CONTEÜDO.

[CAPÌTULO IX.]

NO BARÔZE.

No alto Zambeze--O rei Lobossi--O reino do Barôze, Lui ou Ungenge--Os conselheiros do rei--Grande audiencia--Audiencias particulares--Parece que tudo me corre bem--Eu explicando geographia a Gambela--Volta-se a face aos negocios--Intrigas--Os Bihenos querem voltar--Uma embaixada a Benguella--Quimbundos e Quimbares--A prêta Mariana--Tentativa de assassinato--6 de Setembro--Incendio e combate--Retiro para as montanhas

[CAPÌTULO X.]

A CARABINA D'EL-REI.

A traição--Perdido--A Carabina d'El-Rei--Miseria--Novas scenas com o rei Lobossi--Partida--No Zambeze--Caça--Moangana--O Itufa--As pirogas--Sioma--Cataracta de Gonha--Bellezas naturaes--O basalto--A região das cataractas superiores--Balle--Bombué--Na foz do rio Gôco--Cataracta de Nambue--Os ràpidos--Viagem vertiginosa--Catima Moriro--Quisseque--Eliazar--Carimuque--O rio Machila--Muita caça--Tragedia--Embarira

[Capìtulo Supplementar]

Segunda Parte.--A FAMILIA COILLARD.

[CAPÌTULO I.]

EM LEXUMA.

Prêso em Embarira--O Doutor Benjamin Frederick Bradshaw--O campo do Doutor--O Pão--Graves questões--Os chronòmetros não param--Francisco Coillard--Lexuma--As damas Coillard--Doença grave--Receios e irresoluções--Chegada do missionario--Tomo uma decisão--Partida de Lexuma (em Inglez, Leshuma)

[ CAPÌTULO II.]

MOZIOATUNIA.

Viagem ás cataractas--Tempestades--A grande cataracta do Zambeze--Abusos dos Macalacas--Regresso--Patamatenga--M^{r.} Gabriel Mayer--Tùmulos de Europêos--Chêgo a Deica--A familia Coillard

[CAPÌTULO III.]

TRINTA DIAS NO DESERTO.

O Deserto--Florestas--Planicies--Os Macaricaris--Os Massaruas--O grande Macaricari--Os rios no deserto--Morte da Córa--Falta de àgua--O ùltimo chá de Madame Coillard--Xoxom (Shoshong)

[CAPÌTULO IV.]

NO MANGUATO.

Doença grave--Um Stanley que não é o Stanley--O Rei Cama—Os Inglezes em Àfrica--A libra esterlina--M^{r.} Taylor—Os Bamanguatos a cavallo--Cavallos e cavalleiros—Despedidas--Parto para Pretoria--Acontecimentos nocturnos--Volto a Xoxom--¿Pararám os chronòmetros?

[CAPÌTULO V.]

DE SHOSHONG A PRETORIA.

Catraio--Apparece o vagom--Despedida de M^{r.} Coillard--Tempestades--O vagom tombado--Trabalhos de nôvo gènero--Chuvas--O Limpôpo--Fly--Caçadas--No Ntuani--Um Stanley que não presta--Augusto furioso--Adicul--Os leões--Stanley desanima—Os Böers nomadas--Nôvo vagom--Peripècias--Doenças graves—Um Christophe de mil diabos--Madame Gonin--O ùltimo tùmulo--Magalies-berg--Pretoria

[CAPÌTULO VI.]

NO TRANSVAAL.

[CAPÌTULO VII.]

NO TRANSVAAL (continuação).

[CAPÌTULO VIII.]

O FIM DA VIAGEM.

[Conclusão]

[Breve Vocabulario]

[Indice]

LISTA DAS ILLUSTRAÇÕES.

COMO EU ATRAVESSEI ÀFRICA

Primeira Parte.--A CARABINA D'EL-REI.

CAPÌTULO IX.

NO BARÔZE.

Figura 94.--O Rei Lobossi.

Figura 95.--Gambela.

