Chłopi

by Władysław Stanisław Reymont

XIII

U Dominikowej zrobiło się już zgoła nie do wytrzymania, Jagusia bowiem łaziła kiej³³⁶⁷ nieprzytomna i o bożym świecie niewiedząca, Jędrzych też jeno³³⁶⁸ zbywał roboty, coraz częściej przesiadując u Szymków, a w gospodarstwie czynił się taki upadek i opuszczenie, że nieraz niewydojone krowy pędzili na paśniki, świnie kwiczały z głodu i konie obgryzały drabiny rżąc przy pustych żłobach, boć stara nie poredziła³³⁶⁹ zaradzić wszystkiemu, jeszczek³³⁷⁰ ona utykała o kiju, z przewiązanymi oczami, na pół ślepa, to i nie dziwota, co głowa jej pękała od turbacji³³⁷¹.

Bo i jakże: gnój pod pszenicę wysychał w polu, a nie miał go kto przyorać, len się już prosił o wyrywanie, ziemniaki zdałoby się jeszcze raz opleć i osypać, brakowało drew na opał, porządek³³⁷² gospodarski niszczał, żniwa były za pasem, roboty starczyło choćby i na dziesięć rąk, a tu szło, kieby³³⁷³ kto w nosie podłubywał. Przynajęła nawet komornicę, sama też zabiegała, jak mogła, i dzieci pędziła do roboty, ale Jagusia była jakby głucha na wszyćkie³³⁷⁴ prośby i przekładania, zaś Jędrzych na jakąś pogrozę odburknął hardo:

— Bo ciepnę³³⁷⁵ wszyćko i pójdę se³³⁷⁶ we świat! Wypędziliście Szymka, to sobie tera³³⁷⁷ sami róbcie! Jemu ta nie cni się³³⁷⁸ za wami, chałupę ma, grosz ma, kobietę ma, krowę ma i gospodarz całą gębą. — Pyskował przemyślnie, trzymając się z dala.

— Juści³³⁷⁹, co³³⁸⁰ ten zbój poredził³³⁸¹ zaradnie wszystkiemu! — westchnęła ciężko.

— A bogać, że uredzi wszyćkiemu, nawet Nastusia się dziwuje!

— Trza³³⁸² by kogo przynająć abo i zgodzić³³⁸³ parobka... — myślała głośno.

Jędrzych podrapał się i rzekł nieśmiało:

— Hale, szukać obcego, kiej Szymek gotowy... żeby mu ino³³⁸⁴ rzec to słowo...

— Głupiś! Nie wyciągaj szyją, kiej do cię nie piją! — warknęła i srodze się tym zgryzła, że tak czy owak, a trza będzie ustąpić i jakąś zgodę z nim zrobić.

Jednak najbarzej³³⁸⁵ martwiła się o Jagusię, na darmo bowiem próbowała się wywiedzieć, co jej jest. Jędrzych też nie wiedział, a kum³³⁸⁶ nie śmiała się wypytywać, bych³³⁸⁷ za wiele nie dołożyły. Przez całe te trzy dni po wyjściu kompanii do Częstochowy, błąkała się w przeróżnych domysłach kieby³³⁸⁸ w tej uprzykrzonej ćmie, jaż³³⁸⁹ dopiero w sobotę po południu doprowadzona już do ostatka wzięła sielnego³³⁹⁰ kaczora pod pachę i poszła na plebanię.

Wróciła nad wieczorem zburzona, kiej³³⁹¹ ta noc jesienna, spłakana i ciężko wzdychająca, nie odzywała się do nikogo, aż po kolacji, kiej ostała sama z Jagusią, przywarła drzwi do sieni i rzekła:

— A wiesz, co rozpowiadają o tobie i Jasiu?

— Nie ciekawam plotów! — odrzekła niechętnie, podnosząc zgorączkowane oczy.

— Ciekawaś czy nie, a powinnaś wiedzieć, że przed ludźmi nic się nie uchowa! A kto cicho robi, o tym głośno mówią! A o tobie wygadują, że niech Bóg broni!

Rozpowiedziała szeroko, czego się dowiedziała od proboszcza i organistów.

— Zaraz w nocy zrobiły nad nim sąd, organista zerżnął mu skórę, ksiądz swoje cybuchem dołożył i bych³³⁹² ustrzec przed tobą, wyprawili go do Częstochowy. Słyszysz to? Pomiarkujże, coś narobiła! — krzyknęła groźnie.

— Jezus Maria! Biły go! Jasia biły! — zerwała się gotowa lecieć na jego obronę, ale jeno³³⁹³ zakrzyczała przez zaciśnięte zęby:

— A żeby im kulasy³³⁹⁴ poodpadały, żeby ich nie oszczędziła zaraza! — I zapłakała, z zaczerwienionych oczów polały się strugi gorzkich łez, a wszystkie rany duszy spłynęły jakby tą żywą, serdeczną krwią.

Ale Dominikowa nie bacząc na to jęła³³⁹⁵ ją bić, niby kijem, przypominkami wszystkich przewin i grzechów, nie darowała ani jednego, wypominając, co ją tylko żarło od dawien dawna i nad czym srodze bolała.

— To musi się już raz skończyć, rozumiesz! Tak ci już dalej żyć nie sposób! — krzyczała coraz zawzięciej, chociaż palące łzy ciekły jej spod szmat przewiązujących oczy. — Żeby cię mieli za najgorszą, żeby cię już wytykali palcami! Taki wstyd na moje stare lata, taki wstyd, mój Jezu — jęczała rozpaczliwie.

— I wyście pono za młodu byli nie lepsi! — trzasnęła ją złym słowem.

Stara tak się zaniesła gniewem, że ledwie już wybełkotała:

— Choćby świętemu, a nie przepuszczą!

Nie śmiała już się więcej pastwić nad nią, zaś Jagusia wzięła się prasować jakieś fryzki na jutro; wieczór szedł wiejny, szumiały drzewa, po niebie, zawalonym drobnymi chmurami, leciał księżyc, kajś³³⁹⁶ na wsi śpiewały dzieuchy³³⁹⁷, a jakieś skrzypki rzępoliły drygliwą wielce nutą.

Przed oknami rozległ się głos przechodzącej wójtowej:

— Jak wczoraj pojechał do kancelarii, tak i przepadł...

— Pojechał z pisarzem do powiatu jeszcze wczoraj na noc. Powiadał sołtys, jako³³⁹⁸ wezwał ich do siebie naczelnik — odpowiadał Mateusz.

Gdy przeszli, stara odezwała się znowu, ale już łagodniej:

— Czemu to przepędziłaś z chałupy Mateusza?

— Bo mi obmierzł i po co tu będzie wysiadywał! nie szukam se chłopa!

— Czas by ci już było obejrzeć się za którym, czas! Zaraz by i ludzie przestali cię napastować! Choćby i Mateusz, też nie do pogardzenia, chłop zmyślny, poczciwy...

Długo się nad nim rozwodziła i wielce zachętliwie, ale Jagusia się nie odezwała ani słóweczkiem, zajęta robotą i swoimi strapieniami, że stara dała spokój i wzięła się do różańca. Na dworze pocichły już głosy, tylko drzewiny szarpały się z wiatrem i młyn turkotał, noc była późna, księżyc jakby całkiem zatonął w zwałach, że jeno kajś niekaj³³⁹⁹ świeciły obrzeża chmur i wydzierały się snopy brzasków.

— Jaguś, trza ci jutro do spowiedzi. Lżej ci będzie, jak zbędziesz się grzechów.

— Co mi tam, nie pójdę!

— Nie chcesz do spowiedzi! — Aż głos jej schrypnął ze zgrozy.

— A nie. Ksiądz do kary to skory, ale z pomocą to się nikomu nie pokwapi...

— Cicho, żeby cię Pan Jezus nie skarał za takie grzeszne gadanie! A ja ci mówię, do spowiedzi idź, pokutuj i Boga proś, to ci się jeszcze wszystko przemieni na dobre.

— A mało to mam pokuty, co? A cóżem to zgrzeszyła? Za co? To pewnie za moje kochanie i za moje cierpienia taka mnie spotyka nadgroda³⁴⁰⁰, co? Że już co najgorsze we świecie, to mnie spotkało! — skarżyła się żałośnie.

Nie przeczuwała nawet biedula, że spadnie na nią jeszcze cosik³⁴⁰¹ gorsze i bardziej niespodziane, i bardziej niesprawiedliwe.

Nazajutrz bowiem, w niedzielę, przed sumą gruchnęła po wsi wieść, zgoła niepodobna do wiary, że wójta aresztowali za brak pieniędzy w kasie gminnej.

Nie sposób było zrazu uwierzyć, i chociaż prawie z każdą godziną ktosik³⁴⁰² przylatywał z nową i coraz gorszą przykładką, jeszcze nie brali tego zbytnio do serca.

— Próżniaki wymyślą se co niebądź i roztrząsają se³⁴⁰³ la³⁴⁰⁴ zabawy! — mówili poważniejsi.

Ale uwierzono, gdy kowal wrócił z miasta i wszystko co do słowa potwierdził, a Jankiel w południe powiedział do całej gromady:

— Wszystko prawda! W kasie brakuje pięć tysięcy, zabierą³⁴⁰⁵ mu za to całą gospodarkę, a jak będzie jeszcze mało, Lipce muszą za niego dopłacić!

Wzburzyło to wszystkich, że niech Bóg broni, jakże, bieda wszędy³⁴⁰⁶ jaże³⁴⁰⁷ piszczy, do garnka nie ma co włożyć, niejeden się zapożyczył, aby jeno dociągnąć do żniw, a tu przyjdzie płacić za złodzieja! Tego było już za wiela³⁴⁰⁸ na ludzką cierpliwość, to i nie dziwota, że cała wieś jakby się wściekła ze złości, klątwy, pogrozy i wyzwiska posypały się kieby kamienie:

— A żebyś, ścierwo, skapiał jak ten pies!

— Nie trzymałem z nim spółki, to i płacił za niego nie będę.

— Ani ja! Balował się, używał, a ty cierp za cudze! — pogadywali tak sfrasowani, jaże niejednemu płakać się chciało z markotności.

— Dawno miałem oko na niego i mówiłem, do czego to idzie, przekładałem, nie słuchaliśta³⁴⁰⁹ i tera³⁴¹⁰ mata³⁴¹¹ bal! — dogadywał z rozmysłem stary Płoszka, pomagała mu Płoszkowa rozpowiadając, kto jeno³⁴¹² chciał słuchać.

— Wiecie, Antek już wyrachował, co³⁴¹³ na wspomożenie pana wójta zapłacim po trzy ruble z morgi, ale za takiego przyjaciela nie żal i po dziesięć...

I tak te wiadomości przygnębiły ludzi, że mało wiela³⁴¹⁴ poszło do kościoła, a jeno³⁴¹⁵ radzili użalając się pospólnie, że pełno było w opłotkach, przed chałupami, a zwłaszcza nad stawem, na próżno się przy tym głowiąc, kaj zadział³⁴¹⁶ tylachna³⁴¹⁷ pieniędzy.

— Musieli go podebrać, nie sposób, aby tyla³⁴¹⁸ sam jeden zmarnował.

— Pisarzowi zawierzał, a wiadomo, jakie to ziółko!

— Szkoda człowieka, nama³⁴¹⁹ juści zrobił krzywdę, ale sobie najgorszą! — mówili poniektórzy co stateczniejsi, a na to wraziła między nich tłuste brzucho Płoszkowa i dalejże niby to żałująco wyrzekać i trzeć suche ślepie.

— A mnie żal wójtowej! Biedna kobieta, panią se³⁴²⁰ była i nos zadzierała, a teraz co! Chałupę wezmą, grunt przedadzą i na komorne pójść pójdzie chudzina, na wyrobek. I żeby se chociaż użyła!

— A mało to jeszcze wysmakowała dobrego! — wrzasnęła Kozłowa wtórując gorąco, jeno³⁴²¹ na drugi sposób — używały se ścierwy kieby³⁴²² jakie dziedzice. Co dnia jadły mięso! Wójtowa pół garczka³⁴²³ cukru kładła se³⁴²⁴ do kawy, a czysty harak³⁴²⁵ pili szklankami! Widziałam, jak zwoził z miasta półkoszki przeróżnych przysmaków. A z czegóż to im brzuchy spęczniały, przecież nie z postu!

Słuchali rozważnie, choć w końcu pletła już trzy po trzy, ale dopiero organiścina trafiła wszystkim do serca, nalazła się na wsi niby to przypadkiem i posłuchawszy rozmów rzekła od niechcenia:

— Jak to, to nie wiecie, na co wójt wydał tyle pieniędzy?

Jęli się cisnąć dokoła i pytać niewoląc ją do odpowiedzi.

— Stracił na Jagusię, wiadomo.

Tego się nie spodziewano, więc jeno³⁴²⁶ w zdumieniu spozierali³⁴²⁷ po sobie.

— Już cała parafia mówi o tym od wiosny! Ja wam nie rozpowiem, ale spytajcie się kogo bądź, choćby z Modlicy, a dowiecie się całej prawdy!

I odeszła jakby nie chcąc się zdradzić, ale baby jej nie puściły, przyparły kajś do płota, tak molestowały, że zaczęła im rozpowiadać na niby pod sekretem: jakie to wójt przywoził dla Jagusi piesztrzonki³⁴²⁸ ze szczerego złota, a jakie chusty jedwabne, a jakie płótna cieniuśkie, a jakie korale, a ile to jej nadawał gotowych pieniędzy! Juści, co cyganiła, jaże się kurzyło, ale święcie uwierzyły, tylko jedna Jagustynka ozwała się gniewnie:

— Klituś bajduś, módl się za nami. Widziała co pani?

— A widziałam i mogę przysięgnąć nawet w kościele, że dla niej ukradł, dla niej, a może go nawet namówiła! Ho, ho, gotowa ona na wszystko, nic dla niej nie ma świętego, bez wstydu już i sumienia! Jak ta rozciekana suka lata po wsi, a roznosi jeno zgorszenie i nieszczęście. Nawet mojego Jasia zwieść chciała, chłopiec niewinny jak dziecko, to uciekł od niej i wszystko mi opowiedział! Czy to nie zgroza, księdzu nawet nie daje spokoju! — gadała prędko, ledwie już dysząc od złości.

Jakby iskra padła na prochy, tak buchnęły naraz wszystkie dawne urazy do Jagusi, wszystkie zazdroście³⁴²⁹ i gniewy, i nienawiście³⁴³⁰, jęły³⁴³¹ wypominać, co ino³⁴³² która miała na wątpiach³⁴³³, że podniósł się niewypowiedziany wrzask. Krzyczały jedna przez drugą i coraz zapamiętalej.

— Że to taką święta ziemia nosi!

— A przez kogo pomarł Maciej? Wspomnijcie jeno sobie!

— Całej wsi przyjdzie pokutować za taką zapowietrzoną!

— I nawet księdza chciała przywieść do grzechu! Jezu, bądź nam miłościwy!

— A wiela³⁴³⁴ to już było przez nią pijatyk, swarów a obrazy boskiej!

— Zakała całej wsi! Już przez nią Lipce wytykają palcami!

— Morowe powietrze nie gorsze niźli taka zaraza.

— Póki taka jest we wsi, potąd ciągle będzie grzech, rozpusta i zło, bo dzisiaj wójt ukradł dla niej, a jutro zrobi to samo drugi!

— Kijami zatłuc i ścierwo rzucić psom!

— Wygnać ją ze wsi, wypędzić na bory i lasy, kiej³⁴³⁵ tę zarazę!

— Wypędzić! Jedyna rada! Wypędzić! — zawrzeszczały rozsrożone, gotowe już na wszystko i z namowy organiściny pociągnęły do wójtowej.

Wyszła do nich, zaschnięta od płaczu, a tak zbiedzona, tak nieszczęśliwa i rozlamentowana, że wzięły ją ściskać płacząc nad nią i użalając się ze wszystkiego³⁴³⁶ serca.

Dopiero po jakimś czasie organiścina wspomniała jej o Jagusi.

— Święta prawda! Ona wszystkiemu winowata, ona — zalamentowała rozpacznie. — Ten tłuk sobaczy, ta piekielnica! A żebyś zdechła pod płotem za moją krzywdę, a żeby cię robaki roztoczyły za mój wstyd, za moje nieszczęście! — padła kajś na ławę tarzając się w niewypowiedzianej męce i szlochaniu.

Napłakały się nad nią do woli, nabiedziły i rozeszły się do domu, bo słońce kłoniło się już ku zachodowi. Ostała tylko organiścina i zamknąwszy się z nią, cosik ważnego uradziły, gdyż jeszcze przed zmierzchem poleciały na wieś, po chałupach, rozpoczynając jakąś cichą i tajną robotę.

Przystały do nich Płoszki, przyniewoliły jeszcze niektórych i poszli razem do proboszcza, wysłuchał wszystkiego, ale rozłożył ręce i zawołał:

— Nie mieszam się do niczego, róbcie, co chcecie, ja nie wiem o niczym i jutro z rana jadę do Żarnowa na cały dzień!

Wieczór uczynił się wielce swarliwy, pełen narad, sprzeczek i tajemniczych szeptów, a gdy już ciemna noc zapadła, wszyscy zmówieni zeszli się do karczmy, i ugaszczani przez organistów, jęli znowu radzić i deliberować³⁴³⁷. A zeszli się co najpierwsi gospodarze i prawie wszystkie żeniate³⁴³⁸ kobiety i uradzali już dość długo, gdy Płoszkowa zakrzyczała:

— A kajże to Antek Boryna? Cała wieś się zebrała, on pierwszy w Lipcach gospodarz, to przez³⁴³⁹ niego nie można radzić, będzie nieważne.

— Prawda, posłać po niego! Musi przyjść! Bez niego nie można! — wrzeszczeli.

— A może będzie jej bronił, kto wie? — szepnęła któraś.

— Śmiałby to całej wsi się przeciwić! Kiej wszystkie, to wszystkie!

Kopnął się po niego sołtys i z łóżka musiał ściągać, bo już był spał.

— Musicie iść i powiedzieć swoje! A nie pójdziecie, to powiedzą, co ją osłaniacie i przeciwko gromadzie na sprzeciw idziecie! Baby wam nie darują dawnych grzechów. Chodźcież, raz trzeba z tym skończyć.

I poszedł, chociaż z ciężkim sercem, bo iść musiał.

Karczma była jakby nabita, że trudno już było palec wrazić, i wrzało z cicha, gdyż organista stojał³⁴⁴⁰ właśnie na ławie i prawił niby to kazanie.

— ...i drugiego sposobu nie ma! Wieś to jak ten dom, niech jeden złodziej wyjmie spod niego przyciesię, niech drugi złakomi się na belki, a trzeciemu zachce się wyjąć kawał ściany, to w końcu chałupa się zwali i na śmierć wszystkich przygniecie! Wymiarkujcie to sobie dobrze! A niechże tu każdemu będzie wolno kraść, rozbijać, krzywdzić, rozpustę czynić, to i cóż się stanie ze wsią? Powiadam wam, nie wieś to już będzie, a jeno ten chlew diabelski, a hańba i wstyd la³⁴⁴¹ poczciwych! Że omijać ją będą z daleka i żegnać się na jej przypomnienie! Ale mówię wam, że prędzej czy później kara boska na taką wieś spaść musi, jak spadła na ową Sodomę i Gomorę! Spadnie i wszystkich wytraci, bo wszyscy są zarówno winni, tak ci, którzy źle robią, jak i ci, którzy pozwalają rozrastać się złemu! Pismo święte nas poucza: jeśli zgorszy cię ręka twoja, odetnij ją; a jeśli zgrzeszyło oko, wyłup je i ciśnij psom! Jagusia, mówię wam, to gorsza od moru, gorsza od zarazy, bo sieje zgorszenie, grzeszy przeciw wszystkim przykazaniom i ściąga na wieś gniew boży i jego straszną pomstę! Wypędźta ją, póki jeszcze czas! Już się przebrała miarka jej grzechów i przyszedł czas na pokaranie! — ryczał kiej³⁴⁴² byk, jaże³⁴⁴³ mu oczy wyłaziły z rozczerwienionej twarzy.

— Juści! Pora! Naród mocen³⁴⁴⁴ jest karać i mocen wynadgradzać! Wygnać ją ze wsi! Wygnać! — wrzeszczeli coraz głośniej.

Prawił jeszcze Grzela, wójtów brat, przemawiał stary Płoszka, pyskował Gulbas, ale mało kto słuchał, bo już wszyscy wraz mówili. Organiścina cięgiem³⁴⁴⁵ rozpowiadała, jak to było z Jasiem, wójtowa też swoje krzywdy każdemu w uszy kładła, a i drugie pofolgowały³⁴⁴⁶ se³⁴⁴⁷ niezgorzej, że już wrzało kiej³⁴⁴⁸ na jarmarku.

Tylko Antek się nie odzywał, stojał przy szynkwasie chmurny kiej noc, z zaciętymi zębami, pobladły od męki, a przychodziły na niego takie minuty, że chciało mu się chycić³⁴⁴⁹ ławę i prać nią te wszystkie rozwrzeszczone pyski, a obcasami tratować kiej to paskudne robactwo i tak mu się już wszystko zmierziło, iż pił kieliszek po kieliszku, a spluwał jeno³⁴⁵⁰ i klął cicho.

Podszedł doń Płoszka i głośno na całą karczmę zapytał:

— Już wszystkie zgodziły się na jedno, że Jagusię trza wygnać ze wsi. Rzeknij i ty swoje, Antoni.

Przycichło nagle w karczmie, wszystkie oczy wlepiły się w niego, byli prawie pewni, że się sprzeciwi, ale on odsapnął, wyprostował się i rzekł głośno:

— W gromadzie żyję, to i z gromadą trzymam! Chceta³⁴⁵¹ ją wypędzić, wypędźta³⁴⁵²; a chceta se³⁴⁵³ ją posadzić na ołtarzu, posadźta! Zarówno mi jedno!

Odsunął ręką zalegających mu drogę i wyszedł nie patrząc na nikogo.

Długo jeszcze po jego wyjściu radzili, prawie do samego świtania, a rankiem wiedzieli już wszyscy, że postanowiono wypędzić ze wsi Jagusię.

Mało kto stawał w jej obronie, bo każdego zakrzyczeli, tylko jeden Mateusz nie uląkłszy się nikogo klął wszystkich w oczy i pomstował całą wieś, że już rozwścieklony do ostatka, poleciał szukać ratunku u Antka.

— Wiesz o Jagusi? — blady był kiej trup i cały dygotał.

— A wiem, prawo za nimi! — rzekł krótko, myjąc się pod studnią.

— Żeby ich mór z takim prawem! To robota organistów! Jakże, dopuścim do takiej niesprawiedliwości! Cóż to komu zawiniła? A o co ją winią, to nieprawda, czyste cygaństwo! Jezu, żeby się ważyli wyganiać człowieka jak tego wściekłego psa. Nie sposób, żeby to miało być!

— Sprzeciwisz się to całej gromadzie?

— Rzekłeś, jakbyś z nimi trzymał — zawarczał z groźnym wyrzutem.

— Z nikim nie trzymam, ale i tyla mi do niej, co do tego kamienia.

— Ratuj, Antek, poradź co niebądź. Laboga, już mi się we łbie mąci! pomiarkuj ino³⁴⁵⁴, cóż ona pocznie, kaj³⁴⁵⁵ się podzieje? A psiekrwie, zbóje, wilki jedne. Siekierę chyba chycę³⁴⁵⁶ i będę rąbał, a nie dopuszczę, nie dopuszczę!

— Nic ci nie pomogę. Postanowili, to cóż znaczy jeden sprzeciw, nic.

— Masz do niej złość! — zawrzeszczał niespodzianie.

— Mam złość czy nie, nic komu do tego — powiedział surowo i wsparty o studnię zapatrzył się kajś³⁴⁵⁷ daleko. Bolesnym kłębem zwiły się w nim jeno przytajone a wiecznie czujne miłowania i zazdroście³⁴⁵⁸, że chwiał się w sobie z pojękiem niby drzewo targane przez wichurę.

Obejrzał się naraz, Mateusza już nie było, a wieś wydała mu się jakaś obca i dziwnie przykra, i strasznie rozwrzeszczana.

Prawda, co³⁴⁵⁹ i ten dzień pamiętny także był jakiś niezwyczajny. Słońce wlekło się blade i jakby obrzękłe, duszno było na świecie i strasznie gorąco, niebo wisiało nisko, zawalone paskudnymi chmurzyskami, wiater³⁴⁶⁰ zrywał się co chwila i zamiatał, a nad drogami podnosiły się kłęby kurzawy, miało się³⁴⁶¹ na burzę, kajś³⁴⁶² nad borami jakby się łyskało.

Zaś między ludźmi już się srożyła sielna³⁴⁶³ zawierucha, latali po wsi kieby³⁴⁶⁴ poszaleli, kłótnie wrzały po wszystkich chałupach, jakieś baby pobiły się nad stawem, psy ujadały bezustannie, prawie nikt nie wyszedł w pole do roboty, bydło niewypędzone na paszę ryczało po oborach, nawet mszy tego dnia ksiądz nie odprawił i wyjechał równo ze świtem, zamęt podnosił się coraz większy i niespokojność rosła z minuty na minutę.

Antek dojrzawszy, że w organistowych opłotkach zbiera się coraz więcej narodu, wziął kosę na ramię i śpiesznie poszedł w pole pod las.

Przeszkadzał mu wiatr plącząc zboże i bijąc piaskiem w oczy, ale wparł się w zagon i jął³⁴⁶⁵ siec, spokojnie nasłuchując zarazem dalekich gwarów.

— Może to już — przemknęło mu naraz przez głowę, serce zatłukło kieby³⁴⁶⁶ młotem, gniew nim zatargał i rozprężył grzbiet, już miał rzucić kosę i lecieć na ratunek, ale opamiętał się jeszcze w porę.

— Kto zawinił, niech weźmie karę. A niechta, a niechta.

