Ostatni rozdział
Przy wejściu do zatoki Putlam398 od zachodu wielki, dwukominowy „Regens” musiał zatrzymać swoje maszyny, a nawet dać kontrparę399 i tylko w ten sposób uniknął wpakowania się na nieduży, najwyżej siedem tysięcy ton liczący okręt, który wyprawiał między rafami dziwne harce.
— Realdy! — huknął kapitan, wysuwając głowę z trapu do przechodzącego majtka. — A powiedz tam temu osłu, żeby uczył żaby pływać! Co on sobie myśli?! Zapytaj go, czy mu czasem i na Pacyfiku nie za ciasno, i niech mi natychmiast złazi z drogi, bo mu jego pudełko od sardynek spuszczę na niższe piętro!
Po chwili z tuby „Regensa” ryczał ku „pudełku od sardynek” długi spicz400, wdzięcznie przybrany litanią wyzwisk i epitetów, ku wesołości całej załogi, która pomimo szalonego upału wyszła na pokład w komplecie, by przyglądać się manewrowym wygibasom niedoświadczonego snadź kapitana skorupy.
Jednak i na tamtym pokładzie nie lubiano milczeć i chować drwin do kieszeni, bo już po chwili na „Regensie” usłyszano odpowiedź:
— Czy nie znacie starego Tony’ego z Hoppevill?... Udajcie się do niego, a on wam wskaże, w co go macie pocałować!...
— Po coście mamę zostawili w domu!? Sami nie dacie sobie rady! — krzyczano z „Regensa”.
— Wasza matka musiała być krową, od której nauczyliście się dowcipu!
— A może wy uczycie waszą skorupę kadryla401!...
— Nie, robimy doświadczenie. Chcemy się przekonać, jak długo osły mogą się przyglądać, jak im pod nosem zamykamy drogę!
Tego już było za wiele dla załogi „Regensa”. Na pokładzie zrobił się ruch i po chwili zjawił się sam kapitan Terry.
— Ja im pokażę! — zaśmiał się i zaczął wydawać dyspozycje pierwszemu oficerowi, gdy nagle wśród steku płynnej angielszczyzny z tuby przeciwników padło jedno obce wyraźne słowo, słowo, co do pochodzenia którego nie mogło być żadnej wątpliwości.
— Dranie!
— Co to za okręt? — gorączkowo zapytał kapitan Terry.
— Diabli go wiedzą, trudno odczytać, pod flagą polską.
— Lunetę! — huknął kapitan.
Przez lunetę odczytał na dziobie „Mazowsze”... I nagle coś ugryzło kapitana, bo nie tylko zmienił dyspozycje i kazał czekać spokojnie, aż niezaradny statek wymanewruje, lecz wszystkich spędził z pokładu do roboty.
W pół godziny później „Mazowsze” przycumowywano do mola w małym porcie Putlam, a tuż za nim wszedł „Regens”. Kapitan Terry kazał wcześniej spuścić łódź i już był na brzegu, gdy z „Mazowsza” zaczęła pomału wysypywać się załoga. Nagle drgnął i czym prędzej odwrócił się. Gdy ponownie spojrzał ku molu, na twarzy już miał wielkie, zielonkawe okulary, jakie się nosi dla ochrony wzroku od słońca. Ze statku schodził wysoki, smukły młodzieniec w białym mundurze porucznika marynarki handlowej.
— Hallo, lejtnancie402! — zawołał kapitan Terry, a kiedy porucznik zbliżył się i zasalutował, dodał: — Zabroniłem moim chłopcom wszczynać jakiekolwiek kłótnie z waszymi. Jestem kapitan Terry z „Regensa”.
— Porucznik Brunicki z polskiej marynarki handlowej — dość ozięble przedstawił się młodzieniec.
— Z polskiej? — zdziwił się Terry. — Mówi pan po angielsku jak rodowity londyńczyk. Polska to piękny kraj...
— Zna kapitan Polskę? — rozkrochmalił się młody człowiek.
— Tak... Byłem tam kiedyś, lejtnancie... No, ale może byśmy wstąpili na szklankę rumu z lodem, co? Piekielny upał.
Porucznik Brunicki zgodził się chętnie. Po chwili siedzieli już pod słomianą strzechą na werandzie krzywego bungalowu403 i rozmawiali w najlepsze.
Kapitan Terry dowiedział się, że „Mazowsze” przyszło z ładunkiem naczyń emaliowanych, a zabiera herbatę do Gdyni, że zepsuł im się ster, że w nocy mieli wielki sztorm i że lejtnant Brunicki niedawno skończył szkołę morską, a to właśnie jest jego pierwsza podróż na południowe morza, z której nie jest zbyt zadowolony, bo jego kapitan to prawdziwy mruk i choruje na pesymizm.
W porcie Putlam nie ma nic lepszego do roboty, jak właśnie pić rum z lodem, i dlatego prawdopodobnie między kapitanem Terrym a lejtnantem Brunickim szybko nawiązały się nici rzetelnej sympatii. Ponieważ jednak „Regens” odpływał wieczorem do Dakaru404, porucznik poprosił kapitana, by ten zabrał list i zaraz zaczął pisać.
— Domyślam się, że do narzeczonej — zaśmiał się Terry.
— Zgadł kapitan. Do najcudniejszej dziewczyny na świcie.
— Tak. Znałem kilka Polek. W waszym kraju są piękne kobiety — w zamyśleniu powiedział kapitan.
— Tak pięknej jednak kapitan, założę się, nigdy nie widział — powiedział młodzieniec i wydobywszy z pugilaresu405 fotografię, podał ją towarzyszowi.
Terry wziął do ręki karton i zerwał się na równe nogi. Zdjęcie wyobrażało młodziutką, czarującą dziewczynę...
— Do licha! Znałem kiedyś podobnie... piękną... Czy wolno spojrzeć na odwrotną stronę?...
— O, proszę pana. Wprawdzie jest tam bardzo czuły napis, ale pan go nie odczyta, bo to w moim ojczystym języku.
Kapitan jednak odczytał:
„Memu najukochańszemu wilkowi morskiemu, zamiast siebie samej na towarzyszkę długiej podróży — Julka”.
— Przeczytałem tylko podpis — uśmiechnął się Terry, zwracając fotografię. — Julka... Winszuję ci, przyjacielu... Jest istotnie jeszcze piękniejsza niż... niż ta osóbka, jaką ja znałem. Na pewno też ma równie słodkie serduszko. Winszuję ci, drogi przyjacielu... Czy dawno ją pan zna?...
Młody człowiek, acz nieco zdziwiony wzruszeniem kapitana, zbyt jednak przejęty był tematem, by na to szczególniejszą zwrócić uwagę. Zresztą i rum z lodem zrobił swoje. Toteż nie mógł się powstrzymać, by nie podzielić się z tym ujmującym kompanem tajemnicami swego serca.
— Poznałem ją w okolicznościach prawdziwie niezwykłych — zaczął swe opowiadanie...
Gdy je kończył, słońce już dawno zaszło za pierzaste palmy półwyspu, a po kapitana po raz trzeci przybiegał zaniepokojony bosman.
Lejtnant odprowadził kapitana Terry’ego na molo i podając mu list, powiedział:
— Nie wiem tylko, czy moja narzeczona jest teraz w Warszawie u mego ojca, czy u swojej kuzynki Alicji w Zakopanem. Na wszelki wypadek zaadresowałem do Warszawy.
— A cóż pański ojciec, prowadzi jeszcze tę zakazaną klinikę, której zawdzięcza pan spotkanie z obecną swą narzeczoną?
— Gdzież tam! Odkąd się ożenił, zajmuje się wyłącznie studiami nad niemotą.
— Tak... tak... no, żegnaj, lejtnancie, i wiedz, że zarówno tobie, jak i pańskiej narzeczonej życzę tyle szczęścia, co sobie samemu! Żegnaj!...
Mocno podali sobie ręce i kapitan Terry wskoczył do łodzi, zanim jednak ta odbiła, krzyknął:
— A swemu ojcu, gdy go pan zobaczysz, lejtnancie, powiedz, że mnie spotkałeś i że ja mu przesyłam pozdrowienia od starego, wiernego przyjaciela Fakira. On już będzie wiedział, co to znaczy. Od Fakira!... Żegnaj!...
Łódź oddalała się po gładkiej jak lustro wodzie, w cichym plusku wioseł.
Nad zatoką Putlam wstał wielki, biały księżyc.