Figura 96.--Matagja.

Figura 97.--Cachimbos de fumar o Bangue.

Figura 98.--Vasilha para leite feita de Madeira.

Figura 99.--Objecto de Ferro forjado que serve de Lenço de assoar aos Luinas.
Especie de Espàtula.

Figura 100.--Pratos e Escudellas para a comida.

Figura 101.--Colhér.

Figura 102.--Machado de cortar Madeira.

Figura 103.--Artigos de Barro.
1. Panellas de cozinha.
2. Tálha de guardar cereaes.
3, 3. Fornalhas dos cachimbos.

Figura 104.--Homem Luina.

Figura 105.--Mulhér Luina.

Figura 106.--Azagaias Luinas.

Figura 107.--Machadinhas de guerra.

Figura 108.--Porrinho.

Figura 109.--Ataque contra o acampamento no Lui.

CAPÌTULO X.

A CARABINA D'EL-REI.

Figura 110.--Casa na Itufa.

Figura 111.--O meu Barco.

Remos.

Figura 112.--Acampamento na Sioma.

Figura 113.--Cataracta de Gonha.

Mappa: Alto Zambeze -- Cataractas de Gonha

Figura 114.--Passagem dos barcos em Gonha.

Figura 115.--Cataracta de Cale.

Figura 116.--Rapidos de Bombue.

Figura 117.--Nos ràpidos.

CAPÌTULO SUPPLEMENTAR.

Constam ellas de dois boletins, que registam as observações feitas 0 h. 43 m. de Greenwich, e ás 6 horas da manhã do logar em que me achava, hora a que dava corda aos chronòmetros.
O estudo d'esses boletins mostra sempre a grande uniformidade das oscillações baromètricas, e as enormes desigualdades de temperatura e de humidade do ar nos paizes a que se referem.
Vê-se tambem, que os ventos reinantes sam do quadrante Este em todo o paiz do Bihé ao Zambeze.
Como já tive occasião de dizer, e bem se comprehende ao ler a minha narrativa, não pude fazer collecções naturalistas, e apenas, aproveitando muito pouco papél de que podia dispor, levei das nascentes do rio Ninda algumas plantas, que estam em poder do Snr. Conde de Ficalho, para serem estudadas, e onde parece já terem apparecido algumas especies novas.
É opinião do Snr. Conde de Ficalho, que o cereal muito cultivado entre os Quimbandes e Luchazes, a que eu chamo Massango, e erradamente chamei Alpiste, é uma especie de Penicillaria, a que chamavam outrora os botànicos Penicetum typhoideum.
Aquelle que eu designo com o nome de Massamballa é o Sorghum.

Quadro das Observações Astronòmicas pelo Major Serpa Pinto do rio
Cuanza ao Zambeze.