Żyta z chrzęstem kłoniły mu się do nóg i biły w niego niby rozkolebane wody, wiater rozwiewał mu włosy i suszył twarz spotniałą z męki, oczy prawie nic nie widziały, jakby już wszystek był tam, przy Jagusi, że tylko twarde, przyuczone ręce same wodziły kosę kładąc pokos za pokosem.

Wiatr przyniósł od wsi jakiś długi, przeciągły krzyk.

Rzucił kosę i przysiadł pod żytnią ścianą, jakby się wparł w ziemię, jakby się jej czepił całą mocą, zaś cały się jej ujął jakby w żelazne pazury i zdzierżył, i nie dał się, chociaż oczy latały nad wsią niby oszalałe ptaki, choć serce skwierczało z trwogi, choć trząsł się i dygotał z niespokoju.

— Wszyćko³⁴⁶⁷ musi iść po swojemu, wszyćko. Trza³⁴⁶⁸ orać, by siać, trza siać, by zbierać, a co jeno³⁴⁶⁹ przeszkadza, trza wyplenić kiej³⁴⁷⁰ zły chwast — mówił w nim jakiś surowy, prawieczny głos jakby tej ziemie³⁴⁷¹ i tych ludzkich siedlisk.

Buntował się jeszcze, ale już słuchał coraz pokorniej.

— Juści, że każdy ma prawo bronić się przed wilkami, każdy.

Chyciły³⁴⁷² go jakieś ostatnie żałoście³⁴⁷³ i myśli, kiej³⁴⁷⁴ lute³⁴⁷⁵ kąśliwe wichry, owiały go mrocznym tumanem ponosząc z miejsca.

Porwał się na nogi, naostrzył kosę osełką, przeżegnał się, splunął w garście³⁴⁷⁶ i jął³⁴⁷⁷ się do roboty, waląc pokos za pokosem z taką zapamiętałością, jaże³⁴⁷⁸ świstało płytkie ostrze kosy i pojękiwały ściany żyta.

A tymczasem na wsi nastał straszny czas sądu i kary, że już i nie opowiedzieć, co się tam wyrabiało. Jakoby dur³⁴⁷⁹ ogarnął Lipce, a ludzie zgoła się powściekali, bo co jeno³⁴⁸⁰ było rozważniejsze, pozamykało się w chałupach lub uciekło na pola, zaś reszta, pozbierana nad stawem w gromady i jakby opita złością, wrzała coraz zapalczywiej jurząc się³⁴⁸¹ nawzajem krzykami, że już każden³⁴⁸² się wydzierał, każden pomstował, każden się srożył wraz, czyniąc przeraźliwy warkot, podobien³⁴⁸³ dalekim i groźnym grzmotom.

I w jakiejś minucie cała wieś ruszyła do Dominikowej kieby³⁴⁸⁴ ten wezbrany, szumiący potok, wiedła³⁴⁸⁵ organiścina z wójtową, a za nimi przepychało się z rykiem całe rozjuszone stado.

Wdarli się do chałupy kiej³⁴⁸⁶ burza, jaże³⁴⁸⁷ zadygotały ściany, Dominikowa zastąpiła drogę, to ją stratowali, Jędrzych skoczył bronić i w oczymgnienie³⁴⁸⁸ zrobili z nim to samo, wreszcie Mateusz chciał ich powstrzymać przed komorą i chociaż prał drągiem, chociaż bronił całą mocą, ale nie wyszło i Zdrowaś³⁴⁸⁹, już leżał kajś³⁴⁹⁰ pod ścianą z rozbitym łbem i nieprzytomny.

Jagusia była zaparta³⁴⁹¹ w alkierzu, a kiej³⁴⁹² wyrwali drzwi, stała przytulona do ściany i nie broniła się, nie wydała nawet głosu, blada była kiej trup, a w oczach szeroko rozwartych gorzało ponure płomię³⁴⁹³ grozy i śmierci.

Sto rąk wyciągnęło się po nią, sto rąk głodnymi, chciwymi pazurami chyciło³⁴⁹⁴ ją ze wszystkich stron, wyrwało niby kierz³⁴⁹⁵ płytko wrośnięty w ziemię i powlekło w opłotki.

— Związać ją, wyrwie się jeszcze i ucieknie — rozrządziła wójtowa.

Na drodze stał już gotowy wóz, nałożony świńskim nawozem po wręby desek i zaprzężony we dwie czarne krowy, rzucili ją na gnój związaną niby barana i ruszyli wśród piekielnego zamętu; urągliwe wyzwiska, śmiechy i przekleństwa posypały się na nią kiej grad po stokroć zabijający.

Ale przed kościołem cały pochód przystanął.

— Trza³⁴⁹⁶ ją zewlec³⁴⁹⁷ do naga i pod kruchtą wysiec rózgami! — krzyknęła Kozłowa.

— Zawdy³⁴⁹⁸ takie bili pod kościołem! Do pierwszej krwi, bierzta³⁴⁹⁹ ją! — wrzeszczały.

Na szczęście, brama smętarza³⁵⁰⁰ była zawarta³⁵⁰¹, zaś we furtce stojał³⁵⁰² Jambroż z proboszczowską strzelbą w ręku i skoro się wstrzymali, ryknął z całej piersi:

— Kto się poważy wejść na kościelne, zastrzelę, jak mi Bóg miły. Ubiję jak psa — groził i tak jakoś strasznie patrzał gotując broń jakby do strzału, że poniechawszy zamiaru ruszyli dalej na topolową.

Zaczęli nawet pośpieszać, gdyż burza mogła wybuchnąć leda³⁵⁰³ chwila, niebo posępniało coraz barzej³⁵⁰⁴, wiater³⁵⁰⁵ bił w topole, jaże³⁵⁰⁶ się pokładały, kurzawa zrywała się spod nóg zasypując oczy i stronami hurkotały grzmoty.

— Poganiaj, Pietrek, prędzej — przynaglali rozglądając się niespokojnie po niebie, przycichli jakoś, szli bezładnie bokami drogi, bo środkiem był srogi piasek, że tylko niekiedy co tam któraś zawziętsza dopadłszy wozu ulżyła se pokrzykując zajadle:

— Ty świnio! ty tłumoku! A do sołdatów³⁵⁰⁷, łajdusie zapowietrzony!

— Używałaś, to nażrej się teraz wstydu, posmakuj zgryzoty! — darły się nad nią.

Pietrek, parobek Borynów, któren powoził, bo żaden drugi nie chciał, szedł przy wozie, smagał krowy, a skoro jeno upatrzył porę, szeptał do niej litośnie:

— Już niedaleczko... pomsty za taką krzywdę... ścierpcie ino³⁵⁰⁸...

Zaś Jagusia w postronkach, na gnoju, zbita do krwi, w porwanym odzieniu, pohańbiona na wieki, skrzywdzona ponad człowiecze wyrozumienie i nieszczęsna ponad wszystko, leżała jakby już nie słysząc ni czując, co się dzieje dokoła, tylko żywe łzy nieustanną strugą ciekły po jej twarzy posiniaczonej, a niekiedy wzniesła się pierś niby w tym krzyku skamieniałym.

— Prędzej, Pietrek! prędzej! — wołali coraz częściej, rosła w nich bowiem niecierpliwość, jakby opamiętanie, że już prawie w dyrdy³⁵⁰⁹ dosięgli granicznych kopców pod samym lasem.

Podnieśli deski woza i wraz z gnojem jak to ścierwo obmierzłe rzucili, jaże³⁵¹⁰ ziemia pod nią jęknęła, padła wznak i nawet się nie poruszyła.

Dopadła jej wójtowa i kopnąwszy nogą zawrzeszczała:

— A wrócisz do wsi, to cię zaszczujemy psami! — podniesła jakąś grudę czy kamień i grzmotnęła w nią z całej siły — za krzywdę moich dzieci!

— Za wstyd całej wsi! — biła ją druga.

— Byś sczezła³⁵¹¹ na wieki!

— By cię święta ziemia wyrzuciła!

— Byś zdechła z głodu i pragnienia!

Biły w nią głosy, grudy ziemi, kamienie i przygarście piachu, a ona leżała kiej³⁵¹² kłoda, zapatrzona jeno³⁵¹³ w rozkolebane nad sobą drzewa.

Spochmurniało nagle na świecie, zaczął padać deszcz gruby i rzęsisty.

Pietrek z wozem cosik się zamarudził, że już nie czekając na niego wracali kupami, a jakoś dziwnie cicho, ale gdzieś w połowie drogi spotkali Dominikową, szła okrwawiona w potarganej odzieży, zaszlochana i z trudem macająca kijem drogę, a gdy pomiarkowała, kto ją wymija, wybuchnęła strasznym głosem:

— A żeby was mór! A żeby was zaraza! A żeby was ogień i woda nie szczędziły!

Każden jeno głowę wtulił w ramiona i uciekał zestrachany.

A ona wielkimi krokami pobiegła na ratunek Jagusi.

Burza rozsrożyła się już na dobre, niebo posiniało kiej³⁵¹⁴ wątroba, kurz zakotłował wielgachnymi kłębami, topole z jakimś szlochaniem i krzykiem przyginały się do ziemi, zawyły wiatry i jęły³⁵¹⁵ coraz zapamiętalej walić się na zboża pierzchające we wszystkie strony i rycząc kiej byki zjuszone³⁵¹⁶, rypnęły w lasy zwarte, rozchybotane i wniebogłosy szumiące.

Grzmoty już szły za grzmotami przewalając się z hurkotem wskroś całego świata, jaże³⁵¹⁷ ziemia dygotała i chałupy się trzęsły.

Zwite kołtuny miedzianogranatowych chmur zwiesiły nisko spęczniałe opuchłe kałduny i coraz to któraś się rozpękła, trzaskał pierun i buchały potoki oślepiającej jasności.

Niekiedy sypał rzadki grad trzeszcząc po liściach i gałęziach.

A w sinej ćmie dnia, kurzawy i gradów targały się rozpaczliwie drzewa, krzaki i zboża jakby rwiąc się do ucieczki, ale bite wichurą ze wszystkich stron, ślepione piorunami, obłąkane hukiem, kręciły się jeno³⁵¹⁸ i szarpały z dzikim poświstem, a kajś³⁵¹⁹ z wysoka, przez chmury, ciemnicę i rozwieję przelatywały modre łyskawice, leciały niby stado wężów ognistych, leciały wyrwane skądściś i nie wiadomo kaj³⁵²⁰ ciskane, leciały migotliwe a zagubione, oślepiające wszystek świat, a ślepe i nieme kiej dola człowiekowa³⁵²¹. I trwało tak z przerwami do samego wieczora, dopiero na samym zmierzchu całkiem się uspokoiło i przyszła noc cicha, ciemna i chłodnawa.

A nazajutrz dzień podniósł się bardzo cudny, niebo było bez chmur i modrzało kiej opłukane, ziemia polśniewała rosami, śpiewały radośnie ptaki, a wszelaki stwór pławił się z lubością w rzeźwym, pachnącym powietrzu.

Zaś w Lipcach wróciło wszystko do dawnego, ale skoro jeno słońce wyniesło³⁵²² się na parę chłopa, to jakby zmówieni wszyscy zaczęli wychodzić do żniwa, że ano z każdej chałupy ruszali całą gromadą, z każdej chałupy błyskały sierpy i kosy, z każdego obejścia wytaczały się wozy na miedze i polne drożyny.

A kiej³⁵²³ sygnaturka zaświegotała na kościele, już każden stojał³⁵²⁴ gotowy na swoim zagonie i posłyszawszy dzwonienie, a jak poniektórzy na co bliższych polach i przejmujące granie organów, jęli odmawiać pacierze, kto przyklękał, kto nawet modlił się w głos, kto jeno wzdychał pobożnie nabierając przy tym tchu i mocy, a każden³⁵²⁵ się żegnał, w garście spluwał, nogami krzepko w zagon się wpierał, przyginał grzbiet i żarliwie imając się³⁵²⁶ sierpa czy kosy zaczynał rznąć i kosić.

Wielka, uroczysta cichość przejęła żniwne pola, zrobiło się jakby święte nabożeństwo znojnej, nieustannej i owocnej pracy.

Słońce podnosiło się coraz wyżej, skwar wzmagał się z godziny na godzinę, ogniste blaski zalewały pola i żniwny dzień potoczył się kiej to pszeniczne złoto i dzwonił kiej złotem ciężkim, źrałym³⁵²⁷ ziarnem.

Wieś ostała pusta i jakby wymarta, chałupy były pozawierane, bo wszystko, co jeno żyło i mogło się dźwignąć z miejsca, ruszało do żniw, że nawet dzieci, nawet stare i schorzałe, nawet pieski rwały się z postronków i ciągnęły od opustoszałych domostw za narodem.

Że już na wszystkich polach, jak jeno³⁵²⁸ było można sięgnąć okiem, w straszliwym skwarze, wśród zbóż złotawych, w rozmigotanym i ślepiącym powietrzu, od świtu do późnego wieczora połyskiwały sierpy i kosy, bielały koszule, czerwieniały wełniaki, gmerali się niestrudzenie ludzie i szła cicha, wytężona robota i nikto³⁵²⁹ się już nie lenił, na somsiadów³⁵³⁰ nie oglądał, o niczym drugim nie myślał, a jeno, przygięty nad zagonem kiej³⁵³¹ wół, w pocie czoła pracował.

Tylko jedne pola Dominikowej stojały³⁵³² opuszczone i jakby zapomniane; ziarno się już sypało z kłosów, zboża mdlały od suszy, a nikto się tam nawet nie pokazał, z lękliwym smutkiem odwracano od nich oczy, niejeden już wzdychał nad nimi, niejeden drapał się frasobliwie³⁵³³, oglądał trwożnie na drugich i potem jeszcze skwapniej przypinał się do roboty, nie pora była deliberować³⁵³⁴ nad taką marnacją i upadkiem.

Albowiem te żniwne dnie toczyły się już kiej³⁵³⁵ koła rozmigotane złocistymi szprychami słońca i przechodziły jedne za drugimi, a coraz chybciej, i zarówno znojne, i zarówno ciężkim a radosnym trudom oddane.

A wkrótce po paru dniach, że czas był wybrany i pogody cięgiem³⁵³⁶ dopisywały, to wzięli pożęte zboża wiązać w grubachne snopy, ustawiać je na zagonach mendlami, a z wolna przewozić do Lipiec.

Że już bez przerwy toczyły się ciężkie, nastroszone wozy; toczyły się ze wszystkich pól, wszystkimi drożynami i do wszystkich na ścieżaj³⁵³⁷ powywieranych³⁵³⁸ stodół, jakoby sypkim złotem nabrane fale rozlały się po drogach, podworcach i klepiskach, trzęsły się nawet nad staw, nawet u drzew nad drogami wisiały złote, słomiane brody, a wszystek świat rozpachniał się przywiędłą słomą, trawami a młodym ziarnem.

Już gdzieniegdzie po stodołach biły cepy, spiesznie młócące na chleb. A na przestronnych, pustoszejących polach, na złotawych rżyskach, stada gęsi bobrowały chciwie za kłosami, pasły się całe zgony owiec i krów, kaj niekaj³⁵³⁹ dymiły pierwsze ognie, a już po całych dniach rozgłaszały się dzieuszyne³⁵⁴⁰ przyśpiewki, wrzaski radosne, nawoływania, turkoty wozów i jaśniały opalone, szczęsne twarze ludzi.

I nie położyli jeszcze żyta, to już po górkach owsy skamlały się o kosy, a jęczmiona dojrzewały prawie na oczach, a pszenice coraz złociściej rdzawiały, że nie było czasu odzipnąć ni nawet podjeść jako tako, ale mimo tej ciężkiej pracy i takiego utrudzenia, iż niejeden zasypiał nad miską wieczorami, kiej³⁵⁴¹ pościągali z pól, Lipce jaże się trzęsły od wrzawy radosnej, śmiechów, rozpowiadań, śpiewań a muzyki.

Skończył się bowiem przednówek, stodoły były pełne, zboże sypało niezgorzej i każden, choćby najbiedniejszy, hardo podnosił głowę, z dufnością patrzał w jutro i roił se³⁵⁴² jakoweś z dawien dawna upragnione szczęśliwości.

Któregoś z takich żniwnych, złotych dni, kiej³⁵⁴³ już zwozili jęczmiona, przechodził przez wieś ślepy dziad, wodzony przez pieska, lecz mimo spieki nikaj³⁵⁴⁴ nie wstąpił, spieszył się bowiem na Podlesie. Ciężko mu było dźwigać spaśny³⁵⁴⁵ brzuch i pokręcone kulasy, to wlókł się z wolna i cięgiem pociągał nosem, uszami czujnie strzygł i przystając przy żniwiarzach Boga chwalił, tabaką częstował, a kiej mu jaki grosz kapnął niespodzianie, pacierze mamrotał, ale i przemyślnie, od niechcenia zagadywał o Jagusię i lipeckie sprawy.

Niewiela się jednak wywiedział, bo go czym niebądź i niechętliwie zbywali.

Dopiero na Podlesiu, kiej³⁵⁴⁶ przysiadł pod figurą odzipnąć nieco, napotkał go Mateusz, rychtujący³⁵⁴⁷ niedaleczko drzewo na kowalowy wiatrak.

— Pokażcie mi drogę do Szymków! — prosił dziad dźwigając się na kule.

— Nie zażyjecie u nich wywczasu! Tam jeno³⁵⁴⁸ płacz i zgryzota! — szepnął Mateusz.

— Jagusia chora jeszcze? Powiadały, jako się jej cosik³⁵⁴⁹ w głowie popsuło...

— Nieprawda, leży jednak cięgiem³⁵⁵⁰ i mało wiele³⁵⁵¹ o bożym świecie pamięta! Kamień by się nad nią zlitował! O ludzie, ludzie!

— Żeby tak zatracić duszę chrześcijańską! Ale stara pono skarży całą wieś?

— Nic nie wskóra! Wszystkie postanowiły, całą gromadą, prawo mają...

— Straszna rzecz gniew całego narodu, straszna! — Jaże³⁵⁵² się wstrząsł.

— Juści, ale głupia i zła, i niesprawiedliwa! — wybuchnął Mateusz i podprowadziwszy go pod chałupę sam zajrzał do środka, ale rychło wyszedł obcierając ukradkiem łzy. Nastusia przędła len pod ścianą, dziad przysiadł pobok i wyjął niebieską flaszkę.

— Wiecie, trza tą wodą pokropić Jagusię trzy razy na dzień i nacierać jej ciemię, a do tygodnia jakby ręką odjął! Dały mi tę wodę zakonnice w Przyrowie.

— Bóg wam zapłać! Dwie niedziele już przeszło, a ona cięgiem leży bez pamięci, czasami jeno³⁵⁵³ rwie się kajś³⁵⁵⁴ uciekać, lamentuje i Jasia przyzywa.

— Jakże Dominikowa?

— A też kiej trup, jeno przy niej przesiaduje. Nie pociągną oni długo, nie.

— Jezu, co się marnuje narodu, Jezu! A kajże to Szymek?

— W Lipcach siedzi, przeciek wszyćko na jego głowie, bo ja muszę przy obu stróżować.

Wetknęła mu w garść całą dziesiątkę, ale dziad wziąć nie chciał.

— Z dobrego serca la³⁵⁵⁵ niej przyniosłem i jeszcze jaki paciorek dołożę do Przemienienia Pańskiego! Dobra była la biednych jak mało kto drugi na świecie, poczciwa.

— Prawda, co miała dobre serce, prawda! A może to i bez³⁵⁵⁶ to musi tyle przecierpieć! — szepnęła wlekąc smutnymi oczami po świecie.

Od Lipiec roznosiło się dzwonienie na Anioł Pański, a niekiedy dochodziły turkoty wozów, szczęki naostrzanych kos i dalekie, dalekie śpiewania, złocista kurzawa zachodu przysłaniać jęła całą wieś i pola wszystkie, i lasy.

Dziad podniósł się, spędził psy, poprawił torebek i wsparłszy się na kulach rzekł:

— Ostańcie z Bogiem, ludzie kochane.

Przypisy:

1. przywrzeć — przymknąć. [przypis edytorski]

2. wypełzły — wyblakłymi. [przypis edytorski]

3. warza — gotowany posiłek; por. warzyć: gotować. [przypis edytorski]

4. rychtyk — akurat, właśnie. [przypis edytorski]

5. zwiesna — wiosna. [przypis edytorski]

6. przednówek — dawniej najtrudniejszy do przetrwania na wsi okres, po zimie (w czasie której ludzie żywili się zapasami zebranymi jesienią), a przed nowymi zbiorami. [przypis edytorski]

7. zradlony — poorany, naznaczony bruzdami (jak pocięta radłem ziemia). [przypis edytorski]

8. podorówka — pole płytko zaorane po jesiennych zbiorach i w ten sposób przygotowane do wiosennej orki. [przypis edytorski]

9. kijaszek z jeżem — dawnym zwyczajem wędrowni żebracy nabijali na koniec kostura, którym się podpierali, skórkę jeża, która służyła im do obrony przed napastliwymi psami. [przypis edytorski]

10. brewiarz — zbiór modlitw przeznaczonych do liturgii godzin (znanej zarówno kościołowi rzymskokatolickiemu, jak grekokatolickiemu i mającej swój odpowiednik w różnych kościołach protestanckich); duchowni katoliccy są zobowiązani do codziennego odmawiania całego brewiarza. [przypis edytorski]

11. szmaciarz — czyli zajmujący się zbieraniem zniszczonych materiałów do recyklingu. [przypis edytorski]

12. na bezrok — w przyszłym roku. [przypis edytorski]

13. gapie gniazdo — gniazdo wron (zwanych też gapami). [przypis edytorski]

14. bałykować — raczkować. [przypis edytorski]

15. mało wiele — niewiele, niezbyt wiele. [przypis edytorski]

16. rychtyk — akurat, właśnie, dokładnie. [przypis edytorski]

17. kutasik (daw., gw.) — frędzel, pompon; element dekoracyjny stroju wykonany ze związanego w pędzel pęczka nici. [przypis edytorski]

18. sielna — silna, potężna, wielka, dorodna. [przypis edytorski]

19. wylekujcie — wyleczcie. [przypis edytorski]

20. powecować (z niem. wetzen) — ostrzyć. [przypis edytorski]

21. spencerek — kurtka z kołnierzem i kieszeniami. [przypis edytorski]

22. alkierz — ustronny pokoik, często w narożniku budynku; garderoba. [przypis edytorski]

23. przetak — rodzaj sita. [przypis edytorski]

24. pedają, co — powiadają, że. [przypis edytorski]

25. sąsiek — wydzielona część spichlerza, w której składowano w skrzyniach ziarno. [przypis edytorski]

26. przespiecznie — bezpiecznie. [przypis edytorski]

27. wrychle — szybko. [przypis edytorski]

28. pacierz — tu: miara czasu (tyle, ile potrzeba na odmówienie pacierza). [przypis edytorski]

29. trzask kijanek — kijanka był to przyrząd drewniany, za pomocą którego kobiety prały bieliznę i ubrania w rzece, uderzając kijanką materiał zanurzony w wodzie. [przypis edytorski]

30. cep — proste narzędzie służące do młócenia zboża, zbudowane z dwóch połączonych ze sobą rzemieniem lub łańcuchem kijów, z których dłuższy (dzierżak) służył jako uchwyt, a krótszy (bijak) do uderzania w zboże, ułożone na twardym podłożu; dzięki umiejętnemu uderzaniu (bijak powinien spadać płasko, a nie na sztorc) oddziela się ziarno od plew i słomy. [przypis edytorski]

31. zesuć — zsunąć. [przypis edytorski]

32. cebratka — wiaderko (zdrobn. od cebro). [przypis edytorski]

33. zarno — zaraz, od razu. [przypis edytorski]

34. szkopek lub: skopek — naczynie, kubek, kubełek. [przypis edytorski]

35. machorka — tytoń kiepskiej jakości. [przypis edytorski]

36. do waju (gwar.) — do was. [przypis edytorski]

37. wycug — dożywotnie utrzymanie, jakie powinny zapewnić dzieci rodzicom, po przepisaniu przez nich majątku na dzieci. [przypis edytorski]

38. pedo — powiada. [przypis edytorski]

39. przychówek — potomstwo. [przypis edytorski]

40. zabaczyć — zapomnieć. [przypis edytorski]

41. cośwa wama raili — cośmy wam raili; raić — polecać, rekomendować, swatać. [przypis edytorski]

42. udała mu się — spodobała. [przypis edytorski]

43. obleczenie — ubranie. [przypis edytorski]

44. lewentarz — inwentarz; zwierzęta w gospodarstwie wiejskim. [przypis edytorski]

45. drabka — drabinka. [przypis edytorski]

46. galanty — porządny. [przypis edytorski]

47. ogacenie — ocieplenie. [przypis edytorski]

48. kłyżnić się — kłócić się. [przypis edytorski]

49. wagował — wahał. [przypis edytorski]

50. borgować — dawać na kredyt. [przypis edytorski]

51. śpik — senność. [przypis edytorski]

52. coraz krzepciej — coraz silniej (od: krzepki — silny). [przypis edytorski]

53. woranie się — zaoranie kawałka cudzego pola. [przypis edytorski]

54. sielny — silny, potężny, wielki; tu: ironicznie. [przypis edytorski]

55. obertelek — drewniany kołeczek spełniający funkcję guzika. [przypis edytorski]

56. gapa — wrona. [przypis edytorski]

57. przecykać (się) — budzić się z drzemki. [przypis edytorski]

58. z dobrodziejem — tj. z księdzem. [przypis edytorski]

59. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano zboże przed młóceniem, a niekiedy również inne zbiory. [przypis edytorski]

60. lementarz — elementarz. [przypis edytorski]

61. Gody — Święta Bożego Narodzenia, obchodzone co roku 25 i 26 grudnia. [przypis edytorski]

62. opałka — koszyk. [przypis edytorski]

63. zabaczyć — zapomnieć. [przypis edytorski]

64. korpiel — brukiew; roślina pastewna, w której jadalny jest słodki, bulwiasty korzeń. [przypis edytorski]