Przypisy:
1. Cytadela Warszawska — twierdza warszawska, w której w czasach zaboru rosyjskiego mieściły się koszary i więzienie polityczne (X Pawilon). [przypis edytorski]
2. chloroform (chem.) — organiczny związek chemiczny w postaci lotnej cieczy o słodkawym zapachu, używany jako środek usypiający. [przypis edytorski]
3. popasać (daw.) — zatrzymać się na popas, przerwę w podróży w celu nakarmienia koni; przen.: zatrzymać się gdzieś na krótko. [przypis edytorski]
4. skonstatować — stwierdzić. [przypis edytorski]
5. niklowa skrzynka — tu: skrzynka wykonana z nierdzewnej stali niklowej albo ze stali pokrytej warstwą niklu, co zwiększa odporność na korozję. [przypis edytorski]
6. eter (pot.) — eter dietylowy, łatwopalna ciecz o odurzającym zapachu, mająca właściwości narkotyczne, nasenne i znieczulające. [przypis edytorski]
7. samarytański — tu: współczujący; od biblijnej postaci miłosiernego Samarytanina. [przypis edytorski]
8. koszlon (daw.) — coś niezgrabnego, koślawego; tu o literach. [przypis edytorski]
9. Nowolipie — ulica w Warszawie, na terenie dzielnic Śródmieście i Wola. [przypis edytorski]
10. całe dwa złote — przedwojenne złote polskie miały wielokrotnie większą wartość od obecnych (przeciętne zarobki robotników wynosiły ok. 100–150 zł miesięcznie). [przypis edytorski]
11. numer — tu: pokój hotelowy, opatrzony numerem. [przypis edytorski]
12. chromać (daw.) — kuleć, utykać. [przypis edytorski]
13. mister (ang.) — pan. [przypis edytorski]
14. I jakże Nowy Jork? Czy wciąż spirytus jest takim dobrym interesem? — w Stanach Zjednoczonych w latach 1920–1933 panowała prohibicja, zakaz produkcji, importu i sprzedaży alkoholu, obowiązujący na terenie całego kraju, co spowodowało powstanie czarnego rynku i rozwój grup przestępczych specjalizujących w dystrybucji alkoholu, przynoszącej ogromne zyski. [przypis edytorski]
15. Konstantynopol (hist.) — wielkie miasto nad cieśniną Bosfor, od czasów Konstantyna Wielkiego stolica Cesarstwa Rzymskiego, następnie Cesarstwa Bizantyńskiego, Cesarstwa Łacińskiego oraz Imperium Osmańskiego; od 1930: Stambuł, stolica Turcji. [przypis edytorski]
16. Chicago — wielkie miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Illinois; w okresie prohibicji szczególnie znane z rozwoju zorganizowanej przestępczości (mafia amerykańska). [przypis edytorski]
17. Broadwayu — ulica w Nowym Jorku, w dzielnicy Manhattan, słynąca z mieszczących się przy niej licznych teatrów, kabaretów i modnych sklepów, uważana za centrum kulturalno-rozrywkowe USA. [przypis edytorski]
18. trykotaż — wyrób z trykotu, tkaniny dzianej jak pończochy, delikatnej i ściśle przylegającej do ciała. [przypis edytorski]
19. Białowieża — tu: Puszcza Białowieska, wielki kompleks leśny na ob. pograniczu polsko-białoruskim; od 1932 jej część stanowi park narodowy. [przypis edytorski]
20. machlojka (pot.) — oszustwo mające na celu zysk. [przypis edytorski]
21. konkludować (z łac.) — kończyć, dochodzić do wniosku końcowego. [przypis edytorski]
22. Rabka — ob. Rabka-Zdrój, miejscowość uzdrowiskowa w Beskidach Zachodnich. [przypis edytorski]
23. Krakowskie (pot.) — Krakowskie Przedmieście: ulica w śródmieściu Warszawy, północny odcinek Traktu Królewskiego. [przypis edytorski]
24. w Sydney po wędrówkach złotych — tj. po poszukiwaniach złóż złota w Australii. [przypis edytorski]
25. popielicowy — o futrze: z futerek popielic, szarych gryzoń wielkości szczura. [przypis edytorski]
26. czeczotkowy — wykonany z czeczotki: drewna pochodzącego najczęściej z brzozy lub topoli, o splątanym układzie włókien, stosowanego jako okleina albo materiał do wyrobu niewielkich przedmiotów ozdobnych. [przypis edytorski]
27. Nowy Świat — ulica w Warszawie, część Traktu Królewskiego. [przypis edytorski]
28. litwacki — charakterystyczny dla litwaków, jak potocznie nazywano Żydów z terenów Litwy (także dzisiejszej Białorusi). [przypis edytorski]
29. klub (daw., rzad.) — fotel klubowy. [przypis edytorski]
30. Szpitalna — ulica w śródmieściu Warszawy. [przypis edytorski]
31. gratis — darmo, bezpłatnie. [przypis edytorski]
32. wziął słuchawkę i wymienił jakiś numer — przed upowszechnieniem się automatycznych centrali telefonicznych połączenie dwóch użytkowników było realizowane ręcznie przez operatorkę firmy telekomunikacyjnej, która łączyła ze sobą dwie linie za pomocą wtyczki i gniazda; chcąc przeprowadzić rozmowę telefoniczną, należało ze swojego aparatu ustnie zgłosić telefonistce numer, z którym powinna połączyć. [przypis edytorski]
33. aplikant (daw.) — praktykant w pracy biurowej, adwokackiej itp. [przypis edytorski]
34. patrzeć jak na raroga (fraz.) — patrzeć jak na coś niespotykanego, zwracającego uwagę niezwykłym wyglądem lub zachowaniem; raróg: drapieżny ptak z rodziny sokołów, ceniony w sokolnictwie, w Polsce rzadki. [przypis edytorski]
35. juścić (gw.) — owszem. [przypis edytorski]
36. stać jak kat nad dobrą duszą (fraz.) — stać uporczywie, pilnować, nie odstępować. [przypis edytorski]
37. megiera (pot.) — kobieta kłótliwa i złośliwa; od imienia jednej z erynii, bogiń zemsty w mit. greckiej. [przypis edytorski]
38. hermafrodyta (gr.) — osoba mająca cechy fizyczne zarówno płci męskiej, jak i żeńskiej; pierwotnie imię postaci z mit. greckiej, syna Hermesa i Afrodyty, przez bogów złączonego ciałem z ukochaną nimfą w jedną istotę; obecnie wyraz najczęściej zastępowany w nauce terminem interpłciowość. [przypis edytorski]
39. rejterować — uciekać, wycofywać się. [przypis edytorski]
40. jurysdykcja (z łac., praw.) — władza sądownicza; sądownictwo. [przypis edytorski]
41. fałszowanie monet pięciozłotowych — przedwojenne monety o nominałach 2, 5 i 10 złotych były wybijane ze srebra. [przypis edytorski]
42. konwenans — ogólnie przyjęta w danym środowisku norma zachowania, obyczaj towarzyski. [przypis edytorski]
43. pałac Paca — klasycystyczny pałac w śródmieściu Warszawy, przy ul. Miodowej; w latach 1875–1939 siedziba warszawskiego sądu okręgowego. [przypis edytorski]
44. pensjonarka — uczennica pensji, prywatnej szkoły dla dziewcząt. [przypis edytorski]
45. szkarlatyna (med.) — płonica, ostra choroba zakaźna wieku dziecięcego (zwykle 5–15 lat), której towarzyszy czerwona drobna wysypka na całym ciele. Przed upowszechnieniem penicyliny po II wojnie światowej szkarlatyna była najczęstszą chorobą wieku dziecięcego o bardzo ciężkim przebiegu, jej śmiertelność wynosiła 25%. [przypis edytorski]
46. miedniczka — tu: miedniczka nerkowa, część nerki. [przypis edytorski]
47. blednica (daw. med.) — anemia, niedokrwistość związana z niedoborem żelaza, występująca głównie u młodych dziewcząt i kobiet. [przypis edytorski]
48. Topolowa — dawna ulica w Warszawie, w pobliżu ówczesnego lotniska na Polu Mokotowskim; od końca lat 30. XX w. część Alei Niepodległości, łączącej Śródmieście, Mokotów i Ochotę. [przypis edytorski]
49. sztufada — duszona pieczeń z wołowiny szpikowanej słoniną. [przypis edytorski]
50. auskultacja (med.) — osłuchiwanie; rodzaj badania lekarskiego polegającego na słuchaniu, zazwyczaj z pomocą specjalnej słuchawki, jak pracują narządy wewnętrzne (takie jak np. serce czy płuca). [przypis edytorski]
51. biret — kwadratowa lub okrągła, sztywna czapeczka bez daszka, używana dziś jako część oficjalnego stroju duchownych, przedstawicieli sądownictwa, senatu uniwersyteckiego, profesury. [przypis edytorski]
52. Krucza — ulica w śródmieściu Warszawy, przed wojną skupiająca kamienice czynszowe i sklepy z konfekcją damską. [przypis edytorski]
53. buda (pot.) — tu: szkoła. [przypis edytorski]
54. Tworki — dzielnica Pruszkowa, w ob. woj. mazowieckim; znana m.in. ze szpitala psychiatrycznego, utworzonego pod koniec XIX w. [przypis edytorski]
55. anestezja (med., z gr.: brak czucia) — znieczulenie, blokada unerwienia poszczególnych rejonów ciała, powodująca brak możliwości czucia i odbierania bodźców bólowych. [przypis edytorski]
56. psychastenia (daw. med., z gr: niemoc duszy) — zaburzenie niegdyś niegdyś uznawane za jedną z najczęstszych nerwic, objawiające się obniżeniem nastroju, lękami, obsesjami lub natręctwami; termin nieużywany w obecnej diagnostyce psychiatrycznej. [przypis edytorski]
57. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]
58. centaur (mit. gr.) — stworzenie z ludzkim tułowiem na końskim korpusie. [przypis edytorski]
