SCENA VI
Windsor. Sala w Zamku.
Przy odgłosie trąb wchodzą: Bolingbroke, York, Panowie i Służba.
BOLINGBROKE
Stryju Yorku, ostatnie nowiny
Mówią, że tłuszcza buntowników ogniem
Zniszczyła miasto Cicester w Gloucestershire;
Lecz czy zabici, czyli72 ich pojmano
Nie wiemy jeszcze.
Wchodzi Northumberland:
Lordzie, co przynosisz?
NORTHUMBERLAND
Życzenia wszystkich pomyślności, królu,
Potem wiadomość, żem już do Londynu
Wyprawił głowy lorda Salisbury,
Spencera, Blunta; jak wpadli nam w ręce,
Pismo to lepiej w szczegółach opowie.
Oddaje papier.
BOLINGBROKE
Dzięki ci, Percy, za wszystkie kłopoty;
Praca ci twoja owoc wyda złoty.
Wchodzi Fitzwater.
FITZWATER
Wysłałem, panie z Oxford do Londynu
Głowy Brocasa i Benneta Seely,
Dwóch zdrajców, którzy w powierników kole
Knowali w Oxford niebezpieczne spiski.
BOLINGBROKE
W niepamięć twoje nie pójdą zasługi,
W regestr wdzięczności mej wciągnę ją długi.
Wchodzi Percy z Biskupem Carlisle.
PERCY
Wielki buntownik, opat westminsterski,
Złego sumienia targany zębami
Do grobu zstąpił. Ale biskup Carlisle
Stoi tu żywy i czeka na karę,
Której jest godzien za złamaną wiarę73.
BOLINGBROKE
Biskupie, taki wyrok na cię piszę:
Sam sobie wybierz klasztorne zacisze,
Żyj tam w pokoju; skrucha cię osłoni
Od mściwych ciosów sprawiedliwej dłoni,
Bo choć mym wrogiem w każdej byłeś dobie,
Iskrę honoru widzę jeszcze w tobie.
Wchodzi Exton z ludźmi niosącymi trumnę.
EXTON
Królu, w tej trumnie trwoga twa zamknięta;
Na wiekuiste spoczywa w niej spanie
Najpotężniejszy z wrogów twoich, panie:
W trumnie tej leży Ryszard z Burdygali.
BOLINGBROKE
Nigdy król twego czynu nie pochwali;
Występną dłonią na mnie i tę ziemię
Wiecznej ohydy sprowadziłeś brzemię.
EXTON
Twym słowom były posłuszne me dłonie.
BOLINGBROKE
Kto potrzebuje trucizny, Extonie,
Gardzi trucizną; morderstwem się brzydzę;
Pragnąłem mordu, zbójcy nienawidzę.
Weź za twą płacę zgryzoty sumienia,
Lecz na królewskie nie licz dziękczynienia.
Jak drugi Kain błąkaj się bez końca,
Kryj się przed ludźmi i unikaj słońca.
Dusza dziś moja boleje żałośnie,
Że krwią podlana wielkość moja rośnie.
Płaczcie więc ze mną spólnie naszej straty;
Na znak żałoby czarne wdziejmy szaty.
Pójdę do świętej ziemi Palestyny,
Aby tam dłonie me z tej obmyć winy.
Za tą przedwczesną trumną teraz razem
Idźmy, panowie, z boleści wyrazem.
Wychodzą.
Przypisy:
1. Tragedia (...) słudzy — The tragedie of King Richard the Second. As it hath beene publikely acted by the right Honourable the Lord Chamberlaine his Servants. London. Printed by Valentine Simmes for Andrew Wise and are to be sold at his shop in Paules churchyard at the signe of the Angel 1597. [przypis redakcyjny]
2. dobrodziejstwy — dziś popr. forma N.lm: dobrodziejstwami. [przypis edytorski]
3. wysadzenie — tu: zwołanie, wyznaczenie. [przypis edytorski]
4. wziętość — powodzenie, popularność. [przypis edytorski]
5. wylądowuje — dziś: ląduje. [przypis edytorski]
6. razem — dziś: zarazem, jednocześnie. [przypis edytorski]
7. własnymi winy — dziś: własnymi winami. [przypis edytorski]
8. korzysta (...) ażeby (...) odtworzył — dziś: korzysta, ażeby odtworzyć. [przypis edytorski]
9. je — prawdę i kunszt. [przypis edytorski]
10. z lichwą — tu: z procentem; z nawiązką. [przypis edytorski]
11. wyzew — tu: wyzwanie. [przypis edytorski]
12. jurgielt (z niem. Jahrgeld: pensja roczna) — żołd. [przypis edytorski]
13. ośmnaście (daw.) — dziś: osiemnaście. [przypis edytorski]
14. Gloucester — tłumacz życzył sobie, żeby nazwisko to wymawiać „Gloster”; w takim brzmieniu nie narusza rytmu wiersza. [przypis edytorski]
15. Lwy mogą stłumić lamparta wybuchy — herbem Norfolka był złoty lampart. [przypis redakcyjny]
16. przód, przódy — wprzód; najpierw. [przypis edytorski]
17. w nimeś zabity — w nim jesteś zabity. [przypis edytorski]
18. słoni — tu: osłania. [przypis edytorski]
19. wywołanie — tu: wygnanie. [przypis edytorski]
20. Dopóki dziesięć żniw nas nie zbogaci — tj. przez dziesięć lat. [przypis edytorski]