65. szarwark — przymusowe świadczenia w robociźnie wykonywane przez ludność wiejską, rodzaj pańszczyzny; szarwarki służyły celom publicznym, w ramach tych prac budowano i naprawiano drogi, mosty czy wały wzdłuż brzegów zbiorników wodnych. [przypis edytorski]

66. grobla — wał ziemny utrzymujący wodę w sztucznych zbiornikach wodnych, takich jak stawy i kanały; grzbietem grobli często wiodły drogi. [przypis edytorski]

67. omętrę — geometrę. [przypis edytorski]

68. skapieć — zmarnować się, umrzeć. [przypis edytorski]

69. narychtować — przygotować. [przypis edytorski]

70. kijanka — tu: drewniany przyrząd (płaski kij) służący niegdyś na wsi do prania w rzece. Kijanką uderzało się bieliznę, w bieżącej wodzie rzeki wypłukując brud. [przypis edytorski]

71. kierz — krzak. [przypis edytorski]

72. ocechować — oznakować (w tym wypadku chodzi o zaznaczenie drzew do wycięcia). [przypis edytorski]

73. kuntentna — kontenta, zadowolona. [przypis edytorski]

74. powalać — pobrudzić. [przypis edytorski]

75. cochać się — czochrać, drapać, ocierać. [przypis edytorski]

76. węgieł — narożnik. [przypis edytorski]

77. ciepnąć — rzucić. [przypis edytorski]

78. barować się — tu: siłować się, brać się za bary z kimś a. czymś. [przypis edytorski]

79. oczymgnienie — dziś popr.: okamgnienie. [przypis edytorski]

80. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

81. kajś niekajś (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

82. odwieczerz (gw.) — popołudnie, pora przed wieczorem. [przypis edytorski]

83. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

84. dropieć (neol.) — czas. utworzony od przym. dropiaty, tj. pstry, nakrapiany; znaczenie: pokryć się plamami, cętkami. [przypis edytorski]

85. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

86. bajorów (forma gw.) — popr. forma D. lm: bajor. [przypis edytorski]

87. gmerzący — tu: wijący się, pełzający we wszystkie strony. [przypis edytorski]

88. rozskowyczony — dziś popr.: rozskowytany. [przypis edytorski]

89. rozgwiażdżony — dziś popr.: rozgwieżdżony. [przypis edytorski]

90. przycieś — podstawa z odpowiednio spojonych belek, na której opiera się ściana domu. [przypis edytorski]

91. stajanie a. staje — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]

92. przebierać się (reg.) — przekradać się, przedostawać się. [przypis edytorski]

93. owarzyć (gw.) — zwarzyć, tj. przemrozić i spowodować uwiąd. [przypis edytorski]

94. krzepciej (gw.) — silniej, mocniej (od przym.: krzepki). [przypis edytorski]

95. miętszy (forma gw.) — dziś popr.: miększy. [przypis edytorski]

96. piędź — daw. miara długości, ok. 20 cm. [przypis edytorski]

97. białność — popr.: białość, biel. [przypis edytorski]

98. oczów (forma gw.) — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski]

99. lementarz (gw.) — elementarz. [przypis edytorski]

100. najlekciejszy (gw.) — popr.: najlżejszy. [przypis edytorski]

101. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

102. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

103. kłyźnienie (gw.) — kłótnia. [przypis edytorski]

104. borgować (daw.) — dawać na kredyt. [przypis edytorski]

105. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

106. tok (gw.) — klepisko, podłoga z ubitej gliny. [przypis edytorski]

107. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

108. wrychle (gw.) — wkrótce. [przypis edytorski]

109. komornica — chłopka nie mająca własnej chałupy ani ziemi, płacąca pracą za mieszkanie. [przypis edytorski]

110. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

111. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

112. staje a. stajanie — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]

113. szarwark — wspólna praca całej wsi dla publicznego pożytku, najczęściej przy budowie i naprawie dróg; gospodarze byli zobowiązani do pracy z koniem i wozem, komornicy pieszo. [przypis edytorski]

114. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

115. ciołak a. ciołek (gw.) — cielę. [przypis edytorski]

116. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

117. staje a. stajanie — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]

118. alkierz (daw.) — ustronny pokoik; sypialnia; tu: mniejsze pomieszczenie w karczmie dla lepszych gości. [przypis edytorski]

119. borgować (daw.) — dawać na kredyt. [przypis edytorski]

120. trześnia (gw.) — czereśnia. [przypis edytorski]

121. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

122. półkopek (daw. a. gw.) — trzydzieści. [przypis edytorski]

123. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

124. do zwiesny (gw.) — do wiosny. [przypis edytorski]

125. borg (daw.) — kredyt. [przypis edytorski]

126. bielizna — tu: biel śniegu. [przypis edytorski]

127. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

128. dziewka — tu: służąca. [przypis edytorski]

129. szkopek a. skopek — naczynie, kubełek. [przypis edytorski]

130. stancja — tu: mieszkanie. [przypis edytorski]

131. zjadłeś fis — tj. pominąłeś jedną nutę. [przypis edytorski]

132. Gody — Boże Narodzenie. [przypis edytorski]

133. rychtyk (gw.) — akurat, właśnie. [przypis edytorski]

134. mój (gw.) — mój mąż. [przypis edytorski]

135. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

136. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

137. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

138. rodzonego — w domyśle: ojca. [przypis edytorski]

139. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

140. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

141. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

142. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

143. sielny (gw.) — silny, wspaniały. [przypis edytorski]

144. taczalnik — narzędzie do ostrzenia noży i toporów. [przypis edytorski]

145. stelisko (gw.) — trzonek topora. [przypis edytorski]

146. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

147. Te, drzyki zapowietrzone, kiej się wyzwolita na hyclów — żart, nawiązujący do pracy hycla, łowcy bezpańskich psów, i jego pomocnika, oprawiającego zabite zwierzęta, oraz do zwyczajów w cechach rzemieślniczych, gdzie „wyzwoleniem” nazywano dawniej promocję ucznia-pomocnika na samodzielnego czeladnika. [przypis edytorski]

148. je — tj. ich, innych ludzi. [przypis edytorski]

149. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

150. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

151. narywać się — przepracowywać się, przedźwigać się. [przypis edytorski]

152. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

153. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

154. galanty (gw.) — elegancki, porządny. [przypis edytorski]

155. gapa (gw.) — wrona. [przypis edytorski]

156. kuntentny (gw.) — zadowolony. [przypis edytorski]

157. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

158. wycug — dożywotnie utrzymanie, jakie należy się rodzicom od dzieci, na które przepisali majątek. [przypis edytorski]

159. na księżą oborę poglądać — szykować się na śmierć. [przypis edytorski]

160. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

161. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

162. porcenela (gw.) — porcelana; tu: nocnik. [przypis edytorski]

163. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

164. orzydle (daw.) — część koszuli pod szyją, przód kołnierza. [przypis edytorski]

165. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

166. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

167. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

168. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

169. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

170. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

171. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

172. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

173. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

174. wkładać się (gw.) — przyzwyczajać się. [przypis edytorski]

175. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

176. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

177. zlec (gw.) — urodzić dziecko. [przypis edytorski]

178. ciołak a. ciołek (gw.) — cielę. [przypis edytorski]

179. przebierać się (reg.) — przekradać się, przedostawać się. [przypis edytorski]

180. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

181. przyobleczenie (gw.) — ubranie. [przypis edytorski]

182. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

183. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

184. szkopek a. skopek — naczynie, kubełek. [przypis edytorski]

185. trześnia (gw.) — czereśnia. [przypis edytorski]

186. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

187. zlec (gw.) — urodzić dziecko. [przypis edytorski]

188. żywie (daw.) — żyje. [przypis edytorski]

189. orzydle (daw.) — część koszuli pod szyją, przód kołnierza. [przypis edytorski]

190. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

191. zlec (gw.) — urodzić dziecko. [przypis edytorski]

192. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

193. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

194. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

195. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

196. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

197. obleczenie (gw.) — ubranie. [przypis edytorski]

198. mój (gw.) — tu: mąż. [przypis edytorski]

199. dobrodziej — ksiądz. [przypis edytorski]

200. gzło a. giezło (daw.) — szata; długa koszula. [przypis edytorski]

201. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

202. zabaczyć (gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

203. szkopek a. skopek — naczynie, kubełek. [przypis edytorski]

204. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

205. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

206. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

207. warza (gw.) — gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

208. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

209. przetak — sito z dużymi otworami. [przypis edytorski]

210. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

211. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

212. dobrodziej — ksiądz. [przypis edytorski]

213. gzło a. giezło (daw.) — szata; długa koszula. [przypis edytorski]

214. przebierać się (gw.) — przedostawać się, znajdować drogę; przekradać się. [przypis edytorski]

215. sielnie (gw.) — silnie, bardzo. [przypis edytorski]

216. krzepciejszy (gw.) — silniejszy, mocniejszy (od przym.: krzepki). [przypis edytorski]

217. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

218. ciołak a. ciołek (gw.) — cielę. [przypis edytorski]

219. alkierz (daw.) — ustronny pokoik; sypialnia; tu: mniejsze pomieszczenie w karczmie dla lepszych gości. [przypis edytorski]

220. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

221. żydoskie — popr.: żydowskie (tu zapis gw. wymowy). [przypis edytorski]

222. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

223. galanty (gw.) — elegancki, porządny. [przypis edytorski]

224. dyle — belki w podłodze. [przypis edytorski]

225. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

226. wycug — dożywotnie utrzymanie, jakie należy się rodzicom od dzieci, na które przepisali majątek. [przypis edytorski]

227. najbarzej (gw.) — najbardziej. [przypis edytorski]

228. gorącożółty (gw.) — pomarańczowy. [przypis edytorski]

229. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

230. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

231. przebierać się (reg.) — przekradać się, przedostawać się. [przypis edytorski]

232. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

233. alkierz (daw.) — ustronny pokoik; sypialnia; tu: mniejsze pomieszczenie w karczmie dla lepszych gości. [przypis edytorski]

234. miałać (gw.) — miała przecież. [przypis edytorski]

235. owarzyć się (gw.) — zwarzyć się, tj. przemarznąć i zwiędnąć. [przypis edytorski]

236. przez tę niedzielę (gw.) — przez ten tydzień. [przypis edytorski]

237. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

238. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

239. ciołak a. ciołek (gw.) — cielę. [przypis edytorski]

240. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

241. lementarz (gw.) — elementarz. [przypis edytorski]

242. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

243. warza (gw.) — gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

244. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

245. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

246. galanty (gw.) — elegancki, porządny. [przypis edytorski]

247. dobrodziej — ksiądz. [przypis edytorski]

248. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

249. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

250. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

251. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

252. poduchowny — przejęty z majątku kościelnego. [przypis edytorski]

253. ciołak a. ciołek (gw.) — cielę. [przypis edytorski]

254. warza (gw.) — gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

255. stawa — dziś popr. forma: staje. [przypis edytorski]

256. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

257. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

258. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

259. muchar — muchomor, grzyb. [przypis edytorski]

260. brzemiono (gw.) — popr.: brzemię. [przypis edytorski]

261. zakurek — kurzawa, wiatr niosący pył śnieżny. [przypis edytorski]

262. przebierać się (reg.) — przekradać się, znajdować drogę, przedostawać się. [przypis edytorski]

263. gzło a. giezło (daw.) — szata; długa koszula. [przypis edytorski]

264. bielizna — tu: biel śniegu. [przypis edytorski]

265. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

266. warza (gw.) — gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

267. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

268. zastawić się — tu: obronić się, zabezpieczyć się. [przypis edytorski]

269. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

270. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

271. spuścić się (daw.) — polegać, oprzeć się (na kimś), zaufać, zwierzyć się (komuś). [przypis edytorski]

272. wykpis, własc. wykpisz (daw. reg.) — szyderca, prześmiewca. [przypis edytorski]

273. mać (daw.) — matka. [przypis edytorski]

274. obleczenie (gw.) — ubranie. [przypis edytorski]

275. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

276. dostały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

277. owarzone (gw.) — zwiędłe; od owarzyć (gw.) — zwarzyć, tj. przemrozić i spowodować uwiąd. [przypis edytorski]

278. kłyźnienia (gw.) — kłótnie, skłócanie. [przypis edytorski]

279. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

280. żołnierka (daw.) — żona żołnierza. [przypis edytorski]

281. twój (gw.) — tu: mąż. [przypis edytorski]

282. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

283. gzło a. giezło (daw.) — szata; długa koszula. [przypis edytorski]

284. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

285. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

286. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

287. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

288. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

289. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

290. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

291. lewentarz (gw.) — inwentarz, zwierzęta hodowlane. [przypis edytorski]

292. imieniowi (gw.) — popr. forma C. lp: imieniu. [przypis edytorski]

293. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

294. łajdus on jest — mowa oczywiście o księdzu, nie o Panu Jezusie. [przypis edytorski]

295. kostyra — ryzykant, hazardzista, karciarz. [przypis edytorski]

296. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

297. przetak — sito z dużymi otworami. [przypis edytorski]

298. A koń na baranie ogonem kiwa — dawniej struny skrzypiec wyrabiano z jelit baranich (dziś z metalu), a włosia końskiego używa się do dziś do budowy smyczka. [przypis edytorski]

299. staje a. stajanie — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]

300. kuntentność (gw.) — zadowolenie. [przypis edytorski]

301. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

302. zabaczyć (gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

303. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

304. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

305. bróg — oparte na czterech słupach słomiane zadaszenie, pod którym składowano siano lub niewymłócone zboże. [przypis edytorski]

306. staje a. stajanie — daw. miara długości, w różnych okresach i okolicach licząca od 100 do 1000 m. [przypis edytorski]

307. łata — tu: deska a. belka, element konstrukcyjny dachu. [przypis edytorski]

308. ożóg (daw.) — pogrzebacz a. tląca się głownia. [przypis edytorski]

309. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

310. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

311. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

312. przebierać się (reg.) — przekradać się, przedostawać się. [przypis edytorski]

313. warza (gw.) — gotowane jedzenie. [przypis edytorski]

314. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

315. półświątek (daw.) — pomniejsze święto; dzień pracujący, ale w jakiś sposób szczególny. [przypis edytorski]

316. kuntentować się (gw.) — zadowolić się. [przypis edytorski]

317. borg (daw.) — kredyt. [przypis edytorski]

318. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

319. borgować (daw.) — dawać na kredyt. [przypis edytorski]

320. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

321. dobrodziej — ksiądz. [przypis edytorski]

322. basałyk (daw.) — bat; tu: bicie. [przypis edytorski]

323. ciemienie (gw.) — popr.: ciemię; tył głowy. [przypis edytorski]

324. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

325. borg (daw.) — kredyt. [przypis edytorski]

326. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

327. kłyźnienie (gw.) — kłótnia. [przypis edytorski]

328. zlec (gw.) — urodzić dziecko. [przypis edytorski]

329. lenić się — tu: linieć. [przypis edytorski]

330. blich a. blech — bielenie płótna; miejsce, gdzie bieli się płótno, rozkładając je na trawie na słońcu. [przypis edytorski]

331. ozwar (gw.) — rozwarł, otworzył. [przypis edytorski]

332. barować się — tu: siłować się, brać się za bary z kimś a. czymś. [przypis edytorski]

333. dziewka — tu: służąca. [przypis edytorski]

334. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

335. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

336. raniej (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

337. zły — tu: szatan. [przypis edytorski]

338. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

339. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

340. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

341. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

342. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

343. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

344. galanto (gw.) — elegancko, porządnie. [przypis edytorski]

345. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

346. kierz (daw.) — krzew, krzak. [przypis edytorski]

347. kierz (daw.) — krzak. [przypis edytorski]

348. przezpieczny (gw.) — bezpieczny. [przypis edytorski]

349. orzydle (daw.) — część koszuli pod szyją, przód kołnierza. [przypis edytorski]

350. parob — (daw.,gw.) robotnik rolny. [przypis edytorski]

351. lec (gw.) — położyć się. [przypis edytorski]

352. wywczasować się (gw.) — odpocząć. [przypis edytorski]

353. poczynać (daw.,gw.) — zaczynać. [przypis edytorski]

354. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

355. mąt (gw.) — mgła, szaruga. [przypis edytorski]

356. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

357. modry (gw.) — niebieski. [przypis edytorski]

358. przejęty (gw.) — wypełniony. [przypis edytorski]

359. orosiały (gw.) — pokryty rosą. [przypis edytorski]

360. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

361. zgoła (gw.) — całkiem. [przypis edytorski]

362. kokot (gw.) — kogut. [przypis edytorski]

363. morzony (gw.) — znużony. [przypis edytorski]

364. jąć się (gw.) — zacząć się. [przypis edytorski]

365. zakolebać się (gw.) — zakołysać się. [przypis edytorski]

366. ruchający (gw.) — dziś poprawna forma: ruszając (się). [przypis edytorski]

367. kieby (daw.,gw.) — jakby. [przypis edytorski]

368. przędziwo (gw.) — przędza. [przypis edytorski]

369. przepierać (gw.) — przepychać się. [przypis edytorski]

370. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

371. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

372. wydzierać się (gw.) — wyłaniać się. [przypis edytorski]

373. jaśnia (gw.) — jasność. [przypis edytorski]

374. oprzędzony (gw.) — okryty. [przypis edytorski]

375. wyże (gw.) — wyżyny. [przypis edytorski]

376. wyleniały się (gw.) — wyłaniały się. [przypis edytorski]

377. galanty (gw.) — ładny, porządny. [przypis edytorski]

378. ano (gw.) — tak. [przypis edytorski]

379. ozwierać (gw.) — otwierać. [przypis edytorski]

380. zasnuty (gw.) — zasłonięty. [przypis edytorski]

381. poruchiwać się (gw.) — ruszać się. [przypis edytorski]

382. jeszczech (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

383. dośpik (gw.) — drzemka. [przypis edytorski]

384. jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

385. dychać (gw.) — oddychać. [przypis edytorski]

386. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

387. ino (gw.) — jedynie; tylko. [przypis edytorski]

388. struchlały (gw.) — przestraszony. [przypis edytorski]

389. trybularz — (daw.) kadzielnica. [przypis edytorski]

390. łubin — roślina o liściach dłoniastych i kwiatach zebranych w sztywne grona. [przypis edytorski]

391. zawżdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

392. schuchrany się (gw.) — schorowany, mizerny. [przypis edytorski]

393. domierać (gw.) — umierać. [przypis edytorski]

394. juści (gw.) — oczywiście, pewnie. [przypis edytorski]

395. bróg (gw.) — pomieszczenie, gdzie trzymało się siano,zboże lub karmę dla zwierząt, złożone z czterech słupów i ruchomego dachu. [przypis edytorski]

396. spierać (gw.) — boleć (odczuwać ostry, kłujący ból). [przypis edytorski]

397. zadychliwość (gw.) — zadyszka. [przypis edytorski]

398. lebo (gw.) — lub. [przypis edytorski]

399. kamionki (gw.) — kamienie. [przypis edytorski]

400. wiośniany (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

401. zwiesna (gw.) — wiosna [przypis edytorski]

402. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

403. wnetki (gw.) — wnet. [przypis edytorski]

404. niesła (gw.) — niosła. [przypis edytorski]

405. klangor (gw.) — śpiew lecącego ptactwa. [przypis edytorski]

406. kędy (gw.) —kiedy. [przypis edytorski]

407. omroczały (gw.) — pokryty mrokiem. [przypis edytorski]

408. aże (gw.) — aż [przypis edytorski]

409. sygnaturka —(gw.) najmniejszy dzwon kościelny. [przypis edytorski]

410. naleźć (gw.) — znaleźć. [przypis edytorski]

411. spaść (gw.) — opaść. [przypis edytorski]

412. podufałe (gw.) — dumne z siebie. [przypis edytorski]

413. kraju (gw.) — skraju. [przypis edytorski]

414. bania (gw.) — kopuła. [przypis edytorski]

415. podle (gw.) — naprzeciwko. [przypis edytorski]

416. utytłany (gw.) — ubrudzony. [przypis edytorski]

417. łyśnić (gw.) — lśnić. [przypis edytorski]

418. jensze (gw.) — inne. [przypis edytorski]

419. zaklęsły (gw.) — zapadły. [przypis edytorski]

420. wiater (gw.) — — wiatr. [przypis edytorski]

421. rody (gw.) — tu: rodzenie. [przypis edytorski]

422. wybrany (gw.) — wyborny, odpowiedni. [przypis edytorski]

423. dzieuszy (gw.) — kobiecy. [przypis edytorski]

424. akuratnie (gw.) —dokładnie. [przypis edytorski]

425. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

426. sielnie (gw.) — — silnie, mocno. [przypis edytorski]

427. baczyć (daw., gw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

428. dzieciński (gw.) — dziecięcy [przypis edytorski]

429. tylachny (gw.) — wielki. [przypis edytorski]

430. Cie! (gw.) — (wykrzyknienie) Ty! [przypis edytorski]

431. kuntentny (gw.) — zadowolony. [przypis edytorski]

432. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

433. torbecki (gw.) — torby. [przypis edytorski]

434. uciułać (gw.) — zebrać. [przypis edytorski]

435. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać. [przypis edytorski]

436. wsypka (gw.) — worek z gęstej tkaniny, który wypełnia się pierzem, aby zrobić poduszkę lub pierzynę. [przypis edytorski]

437. marać (gw.) — macać, grzebać, szukać. [przypis edytorski]

438. przepomnieć (gw.) —zapomnieć. [przypis edytorski]

439. łacno (gw.) — łatwo. [przypis edytorski]

440. lęgnąć (gw.) — położyć. [przypis edytorski]

441. kolebać się (gw.) — tu w znaczeniu: wahać się. [przypis edytorski]

442. przyzba (gw.) — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej. [przypis edytorski]

443. niewidna (gw.) — niewidoczna. [przypis edytorski]

444. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

445. warzyć (gw.) — gotować. [przypis edytorski]

446. popstrzyć (gw.) — pokryć plamami odmiennego koloru. [przypis edytorski]

447. inszy (gw.) — inny. [przypis edytorski]

448. wysadek — korzeń rośliny dwuletniej (marchwi, buraka, pietruszki itp) lub cebuli przechowywany przez zimę i sadzony w następnym roku w celu otrzymania nasienia. [przypis edytorski]

449. rozsady — młode rośliny wyhodowane z nasion w inspektach, szklarniach lub na rozsadnikach, przeznaczone do wysadzenia na miejsce stałe. [przypis edytorski]

450. wzdych (gw.) — westchnienie. [przypis edytorski]

451. wydziw (gw.) — zdziwienie. [przypis edytorski]

452. żywić (gw.) — żyć. [przypis edytorski]

453. szydliwy (gw.) — szyderczy. [przypis edytorski]

454. wrychle (gw.) — niedługo. [przypis edytorski]

455. dygować (gw.) — nieść coś z trudem, taszczyć. [przypis edytorski]

456. chętliwie (gw.) — chętnie. [przypis edytorski]

457. waju (gw.) — Was. [przypis edytorski]

458. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

459. lekować (gw.) — leczyć się. [przypis edytorski]

460. kreminał (gw.) — więzienie [przypis edytorski]

461. powiedać (gw.) — mówić. [przypis edytorski]

462. napasić (gw.) — napełnić. [przypis edytorski]

463. drujki (gw.) — słodki. [przypis edytorski]

464. pogwara (gw.) — mowa. [przypis edytorski]

465. stojać (gw.) — stać. [przypis edytorski]

466. darń (gw.) — gęsty splot trawy wraz z ziemią używany do umocnienia nasypów, mogił itp. [przypis edytorski]

467. cebratek (gw.) — drewniane okrągłe naczynie o dwóch uszach. [przypis edytorski]

468. zajękliwy (gw.) — jękliwy. [przypis edytorski]

469. dyrdać (gw.) — biec lub iść szybko drobnymi kroczkami. [przypis edytorski]

470. lęgnąć (gw.) — tu: wykluć się z jaja. [przypis edytorski]

471. wywieść (gw.) — tu w znaczeniu:wyrosnąć. [przypis edytorski]

472. kopa (gw.) — tu: sześćdziesiąt sztuk. [przypis edytorski]

473. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

474. pępuszek (gw.) —kłębuszek. [przypis edytorski]

475. kuć (gw.) — dziobać. [przypis edytorski]

476. rejwach (gw.) — hałas. [przypis edytorski]

477. odmienić (gw.) — zamienić. [przypis edytorski]

478. wiada (gw.) — wiadomo. [przypis edytorski]

479. gap (gw.) — wrona lub gawron. [przypis edytorski]

480. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

481. poręba (gw.) — obszar, na którym wycięto drzewa w lesie. [przypis edytorski]

482. rębacz — (daw., gw.) drwal. [przypis edytorski]

483. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

484. bujno (gw.) — dokazując, hucznie. [przypis edytorski]

485. przyświarczać (gw.) — oświadczać. [przypis edytorski]

486. postronek (gw.) — mocny, gruby sznur. [przypis edytorski]

487. dur (gw.) — obłęd. [przypis edytorski]

488. zabaczyć (gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

489. Wzienić (gw.) — wziąć. [przypis edytorski]

490. ląg (gw.) — wylęganie się zwierząt z jaj. [przypis edytorski]

491. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

492. dochtór (gw.) — doktor. [przypis edytorski]

493. kiele (gw.) — koło. [przypis edytorski]

494. zgoła (gw.) — w ogóle. [przypis edytorski]

495. mamleć (gw.) — mówić wolno i niewyraźnie. [przypis edytorski]

496. wygodzić (gw.) — dogodzić. [przypis edytorski]

497. przydech (gw.) — oddech. [przypis edytorski]

498. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

499. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

500. poredzać (gw.) — rozmawiać. [przypis edytorski]

501. zahaczyć (gw.) — wspomnieć. [przypis edytorski]

502. tośwa (gw.) — tośmy, to żeśmy (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika w 1 os.lm). [przypis edytorski]

503. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

504. galanty (gw.) — porządny. [przypis edytorski]

505. opłotki (gw.) — drewniany płot okalający zabudowania gospodarskie. [przypis edytorski]

506. modry (gw.) — niebieski. [przypis edytorski]

507. leda (gw.) — lada. [przypis edytorski]