59. Amazonka (mit. gr.) — kobieta należąca do plemienia wojowniczek znad Morza Czarnego; przen.: kobieta uprawiająca jazdę konną. [przypis edytorski]
60. Shaw, Bernard (1856–1950) — irlandzki dramaturg i prozaik, przedstawiciel dramatu realistycznego. [przypis edytorski]
61. westybul — reprezentacyjny przedpokój. [przypis edytorski]
62. signorita — popr. signorina (wł.) a. señorita (hiszp.): panna, kobieta niezamężna. [przypis edytorski]
63. szanowanie (pot.) — skrócona forma przestarzałego obecnie ustnego zwrotu powitalnego lub pożegnalnego: moje uszanowanie. [przypis edytorski]
64. szlus (pot., z niem.) — koniec. [przypis edytorski]
65. kiper — zawodowy znawca win, zarządzający piwniczką z winami. [przypis edytorski]
66. przesuwając wałek maszyny — wałek maszyny do pisania z nawiniętym arkuszem papieru, umieszczony na tzw. wózku, który w trakcie pisania przesuwa się względem korpusu maszyny, tak żeby kolejne wprowadzane z klawiatury znaki linijki drukowane były z przesunięciem. [przypis edytorski]
67. furda (daw.) — błahostka. [przypis edytorski]
68. trzydzieści dwa z pagórkiem (daw. pot.) — dziś: trzydzieści dwa z górą (a. z górką), tzn. ponad trzydzieści dwa. [przypis edytorski]
69. Royal — marka maszyn do pisania. [przypis edytorski]
70. kokota (daw.) — kobieta lekkich obyczajów; prostytutka. [przypis edytorski]
71. fortancerz (przest.) — fordanser: płatny partner do tańca, pracujący w lokalach rozrywkowych. [przypis edytorski]
72. morowy (pot.) — o człowieku: godny uznania, porządny. [przypis edytorski]
73. Krynica — ob. Krynica-Zdrój, miejscowość uzdrowiskowa w Beskidzie Sądeckim. [przypis edytorski]
74. zmiarkować — zorientować się. [przypis edytorski]
75. książkę (...) zaledwie do połowy rozciętą — dawniej książki wydawano w postaci zszytych razem obustronnie zadrukowanych arkuszy papieru, kilkukrotnie poskładanych na pół w mniejszy format, a czytelnicy samodzielnie rozcinali je na kartki w miejscach zgięć, zwykle korzystając w tym celu z noża do papieru; obecnie brzegi książek są przycinane maszynowo przed opuszczeniem drukarni. [przypis edytorski]
76. Schering — być może odniesienie do prac badawczych niemieckiego koncernu farmaceutycznego Schering AG, założonego przez aptekarza Ernsta Christiana Friedricha Scheringa (1824–1889); koncern w 1928 wprowadził na rynek pierwszy preparat hormonalny. [przypis edytorski]
77. profan — nieznający się na jakiejś nauce lub sztuce, niewtajemniczony, laik; dziś poprawna neutralna forma lm: profani. [przypis edytorski]
78. Wolter (pol.) a. Voltaire (fr.) , właśc. François-Marie Arouet (1694–1778) — czołowy francuski pisarz, filozof i publicysta epoki oświecenia, znany z walki o wolność słowa i wyznania. [przypis edytorski]
79. Patagonia — region geograficzny obejmujący południowy kraniec Ameryki Południowej. [przypis edytorski]
80. walny — mający decydujące znaczenie. [przypis edytorski]
81. Woronow, Siergiej (1866–1951) — francuski chirurg rosyjskiego pochodzenia, znany z opracowania techniki chirurgicznego przeszczepiania tkanki jąder małpy do jąder mężczyzn, co miało służyć jako terapia zapobiegająca starzeniu się; popularność terapii spowodowała odniesienia do niej w kulturze masowej w latach 20. XX w. [przypis edytorski]
82. Lombardia — kraina hist. w płn. Włoszech. [przypis edytorski]
83. menorrhagia (med.) — bardzo obfite krwawienie miesiączkowe. [przypis edytorski]
84. folikulina (daw. med.) — estron, żeński sterydowy hormon płciowy, odkryty jako pierwszy w 1929; wydzielany przez pęcherzyk Graafa; stosowany w lecznictwie. [przypis edytorski]
85. eunuch — wykastrowany, pozbawiony jąder mężczyzna lub chłopiec. [przypis edytorski]
86. intercyza — pisemna umowa zawierana przed ślubem, ustalająca sprawy majątkowe w małżeństwie. [przypis edytorski]
87. hipoteka — tu: zapis w publicznej księdze wieczystej, w której spisano prawa właściciela nieruchomości oraz roszczenia pieniężne jego ewentualnych wierzycieli; w tym przypadku domyślnie: prawo własności pewnej nieruchomości, poświadczone urzędowo. [przypis edytorski]
88. kusz (reg., z ros.) — znaczna suma pieniędzy, kawał grosza; daw.: stawka w grze. [przypis edytorski]
89. przechodni (daw.) — przejściowy, tymczasowy. [przypis edytorski]
90. ciupa (pot.) — areszt, więzienie. [przypis edytorski]
91. wiktoria (z łac.) — zwycięstwo. [przypis edytorski]
92. biba (pot., z łac.) — popijawa; pijaństwo. [przypis edytorski]
93. Dietrich, Marlena, właśc. Marie Magdalene Dietrich (1901–1992) — amerykańska aktorka filmowa i piosenkarka pochodzenia niemieckiego, wielka gwiazda kina lat 30. XX w. (Błękitny anioł). [przypis edytorski]
94. lumpa a. lumpowanie (daw. pot.) — włóczenie się po knajpach, hulanie. [przypis edytorski]
95. tyfus — bakteryjna choroba zakaźna, przyczyna ciężkich epidemii. [przypis edytorski]
96. dać komuś bobu — dać komuś nauczkę, dokuczyć komuś. [przypis edytorski]
97. kinematograf — filmowy aparat projekcyjny; daw.: kino. [przypis edytorski]
98. boston — rodzaj tańca pochodzenia amerykańskiego, także muzyka do niego. [przypis edytorski]
99. moc (daw., gw.) — mnóstwo, bardzo dużo. [przypis edytorski]
100. szwoleżer — żołnierz lekkiej kawalerii. [przypis edytorski]
101. fumy — kaprysy, fochy, zarozumiałość. [przypis edytorski]
102. corpus delicti (praw., łac.) — dowód przestępstwa. [przypis edytorski]
103. rumba — szybki taniec towarzyski pochodzący z Kuby; powstały pod koniec XIX w. [przypis edytorski]
104. Fleischer Studios — pionierskie amerykańskie studio animacji filmowej, zał. w 1929 przez braci Maxa i Dave’a Fleischerów; główny producent kreskówek animowanych dla kin, z którym w latach 30. XX w. konkurowała wytwórnia Walt Disney Productions. [przypis edytorski]
105. Mickey Mouse — Myszka Miki, postać z filmów animowanych, stworzona w 1928 przez Walta Disneya i Uba Iwerksa. [przypis edytorski]
106. aklamacja (z łac.) — jednogłośne przyjęcie jakiejś decyzji, bez konieczności głosowania i liczenia głosów. [przypis edytorski]
107. butonierka — dziurka od guzika w lewej klapie marynarki; do butonierki wkłada się niewielki żywy kwiat. [przypis edytorski]
108. blues (muz.) — wokalno-instrumentalny styl muzyki rozrywkowej wywodzący się od ludowych pieśni czarnoskórej ludności z południa Stanów Zjednoczonych; powstały pod koniec XIX w., spopularyzowany w pierwszych dekadach XX w. [przypis edytorski]
109. kamfora — substancja o charakterystycznym, ostrym zapachu, szybko ulatniająca się, stosowana zewnętrznie jako lek rozgrzewający i przeciwbólowy. [przypis edytorski]
110. numer — tu: pokój hotelowy, opatrzony numerem. [przypis edytorski]
111. kombinezka (daw.) — jednoczęściowa bielizna damska, halka przedłużona doszytymi szortami. [przypis edytorski]
112. lafirynda (obelż.) — kobieta lekkich obyczajów, ladacznica. [przypis edytorski]
113. gemacht (niem.) — zrobione. [przypis edytorski]
114. rad (daw.) — zadowolony; chętny; bardzo rad jestem: bardzo się cieszę. [przypis edytorski]
115. owul (neol.?, z łac.: ovum: jajo) — tu zapewne w znaczeniu: zygota jako zapłodniona komórka jajowa; z komórki jajowej (żeńskiej komórki rozrodczej) w wyniku zapłodnienia, czyli z połączenia z plemnikiem, powstaje zygota, pierwsze stadium rozwojowe nowego, genetycznie unikalnego osobnika potomnego. [przypis edytorski]
116. amfibia (z gr.) — tu: płaz (np. żaba, salamandra). [przypis edytorski]
117. Darwin, Charles (1809–1882) — brytyjski przyrodnik i geolog, twórca teorii ewolucji. [przypis edytorski]
118. Haeckel, Ernst (1834–1919) — niemiecki filozof, podróżnik, biolog, zwolennik darwinizmu; dokonał przełomowych odkryć w biologii ewolucyjnej, tworząc pierwsze kompletne drzewo ewolucyjne organizmów żywych i uwzględniając w nim człowieka. [przypis edytorski]
119. a priori (łac.) — z góry, z założenia. [przypis edytorski]
120. funiculus umbilicalis (anat., łac.) — sznur pępowinowy, pępowina: przewód łączący zarodek z łożyskiem, doprowadzający krew i substancje odżywcze. [przypis edytorski]
121. ciałka Nissla (biol.) — grudkowate, ziarniste struktury w komórkach nerwowych (neuronach), stanowiące miejsca intensywnej syntezy białek. [przypis edytorski]
122. atrofia (biol., med.) — zmniejszenie się; zanik. [przypis edytorski]
123. kontentować się — zadowalać się, poprzestawać na czymś. [przypis edytorski]
