkiej szafki. [przypis edytorski]
502. ceduła — urzędowy wykaz kursów a. cen. [przypis edytorski]
503. rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
504. przetranslokować — przemieścić. [przypis edytorski]
505. gancpomada (pot.) — wszystko jedno. [przypis edytorski]
506. platoniczny — tu: niematerialny (ironiczne nawiązanie do filozofii Platona, jedynie ideom przypisującego prawdziwe istnienie). [przypis edytorski]
507. przedkładać (daw.) — wyjaśniać. [przypis edytorski]
508. superlatyw — pochwała (dosł., z łac.: najwyższy stopień przymiotnika). [przypis edytorski]
509. Mon Dieu (fr.) — mój Boże! [przypis edytorski]
510. buduar (z fr.) — pokój kobiety, służący głównie do odpoczynku. [przypis edytorski]
511. zmitygować — spowodować, by ktoś zachowywał się mniej gwałtownie, uspokoić. [przypis edytorski]
512. prokurent — pełnomocnik spółki. [przypis edytorski]
513. biuwar — rodzaj kalendarza z podkładką, kładzionego płasko na blacie biurka. [przypis edytorski]
514. raut — oficjalne przyjęcie wieczorne. [przypis edytorski]
515. interpelować — składać zapytanie, zwł. oficjalne i w sprawach urzędowych. [przypis edytorski]
516. teka (pot.) — stanowisko ministra. [przypis edytorski]
517. toaleta — elegancka suknia na specjalne okazje. [przypis edytorski]
518. Veni Creator (łac.) — początek hymnu na cześć Ducha Św. [przypis edytorski]
519. oficjalista (daw.) — osoba zarządzająca majątkiem ziemskim. [przypis edytorski]
520. translokacja (z łac.) — przeniesienie. [przypis edytorski]
521. ratlerek — mały pies pokojowy, charakteryzujący się krótką i gładką sierścią. [przypis edytorski]
522. ukontentowanie (daw.) — zadowolenie. [przypis edytorski]
523. kuraż (daw., z fr.) — odwaga. [przypis edytorski]
524. w trymiga (pot.) — błyskawicznie. [przypis edytorski]
525. mużyk (z ros.) — chłop. [przypis edytorski]
526. lombrozowski — przymiotnik od nazwiska Cesarego Lombroso (1835–1909), włoskiego kryminologa zakładającego, że skłonności przestępcze można wydedukować z cech fizycznych podejrzanego, zwł. z kształtu czaszki. [przypis edytorski]
527. klawo (daw., pot.) — świetnie. [przypis edytorski]
528. sztama (pot.) — przyjacielski układ zapewniający wzajemną pomoc. [przypis edytorski]
529. pryncypał — zwierzchnik. [przypis edytorski]
530. ustawiczny — ciągły. [przypis edytorski]
531. brewerie — awantury, kłótnie. [przypis edytorski]
532. fumy — kaprysy. [przypis edytorski]
533. krezus — bogacz. [przypis edytorski]
534. lokaut — czasowe zamknięcie przedsiębiorstwa i niedopuszczanie do niego pracowników, w celu wymuszenia gorszych warunków pracy a. zmuszenia do zaprzestania strajku. [przypis edytorski]
535. lustracja — przegląd. [przypis edytorski]
536. napoje wyskokowe — napoje zawierające alkohol. [przypis edytorski]
537. gazon — trawnik udekorowany krzewami i kwiatami. [przypis edytorski]
538. Cambronne, Pierre (1770–1842) — generał francuski, żołnierz Napoleona; wg tradycji podczas bitwy pod Waterloo na propozycję poddania się miał odpowiedzieć Merde!, tj. „gówno”. [przypis edytorski]
539. zgrzebny — wykonany z grubego płótna. [przypis edytorski]
540. Pomona (mit. rz.) — bogini drzew owocowych, sadów i ogrodów. [przypis edytorski]
541. eugeniczny — odnoszący się do eugeniki, tj. rasistowskiej pseudonauki mającej na celu ulepszenie człowieka. [przypis edytorski]
542. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
543. hall — duży, reprezentacyjny korytarz. [przypis edytorski]
544. niepośledni (daw.) — nie byle jaki. [przypis edytorski]
545. sumitacje (daw.) — tłumaczenia, usprawiedliwienia. [przypis edytorski]
546. agat — minerał używany w jubilerstwie. [przypis edytorski]
547. karat — jednostka masy stosowana w jubilerstwie. [przypis edytorski]
548. ekskuzować się (z fr.) — przepraszać. [przypis edytorski]
549. kontent (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]
550. rękojmia — gwarancja. [przypis edytorski]
551. nawa (daw.) — statek, okręt. [przypis edytorski]
552. zblamować się — skompromitować się. [przypis edytorski]
553. pryncypał — zwierzchnik. [przypis edytorski]
554. fertig (niem.) — gotowe, skończone. [przypis edytorski]
555. Lucjusz Kwinktus Cincinnatus (V w. p.n.e.) — konsul rzymski w r. 460, wybrany dyktatorem na czas wojny z plemieniem Ekwów; wg legendy nominacja zastała go orzącego ziemię, a po zwycięskiej wojnie powrócił do pracy na roli. [przypis edytorski]
556. egzaltacja — wyrażanie uczuć w przesadny sposób. [przypis edytorski]
557. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne. [przypis edytorski]
558. sapristi — przekleństwo, prawdop. z fr. Sacre Christ. [przypis edytorski]
559. kindersztuba — dobre wychowanie. [przypis edytorski]
560. mużycki (z ros.) — chłopski. [przypis edytorski]