508. ród (gw.) — poród. [przypis edytorski]

509. roznosić się (gw.) — rozprzestrzeniać się. [przypis edytorski]

510. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

511. baldach (gw.) — baldachim. [przypis edytorski]

512. niewidny (gw.) — niewidoczny. [przypis edytorski]

513. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

514. wyłupywać się (gw.) — wyróżniać się. [przypis edytorski]

515. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

516. mrowić się (gw.) — wić się. [przypis edytorski]

517. Kokot (gw.) — kogut. [przypis edytorski]

518. zgwarzać się (gw.) — porozumiewały się ze sobą. [przypis edytorski]

519. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

520. strudzony (gw.) — zmęczony. [przypis edytorski]

521. naleźć (gw.) — znaleźć. [przypis edytorski]

522. chudoba (gw.) — małe gospodarstwo. [przypis edytorski]

523. przygarść (gw.) — garść. [przypis edytorski]

524. wziąć (gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

525. pobok (gw.) — obok. [przypis edytorski]

526. wnetki (gw.) — wnet. [przypis edytorski]

527. rychtyk (gw.) — Akurat. [przypis edytorski]

528. przez (gw.) — przed. [przypis edytorski]

529. miarkować się (gw.) — domyślać się. [przypis edytorski]

530. jucha (gw.) — drań. [przypis edytorski]

531. kalenica (gw.) — pozioma krawędź na styku dwóch przeciwległych połaci dachowych. [przypis edytorski]

532. pieściwie (gw.) — przyjemnie, delikatnie. [przypis edytorski]

533. portczyny (gw.) — spodnie. [przypis edytorski]

534. przejeść (gw.) — zjeść. [przypis edytorski]

535. aże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

536. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

537. obertel (gw.) — zasuwka. [przypis edytorski]

538. przebierany (gw.) — wybrany. [przypis edytorski]

539. wrótnie (gw.) — drzwi. [przypis edytorski]

540. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

541. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

542. że (gw.) — bo, ponieważ. [przypis edytorski]

543. chojar (gw.) — stare, wysokie drzewo iglaste. [przypis edytorski]

544. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

545. ponik (gw.) — strumyk. [przypis edytorski]

546. góźdź (gw.) — gwóźdź. [przypis edytorski]

547. tylachna (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

548. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

549. poredzi (gw.) — poradzi. [przypis edytorski]

550. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

551. nieprzezpiecznie (gw.) — niebezpiecznie. [przypis edytorski]

552. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

553. zwieść (gw.) — spotkać. [przypis edytorski]

554. w dyrdy (gw.) — prędko, szybko. [przypis edytorski]

555. chybcikiem (gw.) — prędko. [przypis edytorski]

556. Jeszczech (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

557. wnieść (gw.) — wejść. [przypis edytorski]

558. gront (gw.) — grunt. [przypis edytorski]

559. kwardy (gw.) — twardy. [przypis edytorski]

560. poredzić (gw.) — poradzić. [przypis edytorski]

561. kierz (gw.) — krzak. [przypis edytorski]

562. wywieisko (gw.) — wydma,wzgórek. [przypis edytorski]

563. dobrodziej — tu w znaczeniu: ksiądz. [przypis edytorski]

564. rychtować (gw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

565. krzepciej (gw.) — mocniej. [przypis edytorski]

566. nikiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

567. turbować (gw.) — martwić. [przypis edytorski]

568. żgnięcie (gw.) — dźgnięcie. [przypis edytorski]

569. glonek (gw.) — kawałek. [przypis edytorski]

570. trepem (gw.) — lekki but o drewnianej podeszwie. [przypis edytorski]

571. rozsrożony (gw.) — zagniewany. [przypis edytorski]

572. ino —(gw.) tylko. [przypis edytorski]

573. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

574. letką (gw.) — lekką. [przypis edytorski]

575. dulczyć (gw.) — siedzieć gdzieś z obowiązku. [przypis edytorski]

576. ugrzany (gw.) — ciepły. [przypis edytorski]

577. kiele (gw.) — koło. [przypis edytorski]

578. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

579. wyślipiać (gw.) — wypatrywać. [przypis edytorski]

580. zawżdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

581. bojać się (gw.) — bać się. [przypis edytorski]

582. miarkować (gw.) — rozumieć. [przypis edytorski]

583. łoński (gw.) — zeszłoroczny. [przypis edytorski]

584. wzwyczaić (gw.) — przyzwyczaić się. [przypis edytorski]

585. mierzić (gw.) — denerwować; być obrzydłym. [przypis edytorski]

586. ciepnąć (gw.) — rzucić. [przypis edytorski]

587. warować (gw.) — pilnować. [przypis edytorski]

588. cknić się (gw.) — nudzić się. [przypis edytorski]

589. bróg (gw.) — daszek pod którym przechowuje się siano, zboże, itp. [przypis edytorski]

590. lubo (gw.) — miło. [przypis edytorski]

591. war (gw.) — gorąco. [przypis edytorski]

592. przyniewalać (gw.) — zniewalać. [przypis edytorski]

593. dunderować (gw.) — łajać, gromić. [przypis edytorski]

594. ostawać (gw.) — zostawiać. [przypis edytorski]

595. rzewliwy (gw.) — pełen żalu, tęsknoty. [przypis edytorski]

596. rozruchany (gw.) — ruszający się. [przypis edytorski]

597. zblakły (gw.) — pobladły. [przypis edytorski]

598. przecknąć się (gw.) — obudzić się. [przypis edytorski]

599. bóść (gw.) — nabierać. [przypis edytorski]

600. spozierać (gw.) — spoglądać. [przypis edytorski]

601. cięg (gw.) — ciąg. [przypis edytorski]

602. szkopek (gw.) — drewniane wiadro, używane podczas dojenia krów. [przypis edytorski]

603. makuch (gw.) — pasza dla bydła z wyciśniętych nasion roślin oleistych. [przypis edytorski]

604. siara (gw.) — żółtawy, gęsty płyn, wydzielany przez gruczoły mleczne kobiet lub samic ssaków tuż przed porodem. [przypis edytorski]

605. ciołek (gw.) — cielak. [przypis edytorski]

606. akuratnie (gw.) — akurat; w tym czasie. [przypis edytorski]

607. obraniać (gw.) — bronić się. [przypis edytorski]

608. spencerek (gw.) — kurtka. [przypis edytorski]

609. pono (gw.) — podobno. [przypis edytorski]

610. uredzać (gw.) — radzić się. [przypis edytorski]

611. iskać (gw.) — usuwać wszy. [przypis edytorski]

612. snadź (gw.) — widać. [przypis edytorski]

613. świegot (gw.) — świergot. [przypis edytorski]

614. przemodrzony (gw.) — przepełniony niebieskością. [przypis edytorski]

615. łyskliwość (gw.) — połyskliwość. [przypis edytorski]

616. kotki (gw.) — bazie. [przypis edytorski]

617. przyzba (gw.) — wał usypany z ziemi przy chałupie wiejskiej. [przypis edytorski]

618. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

619. sprawić (gw.) — przygotować (tu w znaczeniu: do zarżnięcia). [przypis edytorski]

620. statki — (daw.) naczynia kuchenne. [przypis edytorski]

621. Zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

622. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

623. bojać (gw.) — bać się. [przypis edytorski]

624. dudlić (gw.) — grać na instrumencie. [przypis edytorski]

625. wyrozumieć (gw.) — zrozumieć. [przypis edytorski]

626. się (...) było zmarło — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: zmarło się (wcześniej w stosunku do innych wymienianych czynności i zdarzeń). [przypis edytorski]

627. jaże (gw.) — aż, dopiero. [przypis edytorski]

628. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

629. przyodziewy (gw.) — ubrania. [przypis edytorski]

630. obzierać się (gw.) — oglądać się. [przypis edytorski]

631. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

632. myśle (daw., gw.) — dziś Msc.lp: myśli. [przypis edytorski]

633. swywolić (daw., gw.) — swawolić, bawić się. [przypis edytorski]

634. był padł (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: padł wcześniej (w stosunku do innej czynności przeszłej). [przypis edytorski]

635. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

636. starunek (daw., gw.) — staranie. [przypis edytorski]

637. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

638. się był pokręcił (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: pokręcił się wcześniej (w stosunku do innej czynności przeszłej). [przypis edytorski]

639. lebo (gw.) — albo. [przypis edytorski]

640. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

641. na ścieżaj (gw.) — na oścież. [przypis edytorski]

642. lutość (daw., gw.) — surowość. [przypis edytorski]

643. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

644. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

645. barzej wszystkiego (gw.) — bardziej niż wszystko. [przypis edytorski]

646. bych się ostało (gw.) — gdyby zostało. [przypis edytorski]

647. waju (gw.) — wam. [przypis edytorski]

648. kiej (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

649. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

650. poredzić (gw.) — poradzić; dać radę. [przypis edytorski]

651. rychtować (gw.) — gotować. [przypis edytorski]

652. w podle (daw., gw.) — obok. [przypis edytorski]

653. wrychle (gw.) — szybko. [przypis edytorski]

654. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

655. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

656. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

657. wyrychtować (gw.) — przygotować, przyrządzić. [przypis edytorski]

658. ślizgie (gw.) — dziś popr.: śliskie. [przypis edytorski]

659. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

660. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

661. galancie (gw.) — porządnie. [przypis edytorski]

662. niekiej (gw.) — niekiedy, czasami. [przypis edytorski]

663. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

664. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

665. się przez smarowania nikaj nie dociśnie (daw., gw.) — bez łapówki nigdzie się nie dostanie. [przypis edytorski]

666. kulas (daw., gw.) — noga. [przypis edytorski]

667. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

668. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

669. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

670. lewentarz (gw.) — inwentarz; zwierzęta w gospodarstwie, szczególnie bydło. [przypis edytorski]

671. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

672. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

673. bierąc (gw.) — biorąc. [przypis edytorski]

674. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

675. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

676. stojała (gw.) — stała. [przypis edytorski]

677. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

678. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

679. w dołku sparło (gw.) — chodzi o nerwowy skurcz żołądka. [przypis edytorski]

680. poredzić (gw.) — poradzić, zdołać. [przypis edytorski]

681. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

682. wyrychtowany (gw.) — przygotowany, wyszykowany. [przypis edytorski]

683. ubier (gw.) — ubiór, strój. [przypis edytorski]

684. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

685. chrześcijan (gw.) — chrześcijanin. [przypis edytorski]

686. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

687. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

688. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

689. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

690. zwiesna (gw.) — wiosna. [przypis edytorski]

691. luby (daw., gw.) — miły. [przypis edytorski]

692. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

693. przyjacielstwo — przyjaźń. [przypis edytorski]

694. sielnie (gw.) — silnie, mocno. [przypis edytorski]

695. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

696. poniechać (daw., gw.) — zostawić. [przypis edytorski]

697. mało wiele (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

698. turbacja (daw., gw.) — kłopot, zmartwienie; uciążliwość. [przypis edytorski]

699. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

700. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

701. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

702. nieszpory — wieczorne nabożeństwo w kościele katolickim, rozpoczynające się zwyczajowo mniej więcej w czasie, gdy zachodzi słońce. [przypis edytorski]

703. rychło (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

704. arbata (gw.) — herbata. [przypis edytorski]

705. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

706. powywierane (gw.) — pootwierane. [przypis edytorski]

707. przeciwić się (gw.) — sprzeciwiać się. [przypis edytorski]

708. zazierający (gw.) — spoglądający. [przypis edytorski]

709. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

710. tylachna (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

711. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

712. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

713. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

714. wielgi (gw.) — wielki. [przypis edytorski]

715. ordzewiały (gw.) — zardzewiały. [przypis edytorski]

716. niekajś co (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

717. do cna — do końca, zupełnie. [przypis edytorski]

718. kokot — kogut. [przypis edytorski]

719. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

720. nasadlony — nasmarowany sadłem. [przypis edytorski]

721. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

722. przyźba a. przyzba — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej, często obłożony kamieniami a. deskami; daw. ludzie na wsi zwykli odpoczywać siedząc na przyzbie i mając za oparcie ścianę chałupy. [przypis edytorski]

723. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

724. wrychle (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

725. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

726. wrótnie (gw.) — wrota, duże drzwi, brama. [przypis edytorski]

727. imać się czegoś (daw., gw.) — zabierać się do czegoś, brać się za coś. [przypis edytorski]

728. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

729. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

730. niesły się (gw.) — niosły się. [przypis edytorski]

731. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

732. wyniesło (gw.) — wyniosło. [przypis edytorski]

733. rozdrgany — rozedrgany. [przypis edytorski]

734. kopić — zbierać w kopy. [przypis edytorski]

735. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

736. rozczerwienić się — zaczerwienić się. [przypis edytorski]

737. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

738. tyla (...) gospodarka (gw.) — tak wielka gospodarka (gospodarka w znaczeniu: prac i obowiązków gospodarskich). [przypis edytorski]

739. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

740. bych (gw.) — aby, żeby. [przypis edytorski]

741. pokrótce — wkrótce. [przypis edytorski]

742. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

743. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

744. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

745. kopić — zbierać w kopy. [przypis edytorski]

746. braccy — członkowie bractwa. [przypis edytorski]

747. kole (gw.) — wokół, przy. [przypis edytorski]

748. na stróży — na straży. [przypis edytorski]

749. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

750. powiedali (gw.) — powiadali. [przypis edytorski]

751. przyniewalać — przymuszać. [przypis edytorski]

752. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

753. lutość (daw., gw.) — tu: litość. [przypis edytorski]

754. janielski (gw.) — anielski. [przypis edytorski]

755. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

756. obzierać się (gw.) — oglądać się. [przypis edytorski]

757. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

758. bracki — członek bractwa religijnego. [przypis edytorski]

759. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

760. wszystkie (gw.) — wszyscy. [przypis edytorski]

761. rozruchać (daw., gw.) — rozruszać, poruszyć. [przypis edytorski]

762. niekiej (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

763. luty (daw., gw.) — surowy, ostry. [przypis edytorski]

764. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

765. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

766. żenie (daw., gw.) — rzuca. [przypis edytorski]

767. zbawić (daw., gw.) — tu: pozbawić. [przypis edytorski]

768. kośba — czynność koszenia. [przypis edytorski]

769. kwardy — twardy. [przypis edytorski]

770. ciżbiąc się — tłocząc się; por. ciżba: tłum, tłok. [przypis edytorski]

771. wybrany — tu: wykopany. [przypis edytorski]

772. ozewrzeć (gw.) — otworzyć. [przypis edytorski]

773. ze ziemie (daw., gw.) — z ziemi. [przypis edytorski]

774. odrzecze (daw., gw.) — odpowie. [przypis edytorski]

775. swynia (gw.) — świnia. [przypis edytorski]

776. chytroście (daw., gw.) — chytrości (M.lm). [przypis edytorski]

777. przepomnieć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

778. brwie (daw., gw.) — brwi (M.lm). [przypis edytorski]

779. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

780. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

781. deliberować — rozmyślać. [przypis edytorski]

782. obzierać się (gw.) — oglądać się. [przypis edytorski]

783. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

784. pieśnie (daw., gw.) — pieśni (B.lm). [przypis edytorski]

785. gotowe pieniądze — gotówka. [przypis edytorski]

786. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

787. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

788. ruchać (daw., gw.) — ruszać. [przypis edytorski]

789. mę (gw.) — mię; mnie. [przypis edytorski]

790. psi (daw., gw.) — psy. [przypis edytorski]

791. zaturbować się (daw., gw.) — zmartwić się. [przypis edytorski]

792. nie poredzi (gw.) — nie da rady. [przypis edytorski]

793. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

794. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

795. cichoście (daw., gw.) — cichości (M.lm); cisze. [przypis edytorski]

796. bledzi (gw.) — bladzi. [przypis edytorski]

797. niekiej (gw.) — czasem. [przypis edytorski]

798. latowy (gw.) — letni. [przypis edytorski]

799. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

800. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

801. ze wszystkiej mocy (gw.) — z całej siły. [przypis edytorski]

802. gardzielem (gw.) — gardłem, gardzielą. [przypis edytorski]

803. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

804. napity (gw.) — pijany. [przypis edytorski]

805. radoście (daw., gw.) — radości (B.lm). [przypis edytorski]

806. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

807. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

808. lebo (gw.) — lub. [przypis edytorski]

809. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

810. skroś (daw., gw.) — poprzez, na wskroś. [przypis edytorski]

811. ze wszystkiego serca (daw., gw.) — z całego serca. [przypis edytorski]

812. chocia (gw.) — choć, chociaż. [przypis edytorski]

813. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

814. galanty (gw.) — piękny, porządny, elegancki. [przypis edytorski]

815. dzień świętego Piotra i Pawła — jedno ze świąt w kościele katolickim, obchodzone 29 czerwca. [przypis edytorski]

816. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

817. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

818. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

819. przyodziewy (gw.) — ubrania. [przypis edytorski]

820. kiej (gw.) — niby, jakby, jak. [przypis edytorski]

821. niesło (gw.) — niosło. [przypis edytorski]

822. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

823. niekiej (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

824. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

825. cosik (gw.) — coś; tu Msc.lp: czymś. [przypis edytorski]

826. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

827. krzykał (gw.) — krzyczał, wykrzykiwał, pokrzykiwał. [przypis edytorski]

828. stojała (gw.) — stała. [przypis edytorski]

829. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

830. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

831. stojały (gw.) — stały. [przypis edytorski]

832. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

833. na stróży (gw.) — na straży. [przypis edytorski]

834. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

835. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

836. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

837. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

838. jegomość — tu: ksiądz. [przypis edytorski]

839. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

840. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

841. pokrótce — wkrótce. [przypis edytorski]

842. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

843. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

844. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

845. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

846. prosto — po prostu. [przypis edytorski]

847. rwetes — hałas, wrzawa. [przypis edytorski]

848. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

849. ze somsiady (gw.) — z sąsiadami. [przypis edytorski]

850. dziewucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

851. Miemiec (gw.) — Niemiec. [przypis edytorski]

852. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

853. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

854. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

855. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

856. wrotnie (daw., gw.) — wrota, brama. [przypis edytorski]

857. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

858. zasygnować — zadzwonić. [przypis edytorski]

859. suma — najdłuższa, uroczysta msza, odprawiana około południa w dni świąt i niedziel w kościele katolickim. [przypis edytorski]

860. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

861. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

862. gnietąc (gw.) — gniotąc. [przypis edytorski]

863. swarzyć się — kłócić się. [przypis edytorski]

864. ostać (gw.) — zostać. [przypis edytorski]

865. z drugich — tu: z innych. [przypis edytorski]

866. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

867. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

868. był (...) ustał (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: ustał (wcześniej; przed innymi opisywanymi czynnościami i zdarzeniami). [przypis edytorski]

869. gorąc (gw.) — gorąco, upał. [przypis edytorski]

870. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

871. był (...) wychodził (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: wychodził (wcześniej; przed innymi opisywanymi czynnościami i zdarzeniami). [przypis edytorski]

872. jąć się czegoś (daw., gw.) — zabrać się za coś; zacząć coś robić. [przypis edytorski]

873. rychtyk (gw.) — właśnie, akurat. [przypis edytorski]

874. war (daw., gw.) — wrzątek. [przypis edytorski]

875. ona (daw., gw.) — ta, owa. [przypis edytorski]

876. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

877. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

878. ślepić (gw.) — oślepiać. [przypis edytorski]

879. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

880. wzdych (gw.) — westchnienie. [przypis edytorski]

881. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

882. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

883. przytrząśnięty — przysypany. [przypis edytorski]

884. rozwodzić — tu: rozkładać. [przypis edytorski]

885. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

886. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

887. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

888. niekiej (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

889. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

890. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

891. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

892. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

893. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

894. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

895. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

896. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

897. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

898. przódzi (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

899. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

900. poredzając (gw.) — poradzając; tu: rozmawiając. [przypis edytorski]

901. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

902. juści (gw.) — owszem, pewnie. [przypis edytorski]

903. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

904. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

905. poredzi (gw.) — poradzi. [przypis edytorski]

906. inszy (daw., gw.) — inny. [przypis edytorski]

907. w podle (daw., gw.) — pod. [przypis edytorski]

908. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

909. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

910. trybularz — kadzielnica. [przypis edytorski]

911. czymsić (gw.) — czymś. [przypis edytorski]

912. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

913. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

914. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

915. zazierać (gw.) — spoglądać, zaglądać. [przypis edytorski]

916. Miemcy (gw.) — Niemcy. [przypis edytorski]

917. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

918. pobok (gw.) — obok, po bokach. [przypis edytorski]

919. kaszkiet — czapka z daszkiem. [przypis edytorski]

920. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

921. sobaczy — psi; należący do psa. [przypis edytorski]

922. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

923. pięście (daw., gw.) — pięści (B.lm). [przypis edytorski]

924. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

925. kole (daw., gw.) — wokół. [przypis edytorski]

926. somsiad (gw.) — sąsiad. [przypis edytorski]

927. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

928. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

929. wzion (gw.) — wziął; wzion przez łeb: dostał w łeb; został uderzony w głowę. [przypis edytorski]

930. na ziem (daw., gw.) — na ziemię. [przypis edytorski]

931. miętki (daw., gw.) — miękki. [przypis edytorski]

932. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

933. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

934. różnoście (daw., gw.) — różności. [przypis edytorski]

935. baczyć (daw., gw.) — uważać, zauważać, pamiętać. [przypis edytorski]

936. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

937. bych (gw.) — tu: żeby. [przypis edytorski]

938. juści, co (gw.) — pewnie, że. [przypis edytorski]

939. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

940. ochfiara (gw.) — ofiara. [przypis edytorski]

941. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

942. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

943. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

944. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

945. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

946. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

947. jeszczech (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

948. zapowiedzie (daw., gw.) — zapowiedzi (B.lm). [przypis edytorski]

949. podniesły (gw.) — podniosły. [przypis edytorski]

950. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

951. zapowiedzie (gw.) — zapowiedzi (M.lm); uroczyste ogłoszenie w kościele parafialnym mającego się odbyć ślubu. [przypis edytorski]

952. niesąc (gw.) — niosąc. [przypis edytorski]

953. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

954. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

955. turbacja (daw., gw.) — kłopot. [przypis edytorski]

956. leda (daw., gw.) — lada. [przypis edytorski]

957. kiejby (gw.) — gdyby. [przypis edytorski]

958. nie chwacić (daw., gw.) — nie starczyć. [przypis edytorski]

959. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

960. sie (gw.) — się. [przypis edytorski]

961. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

962. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

963. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

964. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

965. przyletę (gw.) — przylecę. [przypis edytorski]

966. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

967. ociec (daw., gw.) — ojciec. [przypis edytorski]

968. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

969. bych (gw.) — tu: by, aby. [przypis edytorski]

970. póde (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

971. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

972. dobre ludzie (gw.) — dobrzy ludzie. [przypis edytorski]

973. przewiedzieć się (gw.) — dowiedzieć się. [przypis edytorski]

974. przyniese (gw.) — przyniosę. [przypis edytorski]

975. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

976. chyciła (gw.) — chwyciła. [przypis edytorski]

977. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

978. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

979. dzieuszyne (gw.) — dziewczęce. [przypis edytorski]

980. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

981. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

982. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

983. gniot — tu: tłok, ścisk. [przypis edytorski]

984. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

985. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

986. spokoić (gw.) — uspokajać. [przypis edytorski]

987. ruchać (daw., gw.) — ruszać. [przypis edytorski]

988. podniesły (gw.) — podniosły. [przypis edytorski]

989. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

990. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

991. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

992. lekciej (gw.) — lżej. [przypis edytorski]

993. poredzi (gw.) — poradzi; tu: potrafi. [przypis edytorski]

994. honorny (gw.) — honorowy. [przypis edytorski]

995. wycug — wyżywienie i utrzymanie. [przypis edytorski]

996. bieder (gw.) — bioder. [przypis edytorski]

997. borg — kredyt, pożyczka. [przypis edytorski]

998. kole (gw.) — wokół. [przypis edytorski]

999. przyźba a. przyzba — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej, często obłożony kamieniami a. deskami; daw. ludzie na wsi zwykli odpoczywać siedząc na przyzbie i mając za oparcie ścianę chałupy. [przypis edytorski]

1000. żali a. zali (daw., gw.) — czy. [przypis edytorski]

1001. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1002. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1003. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1004. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

1005. przednówek — okres przed nowymi zbiorami. [przypis edytorski]

1006. łoni (daw., gw.) — w zeszłym roku. [przypis edytorski]

1007. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1008. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1009. sfolżeć (daw., gw.) — osłabnąć. [przypis edytorski]

1010. rad (daw., gw.) — tu: chętnie. [przypis edytorski]

1011. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1012. lebo (gw.) — albo. [przypis edytorski]

1013. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1014. deliberować — rozmyślać, roztrząsać. [przypis edytorski]

1015. skrzepić — wzmocnić. [przypis edytorski]

1016. turbacja (daw., gw.) — kłopot. [przypis edytorski]

1017. niełacno (daw., gw.) — niełatwo. [przypis edytorski]

1018. gnietąc (gw.) — gniotąc. [przypis edytorski]

1019. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1020. baczyć (daw., gw.) — uważać, pamiętać. [przypis edytorski]

1021. wyrywać (gw.) — tu: gonić, biec. [przypis edytorski]

1022. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1023. pomiarkować (gw.) — zrozumieć. [przypis edytorski]

1024. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1025. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

1026. sielnie (gw.) — mocno, silnie; tu: bardzo. [przypis edytorski]

1027. w kapelusie (gw.) — w kapeluszu. [przypis edytorski]

1028. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1029. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1030. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1031. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1032. wzieni (gw.) — wzięli. [przypis edytorski]

1033. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1034. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

1035. buczysz (gw.) — płaczesz. [przypis edytorski]

1036. proch — tu: kurz, pyłek, paproch. [przypis edytorski]

1037. przódzi (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

1038. wiela (daw., gw.) — wiele. [przypis edytorski]

1039. alkierz — osobna izba w rogu budynku; w domach mieszkalnych używana często jako sypialnia. [przypis edytorski]