124. nisus formativus (łac.) — siła kształtująca; dawny termin oznaczający specyficzną dla organizmów żywych siłę czy też dążność organiczną, która je samodzielnie kształtuje i kieruje ich rozwojem. [przypis edytorski]
125. predestynacja (z łac.) — przeznaczenie, z góry przeznaczony los; także: koncepcja religijna mówiąca o tym, że pośmiertny los człowieka jest już z góry ustalony przez Boga. [przypis edytorski]
126. telegonia (z gr., daw. biol.) — powstała w XIX w. pseudonaukowa teoria dziedziczenia, według której samce mogą wpływać nie tylko na cechy swojego genetycznego potomstwa, lecz także na cechy kolejnych potomków tej samej samicy pochodzących od innych samców; istnienie zjawiska telegonii było przez pewien czas akceptowane w środowisku naukowym, ale negatywne wyniki eksperymentów oraz odkrycie przez Mendla reguł przekazywania cech dziedzicznych, potwierdzonych i uzasadnionych późniejszymi ustaleniami genetyki, spowodowały odrzucenie tej koncepcji. [przypis edytorski]
127. Uppsala — miasto w Szwecji. [przypis edytorski]
128. iniekcja (med.) — wstrzyknięcie; zastrzyk. [przypis edytorski]
129. asocjacja (z łac., psych.) — samorzutne kojarzenie ze sobą dwóch niezależnych od siebie zjawisk, wrażeń, pojęć. [przypis edytorski]
130. kariogamia (biol.) — zlewanie się jąder komórek rozrodczych (u człowieka: komórki jajowej i plemnika) w jedno jądro zygoty. [przypis edytorski]
131. amphimixis (biol., z gr.) — połączenie gamety żeńskiej i męskiej; termin wprowadzony w 1891, obecnie w jęz. polskim nieużywany. [przypis edytorski]
132. chromatyna (biol.) — włóknista substancja występująca w jądrze komórkowym, zbudowana z DNA, histonów, niehistonowych białek i małej ilości RNA; stanowi główny składnik chromosomów i jest nośnikiem genów. [przypis edytorski]
133. Ich hipoteza powiada, że (...) spotkanie się owulu z plemnikiem gatunku X daje nam dziewczynkę, a z plemnikiem Y daje chłopczyka! — jest to opis systemu determinacji płci XY (płci chromosomalnej, genotypowej), odpowiadający obecnej wiedzy naukowej, potwierdzonej szczegółową wiedzą genetyczną; płeć chromosomalna nie decyduje bezwzględnie o wszystkich cechach uznawanych za wyróżniki płci, dlatego współcześnie do określenia płci danej osoby stosuje się kilka kryteriów, m.in. płeć hormonalną; streszczona przez doktora Kunokiego koncepcja regulowania pewnych cech płciowych hormonami zasadniczo nie jest sprzeczna z opisanym procesem powstania płci genotypowej. [przypis edytorski]
134. Parkes, Alan Sterling (1900–1990) — angielski biolog zajmujący się rozrodczością; badał m.in. kontrolę hormonalną drugorzędnych cech płciowych u ptaków. [przypis edytorski]
135. prolan (daw. biol.) — utworzone w 1928 ogólne określenie jednego z dwóch hormonów gonadotropowych wytwarzanych w przysadce mózgowej: hormonu folikulotropowego (folikulotropiny) oraz hormonu luteinizującego (lutropiny), które u kobiet pobudzają dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i produkcję estrogenów, zaś u mężczyzn kontrolują czynność jąder i produkcję plemników. [przypis edytorski]
136. sekrecja (z łac.; biol.) — wydzielanie; wydzielina. [przypis edytorski]
137. primo (łac.) — po pierwsze. [przypis edytorski]
138. secundo (łac.) — po drugie. [przypis edytorski]
139. morfologicznie (z gr.) — pod względem morfologii, tj. formy i budowy. [przypis edytorski]
140. termopatia i hydropatia — dziś zwykle: termoterapia i hydroterapia, tj. metody polegające na leczeniu ciepłem, zimnem albo wodą. [przypis edytorski]
141. buchalteria — księgowość. [przypis edytorski]
142. sumitować się (przestarz., z łac.) — tłumaczyć się, usprawiedliwiać się. [przypis edytorski]
143. comme il faut (fr.) — jak należy. [przypis edytorski]
144. multum (z łac.) — mnóstwo; wielka ilość. [przypis edytorski]
145. setny (daw.) — znakomity, wyborny. [przypis edytorski]
146. reflektować kogoś (daw.) — przywodzić kogoś do opamiętania, rozwagi; uspokajać. [przypis edytorski]
147. brudzio (pot. żart.) — bruderszaft (niem.: braterstwo); zwykle w zwrotach: wypić, pić brudzia, tzn. dokonać ceremonii poprzedzającej przejście z kimś z form oficjalnych na mówienie sobie po imieniu, „na ty”, polegającej na wypiciu po kieliszku alkoholu, wymianie pocałunków i przedstawieniu się sobie imionami. [przypis edytorski]
148. imperatywny (z łac.) — rozkazujący; stanowczy. [przypis edytorski]
149. prolongata (z łac.) — przedłużenie terminu jakiejś umowy. [przypis edytorski]
150. firma (ekon., praw.) — nazwa, pod którą prowadzone jest przedsiębiorstwo, chroniona przez prawo; wyraz używany w języku ogólnym także w znaczeniu „przedsiębiorstwo”. [przypis edytorski]
151. bolszewizm (polit. hist.) — filozofia działania politycznego stworzona na pocz. XX w. przez Włodzimierza Lenina, obejmująca utworzenie scentralizowanej i zdyscyplinowanej partii rewolucyjnej, obalenie istniejącego ustroju społeczno-politycznego, przejęcie władzy i ustanowienie „dyktatury proletariatu” w celu budowy społeczeństwa komunistycznego. [przypis edytorski]
152. ausgerechnet (niem.) — akurat. [przypis edytorski]
153. maman (fr.) — mama. [przypis edytorski]
154. Sorbona — tradycyjna nazwa Uniwersytetu Paryskiego, od nazwy kolegium zał. w 1257. [przypis edytorski]
155. kordialnie (z łac.) — serdecznie. [przypis edytorski]
156. fiksować kogoś (daw.) — patrzeć uporczywie na kogoś. [przypis edytorski]
157. monna (wł. przest.) — pani (skrócenie od: madonna). [przypis edytorski]
158. vulgo (łac.) — albo, czyli. [przypis edytorski]
159. binokle — rodzaj okularów bez uchwytów, mocowanych na nosie z pomocą sprężynki. [przypis edytorski]
160. foks (daw., pot.) — fokstrot, amerykański taniec towarzyski z posuwistymi krokami. [przypis edytorski]
161. gimnazjum — w okresie międzywojennym gimnazjum było 8-klasową szkołą średnią dla uczennic albo uczniów w wieku od 10 do 18 lat, kończącą się egzaminem maturalnym. [przypis edytorski]
162. Podole — kraina hist. na terytorium ob. Ukrainy i Mołdawii; w okresie międzywojennym jej zach. część należała do woj. tarnopolskiego Polski. [przypis edytorski]
163. angielski plaster (daw. med.) — plaster z tkaniny jedwabnej, z jednej strony powleczonej karukiem (klejem z wysuszonych pęcherzy rybich), z drugiej żywicą benzoesową, służący do opatrywania niewielkich, świeżych ranek skaleczeń. [przypis edytorski]
164. masz krew typu C, on zaś typu A — odkrywca grup krwi, Karl Landsteiner, w 1901 na podstawie aglutynacji zmieszanej surowicy podzielił ludzką krew na trzy grupy: A, B i C; niedługo później odkryto czwartą grupę, nazwaną AB; grupa C została później przemianowana na grupę O (od niem. ohne: bez) lub grupę 0 (zero); dzieci dziedziczą grupę krwi po rodzicach, ale wbrew sugestii w rozmowie bohaterów, mężczyzna z grupą krwi 0 może być ojcem dziecka z grupą krwi A (jeśli matka ma grupę A lub AB). [przypis edytorski]
165. à propos (fr.) — przy sposobności, w związku z tematem. [przypis edytorski]
166. alfons — mężczyzna czerpiący zyski z prostytucji kobiet. [przypis edytorski]
167. pieczeniarz — człowiek nawykły żywić się cudzym kosztem, lubiący wygodnie żyć z cudzej pracy; darmozjad. [przypis edytorski]
168. huncwot (daw., pot.) — szelma, łobuz. [przypis edytorski]
169. gratyfikacja — dodatkowe, zwykle jednorazowe wynagrodzenie okolicznościowe albo nagroda za specjalne zasługi. [przypis edytorski]
170. paternoster (żart. pot.) — surowe upomnienie kogoś, reprymenda; od łacińskiej nazwy modlitwy Pater noster (Ojcze nasz), być może od nazwy dawnego sznura modlitewnego, na którym odmawiano tę modlitwę. [przypis edytorski]
171. Karlsbad (niem.) — ob. Karlove Vary, miejscowość uzdrowiskowa w zach. Czechach; tu: marka wody mineralnej z tej miejscowości. [przypis edytorski]
172. matriarchat, patriarchat — formy organizacji społeczeństwa oparte na dominującej pozycji, odpowiednio, kobiet albo mężczyzn; w poł. XIX w. wysunięto hipotezę, że w społeczeństwach pierwotnych, prehistorycznych panował matriarchat, ale nie znalazła ona potwierdzenia i obecnie uznaje się, że społeczeństwa matriarchalne nigdy nie istniały. [przypis edytorski]
173. odkrycia etruskie i egejskie — odkrycia archeologiczne związane z cywilizacją Etrusków w płn. Italii (ok. 900–27 p.n.e.) oraz kulturami epoki brązu wokół Morza Egejskiego: cywilizacją minojską na wyspie Krecie, cykladzką w archipelagu Cyklad oraz helladzką w Grecji kontynentalnej (ok. 3100–1100 p.n.e.). [przypis edytorski]
