SCENA II
Tamże. Izba w chatce.
Wchodzą: Cichy, Denko, Fujarka, Ryjak, Pigwa i Głodzik.
PIGWA
Czy zebrała się już cała nasza trupa41?
DENKO
Byłoby najlepiej wołać kolejno człowieka po człowieku, jak stoją na papierze.
PIGWA
Oto imienna lista ludzi, których uznały całe Ateny za najzdolniejszych do przedstawienia naszej sztuki przed księciem i księżniczką w nocy dnia ich zaślubin.
DENKO
Naprzód, dobry Pigwo, powiedz, jaki jest przedmiot42 sztuki; a potem odczytaj nazwiska aktorów i przystąp do rzeczy.
PIGWA
A więc nasza sztuka nosi tytuł: Najsmutniejsza komedia i najokrutniejsza śmierć Pirama i Tyzby43.
DENKO
Doskonały to kunsztyk44, możecie mi wierzyć, i bardzo krotofilny45. Teraz, dobry Piotrze Pigwo, wołaj twoich aktorów z papieru. Mości panowie, do rzędu!
PIGWA
A niech każdy odpowiada na zawołanie. Mikołaj Denko, tkacz.
DENKO
Jestem. Powiedz, jaką mam rolę, a potem tnij swoje dalej!
PIGWA
Ty, Mikołaju Denko, stoisz tu zapisany na Pirama.
DENKO
A cóż to za jeden ten Piram? Kochanek, czy tyran?
PIGWA
Kochanek, który się walecznie z miłości zabija.
DENKO
To trzeba będzie trochę łez, żeby dobrze rzecz przedstawić. Jeśli to moją ma być sprawą, niech słuchacze dobrze pilnują swoich oczu, bo wywołam burze, będę aż strach desperował46. Idźmy więc dalej. Jednakże mój największy pociąg jest na tyrana; mógłbym przedziwnie odegrać Herklesa47, albo jaką inną rolę, gdzie trzeba z kota drzeć pasy48 i wszystko tłuc na kawałki.
Szalone skały,
Gdy się trzaskały,
Rycząc, łamały
Bramy więzienia,
A Feba49 rumaki
Przez niebios szlaki
Plączą w majaki
Głupie przeznaczenia.
To mi rzecz szczytna! Czytaj nam teraz resztę aktorów. To ton Herklesa, ton tyrana; kochanek płaczliwszym mówi tonem.
PIGWA
Franciszek Fujarka, naprawiacz miechów.
FUJARKA
Jestem, Pietrze Pigwo.
PIGWA
Musisz się podjąć roli Tyzby.
FUJARKA
A cóż to za jeden ten Tyzby? Czy jaki błędny rycerz?
PIGWA
Nie, jest to pani, którą Piram ma kochać50.
FUJARKA
Na uczciwość, nie daj mi roli kobiety; już broda sypać mi się zaczyna.
PIGWA
Mniejsza o to, będziesz grał twoją rolę w masce, a będzie ci wolno mówić, jak zechcesz, cieniuśko.
DENKO
Jeśli będę mógł twarz zasłonić, to dajcie mi także rolę Tyzby, będę mówił strasznie cienko: Tysne, Tysne — Ach Piramie, mój kochaneczku drogi, twoja droga Tyzby, twoje serduszko!
PIGWA
Nie, nie, musisz być Piramem, a ty, Fujarko, Tyzbą.
DENKO
Niechże i tak będzie. Co dalej?
PIGWA
Robin Głodzik, krawiec.
GŁODZIK
Jestem, Piotrze Pigwo.
PIGWA
Ty będziesz matką Tyzby. Tomasz Ryjek, mularz51.
RYJEK
Jestem, Piotrze Pigwo.
PIGWA
Ty będziesz ojcem Pirama, a ja ojcem Tyzby. Ty, Cichy, stolarzu, będziesz grał rolę lwa. Otóż, jak myślę, wszystko rozdzielone.
CICHY
Czy masz rolę lwa na piśmie? Jeśli masz, to daj mi ją, bo tępo idą mi rzeczy do głowy.
PIGWA
Musisz ją grać ex tempore52; wszystko się tam kończy na ryczeniu.
DENKO
To dajcie mi także rolę lwa; będę tak ryczał, że się rozradują ludzkie serca, będę tak ryczał, że sam książę zawoła: niech jeszcze ryknie, niech jeszcze ryknie!
PIGWA
Gdybyś ryczał zbyt strasznie, zlękłaby się księżniczka i jej damy, a nużby zaczęły wrzeszczeć, byłoby to więcej, jak trzeba, żeby nas wszystkich na szubienicę poprowadzić.
WSZYSCY
Dyndalibyśmy wszyscy, każdy syn swojej matki.
DENKO
Prawda, przyjaciele, że gdyby damy potraciły głowy ze strachu, nie zostałoby im więcej rozumu, jak53 trzeba, żeby nas poprowadzić na szubienicę, ale ja tak głos nastroję, że będę wam ryczał słodziusieńko jak ssący gołąbek54, będę tak ryczał, że byś powiedział, że to słowik.
PIGWA
Nie możesz grać żadnej innej roli jak Pirama, bo Piram to pan gładkiego55 oblicza, na jakiego radzi patrzeć56 ludzie w dzień letniej pogody, pan najmilszy, prawdziwie szlacheckie dziecię, musisz więc koniecznie grać rolę Pirama.
DENKO
Więc dobrze, podejmuję się tej roli. Z jaką brodą byłoby najwłaściwiej wystąpić?
PIGWA
Z jaką ci się podoba.
DENKO
Albo wezmę brodę koloru słomianego, albo ciemno-pomarańczową, albo jasno-purpurową, albo brodę koloru francuskiej czaszki57 — zupełnie żółtą.
PIGWA
Niejedna francuska czaszka wcale nie ma włosów, grałbyś więc rolę z wytartym czołem. Ale, mości panowie, oto wasze role. Błagam was teraz, i proszę, i wymagam, żebyście się ich nauczyli do jutrzejszej nocy. Zejdziemy się w pałacowym gaju, o milę od miasta, przy świetle księżyca; tam zrobimy próbę. Gdybyśmy się zebrali w mieście, tropiłyby nas tłumy ciekawych i przed czasem zwąchano by nasze zamysły. Bez najmniejszej zwłoki zróbmy spis rzeczy potrzebnych do przedstawienia naszej komedii. Tylko proszę, nie zróbcie mi zawodu.
DENKO
Przyjdziemy. Próba będzie się tam mogła odbyć rozwięźlej58 i waleczniej. Nie żałujcie trudu, nauczcie się doskonale. Bądźcie zdrowi!
PIGWA
Miejsce zbioru59: dąb książęcy.
DENKO
Dość na tym. Dotrzymajcie słowa, a baczność!
Wychodzą.