1040. podrobnie (gw.) — szczegółowo. [przypis edytorski]

1041. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1042. weźta (gw.) — weźcie. [przypis edytorski]

1043. tylachna (gw.) — tyle, tak dużo. [przypis edytorski]

1044. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1045. miarkujta (gw.) — miarkujcie; miarkować: rozumieć, pojmować. [przypis edytorski]

1046. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1047. deliberować — rozmyślać, rozważać. [przypis edytorski]

1048. frasobliwie (daw., gw.) — w zmartwieniu. [przypis edytorski]

1049. omentra (gw.) — geometra. [przypis edytorski]

1050. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

1051. działy — tu: dzielenie ziemi. [przypis edytorski]

1052. radoście (gw.) — radości (M.lm). [przypis edytorski]

1053. zapusty — karnawał; czas po święcie Bożego Narodzenia (25 grudnia), a przed Wielkim Postem, stanowiącym okres obejmujący 40 dni przed świętem Wielkanocy, (termin Wielkanocy jest zmienny i wypada w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca). [przypis edytorski]

1054. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

1055. miescki (gw.) — miejski. [przypis edytorski]

1056. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1057. żydy — tu: o wyznawcach judaizmu. [przypis edytorski]

1058. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1059. pedzieć (gw.) — powiedzieć. [przypis edytorski]

1060. laczego (gw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

1061. waju (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1062. wierzta (gw.) — wierzcie. [przypis edytorski]

1063. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

1064. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1065. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

1066. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1067. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1068. wyśta (gw.) — wyście; skrót od: wy jesteście. [przypis edytorski]

1069. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1070. obertelek (gw.) — guzik. [przypis edytorski]

1071. przemawiać się (gw.) — kłócić się. [przypis edytorski]

1072. sielny (gw.) — tu: wielki. [przypis edytorski]

1073. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1074. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1075. arak — mocny napój alkoholowy (40–80%) o smaku anyżu. [przypis edytorski]

1076. galancie (gw.) — porządnie, elegancko; tu: bardzo. [przypis edytorski]

1077. ruchać (gw.) — ruszać. [przypis edytorski]

1078. chybać (gw.) — łapać. [przypis edytorski]

1079. orzydle (gw.) — gardło. [przypis edytorski]

1080. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1081. łyskać (daw., gw.) — świecić. [przypis edytorski]

1082. drzeć — tu: zadzierać. [przypis edytorski]

1083. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1084. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1085. wyciepnąć (gw.) — wyrzucić. [przypis edytorski]

1086. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1087. był robił (daw., gw.) — forma daw. czasu zaprzeszłego; znaczenie: robił (wcześniej w stosunku do innych działań i zdarzeń wyrażonych również w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

1088. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1089. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1090. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1091. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

1092. napity (gw.) — tu: pijany. [przypis edytorski]

1093. spokoić się — uspokajać się. [przypis edytorski]

1094. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

1095. kiej niekiej (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1096. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1097. dzieuszyny (gw.) — dziewczęcy. [przypis edytorski]

1098. piesneczki (gw.) — piosneczki, piosenki. [przypis edytorski]

1099. poniesła się (gw.) — poniosła się; tu: poszła. [przypis edytorski]

1100. kuma — sąsiadka, znajoma. [przypis edytorski]

1101. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1102. kole (daw., gw.) — wokół, koło. [przypis edytorski]

1103. w podle (daw., gw.) — pod, wzdłuż. [przypis edytorski]

1104. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1105. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1106. kiej niekiej (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1107. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1108. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1109. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1110. kiej (gw.) — kiedy; tu: skoro, jeśli. [przypis edytorski]

1111. liszka (daw., gw.) — lis. [przypis edytorski]

1112. pobok (gw.) — z boku, obok. [przypis edytorski]

1113. rychtyk (gw.) — dokładnie. [przypis edytorski]

1114. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1115. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1116. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1117. bych (gw.) — tu: aby, żeby. [przypis edytorski]

1118. do cna (gw.) — do końca, zupełnie. [przypis edytorski]

1119. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1120. cyganić — zmyślać, oszukiwać. [przypis edytorski]

1121. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1122. nikiej (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

1123. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1124. rozruchane (daw., gw.) — rozruszane; ruszające się. [przypis edytorski]

1125. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1126. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

1127. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1128. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1129. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

1130. laczego (gw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

1131. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1132. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1133. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1134. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1135. pobok (gw.) — obok. [przypis edytorski]

1136. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1137. drapać (gw.) — tu: wdrapywać. [przypis edytorski]

1138. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1139. do dnia (daw., gw.) — przed świtem. [przypis edytorski]

1140. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1141. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1142. się była (...) uniesła (gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: uniosła się (wcześniej; przed innymi opisywanymi czynnościami i zdarzeniami). [przypis edytorski]

1143. poredzić (gw.) — poradzić, zdołać. [przypis edytorski]

1144. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1145. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1146. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1147. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

1148. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1149. rozbierać (gw.) — tu: osłabiać, rozstrajać. [przypis edytorski]

1150. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1151. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1152. zabaczyć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1153. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1154. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1155. bych (gw.) — tu: aby, żeby. [przypis edytorski]

1156. rączków (gw.) — rączek. [przypis edytorski]

1157. te gębusie (gw.) — dziś popr.: tę gębusię. [przypis edytorski]

1158. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1159. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1160. z krwie (daw., gw.) — z krwi. [przypis edytorski]

1161. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1162. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1163. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

1164. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1165. kiej (gw.) — kiedy; tu: ale. [przypis edytorski]

1166. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1167. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1168. spiera w dołku (gw.) — o bólu brzucha, szczególnie żołądka. [przypis edytorski]

1169. me mgli (gw.) — mdli mnie. [przypis edytorski]

1170. w oktawę — osiem tygodni po. [przypis edytorski]

1171. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1172. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1173. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

1174. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1175. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

1176. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

1177. kijanka — deseczka służąca do prania w rzece, używana daw. na wsi. [przypis edytorski]

1178. wwodzić — wprowadzać. [przypis edytorski]

1179. kole (daw., gw.) — koło. [przypis edytorski]

1180. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1181. Zdrowaś — jedna z modlitw w kościele katolickim, zaczynająca się od słów „Zdrowaś Mario, łaskiś pełna”; tu: czas potrzebny na odmówienie tej modlitwy. [przypis edytorski]

1182. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1183. na ludzim ich wywiódł (daw., gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: na ludzi ich wywiodłem. [przypis edytorski]

1184. gospodarkęm (...) ostawił (daw., gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: gospodarkę ostawiłem (zostawiłem). [przypis edytorski]

1185. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1186. kromie (daw., gw.) — oprócz. [przypis edytorski]

1187. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1188. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1189. buczeć (gw.) — płakać. [przypis edytorski]

1190. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1191. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1192. piąciu (gw.) — pięciu. [przypis edytorski]

1193. wiedła (gw.) — wiodła. [przypis edytorski]

1194. wlekła (gw.) — wlokła. [przypis edytorski]

1195. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1196. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1197. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

1198. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1199. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

1200. wrótnie (gw.) — wrota, brama. [przypis edytorski]

1201. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

1202. porozwierane (gw.) — pootwierane. [przypis edytorski]

1203. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1204. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

1205. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1206. deliberować — rozprawiać, rozmyślać. [przypis edytorski]

1207. skądciś (gw.) — skądś. [przypis edytorski]

1208. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1209. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

1210. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1211. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1212. ozwać się (gw.) — odezwać się. [przypis edytorski]

1213. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1214. latoś (daw., gw.) — tego roku. [przypis edytorski]

1215. łoni (daw., gw.) — poprzedniego roku. [przypis edytorski]

1216. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1217. rychło (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

1218. wzion (gw.) — wziął. [przypis edytorski]

1219. kiejże (gw.) — kiedyż. [przypis edytorski]

1220. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

1221. wrażać — wsadzać. [przypis edytorski]

1222. kaptować — przeciągać na swoją stronę. [przypis edytorski]

1223. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1224. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1225. jagły — kasza jaglana. [przypis edytorski]

1226. kole (daw., gw.) — koło, przy. [przypis edytorski]

1227. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1228. przepomnieć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1229. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1230. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1231. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

1232. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

1233. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

1234. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1235. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1236. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

1237. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1238. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

1239. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1240. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1241. wiano — majątek własny wnoszony do wspólnego gospodarstwa przez żonę w momencie ślubu. [przypis edytorski]

1242. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1243. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

1244. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1245. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1246. ruchać (daw., gw.) — ruszać. [przypis edytorski]

1247. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1248. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1249. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

1250. baczyć (daw., gw.) — uważać. [przypis edytorski]

1251. wzienam (gw.) — wzięłam. [przypis edytorski]

1252. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1253. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1254. poredzić (gw.) — poradzić. [przypis edytorski]

1255. kole (daw., gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

1256. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1257. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1258. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1259. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

1260. rad — tu: chętnie. [przypis edytorski]

1261. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1262. szydliwy — szyderczy. [przypis edytorski]

1263. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1264. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1265. przyniesła (gw.) — przyniosła. [przypis edytorski]

1266. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1267. zapaska — rodzaj długiego fartucha wiązanego w pasie na sukience i osłaniającego ubranie od pasa w dół dookoła; część tradycyjnego stroju ludowego. [przypis edytorski]

1268. poredzisz (gw.) — poradzisz. [przypis edytorski]

1269. rozebrać — rozwiązać, rozszyfrować; tu: przeczytać. [przypis edytorski]

1270. wymiarkować — zrozumieć. [przypis edytorski]

1271. ciepnąć (gw.) — rzucić. [przypis edytorski]

1272. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1273. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1274. folga — ulga. [przypis edytorski]

1275. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1276. kreminał (gw.) — kryminał. [przypis edytorski]

1277. loboga (gw.) — skrócone: dla Boga. [przypis edytorski]

1278. oczymgnienie (gw.) — okamgnienie. [przypis edytorski]

1279. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1280. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1281. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1282. lakudra (gw.) — łachudra. [przypis edytorski]

1283. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

1284. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1285. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1286. sołdat — żołnierz. [przypis edytorski]

1287. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1288. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1289. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1290. kiejśta (gw.) — skrócone od: kiej jesteśta, tj. kiedy jesteście, skoro jesteście. [przypis edytorski]

1291. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

1292. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1293. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1294. zaniesła (gw.) — zaniosła. [przypis edytorski]

1295. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1296. kiejby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

1297. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1298. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1299. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1300. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1301. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1302. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1303. krwie (daw., gw.) — krwi (D.lp). [przypis edytorski]

1304. poredziła (gw.) — poradziła; zdołała. [przypis edytorski]

1305. żenie (daw., gw.) — rzuca, wyrzuca. [przypis edytorski]

1306. wyniesła (gw.) — wyniosła. [przypis edytorski]

1307. poredzi (gw.) — poradzi; da radę, zdoła. [przypis edytorski]

1308. ochfiarowała (gw.) — ofiarowała. [przypis edytorski]

1309. wezwyczajony (daw., gw.) — przyzwyczajony. [przypis edytorski]

1310. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1311. bych (gw.) — aby, żeby. [przypis edytorski]

1312. poniesła (gw.) — poniosła. [przypis edytorski]

1313. łacno (daw., gw.) — łatwo. [przypis edytorski]

1314. ambit — ambicja. [przypis edytorski]

1315. poredziła (gw.) — poradziła; poradzić tu: zdołać, dać radę. [przypis edytorski]

1316. odemsta (gw.) — zemsta. [przypis edytorski]

1317. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

1318. niesły (gw.) — niosły. [przypis edytorski]

1319. jakieś Zdrowaś — czas potrzebny na odmówienie modlitwy Zdrowaś Mario. [przypis edytorski]

1320. uniesła (gw.) — uniosła. [przypis edytorski]

1321. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1322. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1323. zemglić (gw.) — zemdlić. [przypis edytorski]

1324. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

1325. pogroza (gw.) — groźba. [przypis edytorski]

1326. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1327. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1328. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1329. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

1330. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1331. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1332. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1333. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1334. pleć — oczyszczać z chwastów; pielić. [przypis edytorski]

1335. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1336. pogroza (gw.) — pogróżka. [przypis edytorski]

1337. poletę (gw.) — polecę. [przypis edytorski]

1338. powiedają (gw.) — powiadają. [przypis edytorski]

1339. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

1340. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1341. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1342. bierąc (gw.) — biorąc. [przypis edytorski]

1343. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1344. scheda — spadek. [przypis edytorski]

1345. majdrować — majstrować. [przypis edytorski]

1346. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

1347. turbacja (daw., gw.) — kłopot. [przypis edytorski]

1348. rozniesły (gw.) — rozniosły. [przypis edytorski]

1349. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1350. poreda (gw.) — porada; tu: rozmowa. [przypis edytorski]

1351. krzykać (gw.) — krzyczeć. [przypis edytorski]

1352. raić — namawiać; tu: rozmawiać. [przypis edytorski]

1353. niesły (gw.) — niosły. [przypis edytorski]

1354. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1355. poredził (gw.) — poradził; poradzić tu: zdołać, dać radę. [przypis edytorski]

1356. gront (gw.) — grunt, ziemia. [przypis edytorski]

1357. leda (daw., gw.) — lada. [przypis edytorski]

1358. bojała (gw.) — bała. [przypis edytorski]

1359. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1360. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1361. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1362. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1363. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1364. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1365. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

1366. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1367. cheba (gw.) — chyba. [przypis edytorski]

1368. prasnąć — trzasnąć, rzucić. [przypis edytorski]

1369. o ziem (daw., gw.) — o ziemię. [przypis edytorski]

1370. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1371. poniesą (gw.) — poniosą. [przypis edytorski]

1372. kiej (gw.) — kiedy; skoro. [przypis edytorski]

1373. bzdycy (gw.) — bzyczy. [przypis edytorski]

1374. kole (daw., gw.) — koło. [przypis edytorski]

1375. kajżeście (...) chodzili (gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: kaj chodziliście, tj. gdzie chodziliście. [przypis edytorski]

1376. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1377. przywiezła (gw.) — przywiozła. [przypis edytorski]

1378. Warsiawa (gw.) — Warszawa. [przypis edytorski]

1379. grapa (z niem. Grapen) — metalowe naczynie na trzech nogach, służące do gotowania; beczka do przyrządzania ługu. [przypis edytorski]

1380. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1381. pono (daw., gw.) — podobno. [przypis edytorski]

1382. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1383. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1384. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1385. abo (gw.) — albo. [przypis edytorski]

1386. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1387. kiej (gw.) — kiedy; tu: skoro. [przypis edytorski]

1388. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1389. wniesła (gw.) — wniosła. [przypis edytorski]

1390. ruchać (daw., gw.) — ruszać. [przypis edytorski]

1391. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1392. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1393. poniesły (gw.) — poniosły. [przypis edytorski]

1394. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1395. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

1396. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

1397. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

1398. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1399. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1400. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

1401. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1402. stojało (gw.) — stało. [przypis edytorski]

1403. na rozcież (gw.) — na oścież. [przypis edytorski]

1404. wywarte (gw.) — otwarte. [przypis edytorski]

1405. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

1406. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

1407. Pietrek (gw.) — Piotrek. [przypis edytorski]

1408. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

1409. poredzać (gw.) — rozmawiać, gwarzyć. [przypis edytorski]

1410. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1411. chyla tyla (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1412. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

1413. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1414. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1415. przyźba a. przyzba — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej, często obłożony kamieniami a. deskami; daw. ludzie na wsi zwykli odpoczywać siedząc na przyzbie i mając za oparcie ścianę chałupy. [przypis edytorski]

1416. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

1417. była zbielała (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: zbielała (wcześniej w stosunku do innych zdarzeń i działań wyrażonych w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

1418. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1419. łacniej (daw., gw.) — łatwiej. [przypis edytorski]

1420. wyniesła (gw.) — wyniosła. [przypis edytorski]

1421. chybciej (gw.) — szybciej. [przypis edytorski]

1422. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1423. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1424. orosiały (gw.) — pokryty rosą. [przypis edytorski]

1425. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1426. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1427. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1428. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

1429. uniesła (gw.) — uniosła. [przypis edytorski]

1430. miarkować (daw., gw.) — rozumieć, pojmować. [przypis edytorski]

1431. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1432. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1433. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1434. cochać się (gw.) — ocierać się. [przypis edytorski]

1435. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1436. przepomnieć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1437. wszędy (daw., gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

1438. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1439. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1440. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1441. mieć baczenie (daw., gw.) — uważać. [przypis edytorski]

1442. powiedła (gw.) — powiodła. [przypis edytorski]

1443. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1444. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1445. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1446. bobrować (gw.) — ryć, przeszukiwać. [przypis edytorski]

1447. spieka (gw.) — upał, spiekota. [przypis edytorski]

1448. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

1449. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1450. poredzać (gw.) — rozmawiać, gwarzyć. [przypis edytorski]

1451. galancie (gw.) — porządnie, elegancko. [przypis edytorski]

1452. sielnie (gw.) — silnie, mocno. [przypis edytorski]

1453. szły w kolano (gw.) — sięgały kolan. [przypis edytorski]

1454. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1455. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1456. kiejby (gw.) — gdyby. [przypis edytorski]

1457. wyniesło (gw.) — wyniosło. [przypis edytorski]

1458. galancie (gw.) — tu: bardzo. [przypis edytorski]

1459. do znaku (daw., gw.) — całkowicie. [przypis edytorski]

1460. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1461. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1462. ochfiarowac (gw.) — ofiarować. [przypis edytorski]

1463. bych jeno (gw.) — żeby tylko. [przypis edytorski]

1464. obiecował (gw.) — obiecywał. [przypis edytorski]

1465. dzisia (gw.) — dzisiaj. [przypis edytorski]

1466. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

1467. pono (daw., gw.) — podobno. [przypis edytorski]

1468. tylachny (gw.) — tak wielki. [przypis edytorski]

1469. karwas (gw.) — kawał. [przypis edytorski]

1470. próżniaczka — tu: próżnowanie, lenistwo. [przypis edytorski]

1471. kużden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

1472. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1473. zbyć się (daw., gw.) — pozbyć się. [przypis edytorski]

1474. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

1475. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1476. chocia (gw.) — chociaż. [przypis edytorski]

1477. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

1478. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1479. jamory (gw.) — amory, miłostki. [przypis edytorski]

1480. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1481. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1482. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1483. w te pędy (gw.) — szybko, biegiem. [przypis edytorski]

1484. zaniesła (gw.) — zaniosła. [przypis edytorski]

1485. chytać (gw.) — chwytać. [przypis edytorski]

1486. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1487. przeniesła (gw.) — przeniosła; zniosła, wytrzymała. [przypis edytorski]

1488. widział się (daw., gw.) — wyglądał. [przypis edytorski]

1489. przódzi (daw., gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

1490. sielny (gw.) — silny, mocny, porządny. [przypis edytorski]

1491. Pietras (gw.) — Piotr. [przypis edytorski]

1492. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1493. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

1494. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1495. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1496. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1497. żalnie (gw.) — żałośnie. [przypis edytorski]

1498. pedział (gw.) — powiedział. [przypis edytorski]

1499. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1500. myśle (daw., gw.) — myśli (B.lm). [przypis edytorski]

1501. zabaczyć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1502. miesckie (gw.) — miejskie. [przypis edytorski]

1503. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

1504. ochotnie (daw., gw.) — chętnie. [przypis edytorski]

1505. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1506. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

1507. gościniec — podarek przynoszony przez przychodzącego w gości. [przypis edytorski]

1508. modra — niebieska. [przypis edytorski]

1509. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1510. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1511. przywiezłem (gw.) — przywiozłem. [przypis edytorski]

1512. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

1513. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1514. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1515. zawarty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

1516. wola (gw.) — tu: wolność. [przypis edytorski]

1517. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1518. przyświarczać (gw.) — przyświadczać; poświadczać, potwierdzać. [przypis edytorski]

1519. rychło (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

1520. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1521. sąsiek — część stodoły, w której przechowuje się siano, słomę a. zboże. [przypis edytorski]

1522. gadzina (daw., gw.) — tu: zwierzęta. [przypis edytorski]

1523. przepomnieć (daw., gw.) — zapomnieć. [przypis edytorski]

1524. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1525. zazierać (gw.) — zaglądać. [przypis edytorski]

1526. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

1527. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

1528. źrały (daw., gw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

1529. mało wiele (gw.) — trochę, niedużo. [przypis edytorski]

1530. nieśmiele (gw.) — nieśmiało. [przypis edytorski]

1531. wiela (gw.) — ile. [przypis edytorski]

1532. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1533. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1534. uredzić (gw.) — poradzić, podołać. [przypis edytorski]

1535. juści (gw.) — pewnie, owszem. [przypis edytorski]

1536. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1537. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

1538. brwie (daw., gw.) — brwi (M.lm). [przypis edytorski]

1539. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać, rozważać. [przypis edytorski]

1540. bieżyć za ścianę — iść się załatwić. [przypis edytorski]

1541. Pietruś (gw.) — Piotruś. [przypis edytorski]

1542. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

1543. bez to (gw.) — przez to. [przypis edytorski]

1544. siemię — ziarno lnu. [przypis edytorski]

1545. spyskać — zryć. [przypis edytorski]

1546. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1547. miętki (daw., gw.) — miękki. [przypis edytorski]

1548. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1549. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

1550. przyodziewy (gw.) — ubrania. [przypis edytorski]

1551. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się, poruszać się. [przypis edytorski]

1552. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1553. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1554. ślepić (gw.) — oślepiać. [przypis edytorski]

1555. płomię (daw., gw.) — płomień. [przypis edytorski]

1556. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1557. niekiej (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1558. zaziajany (gw.) — zziajany. [przypis edytorski]

1559. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1560. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1561. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

1562. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1563. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1564. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

1565. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1566. gędzić (daw., gw.) — rozmawiać, opowiadać. [przypis edytorski]

1567. wisus — urwis. [przypis edytorski]

1568. ozgniewać się (gw.) — rozgniewać się. [przypis edytorski]

1569. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1570. przez (gw.) — tu: bez. [przypis edytorski]

1571. zamedytować (gw.) — zamyślić się. [przypis edytorski]

1572. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1573. gwarzyć (gw.) — mówić; por. gwara. [przypis edytorski]

1574. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1575. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

1576. bajoro — błoto, bagno. [przypis edytorski]

1577. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1578. kiej (gw.) — kiedy, skoro. [przypis edytorski]

1579. spomnieć (gw.) — wspomnieć, przypomnieć. [przypis edytorski]

1580. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1581. wydzierać się na wolę — wyrywać się na wolność. [przypis edytorski]

1582. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1583. znowuj (gw.) — znowu. [przypis edytorski]

1584. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1585. pogroza (gw.) — groźba. [przypis edytorski]

1586. pobok (gw.) — obok. [przypis edytorski]

1587. szwendać się — błąkać się. [przypis edytorski]

1588. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

1589. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1590. zazierać (gw.) — spoglądać. [przypis edytorski]

1591. stoperczyć (gw.) — rozpierać się; tu: stroszyć, wystawiać. [przypis edytorski]

1592. pożywita (gw.) — pożywicie. [przypis edytorski]

1593. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1594. grążyć się (gw.) — pogrążać się. [przypis edytorski]

1595. w czymściś (gw.) — w czymś. [przypis edytorski]

1596. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1597. górnie — górą, ponad. [przypis edytorski]

1598. krzykać (gw.) — krzyczeć, pokrzykiwać. [przypis edytorski]

1599. rost — wzrost; proces rośnięcia. [przypis edytorski]

1600. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1601. pomiarkować (gw.) — zrozumieć, pojąć. [przypis edytorski]

1602. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1603. człowiekowy (gw.) — ludzki. [przypis edytorski]

1604. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1605. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

1606. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1607. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

1608. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

1609. janielski (gw.) — anielski. [przypis edytorski]

1610. kwardy (gw.) — twardy. [przypis edytorski]

1611. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1612. na ziem (daw., gw.) — na ziemię. [przypis edytorski]

1613. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1614. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1615. rozbierać (gw.) — tu: osłabiać, rozstrajać. [przypis edytorski]

1616. kułak — pięść. [przypis edytorski]

1617. brwie (daw., gw.) — brwi (forma M. i B. lm). [przypis edytorski]

1618. poredzić (gw.) — dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

1619. kuntentność (gw.) — zadowolenie, błogość. [przypis edytorski]

1620. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

1621. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1622. posobnie (gw.) — po kolei. [przypis edytorski]

1623. cięgiem (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]

1624. myśle (daw., gw.) — myśli (forma M., B. lm). [przypis edytorski]

1625. spominanie (gw.) — wspominanie, wspomnienie. [przypis edytorski]

1626. kwardy (gw.) — twardy. [przypis edytorski]

1627. niełacny (daw., gw.) — niełatwy. [przypis edytorski]

1628. pokajanie — skrucha, przyznanie się ze skruchą do winy. [przypis edytorski]

1629. przezierać (gw.) — widzieć na wylot. [przypis edytorski]

1630. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

1631. bierąc (gw.) — biorąc. [przypis edytorski]

1632. kużden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

1633. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1634. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1635. cięgiem (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]

1636. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1637. wsiowy — wiejski. [przypis edytorski]

1638. nabrany — tu: wypukły, wydatny. [przypis edytorski]

1639. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1640. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1641. pobok (gw.) — obok. [przypis edytorski]

1642. aże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1643. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

1644. kiej (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1645. kole (gw.) — wokół. [przypis edytorski]

1646. przerzekł — zagadał. [przypis edytorski]

1647. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1648. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1649. gront (gw.) — grunt, ziemia, rola. [przypis edytorski]

1650. pedzieć (gw.) — powiedzieć. [przypis edytorski]

1651. jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1652. skopka — drewniane wiaderko używane daw. na wsi na mleko i śmietanę. [przypis edytorski]

1653. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1654. zawrzeć (gw.) — zamknąć. [przypis edytorski]

1655. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1656. cebratka — mały ceber, drewniane naczynie używane daw. na wsi na wodę. [przypis edytorski]

1657. boczyć się — gniewać się. [przypis edytorski]

1658. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1659. kole (gw.) — wokół, koło. [przypis edytorski]