Annode 1879. Logaresondeobservei. Horados Chronòmetros. Estadopara Greenwich.
H. M. S. H. M. S.
a Junho 17 Mavanda --- ---
b " " " 9 12 39 + 3 47 18
c " " " 5 53 44 + 3
47 4
d " " " 5 37 55 ---
e " 22 " 9 25 38 + 3 47 48
f " 24 Rio Onda --- ---
g " " " 8 57 0 + 3 47 54
h " 25 " --- ---
i " 26 " 9 42 58 + 3 48 10
j " 30 1.5milha a O. do rio Cuito --- ---
l " " " 9 3 51 + 3 48 46
m Julho 2 AlemdoCuito --- ---
n " 3 " 0 29 32 + 3 49 7
o " " " 3 53 7 ---
p " 4 Cambimbia --- ---
q " " " 8 56 46 + 3 49 15
r " " " --- ---
s " " " 8 55 26 + 3 49 15
t " 6 Cambuta --- ---
u " " " 9 0 2 + 3 49 31
v " 7 " --- ---
x " " " 9 10 14 + 3 49 39
z " 10 NascentedoCuando --- ---
0 " 11 " 8 53 23 + 3 50 24
1 " " " --- ---
2 " 14 NascentedoCubangui --- ---
3 " " " 9 11 11 + 3 50 54
4 " 17 Cangamba 9 2 40 + 3 51 24
5 " 18 " --- ---
6 " 19 " --- ---
7 " " " 9 5 8 + 3 51 44
8 " 23 " 9 9 29 + 3 51 56
9 " " MargemDireita doCubangui 4 49 47 + 3 52 5
A " " " 4 52 5 + 3 52 5
B " " " --- ---
C " 29 Caú-eu-hue --- ---
D " " " 8 55 42 + 3 52 48
E " " " 8 58 22 + 3 53 1
F " " " 8 59 5 + 3 53 1
G " " " 8 59 42 + 3 53 1
H " 31 " 8 45 30 + 3 53 19
I " " " 8 46 28 + 3 53 19
J " " " 8 47 27 + 3 53 19
L " " " 8 48 58 + 3 53 19
M " " " 8 50 40 + 3 53 19
N Agosto 3 " 9 9 11 + 3 53 49
O " 4 MargemEsquerda doCuchibi 3 15 7 + 3 53 51
P " " " 2 40 47 ---
Q " 5 Pontoonde deixei o Rio --- ---
R " " " 8 53 7 + 3 54 0
S " 7 RioChicului --- ---
T " " " 9 0 6 + 3 54 16
U " 10 Nascentedo rioNinda 6 57 20 + 3 54 41
V " " " 6 58 20 + 3 54 41
X " " " 3 3 52 - 2 7 56
Z " 11 " --- ---
= " " " 3 3 9 - 2 7 53
- " 13 MargemdoNinda --- ---
+ " " " 6 33 5 }
/ } 3 55 7
* " 16 " 6 55 53 }
: " " PovoaçãodeCalomba --- ---
; " " " 6 29 36 }
! } + 3 55 33
? " " " 6 54 8 }
^ " " " 6 31 48 }
' } + 3 55 33
. " " " 6 51 46 }
, " 18 PovoaçõesdoNhengo --- ---
\ " " " 8 58 21 + 3 55 42
" " 21 Canhete --- ---
$ " 25 Lialui --- ---
% " 29 " --- ---
& Setembro 10 Catongo --- ---
( " 12 " 3 46 19 + 3 57 35
) " " " 1 9 50 ---
[ " 19 " 9 6 53 + 3 58 42
] " " " 3 4 9 ---
« " 20 " 0 20 0 + 3 58 0
» " 21 " 6 2 0 - 1 33 0
< " " " 6 0 0 - 1 33 0
> " 22 " 5 38 0 - 1 33 0
~ Outubro 1 Sinanga --- ---
{ " 4 Sioma --- ---
} " " " 10 10 1 + 4 0 40
_ " 9 ConfluenciadoJôco 9 8 9 + 4 1 30