174. Wersal — wspaniały zespół pałacowy z kompleksem ogrodowo-parkowym, powstały pod Paryżem z polecenia Ludwika XIV; do 1789 stanowił rezydencję królów francuskich; od czasów Ludwika Filipa znajduje się tam muzeum historyczne. [przypis edytorski]
175. freudyzm — zespół poglądów wywodzących się z koncepcji stworzonych przez twórcę psychoanalizy, Sigmunda Freuda (1856–1939), który podkreślał rolę popędu seksualnego jako motoru postępowania człowieka oraz stosował metodę terapeutyczną opartą głównie na analizie swobodnych skojarzeń, snów i wspomnień. [przypis edytorski]
176. ruń — młode, zieleniejące pędy zboża lub trawy. [przypis edytorski]
177. aleja Trzeciego Maja — ulica w Warszawie, na Powiślu, przedłużenie Alej Jerozolimskich, od Nowego Światu do mostu Poniatowskiego. [przypis edytorski]
178. plac Kercelego — dawny plac targowy w Warszawie, w dzielnicy Wola, w rejonie ulic Chłodnej, Towarowej i Okopowej, obejmujący ok. 1,5 ha, zw. pot. „Kercelakiem”, istniejący od 1867 do 1947. [przypis edytorski]
179. pod murem cmentarza — mowa o zabytkowym cmentarzu ewangelicko-augsburskim w dzielnicy Wola w Warszawie, przy ulicy Młynarskiej 54/58. [przypis edytorski]
180. perkal — cienkie płótno bawełniane. [przypis edytorski]
181. szynkwas — bufet, lada w szynku, w karczmie, przy której kupowało się trunki. [przypis edytorski]
182. z zakręconymi po wilhelmowsku czarnymi wąsami — takimi jak u Wilhelma II, ostatniego cesarza Niemiec, który abdykował po zakończeniu I wojny światowej. [przypis edytorski]
183. fiksatuar — pomada do włosów i wąsów. [przypis edytorski]
184. Serwus (przest. pot.; z łac. servus: sługa) — cześć, witam; dawny pot. zwrot powitalny i pożegnalny, skrót od zwrotu grzecznościowego: „jestem pańskim uniżonym sługą”. [przypis edytorski]
185. panie starszy (daw. pot.) — dawna forma zwracania się do każdego kelnera, odwołująca się do nazwy funkcji starszego kelnera, nadzorującego pracę innych kelnerów; obecnie uważana za nieodpowiednią. [przypis edytorski]
186. estyma (daw.) — szacunek, poważanie. [przypis edytorski]
187. Pelcowizna — dawna dzielnica Warszawy, ob. część dzielnicy Praga-Północ. [przypis edytorski]
188. Lilpop (pot.), właśc. Lilpop, Rau i Loewenstein — dawna polska spółka akcyjna, zał. w 1866; zakłady „Lilpopa” były największym zakładem przemysłowym międzywojennej Warszawy, zatrudniającym w 1938 ok. 3500 osób. [przypis edytorski]
189. wojłok — filc gorszego gatunku, produkowany z odpadów wełny. [przypis edytorski]
190. eskapada — ryzykowna, lekkomyślna wyprawa. [przypis edytorski]
191. perora (daw.) — długa, uroczysta przemowa. [przypis edytorski]
192. anarchista (polit.) — zwolennik anarchizmu (z gr.: bez-rząd): filozofii politycznej i ruchu społecznego, które cechuje uznawanie wolności jednostki za wartość nadrzędną, sprzeciw wobec wszelkich formom hierarchii i władzy publicznej oraz postulat likwidacji państwa. [przypis edytorski]
193. impertynent — człowiek cechujący się impertynencją: obraźliwym, wyzywającym sposobem zachowania się w stosunku do kogoś. [przypis edytorski]
194. zalać sadła za skórę (fraz. pot.) — bardzo dotkliwie dokuczyć komuś. [przypis edytorski]
195. Hallo, old Jack! (ang.) — witaj, stary Jacku! [przypis edytorski]
196. All right, John! (ang.) — w porządku, Johnie! [przypis edytorski]
197. denuncjacja — doniesienie władzom o popełnieniu przez kogoś wykroczenia. [przypis edytorski]
198. hołodraniec (reg., z ukr.) — hultaj, nicpoń. [przypis edytorski]
199. macher — kombinator, naciągacz, cwaniak. [przypis edytorski]
200. febra (daw.) — gorączka połączona z dreszczami. [przypis edytorski]
201. aspirant — tu: stopień oficerski w policji. [przypis edytorski]
202. chinina — lek przeciwmalaryczny w postaci białego, gorzkiego proszku otrzymywanego z kory chinowca. [przypis edytorski]
203. epruwetka (daw., z fr.) — probówka, szklane naczynie laboratoryjne o wąskim, cylindrycznym kształcie. [przypis edytorski]
204. tachta (daw.) — rodzaj dużej kanapy bez oparcia; tapczan. [przypis edytorski]
205. fatum — przeznaczenie, nieuchronny los, zwłaszcza zły; także: przemożna siła, wyznaczająca nieodwołalnie bieg zdarzeń. [przypis edytorski]
206. memento (łac. dosł.: pamiętaj) — przestroga, ostrzeżenie. [przypis edytorski]
207. porter — ciemne, mocne piwo. [przypis edytorski]
208. Waihu (daw. geogr.) — nazwa części Wyspy Wielkanocnej na południowym Pacyfiku, błędnie przyjęta w XVIII w. przez Europejczyków za nazwę całej wyspy (polinez. Rapa Nui). [przypis edytorski]
209. armada — wielka flota wojenna; także: duża grupa statków. [przypis edytorski]
210. garsoniera — kawalerka, małe mieszkanie dla pojedynczej osoby. [przypis edytorski]
211. pied-à-terre (fr. dosł.: stopa na ziemi) — niewielkie mieszkanie, z którego korzysta się od czasu do czasu. [przypis edytorski]
212. Nie skarbcie skarbów na ziemi!... — Mt 6, 19 w tłum. Biblii Gdańskiej. [przypis edytorski]
213. słynny posążek w Brukseli — Manneken pis (Siusiający chłopiec), atrakcja turystyczna Brukseli, wykonana z brązu figurka-fontanna z XVII w., przedstawiająca nagiego, sikającego chłopca. [przypis edytorski]
214. Adonis (mit. gr.) — otaczany kultem piękny młodzieniec, w którym kochały się boginie Afrodyta i Persefona. [przypis edytorski]
215. Apollo (mit. gr.) — bóg słońca i światła, klasyczny ideał męskiego piękna. [przypis edytorski]
216. Neptun (mit. rzym.) — bóg morza, odpowiednik greckiego Posejdona. [przypis edytorski]
217. Fryne (IV w. p.n.e.) — słynna z piękności hetera (kurtyzana) grecka, modelka Praksytelesa (posąg Afrodyta Knidyjska) i Apellesa (obraz Afrodyta Anadyomene), znana z licznych starożytnych anegdot. [przypis edytorski]
218. Moloch (mit. semicka) — bóg Fenicjan i Kananejczyków, któremu wg Biblii miano składać ofiary z dzieci; przen.: coś bezlitosnego, złego, pochłaniającego niewinne ofiary. [przypis edytorski]
219. faramuszka — błahostka, drobnostka. [przypis edytorski]
220. kontent (przestarz.) — zadowolony. [przypis edytorski]
221. Sardanapal — postać ze starożytnej literatury greckiej, ostatni król Asyrii, zniewieściały, żyjący w przepychu władca, który swymi działaniami doprowadził do upadku państwa; legendarna dekadencja Sardanapala stała się tematem literatury i sztuki, zwłaszcza epoki romantyzmu. Sardanapal jest prawdopodobnie zniekształconą formą imienia Aszurbanipala, który w rzeczywistości był ostatnim z wielkich władców Asyrii, wykształconym, skutecznym, zdolnym i ambitnym królem-wojownikiem. [przypis edytorski]
222. zdetonować się — speszyć się, zmieszać się. [przypis edytorski]
223. Gerbault, Alain (1893–1941) — francuski żeglarz, inżynier, badacz Polinezji; na jachcie Firecrest samotnie opłynął świat (1923–29); odbył wiele samotnych rejsów po Pacyfiku; napisał kilka książek o swoich podróżach. [przypis edytorski]
224. psychasteniczka — kobieta cierpiąca na psychastenię; psychastenia: zaburzenie niegdyś niegdyś uznawane za jedną z najczęstszych nerwic; termin nieużywany w obecnej diagnostyce psychiatrycznej. [przypis edytorski]
225. plicae ventriculares (łac., med.) — fałdy przedsionkowe (struny głosowe rzekome), para fałdów błony śluzowej krtani, które w warunkach prawidłowych nie biorą udziału w wytwarzaniu głosu, a jedynie przyczyniają się do działania obronnego krtani. [przypis edytorski]
226. szpas (pot., z niem.) — złośliwy żart, kawał. [przypis edytorski]
227. sążnisty — wysoki, długi; por. sążeń: daw. jednostka miary długości wynosząca ok. 2 m. [przypis edytorski]
228. fertik (gw., z niem. fertig) — gotowe. [przypis edytorski]
229. sklep kolonialny — sklep sprzedający egzotyczne produkty spożywcze i przyprawy sprowadzane z Afryki i Azji (gdzie wówczas znajdowały się kolonie państw europejskich). [przypis edytorski]
230. benefis (z fr. bénéfice: pożytek, korzyść) — daw.: przedstawienie a. koncert, z którego zyski były przeznaczone dla jednego z artystów; dziś: okolicznościowe przedstawienie a. koncert dla uhonorowania artysty lub zespołu, najczęściej z okazji jubileuszu; na czyjś benefis: na czyjąś rzecz, dla kogoś. [przypis edytorski]
231. rad (daw.) — zadowolony; chętny. [przypis edytorski]
232. krzywdować sobie (reg.) — uważać się za skrzywdzonego, mieć żal, narzekać na coś. [przypis edytorski]