1660. skwapnie (gw.) — szybko, sprawnie. [przypis edytorski]

1661. dygować (gw.) — nosić. [przypis edytorski]

1662. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1663. zaniesą (gw.) — zaniosą. [przypis edytorski]

1664. zgodzić (daw., gw.) — przyjąć do pracy. [przypis edytorski]

1665. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

1666. dzisia (gw.) — dzisiaj. [przypis edytorski]

1667. z niemi (daw., gw.) — z nimi. [przypis edytorski]

1668. zdać się (daw., gw.) — przydać się. [przypis edytorski]

1669. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1670. tylachny (gw.) — wielki. [przypis edytorski]

1671. na przedanie (gw.) — na sprzedaż. [przypis edytorski]

1672. drugie (gw.) — inni. [przypis edytorski]

1673. wyglądalim cię (gw.) — wyglądaliśmy cię; wypatrywaliśmy cię. [przypis edytorski]

1674. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1675. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1676. sielnie (gw.) — silnie, mocno; bardzo. [przypis edytorski]

1677. rozgwiaździony (gw.) — rozgwieżdżony. [przypis edytorski]

1678. wszędy (daw., gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

1679. różnoście (gw.) — różności. [przypis edytorski]

1680. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1681. kałdun (gw.) — brzuch. [przypis edytorski]

1682. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1683. wzion (gw.) — wziął. [przypis edytorski]

1684. na stronę — na bok, na ubocze, w ustronie. [przypis edytorski]

1685. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1686. ważnie — tu: poważnie. [przypis edytorski]

1687. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

1688. dzisia (gw.) — dzisiaj. [przypis edytorski]

1689. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1690. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1691. tyla (gw.) — tyle; i tyla: i już. [przypis edytorski]

1692. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1693. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1694. powiedać (gw.) — powiadać, mówić. [przypis edytorski]

1695. poredzę (gw.) — poradzę. [przypis edytorski]

1696. skamłać (gw.) — skomleć, prosić. [przypis edytorski]

1697. fantować — brać fant (tu: w postaci bydła) do wykupienia. [przypis edytorski]

1698. swarzyć się — kłócić się. [przypis edytorski]

1699. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1700. naród — tu: ludzie. [przypis edytorski]

1701. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1702. profit — korzyść. [przypis edytorski]

1703. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

1704. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

1705. pódą (gw.) — pójdą. [przypis edytorski]

1706. bych jeno (gw.) — aby tylko. [przypis edytorski]

1707. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

1708. szydliwy — szyderczy. [przypis edytorski]

1709. jenteres (gw.) — interes. [przypis edytorski]

1710. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1711. wszystkie (gw.) — wszyscy. [przypis edytorski]

1712. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1713. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1714. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1715. naród — tu: ludzie, lud. [przypis edytorski]

1716. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

1717. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1718. obłóczyć (daw., gw.) — powlekać. [przypis edytorski]

1719. wyzierać (gw.) — wyglądać. [przypis edytorski]

1720. poniechać — zostawić. [przypis edytorski]

1721. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1722. jenteresa (gw.) — interesy. [przypis edytorski]

1723. a wiesz to (gw.) — a czy wiesz. [przypis edytorski]

1724. srodze (daw., gw.) — mocno, bardzo. [przypis edytorski]

1725. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

1726. pódzi (gw.) — chodź. [przypis edytorski]

1727. Jantoś (gw.) — Antoś. [przypis edytorski]

1728. rozdziewać (daw., gw.) — rozbierać. [przypis edytorski]

1729. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1730. szabaśnik — piec chlebowy, piekarnik. [przypis edytorski]

1731. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1732. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1733. dzieża — drewniane naczynie służące do rozczyniania mąki i wyrastania ciasta chlebowego. [przypis edytorski]

1734. przyokryty (gw.) — okryty, przysłonięty. [przypis edytorski]

1735. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1736. nie kwapić się — nie spieszyć się. [przypis edytorski]

1737. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1738. roztrzęsać (gw.) — roztrząsać. [przypis edytorski]

1739. poredzać (gw.) — rozmawiać, gwarzyć. [przypis edytorski]

1740. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1741. wykręcać — tu: skręcać. [przypis edytorski]

1742. powrósło — gruby sznur. [przypis edytorski]

1743. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1744. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się, poruszać się. [przypis edytorski]

1745. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1746. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

1747. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

1748. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

1749. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1750. chociem (gw.) — chociaż jestem. [przypis edytorski]

1751. zwyczajny (daw., gw.) — przyzwyczajony; tego zwyczajny: przyzwyczajony do tego. [przypis edytorski]

1752. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1753. przybaczyć się (gw.) — przypomnieć się. [przypis edytorski]

1754. pedział (gw.) — powiedział. [przypis edytorski]

1755. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1756. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1757. kiej (gw.) — kiedy, skoro. [przypis edytorski]

1758. rychło (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

1759. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1760. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1761. bijał (gw.) — bił; (o czynności zwyczajowej) zwykł bić. [przypis edytorski]

1762. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1763. potyrać (gw.) — pomiatać. [przypis edytorski]

1764. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1765. tośwa (gw.) — tośmy, to żeśmy (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika w 1 os.lm). [przypis edytorski]

1766. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

1767. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1768. kartoszka (z ros.) — kartofel. [przypis edytorski]

1769. poniechać — przestać. [przypis edytorski]

1770. pokorzylim (gw.) — pokorzyliśmy; pokonaliśmy. [przypis edytorski]

1771. Pietrek (gw.) — Piotrek. [przypis edytorski]

1772. kajże (gw.) — gdzież; gdzie jest. [przypis edytorski]

1773. przódzi (daw., gw.) — przedtem, wcześniej. [przypis edytorski]

1774. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1775. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

1776. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1777. statki (daw., gw.) — tu: brudne naczynia. [przypis edytorski]

1778. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1779. dojena (gw.) — dotknęła. [przypis edytorski]

1780. wrazić — wbić. [przypis edytorski]

1781. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1782. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1783. wyzierać (gw.) — wyglądać, rozglądać się. [przypis edytorski]

1784. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

1785. gorąc (gw.) — gorąco. [przypis edytorski]

1786. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1787. odzipnąć (gw.) — odetchnąć. [przypis edytorski]

1788. nabier (gw.) — nabrana część. [przypis edytorski]

1789. kruczyć (gw.) — burczeć. [przypis edytorski]

1790. płony (daw., gw.) — jałowy, bezowocny; tu: niepożywny. [przypis edytorski]

1791. żywot (daw., gw.) — żołądek. [przypis edytorski]

1792. chlać (gw.) — jeść, żreć. [przypis edytorski]

1793. drugie (gw.) — inni. [przypis edytorski]

1794. dzieżka — miseczka. [przypis edytorski]

1795. nadziewać (gw.) — tu: najadać. [przypis edytorski]

1796. niekiej (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

1797. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1798. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1799. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

1800. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

1801. słabizna (gw.) — słabe miejsce. [przypis edytorski]

1802. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

1803. pyszczyć (gw.) — tu: ryć. [przypis edytorski]

1804. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1805. przyrychtować (gw.) — urządzić. [przypis edytorski]

1806. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

1807. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1808. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

1809. kalenica — najwyższa część dachu, szczyt dachu. [przypis edytorski]

1810. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1811. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1812. nosić się (gw.) — tu: włóczyć się. [przypis edytorski]

1813. cięgiem (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]

1814. robotny (gw.) — pracowity. [przypis edytorski]

1815. żywo (daw., gw.) — szybko. [przypis edytorski]

1816. wszystkie (gw.) — wszyscy. [przypis edytorski]

1817. chudzina (gw.) — biedactwo. [przypis edytorski]

1818. pewnikiem (gw.) — na pewno. [przypis edytorski]

1819. ośpica (gw.) — ospa. [przypis edytorski]

1820. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1821. śpital (gw.) — szpital. [przypis edytorski]

1822. baczyć (daw., gw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

1823. dulczyć (gw.) — ślęczeć, trudzić się. [przypis edytorski]

1824. kiejście leżeli (gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: kiedy leżeliście; tu: 2 os. lm w funkcji formy grzecznościowej. [przypis edytorski]

1825. połóg — okres po porodzie. [przypis edytorski]

1826. bierąc (gw.) — biorąc. [przypis edytorski]

1827. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1828. poletę (gw.) — polecę. [przypis edytorski]

1829. zaśby (gw.) — skądże. [przypis edytorski]

1830. dzieusze (gw.) — dziewczynie. [przypis edytorski]

1831. dwojaki — gliniane podwójne naczynie. [przypis edytorski]

1832. piesneczka (gw.) — piosneczka. [przypis edytorski]

1833. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

1834. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1835. kwardy (gw.) — twardy. [przypis edytorski]

1836. posobnie (gw.) — po sobie, po kolei. [przypis edytorski]

1837. miedza — pas nieuprawnej ziemi oddzielający pola. [przypis edytorski]

1838. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1839. niekaj (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

1840. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1841. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

1842. dygować (gw.) — iść; nosić. [przypis edytorski]

1843. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1844. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1845. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

1846. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

1847. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1848. kurzyć (daw., gw.) — tu: palić, dymić. [przypis edytorski]

1849. chojar — choina, drzewo iglaste. [przypis edytorski]

1850. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

1851. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

1852. posobnie (gw.) — po kolei. [przypis edytorski]

1853. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

1854. w podle (daw., gw.) — obok. [przypis edytorski]

1855. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1856. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

1857. bólny (gw.) — zbolały, bolesny. [przypis edytorski]

1858. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

1859. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

1860. gospodarz — chłop posiadający ziemię. [przypis edytorski]

1861. lebioda — komosa polna; jadalne zioło łąkowe. [przypis edytorski]

1862. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

1863. korczyk — daw. jednostka objętości ciał sypkich, dzielona na 16 garnców i równa ok. 60 kg. [przypis edytorski]

1864. dobrość (gw.) — dobroć. [przypis edytorski]

1865. byśwa (gw.) — byśmy. [przypis edytorski]

1866. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

1867. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1868. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

1869. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

1870. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1871. gorzałka — wódka. [przypis edytorski]

1872. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

1873. drugie (gw.) — inni. [przypis edytorski]

1874. kużden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

1875. pofolgować (daw., gw.) — ulżyć, popuścić. [przypis edytorski]

1876. w jakieś Zdrowaś — po upływie czasu potrzebnego na odmówienie popularnej modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario”. [przypis edytorski]

1877. wlekąc (gw.) — wlokąc. [przypis edytorski]

1878. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1879. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

1880. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1881. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

1882. różnoście (daw., gw.) — różności. [przypis edytorski]

1883. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1884. czernica — jagoda. [przypis edytorski]

1885. w dyrdy (gw.) — prędko, galopem. [przypis edytorski]

1886. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

1887. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1888. spozierać (gw.) — spoglądać, patrzeć. [przypis edytorski]

1889. jurzyć się (daw., gw.) — zapalać się, gniewać się; por. jurny: ognisty, gwałtowny. [przypis edytorski]

1890. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

1891. laczego (gw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

1892. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1893. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się. [przypis edytorski]

1894. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

1895. myśle (daw., gw.) — myśli (M. i B. lm). [przypis edytorski]

1896. zadzierać (gw.) — zahaczać. [przypis edytorski]

1897. był zarył (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego, dziś: zarył (wcześniej w stosunku do innych czynności i zdarzeń wyrażonych w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

1898. krój — dodatkowy element roboczy pługa montowany przed korpusem płużnym, służący do pionowego odcinania skiby od calizny, ułatwiający pracę szczególnie na ziemiach zadarnionych, twardych. [przypis edytorski]

1899. do dom (daw., gw.) — do domu. [przypis edytorski]

1900. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1901. zwiesną (gw.) — wiosną, na wiosnę. [przypis edytorski]

1902. spyskane (gw.) — zryte. [przypis edytorski]

1903. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

1904. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1905. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1906. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1907. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1908. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1909. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

1910. sielny (gw.) — mocny, porządny. [przypis edytorski]

1911. powolny (daw., gw.) — tu: posłuszny, podległy czyjejś woli. [przypis edytorski]

1912. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

1913. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1914. poruchując (gw.) — poruszając. [przypis edytorski]

1915. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1916. wzion (gw.) — wziął. [przypis edytorski]

1917. porządek (daw., gw.) — tu: sprzęt. [przypis edytorski]

1918. kole (daw., gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

1919. juści, co (gw.) — pewnie, że. [przypis edytorski]

1920. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1921. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

1922. je (gw.) — tu: ich (kupców). [przypis edytorski]

1923. dzisia (gw.) — dzisiaj. [przypis edytorski]

1924. poletę (gw.) — polecę. [przypis edytorski]

1925. znowuj (gw.) — znowu. [przypis edytorski]

1926. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1927. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1928. traczka — praca wykonywana za pomocą traka; trak: maszyna do przecinania kłód drzewnych na tarcicę. [przypis edytorski]

1929. obciesywało (gw.) — obciosywało. [przypis edytorski]

1930. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

1931. zmierziły mu się Lipce — zbrzydły mu Lipce. [przypis edytorski]

1932. cięgiem (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]

1933. tylachna (gw.) — tak dużo. [przypis edytorski]

1934. chwacić (daw., gw.) — starczyć. [przypis edytorski]

1935. abo (gw.) — albo. [przypis edytorski]

1936. znowuj (gw.) — znowu. [przypis edytorski]

1937. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

1938. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

1939. niektóren (gw.) — niektóry. [przypis edytorski]

1940. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

1941. gronta (gw.) — grunty. [przypis edytorski]

1942. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1943. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1944. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1945. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1946. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

1947. cudzy (gw.) — tu: obcy. [przypis edytorski]

1948. bojasz (gw.) — boisz. [przypis edytorski]

1949. baczyć (daw., gw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

1950. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

1951. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

1952. zesromać się (daw., gw.) — zawstydzić się. [przypis edytorski]

1953. luboście (daw., gw.) — lubości (M. i B. lm); lubość: rozkosz. [przypis edytorski]

1954. płomia (daw., gw.) — płomienie. [przypis edytorski]

1955. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

1956. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1957. rozebrać (daw., gw.) — rozstroić, osłabić. [przypis edytorski]

1958. galancie (gw.) — porządnie; elegancko. [przypis edytorski]

1959. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać. [przypis edytorski]

1960. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

1961. paździerz — częściej w lm: paździerze: zdrewniałe części łodyg lnu lub konopi, oddzielane od włókien łykowych przez międlenie i trzepanie; wiór. [przypis edytorski]

1962. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

1963. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

1964. przywarty (daw., gw.) — przymknięty. [przypis edytorski]

1965. cheba (gw.) — chyba. [przypis edytorski]

1966. wszystki (gw.) — tu: cały. [przypis edytorski]

1967. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1968. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1969. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1970. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1971. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

1972. rzezak — rzeźnik. [przypis edytorski]

1973. myśle (daw., gw.) — myśli (M. i B. lm). [przypis edytorski]

1974. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1975. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1976. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

1977. poredzić (gw.) — poradzić. [przypis edytorski]

1978. Hameryka (gw.) — Ameryka. [przypis edytorski]

1979. dowiedły (gw.) — dowiedli. [przypis edytorski]

1980. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

1981. dowiedą (gw.) — dowiodą. [przypis edytorski]

1982. kreminał (gw.) — kryminał. [przypis edytorski]

1983. łacno (daw., gw.) — łatwo. [przypis edytorski]

1984. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

1985. niczegój (gw.) — niczego. [przypis edytorski]

1986. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

1987. powiedam (gw.) — powiadam. [przypis edytorski]

1988. drugie (gw.) — tu: inni. [przypis edytorski]

1989. roków (gw.) — lat. [przypis edytorski]

1990. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

1991. karwas (gw.) — kawał. [przypis edytorski]

1992. gotówem (daw., gw.) — gotów jestem. [przypis edytorski]

1993. przenieść (daw., gw.) — tu: przetrzymać, wytrzymać. [przypis edytorski]

1994. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

1995. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

1996. chytał (gw.) — chwytał. [przypis edytorski]

1997. za trzy niedziele (daw., gw.) — za trzy tygodnie. [przypis edytorski]

1998. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

1999. ciepnąć (gw.) — rzucić. [przypis edytorski]

2000. tyli (gw.) — taki, tak wielki. [przypis edytorski]

2001. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2002. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

2003. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2004. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

2005. na księżą oborę (daw., gw.) — na cmentarz. [przypis edytorski]

2006. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2007. poletę (gw.) — polecę. [przypis edytorski]

2008. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

2009. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2010. powiadka (gw.) — powiastka, opowiastka. [przypis edytorski]

2011. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2012. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2013. pomyślunek (gw.) — tu: myśl. [przypis edytorski]

2014. rejwach — zgiełk, zamieszanie. [przypis edytorski]

2015. kole (daw., gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

2016. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2017. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2018. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2019. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2020. tyle co jeno (daw., gw.) — dopiero co; niedawno. [przypis edytorski]

2021. był wrócił (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego, dziś: wrócił (wcześniej, przed inną czynnością a. wydarzeniem wyrażonym w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

2022. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2023. jamory (gw.) — amory; miłość. [przypis edytorski]

2024. zapowiedzie (gw.) — zapowiedzi; uroczyste ogłoszenie w kościele mającego się odbyć ślubu. [przypis edytorski]

2025. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2026. bojam (gw.) — boję. [przypis edytorski]

2027. pódzi (gw.) — chodź. [przypis edytorski]

2028. poredzić (gw.) — poradzić. [przypis edytorski]

2029. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2030. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2031. kiej (gw.) — kiedy, skoro. [przypis edytorski]

2032. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2033. naleźć (gw.) — znaleźć. [przypis edytorski]

2034. powieda (gw.) — powiada. [przypis edytorski]

2035. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2036. chwacić (daw., gw.) — starczyć. [przypis edytorski]

2037. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

2038. lewentarz (gw.) — inwentarz; bydło gospodarcze. [przypis edytorski]

2039. porządki (daw., gw.) — tu: urządzenie; sprzęty domowe i gospodarcze. [przypis edytorski]

2040. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2041. uredzić (gw.) — poradzić, dać radę; podołać. [przypis edytorski]

2042. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

2043. zaświarczyć (gw.) — zaświadczyć; potwierdzić. [przypis edytorski]

2044. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2045. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

2046. kiej (gw.) — kiedy, gdy; skoro. [przypis edytorski]

2047. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2048. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2049. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2050. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2051. tyla (gw.) — tyle, tak dużo. [przypis edytorski]

2052. wagując się (gw.) — wahając się. [przypis edytorski]

2053. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2054. gadzina (daw., gw.) — zwierzę. [przypis edytorski]

2055. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2056. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2057. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

2058. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2059. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2060. kole (daw., gw.) — koło. [przypis edytorski]

2061. galancie (gw.) — porządnie. [przypis edytorski]

2062. latowy (gw.) — letni. [przypis edytorski]

2063. grubaski (gw.) — gruby. [przypis edytorski]

2064. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2065. stajanie a. staje — daw. miara długości, równa ok. 1000 m. [przypis edytorski]

2066. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

2067. spaniale (gw.) — wspaniale. [przypis edytorski]

2068. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2069. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2070. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2071. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2072. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2073. uniesłszy (gw.) — uniósłszy. [przypis edytorski]

2074. ubieru (gw.) — ubioru; tu: chodzi o sutannę. [przypis edytorski]

2075. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2076. w podle (daw., gw.) — obok, pod. [przypis edytorski]

2077. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2078. dybki — dyby; specjalnie wyżłobione kawałki drewna, w które zamykano ręce i nogi skazańców. [przypis edytorski]

2079. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2080. turbacja (daw., gw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

2081. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

2082. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2083. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2084. Jantoś (gw.) — Antoś. [przypis edytorski]

2085. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2086. przódzi (daw., gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

2087. baczyć (daw., gw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

2088. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2089. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2090. spominki (gw.) — wspominki, wspomnienia. [przypis edytorski]

2091. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2092. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

2093. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

2094. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2095. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2096. baczyć (daw., gw.) — pamiętać. [przypis edytorski]

2097. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

2098. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2099. złoście (daw., gw.) — złości (M. i B. lm). [przypis edytorski]

2100. przyhołubiać (daw., gw.) — przytulać. [przypis edytorski]

2101. spokoić (gw.) — uspokajać. [przypis edytorski]

2102. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2103. miarkować (gw.) — pojmować. [przypis edytorski]

2104. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2105. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2106. bede (gw.) — będę. [przypis edytorski]

2107. wzion (gw.) — wziął. [przypis edytorski]

2108. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2109. kromie (daw., gw.) — oprócz, poza. [przypis edytorski]

2110. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2111. spozierać (gw.) — spoglądać. [przypis edytorski]

2112. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2113. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2114. ważny (gw.) — tu: poważny, uroczysty. [przypis edytorski]

2115. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

2116. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

2117. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2118. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2119. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2120. myśle (daw., gw.) — myśli (D.lp). [przypis edytorski]

2121. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2122. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2123. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2124. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2125. powieda (gw.) — powiada. [przypis edytorski]

2126. bieżyć (daw., gw.) — iść. [przypis edytorski]

2127. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

2128. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2129. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2130. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2131. sielnie (gw.) — bardzo, mocno. [przypis edytorski]

2132. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2133. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2134. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2135. najbarzej (gw.) — najbardziej. [przypis edytorski]

2136. pedzieć (gw.) — powiedzieć. [przypis edytorski]

2137. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2138. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

2139. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

2140. myśle (daw., gw.) — myśli (M. i B. lm). [przypis edytorski]

2141. oczymgnienie (gw.) — okamgnienie. [przypis edytorski]

2142. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2143. deliberacje (daw., gw.) — rozmyślania. [przypis edytorski]

2144. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2145. spominki (gw.) — wspominki, wspomnienia. [przypis edytorski]

2146. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

2147. pedzieli (gw.) — powiedzieli. [przypis edytorski]

2148. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2149. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2150. pofolgować (daw., gw.) — ulżyć, popuścić; pozwolić sobie na swobodę. [przypis edytorski]

2151. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2152. gzło a. giezło (daw., gw.) — koszula. [przypis edytorski]

2153. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2154. organisty (gw.) — tu: organista i jego żona. [przypis edytorski]

2155. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2156. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2157. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2158. złoście (daw., gw.) — złości (M. i B. lm). [przypis edytorski]

2159. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2160. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2161. sparło (gw.) — ukłuło. [przypis edytorski]

2162. poredzić (gw.) — dać radę. [przypis edytorski]

2163. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2164. turbacja (daw., gw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

2165. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2166. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

2167. ochędożny (daw., gw.) — zadbany. [przypis edytorski]

2168. kiej (gw.) — skoro. [przypis edytorski]

2169. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2170. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2171. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

2172. się był zerwał (daw., gw.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; dziś: zerwał się (wcześniej, przed innym zdarzeniem a. czynnością wyrażoną w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

2173. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2174. tyla co jeno (gw.) — tyko co. [przypis edytorski]

2175. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2176. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

2177. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

2178. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2179. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2180. trusia — królik; trwożliwe zwierzę. [przypis edytorski]

2181. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2182. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2183. kakoj (ros.) — jaki. [przypis edytorski]

2184. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2185. szutka (ros.) — żart. [przypis edytorski]

2186. znać (z ros.) — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

2187. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2188. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2189. ponimajcie (z ros.) — zrozumcie. [przypis edytorski]

2190. jajków (gw.) — jajek. [przypis edytorski]

2191. zazierać (gw.) — zaglądać. [przypis edytorski]

2192. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

2193. kryjomo (daw., gw.) — po kryjomu. [przypis edytorski]

2194. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2195. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

2196. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2197. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2198. przedać (daw., gw.) — sprzedać. [przypis edytorski]

2199. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

2200. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

2201. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2202. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2203. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2204. bedzie (gw.) — będzie. [przypis edytorski]

2205. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2206. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2207. sąsiek — osobny budynek lub jego część przeznaczona do przechowywania zboża, siana a. słomy. [przypis edytorski]

2208. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2209. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2210. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2211. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

2212. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2213. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2214. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2215. kole (gw.) — koło, obok. [przypis edytorski]

2216. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2217. stawidło — ruchome zamknięcie zapory spiętrzającej wodę w rzece, służące do regulacji przepływu wody. [przypis edytorski]

2218. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

2219. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2220. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2221. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2222. koście (daw., gw.) — kości (M. i B. lm). [przypis edytorski]

2223. pytel — drobne sito, przez które w młynie odsiewano mąkę od otrąb; trzepać na pytel: szybko i mechanicznie. [przypis edytorski]

2224. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2225. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2226. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2227. kulas (gw.) — kończyna, zwykle noga, tu: ręka. [przypis edytorski]

2228. mać (daw., gw.) — matka. [przypis edytorski]

2229. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2230. oddawam (gw.) — dziś: oddaję. [przypis edytorski]

2231. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2232. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2233. myśle (daw., gw.) — myśli (D.lp). [przypis edytorski]

2234. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2235. szutrowisko — obszar pokryty szutrem, tj. tłuczonymi kamieniami, zwykle nad brzegiem rzeki. [przypis edytorski]

2236. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

2237. młaka — podmokły, zabagniony, zwykle też zatorfiony obszar, na którym występuje utrudniony odpływu wód a. wypływu wód wokół źródła. [przypis edytorski]

2238. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2239. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2240. ściepnąć (gw.) — zrzucić. [przypis edytorski]

2241. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

2242. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2243. drugie (gw.) — tu: inne. [przypis edytorski]

2244. podniesło (gw.) — podniosło. [przypis edytorski]

2245. krzyzie (gw.) — krzyżu (Msc. lp). [przypis edytorski]

2246. turbować się (daw., gw.) — martwić się. [przypis edytorski]

2247. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

2248. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać, rozważać. [przypis edytorski]

2249. najdę (gw.) — znajdę; najść: znaleźć. [przypis edytorski]

2250. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2251. sielny (gw.) — porządny, mocny. [przypis edytorski]

2252. jak ament w pacierzu (gw.) — właśc. jak amen w pacierzu: na pewno. [przypis edytorski]

