III
Oto sto lat już się zaczną,
Jak braterskie kości społem
Gniją w ziemi pod kościołem,
A mogiły ani znaczno. —
Ale ród ich gęsty w Litwie,
I poczciwy, i zamożny;
Bo co miesiąc głos pobożny
W mszalnej wzmienia ich modlitwie.
A na morgach w pszennym plonie,
Pleban piękne żął owoce,
Stawił kopy na zagonie,
Łowił rybkę na zatoce...
Teraz słyszę, inne dzieje, —
Ktoś już inny morgi trzyma,
I pszeniczkę inny sieje,
I za zmarłych mszy już nié ma.
Słyszał nawet dzwonnik głuchy
Spod grobowca u parkana,
Jakieś krzyki i rozruchy —
Spór Marcina i Stefana.
5 października 1846
Przypisy:
1. dyferencja (z łac.) — różnica, różnica zdań; tu: sprawa sporna. [przypis edytorski]
2. stawa — dziś popr. forma 3.os.lp: staje. [przypis edytorski]
3. hajda (z ukr.) — okrzyk popędzający, zagrzewający do ruszenia w drogę, do ataku itp. [przypis edytorski]
4. de jure (łac.) — z prawa; według prawa. [przypis edytorski]
5. scheda — spadek. [przypis edytorski]
6. popręga — pasek noszony na wierzchnim ubraniu. [przypis edytorski]
7. mitręga — trud. [przypis edytorski]
8. jenerał — tak zwano woźnych; [jenerał: dziś: generał; red. WL]. [przypis autorski]
9. pręt — tu: daw. miara, wynosząca 12–15 stóp, tj. ok. 4 m. [przypis edytorski]
10. mórg — morga (z niem.: morgen: ranek), używane spolszczenie: jutrzyna; daw. jednostka powierzchni rolnej, początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek może zaorać (zasiać, skosić itd.) jednym zaprzęgiem w ciągu jednego dnia roboczego, czyli od rana do południa); na terenach daw. Rzeczpospolitej wynosiła 0,5–0,6 hektara (ok. 500 m²). [przypis edytorski]
11. szersznie — Szlachtę zaściankową na Litwie zwano, w pogardliwym wyrazie szerszniami; ta nazwa pochodzi od barwy mundurów wojskowych Radziwiłłowskich, która była żółta z czarnym. [przypis autorski]
12. rankor — wściekłość, uraza, gniew; także neutralnie: zapał. [przypis edytorski]
13. mediacja — pośrednictwo. [przypis edytorski]
14. nieochybny — nieuchronny. [przypis edytorski]
15. salaria (z łac.) — zapłata, żołd, wynagrodzenie. [przypis edytorski]
16. dictum (łac.) — powiedzenie, polecenie, rozkaz. [przypis edytorski]
17. factum (łac.) — czyn, dzieło, postępowanie, fakt. [przypis edytorski]