233. anektować — polit.: zagarniać całość lub część terytorium innego państwa; książk.: zagarniać coś dla siebie. [przypis edytorski]
234. Medice, cura te ipsum (łac., przysł.) — Lekarzu, lecz się sam. [przypis edytorski]
235. znajdować (daw.) — uważać, sądzić; odnosić wrażenie. [przypis edytorski]
236. filantropia — dobroczynność; gr. dosł.: miłość do ludzi. [przypis edytorski]
237. Wołyń — kraina hist. w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru; w okresie międzywojennym województwo wołyńskie w Polsce; ob. część Ukrainy. [przypis edytorski]
238. kuraż (daw.) — odwaga, śmiałość. [przypis edytorski]
239. dudek (daw., pot.) — głupek. [przypis edytorski]
240. wziął słuchawkę telefonu i wymienił numer Alicji — przed upowszechnieniem się automatycznych centrali telefonicznych połączenie dwóch użytkowników było realizowane ręcznie przez operatorkę firmy telekomunikacyjnej, która łączyła ze sobą dwie linie za pomocą wtyczki i gniazda; chcąc przeprowadzić rozmowę telefoniczną, należało ze swojego aparatu ustnie zgłosić telefonistce numer, z którym powinna połączyć. [przypis edytorski]
241. rapsodia (muz.) — utwór instrumentalny o swobodnej formie oparty na motywach muzyki ludowej. [przypis edytorski]
242. Forbes — miasto w Australii, w stanie Nowa Południowa Walia. [przypis edytorski]
243. pietyzm (z łac. pietas: pobożność) — głęboki szacunek, cześć dla jakiejś osoby lub rzeczy. [przypis edytorski]
244. obciąć (pot.) — dać komuś na egzaminie ocenę niedostateczną; obciąć się: nie zdać egzaminu, oblać. [przypis edytorski]
245. kinkiet — przyścienny świecznik lub lampa. [przypis edytorski]
246. Dirk Hartog — wyspa u zachodnich wybrzeży Australii, w Zat. Rekina, nazwana na cześć jej odkrywcy Dirka Hartoga. [przypis edytorski]
247. Adelajda — duże miasto w płd. Australii. [przypis edytorski]
248. szyper — dowódca mniejszego statku lub dużej łodzi. [przypis edytorski]
249. szkuner — żaglowiec mający dwa lub więcej masztów o ożaglowaniu skośnym. [przypis edytorski]
250. bosman — starszy marynarz. [przypis edytorski]
251. Belfast — stolica i największe miasto Irlandii Północnej. [przypis edytorski]
252. A nous la liberté (pol.: Niech żyje wolność) — francuska komedia muzyczna z 1931 w reżyserii René Claira. [przypis edytorski]
253. anatema — klątwa kościelna, oficjalne potępienie. [przypis edytorski]
254. hipokryta — człowiek, którego postępowanie cechuje hipokryzja, czyli udawanie, obłuda, fałsz, dwulicowość: głośne, obliczone na pokaz przyznawanie słuszności pewnym zasadom postępowania i normom moralnym przy jednoczesnym niestosowaniu się do nich w działaniu; niespójność taka w przypadku hipokryty jest zamierzona i obliczona na konkretne korzyści. [przypis edytorski]
255. liczman — krążek miedziany lub mosiężny zastępujący monetę, służący do rozliczania się w grze; żeton. [przypis edytorski]
256. die Gedanken sind zollfrei (niem. przysł.) — myśli są wolne od cła. [przypis edytorski]
257. sugestionować — dziś: sugerować, wywierać wpływ, skłaniać do czegoś. [przypis edytorski]
258. inercja — bezwładność. [przypis edytorski]
259. onegdaj (daw.) — przedwczoraj; dziś w znaczeniu: niegdyś, dawno. [przypis edytorski]
260. interpelować — składać oficjalne zapytanie w sprawach urzędowych; tu żart.: pytać. [przypis edytorski]
261. rogatka — dawny posterunek na granicy miasta, na którym pobierano opłaty za wjazd; przen. granica miasta. [przypis edytorski]
262. yachtman (daw., z ang. yachstman) — żeglarz, właściciel jachtu. [przypis edytorski]
263. gips (pot.) — sprawa; zwykle we fraz.: taki gips, ładny gips. [przypis edytorski]
264. durzyć się — kochać się w kimś. [przypis edytorski]
265. furda (daw.) — błahostka. [przypis edytorski]
266. fryga (daw.) — wirująca zabawka dziecięca, bączek; w przenośni: ktoś zwinny, ruchliwy. [przypis edytorski]
267. port gdyński — wielki port w Gdyni; zbudowany w okresie międzywojennym przy osadzie rybackiej Gdynia, jako główny i jedyny port na polskim wybrzeżu Bałtyku (gdyż Wolne Miasto Gdańsk nie należało do Rzeczpospolitej); jedna z najważniejszych inwestycji państwa polskiego w okresie międzywojennym. [przypis edytorski]
268. Bahia — tu zapewne: meksykańska zatoka o nazwie Bahía de Todos Santos (Zatoka Wszystkich Świętych), na zach. wybrzeżu Płw. Kalifornijskiego, z portem Ensenada; albo też: Bahia de Todos os Santos w Brazylii, nad którą leży stolica stanu Bahia, Salvador. [przypis edytorski]
269. stopa — anglosaska jednostka długości, ok. 30 cm. [przypis edytorski]
270. Tucholska Puszcza — dziś: Bory Tucholskie, wielki kompleks leśny w płn. Polsce, w dorzeczu górnego biegu Brdy, na płd. skraju historycznego Pomorza; od 1996 park narodowy. [przypis edytorski]
271. ta (reg. pot.) — wyraz ekspresywny, używany zwykle jako partykuła nawiązująca, charakterystyczny dla płd.-wsch. części Polski, zwłaszcza dla przedwojennej gwary lwowskiej. [przypis edytorski]
272. fular — rodzaj cienkiej tkaniny jedwabnej. [przypis edytorski]
273. forpoczta — wojskowy oddział zwiadowczy lub wysunięte stanowisko posterunkowe. [przypis edytorski]
274. stentorowy — gromki, donośny jak głos Stentora, herolda opisanego w Iliadzie. [przypis edytorski]
275. Malmö — miasto i port morski w płd. Szwecji, centrum gospodarcze i kulturalne, jeden z kluczowych węzłów komunikacyjnych. [przypis edytorski]
276. Hamburg — wielkie miasto portowe w płn. Niemczech, niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. [przypis edytorski]
277. sztymować (pot., z niem.) — pasować, zgadzać się. [przypis edytorski]
278. rezerwa — tu: powściągliwość. [przypis edytorski]
279. karbol — wodny roztwór fenolu; żrący środek odkażający o silnym, nieprzyjemnym zapachu, dawniej szeroko używany w lecznictwie do dezynfekcji pomieszczeń i przedmiotów. [przypis edytorski]
280. Anholt — niewielka duńska wyspa w cieśninie Kattegat, w połowie drogi między Jutlandią a Szwecją. [przypis edytorski]
281. Friedrichs-bahnhof — dziś: dworzec kolejowy Friedrichstrasse w Berlinie, zbudowany w latach 1919–1925. [przypis edytorski]
282. Zurich — duże miasto w Szwajcarii, stolica kantonu. [przypis edytorski]
283. antropologia — nauka o człowieku, jego pochodzeniu, rozwoju i zróżnicowaniu fizycznym. [przypis edytorski]
284. aksjomat (z gr.) — pewnik, niewzruszona zasada. [przypis edytorski]
285. incognito (z łac.) — nie ujawniając swojej prawdziwej tożsamości. [przypis edytorski]
286. eugeniczny — odnoszący się do eugeniki; eugenika (z gr. eugenes: dobrze urodzony): idea ulepszania gatunku poprzez tworzenie warunków pozwalających na rozwój dodatnich cech dziedzicznych i ograniczenie cech ujemnych, w szczególności przez odpowiednie dobieranie przyszłych rodziców o odpowiednich cechach. Pojęcie wykorzystywane w ideologii nazistowskiej, po drugiej wojnie światowej stało się niepopularne. [przypis edytorski]
287. Spencer, Herbert (1820–1903) — angielski filozof i socjolog; przedstawiciel ewolucjonizmu w naukach społecznych. [przypis edytorski]
288. cherlactwo — wątłość, chorowitość. [przypis edytorski]
289. „Kurier Warszawski” — gazeta codzienna wydawana w Warszawie od roku 1821 do 1939; popularna wśród mieszczaństwa, urzędników państwowych i warstwy inteligenckiej. [przypis edytorski]
290. okultystyczny — związany z okultyzmem: doktryną „wiedzy tajemnej” o istnieniu nadprzyrodzonych sił w przyrodzie i w człowieku, które można pobudzić i zużytkować przez stosowanie odpowiednich praktyk. [przypis edytorski]
291. spirytyzm, mediumizm, hipnotyzm — popularne od poł. XIX w. do poł. XX w. poglądy i praktyki dotyczące wykorzystywania niezwykłych cech i zdolności ludzkich; spirytyzm: wiara w istnienie w każdym człowieku „czynnika myślącego”, który po śmierci odłącza się od ciała fizycznego i wciela przez reinkarnację w kolejne istoty, dzięki czemu możliwe jest kontaktowanie się z duchami osób zmarłych, które jeszcze nie przeszły reinkarnacji; mediumizm: wiara w wywoływanie zjawisk paranormalnych za pośrednictwem tzw. mediów, osób podatnych na sugestię i hipnozę, zdolnych do odczuwania zjawisk telepatycznych, wywoływania duchów itp.; hipnotyzm: wiedza o hipnozie i jej praktycznym wykorzystaniu. [przypis edytorski]
292. passy (z fr. passés) — pociągnięcia, ruchy rąk wykonywane przez hipnotyzera nad ciałem osoby hipnotyzowanej. [przypis edytorski]