2253. za trzy niedziele (daw., gw.) — za trzy tygodnie. [przypis edytorski]

2254. kulas (gw.) — kończyna; noga a. ręka. [przypis edytorski]

2255. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

2256. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2257. beknąć (gw.) — tu: zapłakać. [przypis edytorski]

2258. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

2259. tylachna (gw.) — tak dużo. [przypis edytorski]

2260. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2261. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

2262. turbacja (daw., gw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

2263. bierąc (gw.) — biorąc. [przypis edytorski]

2264. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2265. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2266. jamory (gw.) — amory; miłość, czułości. [przypis edytorski]

2267. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

2268. sierdzić się (daw., gw.) — gniewać się. [przypis edytorski]

2269. ozwarł (gw.) — rozwarł, otworzył. [przypis edytorski]

2270. kwardy (gw.) — twardy. [przypis edytorski]

2271. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2272. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2273. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2274. pokwapić się — pospieszyć się; pójść. [przypis edytorski]

2275. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2276. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2277. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

2278. lebo (gw.) — albo. [przypis edytorski]

2279. kaj (gw.) — gdzie, gdzieś. [przypis edytorski]

2280. mitrężyć — marnować. [przypis edytorski]

2281. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

2282. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2283. nałożyć się (gw.) — najeść się. [przypis edytorski]

2284. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

2285. chodźma (gw.) — chodźmy. [przypis edytorski]

2286. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2287. galancie (gw.) — porządnie. [przypis edytorski]

2288. powiedać (gw.) — powiadać, opowiadać. [przypis edytorski]

2289. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2290. musi co (gw.) — zapewne. [przypis edytorski]

2291. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2292. gorzałka — wódka. [przypis edytorski]

2293. kulas (gw.) — noga. [przypis edytorski]

2294. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2295. pomiarkować (daw., gw.) — pojąć, zrozumieć. [przypis edytorski]

2296. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2297. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2298. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

2299. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2300. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2301. tłuc się (gw.) — tu: błąkać się. [przypis edytorski]

2302. zesromany (daw., gw.) — zawstydzony. [przypis edytorski]

2303. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2304. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2305. przódzi (daw., gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

2306. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2307. nadgroda (gw.) — nagroda. [przypis edytorski]

2308. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2309. przycapić (gw.) — złapać. [przypis edytorski]

2310. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2311. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2312. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2313. popuszczajta (gw.) — popuszczajcie; wypuszczajcie. [przypis edytorski]

2314. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2315. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2316. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2317. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

2318. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2319. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2320. podufalej (gw.) — poufalej. [przypis edytorski]

2321. wszystkie (gw.) — wszyscy. [przypis edytorski]

2322. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

2323. dzisia (gw.) — dzisiaj. [przypis edytorski]

2324. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2325. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2326. godownicy (gw.) — weselnicy; goście weselne; por. daw. gody: wesele. [przypis edytorski]

2327. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2328. kole (gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

2329. trefności (daw., gw.) — śmieszności, wymyślne rzeczy. [przypis edytorski]

2330. przyniewalać (gw.) — namawiać. [przypis edytorski]

2331. statki — naczynia, garnki. [przypis edytorski]

2332. famieliant (gw.) — familiant, członek rodziny. [przypis edytorski]

2333. zaruchać się (daw., gw.) — poruszyć się. [przypis edytorski]

2334. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

2335. darzyć się (daw.) — układać się po czyjejś myśli. [przypis edytorski]

2336. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2337. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

2338. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

2339. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2340. niesąc (gw.) — niosąc. [przypis edytorski]

2341. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2342. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

2343. przyźba a. przyzba (gw.) — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej, często obłożony kamieniami a. deskami; daw. ludzie na wsi zwykli odpoczywać siedząc na przyzbie i mając za oparcie ścianę chałupy. [przypis edytorski]

2344. narychtować (gw.) — przygotować. [przypis edytorski]

2345. zaniesę (gw.) — zaniosę. [przypis edytorski]

2346. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

2347. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się, poruszać się. [przypis edytorski]

2348. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2349. wątpia (daw., gw.) — wnętrzności. [przypis edytorski]

2350. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2351. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2352. pedziała (gw.) — powiedziała. [przypis edytorski]

2353. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2354. połednie (gw.) — południe. [przypis edytorski]

2355. kole (gw.) — koło, około. [przypis edytorski]

2356. kalenica — najwyższa część dachu; spojenie połaci dachowych. [przypis edytorski]

2357. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2358. ociec (gw.) — ojciec. [przypis edytorski]

2359. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

2360. przybierę (gw.) — przybiorę; wystroję. [przypis edytorski]

2361. modry — niebieski. [przypis edytorski]

2362. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

2363. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2364. bojają (gw.) — boją. [przypis edytorski]

2365. wzieni (gw.) — wzięli. [przypis edytorski]

2366. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2367. beknąć (gw.) — zapiszczeć, zapłakać. [przypis edytorski]

2368. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2369. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2370. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2371. do śmiechu (gw.) — śmiesznie. [przypis edytorski]

2372. inszy (daw., gw.) — inny. [przypis edytorski]

2373. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

2374. kryjomo (daw., gw.) — po kryjomu. [przypis edytorski]

2375. miarkować (daw., gw.) — pojmować, rozumieć. [przypis edytorski]

2376. matyjasić (gw.) — marudzić, wybrzydzać. [przypis edytorski]

2377. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2378. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

2379. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2380. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2381. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2382. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2383. ostać (gw.) — zostać. [przypis edytorski]

2384. płonny (daw.) — bez owocu, jałowy. [przypis edytorski]

2385. by (daw., gw.) — tu: choćby; nawet. [przypis edytorski]

2386. mgleć (gw.) — mdleć, tracić siły. [przypis edytorski]

2387. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

2388. robić (gw.) — pracować. [przypis edytorski]

2389. zawarty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

2390. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

2391. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

2392. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2393. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2394. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2395. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2396. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2397. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2398. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2399. przyźba a. przyzba — wał usypany z ziemi dokoła podmurówki dawnej chaty wiejskiej, często obłożony kamieniami a. deskami; daw. ludzie na wsi zwykli odpoczywać siedząc na przyzbie i mając za oparcie ścianę chałupy. [przypis edytorski]

2400. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2401. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

2402. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

2403. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2404. pojechał był — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: pojechał wcześniej (przed inną czynnością lub zdarzeniem wyrażonym w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

2405. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

2406. kokosz — kura. [przypis edytorski]

2407. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2408. precent (gw.) — procent. [przypis edytorski]

2409. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2410. harny (gw.) — hardy, dumny. [przypis edytorski]

2411. galancie (gw.) — porządnie, elegancko. [przypis edytorski]

2412. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2413. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2414. cebratka — mały ceber; drewniane wiaderko. [przypis edytorski]

2415. sielnie (gw.) — mocno, potężnie. [przypis edytorski]

2416. nie kupowalim (gw.) — nie kupowaliśmy. [przypis edytorski]

2417. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2418. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2419. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2420. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

2421. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2422. juści (gw.) — a pewnie; przecież. [przypis edytorski]

2423. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2424. korcić — tu: nurtować, ciekawić, zastanawiać. [przypis edytorski]

2425. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2426. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2427. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2428. juści (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2429. potrzebnicki — będący w potrzebie. [przypis edytorski]

2430. powieda (gw.) — powiada. [przypis edytorski]

2431. zaśby (gw.) — jeszcze by. [przypis edytorski]

2432. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2433. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2434. tyla (gw.) — tyle, tak wiele. [przypis edytorski]

2435. prosto — tu: po prostu. [przypis edytorski]

2436. ady (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2437. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2438. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2439. kiej (gw.) — tu: jako. [przypis edytorski]

2440. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2441. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2442. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2443. ze wszystkiego (gw.) — z całego. [przypis edytorski]

2444. stać o kogoś a. coś (daw.) — dbać o kogoś/coś, zależeć na kimś/czymś. [przypis edytorski]

2445. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2446. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2447. mierzi mu się — przykrzy mu się, nudzi mu się; zbrzydło mu coś. [przypis edytorski]

2448. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2449. cie (gw.) — cię, ciebie. [przypis edytorski]

2450. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

2451. kromie (daw., gw.) — oprócz. [przypis edytorski]

2452. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

2453. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2454. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2455. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2456. gościniec — tu: prezent przynoszony przez osobę przychodzącą w gości. [przypis edytorski]

2457. stać o coś (daw.) — zależeć na czymś. [przypis edytorski]

2458. bieżyć — iść; tu: wyjść. [przypis edytorski]

2459. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2460. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2461. organisty (gw.) — organista i jego żona. [przypis edytorski]

2462. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2463. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2464. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2465. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2466. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2467. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2468. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

2469. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2470. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2471. cięgiem (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski]

2472. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2473. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2474. naród — tu: ludzie, mieszkańcy wsi. [przypis edytorski]

2475. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

2476. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2477. kupa (daw., gw.) — gromada. [przypis edytorski]

2478. ruchajta się (gw.) — ruszajcie się. [przypis edytorski]

2479. po urzędzie (gw.) — z urzędu. [przypis edytorski]

2480. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2481. wywrzeć (gw.) — otworzyć. [przypis edytorski]

2482. koza (daw.) — areszt. [przypis edytorski]

2483. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

2484. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2485. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2486. kiej (gw.) — kiedy; skoro. [przypis edytorski]

2487. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2488. naród — tu: ludzie, chłopi, mieszkańcy wsi. [przypis edytorski]

2489. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2490. strachać (gw.) — straszyć. [przypis edytorski]

2491. bakę świecić (z ukr. baka: oko, ślepie) — dosł. razić światłem, mamić; pot. mydlić oczy, blagować; pochlebiać komuś. [przypis edytorski]

2492. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2493. powrósło — gruby sznur. [przypis edytorski]

2494. chłopu zasię (daw., gw.) — chłopu nic do tego; chłop niech się trzyma z daleka. [przypis edytorski]

2495. sfrasowany (daw., gw.) — zmartwiony. [przypis edytorski]

2496. drugi (gw.) — tu: inny. [przypis edytorski]

2497. rozniesło (gw.) — rozniosło. [przypis edytorski]

2498. jenszy (gw.) — inny. [przypis edytorski]

2499. ubierami (gw.) — ubiorami. [przypis edytorski]

2500. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2501. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2502. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2503. upodoba (gw.) — upodobanie. [przypis edytorski]

2504. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2505. poroztrząsać się — tu: rozproszyć się. [przypis edytorski]

2506. ciżbić się — tłoczyć się. [przypis edytorski]

2507. spieka (gw.) — upał, spiekota. [przypis edytorski]

2508. bez (gw.) — tu: przez. [przypis edytorski]

2509. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać; tu: dyskutować. [przypis edytorski]

2510. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2511. rwetes — hałas, zamieszanie. [przypis edytorski]

2512. krętanina — krzątanina, zamieszanie. [przypis edytorski]

2513. spaśny — gruby, tłusty. [przypis edytorski]

2514. kulas (gw.) — kończyna; tu: noga. [przypis edytorski]

2515. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2516. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2517. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2518. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2519. pono (daw., gw.) — podobno. [przypis edytorski]

2520. półkoszek — wóz pleciony z wikniny. [przypis edytorski]

2521. łoni (daw., gw.) — w zeszłym roku. [przypis edytorski]

2522. przeciech (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2523. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2524. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

2525. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

2526. kiej (gw.) — tu: skoro; jak. [przypis edytorski]

2527. wójtów brat (daw., gw.) — brat wójta; wójtów (daw. forma): wójtowy, należący do a. pochodzący od wójta. [przypis edytorski]

2528. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2529. poredzić (gw.) — porozmawiać. [przypis edytorski]

2530. kupić się (daw., gw.) — skupiać się, gromadzić się. [przypis edytorski]

2531. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2532. przyniewalać (gw.) — nakłaniać. [przypis edytorski]

2533. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2534. zamietliwy wiater (gw.) — wiatr podczas zamieci; silny wiatr. [przypis edytorski]

2535. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2536. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2537. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2538. przeciwić się (daw., gw.) — sprzeciwiać się. [przypis edytorski]

2539. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

2540. wszystkie (gw.) — wszyscy. [przypis edytorski]

2541. obzierać się (gw.) — oglądać się. [przypis edytorski]

2542. pójdź (gw.) — tu: chodź. [przypis edytorski]

2543. kałdun (gw.) — brzuch. [przypis edytorski]

2544. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2545. przebrał się (gw.) — tu: ruszył (w jakimś kierunku); wybrał się. [przypis edytorski]

2546. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2547. porcenele (gw.) — porcelana; porcelanowa zastawa. [przypis edytorski]

2548. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

2549. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2550. latego (gw.) — dlatego. [przypis edytorski]

2551. znowuj (gw.) — znowu. [przypis edytorski]

2552. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2553. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

2554. morówka — mór, śmiertelna choroba. [przypis edytorski]

2555. wola (gw.) — wolność. [przypis edytorski]

2556. chliw (gw.) — chlew. [przypis edytorski]

2557. sielny (gw.) — potężny, silny. [przypis edytorski]

2558. rychtyk (gw.) — dokładnie. [przypis edytorski]

2559. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2560. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2561. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2562. spozierać (gw.) — patrzeć. [przypis edytorski]

2563. rychtyk (gw.) — akurat, właśnie, dokładnie. [przypis edytorski]

2564. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2565. kalenica — najwyższa część dachu; spojenie płatów dachowych. [przypis edytorski]

2566. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2567. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2568. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2569. na gwałt — gwałtownie, szybko. [przypis edytorski]

2570. ubier (gw.) — ubiór, strój. [przypis edytorski]

2571. w jakieś Zdrowaś — w ciągu czasu potrzebnego na odmówienie modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario”. [przypis edytorski]

2572. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

2573. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2574. wziąć na ozory (gw.) — wziąć na języki, zacząć obgadywać, plotkować. [przypis edytorski]

2575. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2576. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2577. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2578. przeszło dobre Zdrowaś — czas potrzebny na odmówienie modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario”. [przypis edytorski]

2579. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2580. mierziło się — nudziło się, sprzykrzyło się. [przypis edytorski]

2581. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2582. sztraf — grzywna; kara pieniężna. [przypis edytorski]

2583. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

2584. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

2585. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2586. stójka (daw.) — strażnik, wartownik. [przypis edytorski]

2587. ciołek — roczny byczek. [przypis edytorski]

2588. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2589. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2590. pilić — namawiać do pospiechu. [przypis edytorski]

2591. bojając się (gw.) — bojąc się. [przypis edytorski]

2592. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2593. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2594. wiater (gw.) — wiatr; tu: powonienie, węch. [przypis edytorski]

2595. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2596. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2597. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

2598. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

2599. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2600. mołczat’ (ros.) — milczeć. [przypis edytorski]

2601. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2602. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2603. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2604. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2605. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2606. juścik a. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

2607. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2608. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2609. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2610. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2611. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2612. szapki dołoj (z ros.) — czapki z głów. [przypis edytorski]

2613. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2614. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2615. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2616. miarkować (daw., gw.) — pojmować, rozumieć. [przypis edytorski]

2617. widzi się (daw., gw.) — wydaje się. [przypis edytorski]

2618. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

2619. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2620. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2621. inszy (gw.) — inny. [przypis edytorski]

2622. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

2623. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2624. srogi — tu: silny, wielki. [przypis edytorski]

2625. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

2626. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2627. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

2628. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2629. przyniesła (gw.) — przyniosła. [przypis edytorski]

2630. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2631. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2632. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2633. płony — jałowy. [przypis edytorski]

2634. spokoić (gw.) — uspokajać. [przypis edytorski]

2635. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

2636. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

2637. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się, poruszać się. [przypis edytorski]

2638. kulas (gw.) — kończyna;; noga a. ręka. [przypis edytorski]

2639. zawrzeć (daw., gw.) — zamknąć. [przypis edytorski]

2640. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

2641. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2642. miarkować (daw., gw.) — pojmować, rozumieć. [przypis edytorski]

2643. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2644. pokrótce (gw.) — tu: wkrótce, niedługo. [przypis edytorski]

2645. ty kto takoj (ros.) — kto ty taki; kim ty jesteś. [przypis edytorski]

2646. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2647. jako (daw., gw.) — że. [przypis edytorski]

2648. poszoł won (ros.) — idź precz. [przypis edytorski]

2649. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2650. kondel (gw.) — kundel. [przypis edytorski]

2651. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2652. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2653. pogroza (gw.) — pogróżka, groźba. [przypis edytorski]

2654. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2655. zły (daw., gw.) — tu: diabeł. [przypis edytorski]

2656. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2657. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2658. laczego (gw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

2659. folga — ulga. [przypis edytorski]

2660. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2661. kłyźnić się (gw.) — kłócić się. [przypis edytorski]

2662. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2663. jako (daw., gw.) — że. [przypis edytorski]

2664. leda (daw., gw.) — lada. [przypis edytorski]

2665. orzydle (gw.) — gardło. [przypis edytorski]

2666. drugie (gw.) — inni. [przypis edytorski]

2667. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2668. kulas (gw.) — kończyna; tu: ręka. [przypis edytorski]

2669. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2670. słyszeliśta (gw.) — słyszeliście. [przypis edytorski]

2671. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2672. posobnie (gw.) — osobno, po kolei. [przypis edytorski]

2673. świarczyć (gw.) — świadczyć, zaświadczać, potwierdzać. [przypis edytorski]

2674. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

2675. juści, co (gw.) — pewnie, że; oczywiście, że. [przypis edytorski]

2676. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

2677. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2678. wezwyczajony (gw.) — przyzwyczajony. [przypis edytorski]

2679. boja się (gw.) — boi się. [przypis edytorski]

2680. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2681. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2682. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2683. kiejśta głupie (gw.) — skoro jesteście głupi. [przypis edytorski]

2684. obzierać się (gw.) — oglądać się. [przypis edytorski]

2685. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2686. kaj indziej (gw.) — gdzie indziej. [przypis edytorski]

2687. jeno co (gw.) — tylko że. [przypis edytorski]

2688. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

2689. baczyć — uważać. [przypis edytorski]

2690. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2691. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2692. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2693. kulas (gw.) — kończyna; noga a. ręka; wyciągać kulasy: szybko iść. [przypis edytorski]

2694. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2695. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2696. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2697. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

2698. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

2699. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2700. profit — korzyść, zysk. [przypis edytorski]

2701. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2702. winowaty (gw.) — winny. [przypis edytorski]

2703. zamówta (gw.) — zamówcie. [przypis edytorski]

2704. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2705. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2706. przódzi (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

2707. podwoda — tu: wóz. [przypis edytorski]

2708. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2709. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2710. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2711. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2712. przódzi (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

2713. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2714. kaj (gw.) — gdzie; gdzieś. [przypis edytorski]

2715. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2716. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2717. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2718. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

2719. powywierany (gw.) — pootwierany. [przypis edytorski]

2720. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

2721. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2722. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

2723. statki (daw., gw.) — naczynia. [przypis edytorski]

2724. była (...) wetknęła — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: wetknęła wcześniej (przed inną czynnością a. zdarzeniem wyrażonym w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

2725. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2726. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2727. spieka (gw.) — spiekota, upał. [przypis edytorski]

2728. galancie (gw.) — porządnie. [przypis edytorski]

2729. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2730. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

2731. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

2732. omglały (gw.) — omdlały, zemdlały. [przypis edytorski]

2733. złoście (daw., gw.) — złości (M.,B.lm). [przypis edytorski]

2734. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2735. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

2736. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2737. miarkować (gw.) — pojmować, rozumieć. [przypis edytorski]

2738. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

2739. niełacno (daw., gw.) — niełatwo. [przypis edytorski]

2740. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

2741. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2742. turbacja (daw., gw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

2743. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2744. srodze (daw., gw.) — mocno. [przypis edytorski]

2745. zadeliberowany (daw., gw.) — zamyślony. [przypis edytorski]

2746. szleja — rodzaj najprostszej uprzęży. [przypis edytorski]

2747. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2748. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

2749. stać o coś a. kogoś (daw., gw.) — zależeć na czymś a. kimś. [przypis edytorski]

2750. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2751. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2752. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

2753. chycił (gw.) — chwycił. [przypis edytorski]

2754. poglądać (daw., gw.) — spoglądać. [przypis edytorski]

2755. łzawie — łzawo. [przypis edytorski]

2756. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2757. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2758. folgować sobie — ulżyć sobie; używać sobie. [przypis edytorski]

2759. faktorować — pośredniczyć; por. faktor (daw.): pośrednik handlowy. [przypis edytorski]

2760. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2761. ziemie (daw., gw.) — ziemi (D.lp). [przypis edytorski]

2762. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2763. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2764. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2765. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

2766. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2767. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2768. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2769. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2770. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2771. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

2772. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2773. stojały (gw.) — stały. [przypis edytorski]

2774. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2775. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2776. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

2777. rychlejszy (daw., gw.) — szybszy. [przypis edytorski]

2778. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2779. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2780. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2781. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2782. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2783. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2784. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

2785. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

2786. prędki — tu: porywczy. [przypis edytorski]

2787. ozgniewać się (gw.) — rozgniewać się. [przypis edytorski]

2788. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2789. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

2790. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2791. stojali (gw.) — stali. [przypis edytorski]

2792. wymiarkować (gw.) — zrozumieć. [przypis edytorski]

2793. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2794. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2795. wątpia (daw., gw.) — wnętrzności. [przypis edytorski]

2796. poredzić (gw.) — zdołać. [przypis edytorski]

2797. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2798. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2799. była wystroiła — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: wystroiła się wcześniej (przed inną czynnością a. zdarzeniem wyrażonym w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

2800. modrzeć — błyszczeć niebieską barwą. [przypis edytorski]

2801. króbka — koszyk z kory. [przypis edytorski]

2802. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2803. wartko — szybko. [przypis edytorski]

2804. miarkować sobie (gw.) — tu: orientować się. [przypis edytorski]

2805. jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2806. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

2807. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2808. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

2809. poredzić (gw.) — zdołać. [przypis edytorski]

2810. zaruchać (daw., gw.) — poruszyć. [przypis edytorski]

2811. spomniały sie (gw.) — przypomniały się. [przypis edytorski]

2812. nie wyszło i Zdrowaś — nie minęło nawet tyle czasu, ile potrzeba na zmówienie modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario”. [przypis edytorski]

2813. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2814. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2815. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

2816. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2817. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2818. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2819. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2820. trybularz — kadzielnica; jeden ze obrzędowych sprzętów kościelnych. [przypis edytorski]

2821. bojał (gw.) — bał. [przypis edytorski]

2822. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2823. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2824. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2825. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2826. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2827. rejwach — zamęt, hałas. [przypis edytorski]

2828. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

2829. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2830. ryfa — cymbał, bałwan. [przypis edytorski]

2831. bufon — osoba próżna, pewna siebie i dumna; nadęty. [przypis edytorski]

2832. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

2833. dzieuszyny (gw.) — dziewczyński, dziewczęcy. [przypis edytorski]

2834. piesneczka (gw.) — piosneczka. [przypis edytorski]

2835. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2836. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2837. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2838. wotywa — msza odprawiana w specjalnej intencji a. ranna msza śpiewana i grana w kościele katolickim. [przypis edytorski]

2839. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

2840. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2841. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2842. uniesła (gw.) — uniosła. [przypis edytorski]

2843. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2844. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2845. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2846. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2847. pomerła (gw.) — pomarła, zmarła. [przypis edytorski]

2848. ona (daw., gw.) — ta. [przypis edytorski]

2849. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2850. pódzi (gw.) — chodź. [przypis edytorski]

2851. bede (gw.) — będę. [przypis edytorski]

2852. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2853. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2854. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2855. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2856. gadzina (daw., gw.) — zwierzę. [przypis edytorski]

2857. ździebko (gw.) — trochę. [przypis edytorski]

2858. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2859. ciepnąć (gw.) — rzucić. [przypis edytorski]

2860. powieda (gw.) — powiada; mówi. [przypis edytorski]

2861. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2862. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2863. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2864. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2865. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2866. poredzić (gw.) — poradzić, dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

2867. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2868. luty (daw., gw.) — srogi, nieubłagany. [przypis edytorski]

2869. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2870. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2871. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2872. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2873. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

2874. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

2875. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2876. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2877. wyniesła (gw.) — wyniosła. [przypis edytorski]

2878. pokrótce (gw.) — wkrótce. [przypis edytorski]

2879. doinka — wiaderko do dojenia krów. [przypis edytorski]

2880. garnuszek — tu: kubeczek. [przypis edytorski]

2881. zesromany (daw., gw.) — zawstydzony. [przypis edytorski]

2882. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2883. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2884. chyciła (gw.) — chwyciła. [przypis edytorski]

2885. przywarty (gw.) — przymknięty. [przypis edytorski]

2886. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2887. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2888. kraśnieć — czerwienić się a. pięknieć. [przypis edytorski]

2889. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2890. bele (gw.) — byle. [przypis edytorski]

2891. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2892. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2893. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2894. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2895. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2896. kole (gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

2897. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2898. wyniesą (gw.) — wyniosą. [przypis edytorski]

2899. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2900. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

2901. janioł (gw.) — anioł. [przypis edytorski]

2902. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2903. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2904. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2905. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2906. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2907. między bliźnie (gw.) — między bliźnich. [przypis edytorski]

2908. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2909. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

2910. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2911. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2912. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2913. kole (gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

2914. kużdego (gw.) — każdego. [przypis edytorski]

2915. harny (gw.) — hardy, dumny. [przypis edytorski]

2916. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2917. niekaj (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2918. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2919. dzieuch (gw.) — dziewuch, dziewczyn. [przypis edytorski]

2920. pierących (gw.) — piorących. [przypis edytorski]

2921. połednie (gw.) — południe. [przypis edytorski]

2922. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2923. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

2924. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2925. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2926. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2927. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2928. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

2929. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2930. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2931. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2932. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2933. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2934. naucznie (gw.) — uczenie. [przypis edytorski]

2935. poredzić (gw.) — dać radę. zdołać. [przypis edytorski]

2936. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2937. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

2938. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2939. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2940. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2941. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

2942. dostały (daw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

2943. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

2944. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2945. dobrość (gw.) — dobroć. [przypis edytorski]