£ " " " 10 42 0 - 1 36 0
# " 11 CataractadeNambué 12 3 0 - 1 37 0
¨ " " " 3 48 34 + 4 1 50
Natureza
da Observação.
Dupla
altura do astro.
[[A]] [[B]] [[C]] [[D]] Resultados.
° ' " ° ' H. M. ' " ° '
a Altura Mer. [*-] 107 32 20 --- 1 9 - 0 40 1 12 35 S.
b Chron. [*-] 83 45 10 12 35 --- - 0 35 3 12 26 E.
c " [)-] 70 33 10 12 35 --- " 1 Diff.do Chron. 4^h.57^m.6^s.
d Eclipse do1^o. satèlite deJup --- --- --- --- --- Long. 17° 30' E.
e Chron. [*-] 79 30 16 12 35 --- - 0 50 3 " 17 30 E.
f Altura Mer. [*-] 107 24 10 --- 1 10 - 0 30 1 Lat. 12 37 S.
g Chron. [*-] 88 24 20 12 37 --- - 0 25 1 Long. 17 45 E.
h Altura Mer. [*-] 107 25 30 --- 1 10 - 0 30 1 Lat. 12 38 S.
i Chron.[*-] 73 18 40 12 37 --- - 0 40 1 Long. 17 46 E.
j Altura Mer. [*-] 107 31 20 --- 1 12 " 1 Lat. 12 48 S.
l Chron. [*-] 86 4 24 12 48 --- " 5 Long. 18 7 E.
m Altura Mer. [*-] 107 35 50 --- 1 12 " 1 Lat. 12 54 S.
n Chron. [)-] 83 23 30 12 57 --- - 0 40 3 Diff. para o logar 5^h.2^m.45^s.
o Eclipse do1^o. satèlite deJup --- --- --- --- --- Long. 18° 23' E.
p Altura Mer. [*-] 107 50 0 --- 1 13 - 0 40 1 Lat. 12 56 E.
q Chron. [*-] 86 38 40 12 56 --- " 3 Long. 19 41 E.
r Altura Mer. [*-] 107 50 20 --- 1 14 " 1 Lat. 12 56 S.
s Chron. [*-] 87 3 47 12 56 --- " 4 Long. 19 41 E.
t Altura Mer. [*-] 108 9 0 --- 1 15 " 1 Lat. 12 58 S.
u Chron. [*-] 87 3 50 12 58 --- " 3 Long. 18 43 E.
v Altura Mer. [*-] 108 22 0 --- 1 15 " 1 Lat. 12 58 S.
x Chron. [*-] 83 57 36 12 58 --- " 3 Long. 18 45 E.
z Altura Mer. [*-] 109 2 0 --- 1 16 " 1 Lat. 12 59 S.
0 Chron. [*-] 89 36 30 12 58 --- " 3 Long. 18 57 E.
1 Altura Mer. [*-] 109 16 50 --- 1 16 " 1 Lat. 12 59 S.
2 " 109 43 40 --- 1 18 " 1 " 13 12 S.
3 Chron. [*-] 83 33 16 13 12 --- " 3 Long. 19 27 E.
4 " 86 1 40 13 38 --- - 0 50 3 " 19 41 E.
5 Altura Mer. [*-] 110 9 20 --- 1 19 " 1 Lat. 13 38 S.
6 " 110 30 50 --- " " 1 " 13 38 S.
7 Chron. [*-] 85 41 33 13 38 --- - 1 50 3 Long. 19 41 E.
8 Azimuth 26° 15' 84 42 30 " --- - 0 20 1 Variação 18 22 O.
9 Chron. [*-] 87 48 30 13 48 --- - 0 35 3 Long. 19 42 E.
A " 88 37 27 " --- " 3 " 19 44 E.
B Altura Mer. [*-] 111 42 40 --- 1 19 " 1 Lat. 13 48 S.
C " 112 58 40 --- " - 1 0 1 " 14 30 S.
D Chron. [*-] 89 23 10 14 30 --- " 1 Long. 20 19 E.