293. nervus vagus (łac., med.) — nerw błędny, najdłuższy z nerwów czaszkowych. [przypis edytorski]
294. goguś (lekcew.) — laluś, mężczyzna przesadnie dbający o modny, elegancki wygląd. [przypis edytorski]
295. miot — tu: miotanie, rzucanie. [przypis edytorski]
296. suszka — przedmiot do osuszania papieru z atramentu, w postaci przycisku w przymocowaną do podstawy bibułą. [przypis edytorski]
297. indagować — dopytywać się, wypytywać. [przypis edytorski]
298. poste-restante (fr.) — poczta pozostająca, wysyłka na adres urzędu pocztowego dogodnego dla odbiorcy, a nie na adres zamieszkania; tu: okienko pocztowe do odbioru takich przesyłek. [przypis edytorski]
299. tachta (daw.) — rodzaj dużej kanapy bez oparcia; tapczan. [przypis edytorski]
300. dyć (daw., gw.) — przecież. [przypis edytorski]
301. kudy (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]
302. cząber — rodzaj rośliny zielnej, używanej jako przyprawa. [przypis edytorski]
303. idiosynkrazja (z gr.) — szczególny, indywidualny sposób postrzegania i zachowania, często wyrażający odmienność, ekscentryzm lub osobliwość; także: wstręt, niechęć do kogoś; med.: indywidualna, wrodzona nadwrażliwość organizmu na określone związki chemiczne. [przypis edytorski]
304. sanskryt — język indoaryjski z rodziny indoeuropejskiej, używany w staroż. Indiach, później jako język liturgiczny i literacki pełnił funkcję podobną do łaciny w Europie. [przypis edytorski]
305. jatrochemia — alchemia medyczna: kierunek w alchemii w XVI–XVII w., mający na celu na odkrywanie substancji chemicznych, które mogą służyć jako leki, oraz poznawanie procesów zachodzących w organizmie ludzkim; wyparta przez nowoczesną chemię i medycynę. [przypis edytorski]
306. Paracelsus, właśc. Theophrastus Bombastus von Hohenheim (ok. 1493–1541) — szwajcarski lekarz, przyrodnik, alchemik i filozof, główny propagator jatrochemii (alchemii medycznej), zwany ojcem medycyny nowożytnej. [przypis edytorski]
307. achromazja (z gr., med.) — tu zamiast popr.: achromatopsja, całkowita ślepota barwna, bardzo rzadka choroba genetyczna, objawiająca się ślepotą barw (postrzeganiem świata niemal lub całkowicie w odcieniach szarości), światłowstrętem oraz znacznym obniżeniem ostrości wzroku. [przypis edytorski]
308. daltonizm (med.) — nierozróżnianie kolorów, zaburzenie wrodzone polegające na niezdolności do spostrzegania różnic pomiędzy niektórymi lub wszystkimi barwami, które normalnie są dostrzegane przez inne osoby. [przypis edytorski]
309. Dalton, John (1766–1844) — angielski fizyk i chemik, twórca nowożytnej atomistycznej teorii materii, odkrywca wady wzroku zwanej dziś daltonizmem. [przypis edytorski]
310. telepatia (z gr.) — zjawisko rzekomej komunikacji pozazmysłowej, zdolność do przekazywania myśli, obrazów i uczuć na odległość bez pośrednictwa zmysłów. [przypis edytorski]
311. epilepsja (med.) — padaczka, choroba, w której występują napady drgawek i utrata przytomności. [przypis edytorski]
312. rad (chem.) — promieniotwórczy pierwiastek chemiczny, odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Pierre’a Curie w 1898. [przypis edytorski]
313. Jeans, James Hopwood (1877–1946) — angielski fizyk i astronom, popularyzator nauki, zajmował się kinetyczną teorią gazów, teorią promieniowania oraz kosmologią. [przypis edytorski]
314. orpington — rasa dużych kur domowych. [przypis edytorski]
315. hermafrodyta (gr.) — osoba mająca cechy fizyczne zarówno płci męskiej, jak i żeńskiej; pierwotnie imię postaci z mit. greckiej, syna Hermesa i Afrodyty, przez bogów złączonego ciałem z ukochaną nimfą w jedną istotę; obecnie wyraz najczęściej zastępowany w nauce terminem interpłciowość. [przypis edytorski]
316. atrofia (biol., med.) — zmniejszenie się; zanik. [przypis edytorski]
317. Cape Town (ang.) — ob. Kapsztad, miasto w Afryce Płd., dawna stolica bryt. Kolonii Przylądkowej oraz Związku Południowej Afryki; od 1961 stolica Republiki Południowej Afryki. [przypis edytorski]
318. Marsylia — wielkie miasto w płd. Francji, nad Morzem Śródziemnym, z największym francuskim portem morskim. [przypis edytorski]
319. Singapur — miasto-państwo w Azji Płd.-Wsch., położone na wyspach u płd. wybrzeży Płw. Malajskiego; w 1829 kupione przez Brytyjczyków od miejscowego sułtana, wykorzystywane jako najważniejsza brytyjska morska baza wojskowa na Dalekim Wschodzie, od 1965 niepodległe. [przypis edytorski]
320. Pińszczyzna — region Podlasia obejmujący tereny w okolicach miasta Pińsk, ob. płd. część Białorusi; dawniej słabo dostępny, pokryty lasami i bagnami. [przypis edytorski]
321. inwigilacja — tajne obserwowanie, nadzorowanie jakiejś osoby lub grupy osób przez policję lub inne służby. [przypis edytorski]
322. tuba — tu: słuchawka telefonu (pierwotnie mająca kształt lejkowato rozszerzającej się rurki, służącej do wzmacniania dźwięku). [przypis edytorski]
323. ultymatywnie (z łac.) — przez postawienie ultimatum, ostatecznego żądania popartego groźbą. [przypis edytorski]
324. sutenerstwo — czerpanie zysków z czyjejś prostytucji. [przypis edytorski]
325. torpedo — dawny typ samochodu o wydłużonym nadwoziu, popularny od pocz. XX w. do połowy lat 30. [przypis edytorski]
326. ciągiem — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]
327. fest (z niem.; ndm) — silny; mocno, dobrze; na fest (fraz.): na dobre, dobrze. [przypis edytorski]
328. Kolonia Staszica — osiedle w dzielnicy Ochota w Warszawie, wybudowane w latach 1922–1926, złożone z ok. 100 willi z ogródkami. [przypis edytorski]
329. oficyna —boczne skrzydło kamienicy. [przypis edytorski]
330. dawno niebielona izba — ściany ubogich pomieszczeń narażonych na zawilgocenie bielono, tzn. malowano tzw. mlekiem wapiennym (rzadką zawiesiną wapna gaszonego), o silnych właściwościach odkażających, przeciwdziałających rozwojowi grzybów; dziś tę metodę stosuje się tylko do malowania ścian zewnętrznych i budynków gospodarczych. [przypis edytorski]
331. sopran (muz.) — najwyższy głos żeński. [przypis edytorski]
332. alkowa — mały pokoik bez okien, przylegający do większego pokoju, przeznaczony na sypialnię. [przypis edytorski]
333. facjata (daw., pot.) — twarz. [przypis edytorski]
334. szpic — średniej wielkości pies o zakręconym do góry ogonie i szpiczastych, trójkątnych, stojących do góry uszach. [przypis edytorski]
335. szlus (pot., z niem.) — koniec. [przypis edytorski]
336. Tonkin — kraina hist. w płn. Wietnamie, obejmująca dorzecze Rzeki Czerwonej; w okresie międzywojennym część kolonialnych Indochin Francuskich. [przypis edytorski]
337. Annamici — mieszkańcy tzw. Protektoratu Annam, części kolonialnych Indochin Francuskich, obejmującej dzisiejszy Wietnam Środkowy; także: dawna europejska nazwa Wietnamczyków. [przypis edytorski]
338. Hanoi — wielkie miasto w Wietnamie, ob. stolica tego państwa. [przypis edytorski]
339. apatia (psych.) — stan obojętności i braku zainteresowania oraz braku aktywności. [przypis edytorski]
340. Powązki — popularna nazwa najstarszego istniejącego cmentarza w Warszawie; ogólnie: nazwa terenu na styku dzielnic: Żoliborza i Woli, na którym znajdują się cmentarze: katolicki, żydowski i ewangelicki. [przypis edytorski]
341. kaput (pot., ndm, z niem.) — koniec, przepadło. [przypis edytorski]
342. brauning a. browning — belgijska marka pistoletu samopowtarzalnego, nazwana od amerykańskiego konstruktora broni Johna Mosesa Browninga (1855–1926); daw. także ogólnie: pistolet. [przypis edytorski]
343. buchalter (przestarz.) — księgowy. [przypis edytorski]
344. eskapada — ryzykowna, lekkomyślna wyprawa. [przypis edytorski]
345. Fane — zapewne błąd autora i chodzi o Fire Island, wyspę barierową wzdłuż środkowej części płd. brzegu wyspy Long Island, położoną przy atlantyckim wybrzeżu USA w pobliżu Nowego Jorku; wskazuje na to późniejsza wzmianka o Gęsim Cyplu (ang. Goose Point), znajdującym się na tej wyspie. [przypis edytorski]
346. stare skorupy na kaszaloty — wysłużone statki wielorybnicze. [przypis edytorski]
347. derby — coroczne wyścigi konne. [przypis edytorski]
348. Gęsi Cypel — ang. Goose Point, przylądek na amerykańskiej wyspie Fire Island, w stanie Nowy Jork. [przypis edytorski]
349. narów — zły nawyk, przywara. [przypis edytorski]
350. fair play (ang.) — uczciwa gra; przen.: uczciwe postępowanie z ludźmi. [przypis edytorski]