2946. zesromany (daw., gw.) — zawstydzony. [przypis edytorski]

2947. wagować się (gw.) — wahać się. [przypis edytorski]

2948. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

2949. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2950. chycił (gw.) — chwycił. [przypis edytorski]

2951. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2952. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

2953. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

2954. zazierać (gw.) — zaglądać. [przypis edytorski]

2955. rychtyk (gw.) — dokładnie, akurat. [przypis edytorski]

2956. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

2957. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2958. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2959. śpik (gw.) — sen, senność. [przypis edytorski]

2960. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

2961. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2962. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

2963. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

2964. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2965. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2966. nasuć (daw., gw.) — nałożyć. [przypis edytorski]

2967. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2968. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2969. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2970. południca (mit. słow.) — złośliwy demon czyhający na swoje ofiary w letnie południe na polach i duszący je; przedstawiany pod postacią młodej kobiety a. staruchy w białej odzieży; wierzono, że południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed, w trakcie lub tuż po ślubie. [przypis edytorski]

2971. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2972. w dyrdy (gw.) — galopem, pędem. [przypis edytorski]

2973. waju (gw.) — wam. [przypis edytorski]

2974. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

2975. pchnąć — tu: posłać. [przypis edytorski]

2976. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

2977. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2978. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

2979. cie (gw.) — cię. [przypis edytorski]

2980. pono (gw.) — podobno. [przypis edytorski]

2981. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

2982. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

2983. w tyla narodu (gw.) — tak licznie. [przypis edytorski]

2984. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

2985. robita (gw.) — robicie. [przypis edytorski]

2986. ziandary (gw.) — żandarmi. [przypis edytorski]

2987. spaśny (gw.) — gruby, tłusty. [przypis edytorski]

2988. kałdun (gw.) — brzuch. [przypis edytorski]

2989. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

2990. poniesły (gw.) — podniosły. [przypis edytorski]

2991. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

2992. krokiew — element konstrukcyjny dachu: ukośna belka, na której opiera się pokrycie dachowe. [przypis edytorski]

2993. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

2994. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

2995. sielny (gw.) — mocny, porządny. [przypis edytorski]

2996. bróg — zadaszenie, pod którym przechowywano zboże a. siano. [przypis edytorski]

2997. kaj (gw.) — gdzie; gdzieś. [przypis edytorski]

2998. chybko (gw.) — szybko. [przypis edytorski]

2999. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3000. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3001. zaruchało się (gw.) — poruszyło się. [przypis edytorski]

3002. przódzi (gw.) — wcześniej. [przypis edytorski]

3003. doma (daw., gw.) — w domu. [przypis edytorski]

3004. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3005. wywarte (gw.) — otwarte. [przypis edytorski]

3006. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3007. juści, co (gw.) — pewnie, że. [przypis edytorski]

3008. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

3009. waju (gw.) — was. [przypis edytorski]

3010. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3011. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3012. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

3013. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3014. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

3015. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3016. rozebrać (gw.) — tu: przeczytać. [przypis edytorski]

3017. niedziela (daw., gw.) — tu: tydzień. [przypis edytorski]

3018. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3019. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3020. poredzić (gw.) — dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

3021. wymiarkować (gw.) — zrozumieć, pojąć. [przypis edytorski]

3022. ponieść się (gw.) — pójść. [przypis edytorski]

3023. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3024. bojać się (gw.) — bać się. [przypis edytorski]

3025. najbarzej (gw.) — najbardziej. [przypis edytorski]

3026. jaż (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3027. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3028. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3029. do cna (gw.) — całkiem, do końca. [przypis edytorski]

3030. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3031. rychtować (gw.) — oporządzać, przygotowywać. [przypis edytorski]

3032. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3033. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3034. dybki (gw.) — zdrob. od dyby: dwie kłody z wycięciami na ręce a. nogi, które łączono razem, zbijając a. zamykając na kłódkę, pętając w ten sposób więźniów; sprzęt znany od średniowiecza. [przypis edytorski]

3035. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3036. wama (gw.) — wam. [przypis edytorski]

3037. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

3038. było (...) pociemniało — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: pociemniało wcześniej (przed inną czynnością a. zdarzeniem wyrażonym czasownikiem w czasie przeszłym). [przypis edytorski]

3039. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3040. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3041. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

3042. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3043. ponieść (gw.) — tu: pójść. [przypis edytorski]

3044. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3045. zesromany (daw., gw.) — zawstydzony. [przypis edytorski]

3046. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

3047. zły (daw., gw.) — tu: diabeł. [przypis edytorski]

3048. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3049. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3050. jesteśma (gw.) — jesteśmy. [przypis edytorski]

3051. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3052. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3053. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3054. przygodzić się (daw., gw.) — przytrafić się, przydarzyć się. [przypis edytorski]

3055. postożony — zebrany w stogi. [przypis edytorski]

3056. laczego (gw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

3057. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

3058. kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski]

3059. ręcami (gw.) — rękami. [przypis edytorski]

3060. stożyć się — układać się w stóg, kopiec. [przypis edytorski]

3061. ochfiarny (gw.) — ofiarny. [przypis edytorski]

3062. krwie (daw., gw.) — krwie (D.lp). [przypis edytorski]

3063. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3064. górnie — górnolotnie, wzniośle. [przypis edytorski]

3065. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3066. pódę (gw.) — pójdę. [przypis edytorski]

3067. przemóc kogoś (daw., gw.) — zwyciężyć kogoś. [przypis edytorski]

3068. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3069. janielski (gw.) — anielski. [przypis edytorski]

3070. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3071. niesły (gw.) — niosły. [przypis edytorski]

3072. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3073. mać (daw., gw.) — matka. [przypis edytorski]

3074. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3075. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3076. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3077. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

3078. wyżnia (gw.) — wyżej położony obszar, wzniesienie. [przypis edytorski]

3079. imać się (daw., gw.) — brać się za coś. [przypis edytorski]

3080. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3081. rychtować (gw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

3082. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

3083. stojały (gw.) — stały. [przypis edytorski]

3084. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

3085. powrósło — gruby sznur. [przypis edytorski]

3086. tylachna (gw.) — tak wiele. [przypis edytorski]

3087. skrzęt (daw., gw.) — drobiazgowa praca; krzątanina; por: skrzętny. [przypis edytorski]

3088. rwetes (gw.) — hałas, zamieszanie. [przypis edytorski]

3089. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3090. ruchać się (daw., gw.) — ruszać się. [przypis edytorski]

3091. snadź (daw., gw.) — widocznie. [przypis edytorski]

3092. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

3093. zaborgować (daw., gw.) — dać na kredyt, pożyczyć. [przypis edytorski]

3094. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

3095. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3096. bórg a. borg — kredyt. [przypis edytorski]

3097. juści (gw.) — oczywiście, pewnie. [przypis edytorski]

3098. zawarty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

3099. ozwać się (daw., gw.) — odezwać się. [przypis edytorski]

3100. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3101. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3102. kałdun (gw.) — brzuch. [przypis edytorski]

3103. pierącą (gw.) — piorącą. [przypis edytorski]

3104. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3105. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

3106. woza (gw.) — wozu (D.lp). [przypis edytorski]

3107. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

3108. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3109. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3110. latoś (daw., gw.) — w tym roku. [przypis edytorski]

3111. mało wiela (daw., gw.) — niezbyt wiele; niewiele. [przypis edytorski]

3112. pono (daw., gw.) — podobno. [przypis edytorski]

3113. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3114. ochfiarować (gw.) — ofiarować. [przypis edytorski]

3115. różnoście (gw.) — różności. [przypis edytorski]

3116. dyć (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3117. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

3118. doma (daw., gw.) — w domu. [przypis edytorski]

3119. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3120. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

3121. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3122. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3123. ciołek (daw., gw.) — młody byczek. [przypis edytorski]

3124. roki (gw.) — lata. [przypis edytorski]

3125. przygodzić się (daw., gw.) — przytrafić się, przydarzyć się. [przypis edytorski]

3126. kajże (gw.) — gdzież. [przypis edytorski]

3127. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3128. do cna (daw., gw.) — całkiem; do końca. [przypis edytorski]

3129. kiej (gw.) — kiedy, jak. [przypis edytorski]

3130. gach (daw., gw.) — kochanek. [przypis edytorski]

3131. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3132. pospólnie (daw., gw.) — razem. [przypis edytorski]

3133. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3134. wzion (gw.) — wziął. [przypis edytorski]

3135. któren (gw.) — który; któryś. [przypis edytorski]

3136. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3137. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

3138. kreminał (gw.) — kryminał, więzienie. [przypis edytorski]

3139. waju (gw.) — wam. [przypis edytorski]

3140. przygodzić się (daw., gw.) — przytrafić się, przydarzyć się. [przypis edytorski]

3141. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3142. zamglić (gw.) — tu: zemdlić, osłabić. [przypis edytorski]

3143. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3144. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

3145. pedziała (gw.) — powiedziała. [przypis edytorski]

3146. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3147. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3148. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3149. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3150. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3151. redzić (gw.) — gwarzyć, rozmawiać. [przypis edytorski]

3152. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3153. chwacić (daw., gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

3154. wzionem (gw.) — wziąłem. [przypis edytorski]

3155. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3156. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3157. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3158. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

3159. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3160. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

3161. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3162. zapierać (gw.) — tu: zaprzeczać. [przypis edytorski]

3163. kiej (gw.) — kiedy; skoro. [przypis edytorski]

3164. sielnie (gw.) — mocno; tu: bardzo. [przypis edytorski]

3165. pomiarkować (daw., gw.) — pojąć, zrozumieć. [przypis edytorski]

3166. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

3167. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3168. prześpiegi (gw.) — przeszpiegi; szpiegowanie. [przypis edytorski]

3169. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

3170. w boru (gw.) — w borze; w lesie. [przypis edytorski]

3171. myśle (daw., gw.) — myśli (M., B. lm). [przypis edytorski]

3172. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3173. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3174. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3175. poredzić (gw.) — dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

3176. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3177. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

3178. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3179. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3180. wiekować (daw., gw.) — trwać wiek; tu: żyć sto lat. [przypis edytorski]

3181. potrza (gw.) — potrzeba. [przypis edytorski]

3182. barować się (daw., gw.) — zmagać się, siłować się. [przypis edytorski]

3183. nie wiada (gw.) — nie wiadomo. [przypis edytorski]

3184. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3185. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

3186. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3187. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3188. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3189. wszyćki (gw.) — wszystek; tu: cały. [przypis edytorski]

3190. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3191. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3192. kieby (gw.) — niby, jakby, jak. [przypis edytorski]

3193. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3194. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3195. niewinowaty (gw.) — niewinny. [przypis edytorski]

3196. bierą (gw.) — biorą. [przypis edytorski]

3197. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3198. wzieni (gw.) — wzięli. [przypis edytorski]

3199. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

3200. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]

3201. zacnić się (daw., gw.) — zatęsknić. [przypis edytorski]

3202. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3203. bakę świecić (daw., gw.) — mydlić oczy; pochlebiać. [przypis edytorski]

3204. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3205. zdurzyć (daw., gw.) — odurzyć, oszołomić. [przypis edytorski]

3206. deliberować (daw., gw.) — rozprawiać, rozmyślać. [przypis edytorski]

3207. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3208. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3209. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

3210. galancie (gw.) — porządnie, elegancko. [przypis edytorski]

3211. sielna (gw.) — mocna; tu: wielka. [przypis edytorski]

3212. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3213. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3214. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

3215. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3216. poredzić (gw.) — zdołać. [przypis edytorski]

3217. juści (gw.) — oczywiście, pewnie. [przypis edytorski]

3218. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3219. gdziesik (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3220. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3221. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3222. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3223. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3224. naści (gw.) — masz. [przypis edytorski]

3225. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3226. roić (daw., gw.) — marzyć. [przypis edytorski]

3227. poruchiwać (gw.) — poruszać. [przypis edytorski]

3228. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3229. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

3230. źrały (daw., gw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

3231. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3232. kole (gw.) — koło. [przypis edytorski]

3233. grążyć się — pogrążać się. [przypis edytorski]

3234. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3235. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

3236. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3237. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3238. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3239. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

3240. przygodzić się (daw., gw.) — przytrafić się; przydarzyć się. [przypis edytorski]

3241. wywrzeć (gw.) — otworzyć. [przypis edytorski]

3242. na rozcież (gw.) — na oścież; na całą szerokość. [przypis edytorski]

3243. jamory (gw.) — amory; miłostki. [przypis edytorski]

3244. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3245. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3246. osława — osławienie; utrata reputacji. [przypis edytorski]

3247. wszystek (daw., gw.) — tu: cały. [przypis edytorski]

3248. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3249. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3250. matyjasić (gw.) — marudzić, grymasić. [przypis edytorski]

3251. ponieść się (gw.) — pójść. [przypis edytorski]

3252. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3253. frasobliwie (daw., gw.) — martwiąc się. [przypis edytorski]

3254. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3255. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

3256. bracki — członek bractwa religijnego. [przypis edytorski]

3257. blichowany a. blechowany — wybielony. [przypis edytorski]

3258. wotywa — msza odprawiana w określonej intencji w kościele katolickim. [przypis edytorski]

3259. juści (gw.) — pewnie. [przypis edytorski]

3260. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3261. spieka (gw.) — spiekota. [przypis edytorski]

3262. gzło a. giezło (daw., gw.) — koszula, szczególnie bieliźniana. [przypis edytorski]

3263. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

3264. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

3265. kierz (daw.) — krzak; tu lm: krze: krzaki. [przypis edytorski]

3266. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

3267. na ziem (daw., gw.) — na ziemię. [przypis edytorski]

3268. sipiam (gw.) — sypiam. [przypis edytorski]

3269. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3270. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3271. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3272. zaruchać się (gw.) — poruszyć się. [przypis edytorski]

3273. śpik (gw.) — sen. [przypis edytorski]

3274. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3275. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3276. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3277. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3278. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

3279. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3280. któren (gw.) — który. [przypis edytorski]

3281. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3282. wywarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski]

3283. kiej niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

3284. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3285. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3286. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3287. poredzić (gw.) — zdołać. [przypis edytorski]

3288. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3289. zaścibnięty (gw.) — zawiązany. [przypis edytorski]

3290. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3291. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

3292. przeciek (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

3293. eksporta — przeprowadzenie ciała zmarłego z domu do kościoła. [przypis edytorski]

3294. stojała (gw.) — stała. [przypis edytorski]

3295. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3296. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

3297. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3298. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3299. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

3300. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3301. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3302. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

3303. pobok (gw.) — obok, z boku. [przypis edytorski]

3304. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3305. zwiesnowy (gw.) — wiosenny. [przypis edytorski]

3306. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3307. wola (gw.) — wolność. [przypis edytorski]

3308. zarno (gw.) — zaraz. [przypis edytorski]

3309. wotywie — msza odprawiana w jakiejś intencji w kościele katolickim. [przypis edytorski]

3310. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3311. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3312. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

3313. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3314. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

3315. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3316. bojałam się (gw.) — bałam się. [przypis edytorski]

3317. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

3318. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

3319. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3320. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3321. kierz (daw.) — krzak. [przypis edytorski]

3322. me (gw.) — mnie. [przypis edytorski]

3323. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3324. mało wiele (gw.) — niewiele. [przypis edytorski]

3325. poredzić (gw.) — dać radę, zdołać. [przypis edytorski]

3326. wymiarkować (gw.) — zrozumieć. [przypis edytorski]

3327. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3328. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3329. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3330. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

3331. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3332. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3333. podniesła (gw.) — podniosła. [przypis edytorski]

3334. kokot (gw.) — kogut. [przypis edytorski]

3335. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3336. matyjaśnie (gw.) — grymaśnie. [przypis edytorski]

3337. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3338. poredzić (gw.) — dać radę; zdołać. [przypis edytorski]

3339. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3340. waju (gw.) — wam. [przypis edytorski]

3341. ruchajmy (gw.) — ruszajmy. [przypis edytorski]

3342. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

3343. ostajta (gw.) — zostańcie. [przypis edytorski]

3344. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3345. dzisia (gw.) — dziś, dzisiaj. [przypis edytorski]

3346. cosik (gw.) — coś; tu: czemuś. [przypis edytorski]

3347. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3348. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

3349. ochfiarować (gw.) — ofiarować. [przypis edytorski]

3350. zajda — drewniane, dwuczęściowe, połączone łańcuchem, sanie służące do transportu drzewa; tu: rodzaj wozu. [przypis edytorski]

3351. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3352. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski]

3353. co (gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

3354. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3355. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3356. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

3357. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3358. przyniesła (gw.) — przyniosła. [przypis edytorski]

3359. folga (daw.) — ulga. [przypis edytorski]

3360. ukój — ukojenie. [przypis edytorski]

3361. kole (gw.) — koło, wokół. [przypis edytorski]

3362. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3363. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3364. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

3365. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3366. niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

3367. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3368. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3369. poredzić (gw.) — zdołać. [przypis edytorski]

3370. jeszczek (gw.) — jeszcze. [przypis edytorski]

3371. turbacja (daw., gw.) — zmartwienie. [przypis edytorski]

3372. porządek (daw., gw.) — tu: sprzęt. [przypis edytorski]

3373. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

3374. wszyćkie (gw.) — wszystkie. [przypis edytorski]

3375. ciepnąć (gw.) — rzucić. [przypis edytorski]

3376. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3377. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

3378. cnić się (gw.) — tęsknić. [przypis edytorski]

3379. juści (gw.) — pewnie; tu: rzeczywiście. [przypis edytorski]

3380. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

3381. poredzić (gw.) — dać radę, poradzić. [przypis edytorski]

3382. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

3383. zgodzić (daw.) — zatrudnić. [przypis edytorski]

3384. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3385. najbarzej (gw.) — najbardziej. [przypis edytorski]

3386. kuma — znajoma. [przypis edytorski]

3387. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3388. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

3389. jaż (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3390. sielny (gw.) — silny; tu: porządny, wielki. [przypis edytorski]

3391. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3392. bych (gw.) — żeby. [przypis edytorski]

3393. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3394. kulas (gw.) — kończyna, noga a. ręka. [przypis edytorski]

3395. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3396. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3397. dzieucha (gw.) — dziewucha, dziewczyna. [przypis edytorski]

3398. jako (daw., gw.) — że. [przypis edytorski]

3399. kajś niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

3400. nadgroda (gw.) — nagroda. [przypis edytorski]

3401. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3402. ktosik (gw.) — ktoś. [przypis edytorski]

3403. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3404. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3405. zabierą (gw.) — zabiorą. [przypis edytorski]

3406. wszędy (gw.) — wszędzie. [przypis edytorski]

3407. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3408. wiela (gw.) — wiele. [przypis edytorski]

3409. słuchaliśta (gw.) — słuchaliście. [przypis edytorski]

3410. tera (gw.) — teraz. [przypis edytorski]

3411. mata (gw.) — macie. [przypis edytorski]

3412. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3413. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

3414. mało wiela (gw.) — niewiele; tu: niewielu. [przypis edytorski]

3415. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3416. zadziać (gw.) — podziać, zgubić. [przypis edytorski]

3417. tylachna (gw.) — tak dużo. [przypis edytorski]

3418. tyla (gw.) — tyle. [przypis edytorski]

3419. nama (gw.) — nam. [przypis edytorski]

3420. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3421. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3422. kieby (gw.) — niby, jak. [przypis edytorski]

3423. garczek (gw.) — kubeczek. [przypis edytorski]

3424. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3425. harak (gw.) — arak; anyżówka. [przypis edytorski]

3426. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3427. spozierać (gw.) — patrzyć. [przypis edytorski]

3428. piesztrzonki (gw.) — pierścionki. [przypis edytorski]

3429. zazdroście (daw., gw.) — zazdrości (M., B. lm). [przypis edytorski]

3430. nienawiście (daw., gw.) — nienawiści (M., B. lm). [przypis edytorski]

3431. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3432. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3433. wątpie (daw., gw.) — wnętrzności. [przypis edytorski]

3434. wiela (gw.) — tu: ile. [przypis edytorski]

3435. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3436. ze wszystkiego (gw.) — z całego. [przypis edytorski]

3437. deliberować (daw., gw.) — rozważać, rozmyślać, dyskutować. [przypis edytorski]

3438. żeniata (gw.) — tu: zamężna. [przypis edytorski]

3439. przez (gw.) — bez. [przypis edytorski]

3440. stojać (gw.) — stać. [przypis edytorski]

3441. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3442. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3443. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3444. mocen (daw., gw.) — zdolny; mający moc, zdolność czynienia czegoś. [przypis edytorski]

3445. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3446. pofolgować (daw., gw.) — ulżyć. [przypis edytorski]

3447. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3448. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3449. chycić (gw.) — chwycić. [przypis edytorski]

3450. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3451. chceta (gw.) — chcecie. [przypis edytorski]

3452. wypędźta (gw.) — wypędźcie. [przypis edytorski]

3453. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3454. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3455. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3456. chycę (gw.) — chwycę. [przypis edytorski]

3457. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3458. zazdroście (daw., gw.) — zazdrości (M.,B. lm). [przypis edytorski]

3459. co (gw.) — że. [przypis edytorski]

3460. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

3461. miało się (daw., gw.) — zanosiło się. [przypis edytorski]

3462. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3463. sielny (gw.) — silny, mocny, wielki. [przypis edytorski]

3464. kieby (gw.) — jakby. [przypis edytorski]

3465. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3466. kieby (gw.) — niby, jakby. [przypis edytorski]

3467. wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski]

3468. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

3469. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3470. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3471. ziemie (daw., gw.) — ziemi (D.lp). [przypis edytorski]

3472. chyciły (gw.) — chwyciły. [przypis edytorski]

3473. żałoście (daw., gw.) — żałości (M.,B.lm). [przypis edytorski]

3474. kiej (gw.) — jak, niby. [przypis edytorski]

3475. luty (daw., gw.) — srogi. [przypis edytorski]

3476. garście (daw., gw.) — garści (M.,B.lm). [przypis edytorski]

3477. jąć (daw., gw.) — zacząć; zabrać się do czegoś. [przypis edytorski]

3478. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3479. dur (gw.) — tu: choroba, odurzenie, zamroczenie. [przypis edytorski]

3480. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3481. jurzyć się (daw., gw.) — zapalać się, gniewać się; por. jurny. [przypis edytorski]

3482. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

3483. podobien (daw., gw.) — podobny. [przypis edytorski]

3484. kieby (gw.) — jakby, niby. [przypis edytorski]

3485. wiedła (gw.) — wiodła. [przypis edytorski]

3486. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3487. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3488. oczymgnienie (gw.) — okamgnienie. [przypis edytorski]

3489. nie wyszło i Zdrowaś — nie minął czas potrzebny na zmówienie modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario”. [przypis edytorski]

3490. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3491. zaparty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

3492. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3493. płomię (daw., gw.) — płomień. [przypis edytorski]

3494. chyciło (gw.) — chwyciło. [przypis edytorski]

3495. kierz (daw., gw.) — krzak. [przypis edytorski]

3496. trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski]

3497. zewlec (gw.) — rozebrać. [przypis edytorski]

3498. zawdy (gw.) — zawsze. [przypis edytorski]

3499. bierzta (gw.) — bierzcie. [przypis edytorski]

3500. smętarz (daw., gw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

3501. zawarty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski]

3502. stojał (gw.) — stał. [przypis edytorski]

3503. leda (daw., gw.) — lada. [przypis edytorski]

3504. barzej (gw.) — bardziej. [przypis edytorski]

3505. wiater (gw.) — wiatr. [przypis edytorski]

3506. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3507. sołdat (z ros.) — żołnierz. [przypis edytorski]

3508. ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3509. w dyrdy (gw.) — pędem, galopem. [przypis edytorski]

3510. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3511. sczeznąć — umrzeć. [przypis edytorski]

3512. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3513. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3514. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3515. jąć (daw., gw.) — zacząć. [przypis edytorski]

3516. zjuszony (gw.) — rozjuszony, rozgniewany, rozwścieczony. [przypis edytorski]

3517. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3518. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3519. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3520. kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

3521. człowiekowy (gw.) — ludzki. [przypis edytorski]

3522. wyniesło (gw.) — wyniosło, wzniosło. [przypis edytorski]

3523. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3524. stojał (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3525. każden (gw.) — każdy. [przypis edytorski]

3526. imać się (daw., gw.) — brać się za coś. [przypis edytorski]

3527. źrały a. źrzały (daw., gw.) — dojrzały. [przypis edytorski]

3528. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3529. nikto (gw.) — nikt. [przypis edytorski]

3530. somsiad (gw.) — sąsiad. [przypis edytorski]

3531. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3532. stojały (gw.) — stały. [przypis edytorski]

3533. frasobliwie (daw., gw.) — w zmartwieniu. [przypis edytorski]

3534. deliberować (daw., gw.) — rozmyślać. [przypis edytorski]

3535. kiej (gw.) — jak. [przypis edytorski]

3536. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3537. na ścieżaj (gw.) — na oścież. [przypis edytorski]

3538. powywierany (gw.) — pootwierany. [przypis edytorski]

3539. kaj niekaj (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

3540. dzieuszyn (gw.) — dziewczyński, dziewczęcy. [przypis edytorski]

3541. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3542. se (gw.) — sobie. [przypis edytorski]

3543. kiej (gw.) — kiedy. [przypis edytorski]

3544. nikaj (gw.) — nigdzie. [przypis edytorski]

3545. spaśny (gw.) — gruby, tłusty. [przypis edytorski]

3546. kiej (gw.) — gdy. [przypis edytorski]

3547. rychtować (gw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

3548. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3549. cosik (gw.) — coś. [przypis edytorski]

3550. cięgiem (gw.) — ciągle. [przypis edytorski]

3551. mało wiele (gw.) — niezbyt wiele, niewiele. [przypis edytorski]

3552. jaże (gw.) — aż. [przypis edytorski]

3553. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

3554. kajś (gw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

3555. la (gw.) — dla. [przypis edytorski]

3556. bez (gw.) — przez. [przypis edytorski]