E " 88 28 40 " --- " 1 " 20 17 E.
F " 88 15 0 " --- " 1 " 20 16 E.
G " 88 2 20 " --- " 1 " 20 16 E.
H " 93 16 50 " --- " 1 " 20 17 E.
I " 92 59 10 " --- " 1 " 20 16 E.
J " 92 39 40 " --- " 1 " 20 17 E.
L " 92 11 0 " --- " 1 " 20 15 E.
M " 91 36 30 " --- " 1 " 20 17 E.
N " 86 5 50 " --- - 0 55 2 " 20 15 E.
O " 76 56 50 14 34 --- " 2 Diff. para o logar 5^h.14^m.56^s.
P Eclipse do1^o satèlite deJup --- --- --- --- --- Long. 20 23 E.
Q Altura Mer. [*-] 116 8 10 --- 1 21 - 0 55 1 Lat. 14 42 S.
R Chron. [*-] 91 47 53 14 42 --- " 3 Long. 20 25 E.
S Altura Mer. [*-] 117 21 40 --- 1 21 " 1 Lat. 14 39 S.
T Chron. [*-] 89 44 50 14 42 --- " 3 Long. 20 38 E.
U Alt. prox.do Mer. [*-] 118 37 50 --- --- " 1 Lat. 14 46 S.
V " 118 35 10 --- --- " 1 " 14 46 S.
X Chron. [*-] 89 35 15 14 46 --- " 3 Long. 20 55 E.
Z Altura Mer. [*-] 119 26 20 --- 1 23 - 0 50 1 Lat. 14 46 S.
= Chron. [*-] 90 8 46 14 46 --- " 3 Long. 20 56 E.
- Altura Mer. [*-] 120 33 30 --- 1 25 - 0 55 1 Lat. 14 48 S.
+
/ Alturas iguaes[*-] 120 17 10 --- --- " 2 Long. 21 16 E.
*
: Altura Mer. [*-] 122 12 0 --- 1 25 - 0 50 1 Lat. 14 54 S.
;
! Alturas iguaes[*-] 121 52 10 --- --- " 2 Long. 21 41 E.
?
^
' " 121 58 50 --- --- " 2 " 21 41 E.
. - 0 55
, Altura Mer.[*-] 123 15 50 --- 1 28 " 1 Lat. 15 1 S.
\ Chron. [*-] 90 53 53 15 1 --- - 0 55 3 Long. 22 2 E.
" Altura Mer. [*-] 124 53 40 --- 1 30 " 1 Lat. 15 11 E.
$ Altura Mer. [*-] 127 34 40 --- 1 30 - 0 55 1 Lat. 15 13 S.
% " 130 22 20 --- " " 1 " 15 13 S.
& " 139 8 0 --- 1 31 - 3 30 1 " 15 17 S.
( Chron. [)-] 71 42 50 15 17 --- - 0 20 3 Diff. para o logar 5^h.30^m.53^s.
) Reapparecimento do1^o sat. de Jup. --- --- --- --- --- Long. 23° 19' E.
« Amplitude mag.
18°40'
--- 15 17 --- --- 1 Variação 18 38 O.
» Amplitude mag.
17°20'
--- " --- --- 1 " 18 11 O.
< Amplitude mag.
19°10'
--- " --- --- 1 " 18 33 O.
> Amplitude mag.
18°20'
--- " --- --- 1 " 18 44 O.
~ Alt.Mer.[+] Dubuhe
([a] de Cygne)
58 5 0 --- --- - 1 0 1 Lat. 16 8 S.
{ " 57 5 0 --- --- " 1 " 16 37 S.
} Chron. [)-] 86 3 30 16 37 --- - 1 5 1 Long. 23 45 E.
_ " [*-] 89 19 3 17 7 --- - 0 50 3 " 24 15 E.
£ Altura Mer. [)-] 138 30 0 --- --- - 1 0 1 Lat. 17 7 S.
# " 115 55 0 --- --- " 1 " 17 18 S.
¨ Chron. [)-] 81 46 0 17 18 --- " 1 Long. 24 22 E.