21. przysiężcie — dziś popr. forma: przysięgnijcie. [przypis edytorski]
22. przyjacieli — dziś popr. forma: przyjaciół. [przypis edytorski]
23. osada — tu: oprawa klejnotu. [przypis edytorski]
24. Stary Gandawo, jakże twoje zdrowie — Gaunt, Gandawa znaczy także: wychudły. Co następuje, jest igraszką słów niepodobną do wytłumaczenia. [przypis redakcyjny]
25. maż konający pochlebiać — czy konający ma pochlebiać; maż: konstrukcja z partykułą -ż (skróconą od -że), znacząca: czy (on) ma. [przypis edytorski]
26. chorszy — dziś popr.: bardziej chory. [przypis edytorski]
27. na ziemi (...) niezdolnej płodzić (...) jadów — wedle legendy święty Patryk oczyścił Irlandię z wszelkiego rodzaju płazów jadowitych. [przypis redakcyjny]
28. maż wierność znosić — czy wierność ma znosić; maż: konstrukcja z partykułą -ż (skróconą od -że), znacząca: czy (on, ona) ma. [przypis edytorski]
29. jestże twą myślą — czy jest twą myślą. [przypis edytorski]
30. bezpiecznie — tu: nie mając pieczy; niedbale. [przypis edytorski]
31. trzechtysieczna — dziś popr.: trzytysięczna. [przypis edytorski]
32. niepowity (daw.) — nienarodzony. [przypis edytorski]
33. naprost (daw.) — na wprost, przed sobą. [przypis edytorski]
34. zbrojno — dziś: zbrojnie. [przypis edytorski]
35. odwołał się — tu: z wygnania. [przypis edytorski]
36. potwór spowiła — dziś popr. z D.: spowiła potwora. [przypis edytorski]
37. surowy — tu: nieukształtowany, nieokrzesany. [przypis edytorski]
38. z lichwą — tu: z procentem, z nawiązką. [przypis edytorski]
39. przyjmcie — dziś popr.: przyjmijcie. [przypis edytorski]
40. sioło (daw.) — wieś. [przypis edytorski]
41. prawam się domagał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: prawa się domagałem. [przypis edytorski]
42. dojrzeć — tu: dopilnować. [przypis edytorski]
43. nie zaśpij — tu: nie zapomnij. [przypis edytorski]
44. zapusty (daw.) — karnawał. [przypis edytorski]
45. żarłoctwo — dziś: żarłoczność. [przypis edytorski]
46. przódy — dziś: wprzódy; najpierw. [przypis edytorski]
47. mierzyć — tu: przemierzać. [przypis edytorski]
48. słonić — tu: zasłaniać. [przypis edytorski]
49. wczora (daw.) — wczoraj. [przypis edytorski]
50. tylkom (...) opuścił — tylko opuściłem (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]
51. za młodym, (...) by (...) być — za młody jestem, by być (konstrukcja zdaniowa z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]
52. zawada — przeszkoda. [przypis edytorski]
53. miara — tu: takt, rytm. [przypis edytorski]
54. toczyć — tu: zżerać, szerzyć rozkład. [przypis edytorski]
55. usz — tu: uszu. [przypis edytorski]
56. przytomny (daw.) — obecny (przy czymś). [przypis edytorski]
57. z lichwą — z procentem, z nawiązką. [przypis edytorski]
58. możeż sądzić — konstrukcja z partykułą -ż (skróconą od -że); znaczenie: czyż może sądzić. [przypis edytorski]
59. zrozumią — dziś popr. forma: zrozumieją. [przypis edytorski]
60. Dzień Zaduszny — święto zmarłych, obchodzone w kościele chrześcijańskim począwszy od X w. dnia 2 listopada, dzień po święcie Wszystkich Świętych. [przypis edytorski]
61. mamyż, możemyż — konstrukcja z partykułą -że (skróconą do -ż) o znaczeniu: czy mamy, czy możemy. [przypis edytorski]
62. nie zaśpię — tu: nie będę zwlekać. [przypis edytorski]
63. zamtuz (z niem.) — dom publiczny, burdel. [przypis edytorski]
64. przódy — dziś: wprzódy, najpierw. [przypis edytorski]
65. rajfurka — stręczycielka. [przypis edytorski]
66. krotofila a. krotochwila (daw.) — żart, zabawa; żartobliwy utwór. [przypis edytorski]
67. natchnięta — dziś popr.: natchniona. [przypis edytorski]
68. przód — tu: wprzód, najpierw. [przypis edytorski]
69. razem — tu: zarazem, jednocześnie. [przypis edytorski]
70. szwagier — Jan, książę Exeter, brat Ryszarda II, mąż Elżbiety, siostry Bolingbroke’a. [przypis redakcyjny]
71. utresować — dziś: wytresować. [przypis edytorski]
72. czyli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]
73. złamana wiara — tu: niedochowanie wierności. [przypis edytorski]