351. hormon Evansa — hormon wzrostu (somatotropina), produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej, odkryty w 1921 przez Herberta Evansa i Josepha Longa. [przypis edytorski]
352. lutenizacja (biol.) — następujące po owulacji przekształcenie pęcherzyka jajnikowego w ciałko żółte, które produkuje progesteron, hormon przygotowujący błonę śluzową macicy do przyjęcia zarodka powstałego z zapłodnionej komórki jajowej i umożliwienia jego rozwoju. [przypis edytorski]
353. konopie indyjskie (Cannabis indica) — roślina z rodziny konopiowatych, wykorzystywana jako używka oraz narkotyk (marihuana, haszysz). [przypis edytorski]
354. Royal — marka maszyn do pisania. [przypis edytorski]
355. letniaki (daw. pot.) — letnisko: miejscowość wypoczynkowa a. letni wypoczynek poza miastem. [przypis edytorski]
356. pozytywny (z łac. positivus: oparty na faktach, uzasadniony) — tu: pewny, konkretny. [przypis edytorski]
357. manicurzystka — kobieta zajmująca się zawodowo robieniem manicure’u, pielęgnowaniem i estetyką paznokci dłoni oraz stóp. [przypis edytorski]
358. nieznacznie — niezauważalnie, w sposób niedostrzegalny. [przypis edytorski]
359. facjatka — mieszkanie a. pokój na poddaszu, z oknem wychodzącym z dachu i nakrytym własnym daszkiem. [przypis edytorski]
360. komitywa (z łac.) — zażyłość, bliskie, poufałe stosunki. [przypis edytorski]
361. Nalewki — dawna ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie, jedna z najważniejszych ulic handlowych miasta i jedna z głównych ulic dzielnicy żydowskiej, ruchliwy trakt komunikacyjny; zniszczona całkowicie w czasie powstania w getcie w 1943. [przypis edytorski]
362. wojłok — filc gorszego gatunku, produkowany z odpadów wełny. [przypis edytorski]
363. It’s a long way to Tipperary... (ang.) — Daleka jest droga do Tipperary, daleka droga do przejścia; refren piosenki Jacka Judge’a z 1912, która stała się pieśnią marszową żołnierzy anglojęzycznych na frontach pierwszej wojny światowej; wkrótce stała się jednym z jej symboli, a zwrot „it’s a long way to Tipperary” zaczął w przenośni oznaczać długą drogę do domu, do bliskich; Tipperary to miasto na wyspie Irlandii, stanowiącej wówczas część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii. [przypis edytorski]
364. sąd doraźny — sąd orzekający w specjalnym, przyspieszonym i zaostrzonym trybie, działający w okresach nadzwyczajnych zagrożeń przestępczością; wg ustawy z dnia 30 czerwca 1919 r. sądy takie mogły być wprowadzane uchwałą Rady Ministrów, powziętą na wniosek Ministra Sprawiedliwości, w odniesieniu do pewnych grup przestępstw na terenie całego kraju lub w niektórych miejscowościach; przewodniczący trzyosobowego sądu doraźnego w ciągu 24 godzin wyznaczał rozprawę główną, która odbywała się bez przygotowania aktu oskarżenia, jedynie na podstawie wniosku prokuratora; oskarżony nie mógł odpowiadać z wolnej stopy (musiał być aresztowany), wyrokiem mogła być tylko kara śmierci lub ciężkiego więzienia, wyrok takiego sądu był prawomocny z chwilą ogłoszenia, a wyrok śmierci nie wymagał zatwierdzenia. [przypis edytorski]
365. na ścieżaj (daw.) — na oścież; szeroko (o otwartych drzwiach, oknach). [przypis edytorski]
366. gilza — łuska naboju. [przypis edytorski]
367. Daniłowiczowska — ulica w warszawskiej dzielnicy Śródmieście; w okresie międzywojennym przy ul. Daniłowiczowskiej 7 znajdował się areszt policyjny. [przypis edytorski]
368. luminarz (z łac.) — człowiek wybitny w dziedzinie nauki lub kultury. [przypis edytorski]
369. Londyńska Akademia Królewska, zwykle pot.: Royal Society (Towarzystwo Królewskie), właśc. The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge (Królewskie Towarzystwo w Londynie dla Rozszerzania Wiedzy o Przyrodzie) — jedno z najstarszych na świecie towarzystw naukowych, zał. w Londynie w 1660; zajmuje się naukami przyrodniczymi i matematyką, pełni rolę brytyjskiej akademii nauk. [przypis edytorski]
370. Pawiak — dawne więzienie polityczne i śledcze w Warszawie, zbudowane pomiędzy ulicami Dzielną, Więzienną i Pawią (stąd nazwa). [przypis edytorski]
371. karetka więzienna — pojazd przeznaczony do przewozu aresztowanych i więźniów. [przypis edytorski]
372. szafot — drewniane podwyższenie, na którym wykonywano publiczne egzekucje skazanych na śmierć przez ścięcie. [przypis edytorski]
373. monokl — pojedyncze szkło korekcyjne, okulary na jedno oko; przyrządu używano, osadzając go ciasno w oczodole i przytrzymując od góry łukiem brwiowym i przyciskając do góry policzka; monokl stanowił też rodzaj ozdoby, element mody męskiej, noszono go na łańcuszku przymocowanym do specjalnej, górnej kieszonki ubrania. [przypis edytorski]
374. Sing Sing — amerykański zakład karny o maksymalnym rygorze, znajdujący się w stanie Nowy Jork. [przypis edytorski]
375. generalia (z łac.) — sprawy ogólne, zasadnicze. [przypis edytorski]
376. meritum (łac.) — istotna treść. [przypis edytorski]
377. alt (muz.) — niski głos kobiecy lub chłopięcy. [przypis edytorski]
378. baryton (muz.) — męski głos pośredni między tenorem a basem. [przypis edytorski]
379. biret — kwadratowa lub okrągła, sztywna czapeczka bez daszka, używana dziś jako część oficjalnego stroju duchownych, przedstawicieli sądownictwa, senatu uniwersyteckiego, profesury. [przypis edytorski]
380. legion — podstawowa i największa jednostka taktyczna armii rzymskiej, licząca 5000–6000 żołnierzy; przen.: wielka liczba, mnóstwo ludzi lub innych istot. [przypis edytorski]
381. miedziane czoło (mieć) — być bezczelnym, bezwstydnym, pozbawionym honoru. [przypis edytorski]
382. snadź (daw.) — widocznie, najwyraźniej. [przypis edytorski]
383. Tertium non datur (łac.) — dosł. trzecie nie jest dane; nie ma trzeciej możliwości. [przypis edytorski]
384. chabeta — chudy, nędzny koń. [przypis edytorski]
385. dryndziarz z (daw. pot.) — dorożkarz. [przypis edytorski]
386. niklowa moneta — w latach 1924–1939 w Polsce z niklu wykonane były monety o nominałach 10, 20 i 50 gr oraz 1 zł. [przypis edytorski]
387. gryps (żarg.) — pisemna wiadomość wysłana potajemnie do więźnia lub przez więźnia. [przypis edytorski]
388. sztama (z niem., pot.) — przyjacielski układ zapewniający wzajemną pomoc. [przypis edytorski]
389. rebiata (ros.) — chłopcy, chłopaki. [przypis edytorski]
390. dobawka (reg., wileńskie) — dodatek. [przypis edytorski]
391. bezprizornyj (ros. беспризорный) — pozbawiony opieki, nadzoru. [przypis edytorski]
392. szpital Dzieciątka Jezus — szpital kliniczny w Warszawie, w dzielnicy Ochota; w okresie międzywojennym największy obiekt szpitalny w mieście, ob. wchodzi w skład Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. [przypis edytorski]
393. batiar a. baciar (reg.) — w gwarze lwowskiej: ulicznik, łobuz. [przypis edytorski]
394. kozioł — siedzenie dla woźnicy w pojeździe konnym, tu: szerokie przednie siedzenie w samochodzie, przeznaczone dla kierowcy i siedzącego obok pasażera. [przypis edytorski]
395. parabellum — niemiecki ośmiostrzałowy pistolet samopowtarzalny, podstawowy pistolet armii niemieckiej w latach 1908–1938. [przypis edytorski]
396. kwartał — część miasta usytuowana pomiędzy czterema przecinającymi się ulicami. [przypis edytorski]
397. well (ang.) — dobrze; cóż, no. [przypis edytorski]
398. zatoka Putlam — dziś popr. laguna Puttalam, wielka laguna na płn.-zach. wybrzeżu wyspy Cejlon, od północy połączona z oceanem, nosząca nazwę od położonego nad jej południowym krańcu miasta Puttalam. [przypis edytorski]
399. kontrpara — przeciwpara; para, którą wpuszczano do cylindra parowego z odwrotnej strony tłoka w celu zahamowania jego ruchu. [przypis edytorski]
400. spicz (z fonet. ang. speech) — przemówienie, przemowa. [przypis edytorski]
401. kadryl — salonowy taniec figurowy, popularny w XVIII–XIX w. [przypis edytorski]
402. lejtnant — stopień oficerski odpowiadający polskiemu porucznikowi. [przypis edytorski]
403. bungalow — parterowy drewniany dom z werandami, typowy dla budownictwa kolonialnego, szczególnie w Indiach i Indonezji. [przypis edytorski]
404. Dakar — duże miasto portowe na zach. wybrzeżu Afryki; w okresie międzywojennym stolica kolonialnej Francuskiej Afryki Zachodniej; ob. stolica niepodległego Senegalu. [przypis edytorski]
405. pugilares (daw.) — portfel. [przypis edytorski]