Legenda:
[A] Latitude Sul.
[B] Longitude em tempo.
[C] Erro do instrumento.
[D] N^o. de Obs.
[*-] símbolo do sol por cima da barra
[)-] símbolo da lua por cima da barra
[+] símbolo de estrela
[a] Letra grega "Alpha"

Quadro das Observações Hypsomètricas, feitas de Caconda á foz do rio
Cuando no Zambeze, para determinar o relevo do Continente.

Anno de 1878.

Mez.Dia.Designação das localidades.[[A]][[B]][[C]][[D]][[E]]
Fevereiro9Quipembe 636.019.62395.091,550
"10Pessengue (ao nivel do rio Cuando)638.516.0"95.201,506
"11Quingolo 632.521.2"94.941,604
"13Palanca 635.020.3"95.051,566
"14Capôco631.325.2"94.911,627
"22Quimbungo632.0 20.9"94.921,609
"24Cunene (ao nivel do rio)636.519.7"95.121,538
"25Dumbo (paiz do Sambo)625.020.2"94.611,707
"26Burundoa629.018.1"94.781,646
"27Gongo631.018.0"94.881,613
""Ao nivel do rio Cubango 635.025.0"95.051,579
"28Chindonga633.0 18.5"94.961,589
Março1Cataracta do rio Cutato dos Ganguelas636.026.5"95.091,570
"2Lamupas633.018.1"94.961,580
"4Capitão do Quingue631.020.0"94.881,620
"6Rio Cuchi (ao nivel d'àgua)638.021.0"95.181,526
"8Bilanga (Vicente) (Bihé) 631.018.2"94.881,623
"9Candimba (Bihé)630.017.8"94.831,629
"20Belmonte (Bihé)627.622.6"94.721,681
Junho3Commandante (Bihé)647.920.0"95.601,379
"12Liúica (ao niv. do Cuanza)654.925.9"95.891,304
"24Rio Onda 650.922.0"95.721,347
"30Rio Cuito (20 metros sobre o nivel do rio)647.924.0"95.601,389
Julho2Licócótoa 644.920.0"95.471,421
"4Cambimbia645.920.0"95.511,408
"5Serra Cassara Cahiéra635.920.0"95.091,542
"7Cambuta 647.921.0"95.601,381
"9Cutangjo650.621.0"95.511,348
"11Nascente do rio Cuando650.324.9"95.701,362
"14Nascente do rio Cubangui 652.620.0"95.791,345
"17Cangamba661.024.0"96.141,228
"23Ponto onde deixei o Cubangui 664.023.0"96.271,193
"30Caú-eu-hue (Cuchubi)666.027.7"96.351,154
Agosto5Ponto onde deixei o rio Cuchibi 669.025.0"96.471,133
"7Rio Chicului 669.024.9"96.471,133
"11Nascente do rio Ninda 667.028.3"96.401,143
"18Planicie do Nhengo 677.328.1"96.811,012
"25Lialui 676.527.0"96.781,018
Setembro15Catongo677.432.6"96.811,027
Outubro5Sioma---20.0"96.80999
"9Foz do rio Jôco679.020.0"96.88974
"16Quisseque---22.0"96.96952
"18Confluencia do Quando---37.5"97.08940
"21Povoação de Embarira681.037.4"96.96979
Novembro21Mozi-oa-tunia 694.027.0"97.48795

Boletim Meteorològico feito a 0^h. 43^m. de Greenwich.
Anno de 1878.

Mez. Dia. [[A]] Thermòmetro
centìgrado.
[[D]] Direcçãodo vento. Estadoda atmosphera.
[[B]] [[C]]
Maio 1 629.8 21.5 18.4 --- E.fraco Alguns cirros.
" 2 630.0 22.7 19.8 --- E.forte Nublado.
" 3 630.0 22.1 19.1 --- E.fraco Limpo.
" 4 629.9 22.5 19.4 --- " "
" 5 630.0 22.3 19.1 --- " "
" 6 630.0 22.0 19.3 --- " "
" 7 629.7 22.4 19.3 --- O.S.O.fraco "
" 8 630.0 22.5 19.8 --- Calma "
" 9 629.2 20.5 16.6 --- " "
" 10 629.8 20.2 16.4 --- N.E.fraco Algumas nuvens.
" 11 630.0 20.8 16.9 --- E.N.E. "
" 12 630.5 21.0 17.5 --- E.N.E. forte Nublado.
" 13 630.2 20.6 16.4 --- " Limpo.
" 14 630.5 20.5 16.7 --- E.M^{to}.forte "
" 15 630.5 20.3 16.8 --- " "
" 16 630.2 21.5 17.7 --- Calma "
" 17 630.6 22.0 18.9 --- E.moderado Algunscirros.
" 19 630.5 21.9 18.7 --- " Limpo.
" 20 630.6 21.8 18.9 --- " "
" 21 630.7 20.9 17.6 --- E.forte "
" 22 630.2 20.8 17.9 --- Calma "
" 28 645.1 22.5 17.4 --- " "
" 29 644.9 23.1 18.1 --- E.fraco "
" 30 642.7 23.2 18.1 + 5.3 E.S.E. "
" 31 642.1 23.9 18.0 + 7.0 " "
Junho 1 642.1 23.4 19.0 + 6.0 Calma "
" 2 642.8 23.0 18.8 + 5.0 " "
" 3 643.0 22.9 18.1 + 2.8 E.S.E. "
" 4 643.1 23.7 1992 + 5.0 E. forte "
" 5 643.0 23.3 19.0 + 7.0 Calma "
" 6 643.2 25.2 19.9 + 4.0 E. fraco "
" 7 645.1 24.1 19.7 + 6.0 E.S.E. "
" 8 650.0 22.4 18.3 + 0.2 S. fraco "
" 9 648.4 24.5 21.8 + 0.7 Calma "
" 10 650.6 24.7 21.7 + 3.0 " "
" 11 650.5 24.9 21.5 + 6.0 " "
" 12 650.6 24.5 21.2 + 5.0 E.S.E. "
" 13 650.1 24.9 21.9 + 4.0 " "
" 14 643.1 25.1 18.7 + 7.0 Calma "
" 15 643.1 24.9 19.0 + 10.0 " "
" 16 642.8 25.0 19.1 + 7.0 E.S.E. "
" 17 642.8 24.8 19.7 + 8.0 S. fraco "
" 18 642.6 24.8 19.5 + 9.0 " "
" 19 642.4 25.1 19.4 + 5.0 Calma "
" 20 641.6 24.9 19.8 + 4.0 " "
" 21 641.2 25.2 18.2 + 7.0 " "
" 22 641.0 24.8 17.6 + 6.0 " Ceo limpo.
" 23 646.2 23.9 16.1 + 5.0 E. forte "
" 24 646.0 25.4 15.2 + 3.0 " "
" 25 645.8 25.7 15.6 + 2.7 E. forte "
" 26 645.0 25.3 15.0 - 0.7 " "
" 27 644.9 24.5 15.2 - 1.3 " "
" 28 643.7 26.1 18.7 + 1.1 Calma "
" 29 642.8 26.7 18.6 + 3.7 " "
" 30 640.3 27.2 18.0 + 1.8 E. fraco "
Julho 1 641.5 27.1 18.7 + 2.6 " "
" 2 639.1 26.7 18.9 + 0.7 E. forte "
" 3 640.1 24.1 16.9 + 1.0 " "
" 4 639.5 23.8 12.3 + 2.5 " "
" 5 642.0 23.6 15.6 --- E. fraco "
" 6 643.0 23.0 16.5 + 0.7 E. forte "
" 7 644.0 24.0 17.9 - 0.1 E. fraco "
" 8 642.9 23.7 17.2 + 2.5 " "
" 9 644.8 24.5 17.1 --- E. forte "
" 10 645.0 24.9 17.8 --- E.S.E. "
" 11 644.0 25.7 18.4 --- " "
" 12 650.0 24.3 17.1 - 0.1 E.fraco "
" 13 651.0 26.2 18.5 + 0.1 Calma "
" 14 646.8 23.1 16.9 + 2.1 E.fraco "
" 15 651.9 22.7 16.5 + 2.7 Calma Nuvens(cirros).
" 16 652.0 23.1 16.9 + 3.1 " "
" 17 651.7 27.4 21.9 --- " Ceocoberto.
" 18 651.8 27.6 22.4 + 7.6 " "
" 19 652.0 28.4 19.9 + 9.0 " Algumasnuvens (cirros).
" 20 651.4 29.5 18.0 + 5.0 " Extractose cirros.
" 21 652.2 28.2 17.5 + 2.0 E.forte Ceolimpo.
" 23 655.9 26.8 15.4 --- E.fraco "
" 24 655.1 27.5 15.9 --- E.forte "
" 26 657.0 28.1 16.1 - 1.5 S.E.forte "
" 27 658.0 30.1 17.6 + 1.8 " "
" 28 658.3 30.6 18.1 + 3.2 " "
" 29 657.7 31.4 16.2 + 4.0 N.N.E. "
" 30 657.5 30.7 16.8 + 3.7 Calma "
" 31 657.4 29.2 18.9 + 8.7 S.E.fraco "
Agosto 1 658.0 29.0 18.1 + 5.1 Calma "
" 2 657.8 30.3 18.1 + 1.2 S.E.fraco "
" 3 658.6 31.5 17.9 + 3.4 " "
" 4 660.0 30.2 18.4 + 4.1 E.forte "
" 5 659.5 30.8 17.7 + 3.0 E.S.E.forte Algumasnuvens (cirros).
" 6 660.1 30.7 17.1 + 1.9 " Limpo.
" 7 660.2 31.0 16.8 + 2.1 " "
" 8 661.6 31.1 17.0 + 1.5 E.forte "
" 9 658.5 30.4 17.3 + 2.0 " Ceolimpo.
" 10 657.0 31.2 14.5 + 1.0 " "
" 11 655.2 28.8 13.6 + 2.9 " "
" 12 660.0 28.2 14.3 + 2.3 " "
" 13 662.6 28.5 14.1 + 2.3 " "
" 14 664.1 28.1 14.2 + 3.0 E.forte "
" 16 667.5 28.7 14.4 + 2.7 " "
" 17 668.3 28.4 14.5 + 3.7 " "
" 18 668.5 28.3 14.9 + 3.1 Calma "
" 19 667.8 30.0 15.1 + 4.4 E.N.E. "
" 20 663.5 33.2 16.8 + 3.9 N.N.E. "
" 21 668.2 27.4 14.8 + 9.6 E.N.E. "
" 22 667.9 29.3 14.5 --- E.forte "
" 23 668.5 30.5 19.2 + 14.0 " "
" 29 668.7 34.9 15.7 --- E.N.E.forte "
" 30 668.2 35.2 15.6 --- " "
" 31 668.9 35.1 16.4 --- " "
Setembro 1 668.1 30.7 15.9 --- " "
" 2 668.5 29.1 15.7 --- " "
" 3 668.0 34.8 17.9 + 7.0 " "
" 4 667.0 34.8 19.2 + 6.0 " "
" 5 667.9 32.1 17.6 + 5.8 " "
" 6 668.0 32.7 16.4 + 9.0 " "
" 7 668.1 33.0 17.5 --- " "
" 8 668.0 33.5 19.3 + 7.0 " "
" 10 668.5 32.3 20.8 + 14.0 " "
" 11 668.3 33.2 19.7 --- " "
" 12 668.1 33.8 20.4 --- " "
" 13 667.7 34.2 18.8 --- " "
" 14 667.4 35.4 18.1 --- " "
" 15 667.3 35.9 17.4 --- " "
" 17 667.8 35.3 16.8 --- E.forte "
" 18 666.5 36.4 18.7 --- " " Grande orvalho danoute.
" 19 668.2 34.5 16.8 --- " ""
" 20 668.0 32.8 21.4 --- " Algunscirros, muito orvalho.
" 21 668.5 32.3 23.7 --- E.fraco Nublado,cumulos.
" 22 669.0 33.0 19.7 --- E.forte ""
" 25 666.8 36.2 22.1 --- E.S.E. Cumulos,muito orvalho.
" 26 667.0 35.4 20.1 --- " ""
" 29 666.0 34.7 21.8 --- " ""
" 30 665.0 30.8 23.0 --- " ""
Outubro 1 668.2 34.2 22.1 --- E.forte Limpo,muito orvalho.
" 2 668.2 34.2 23.3 --- " ""
" 3 667.8 31.9 23.4 --- " ""
" 4 667.6 34.0 24.5 --- " Nublado.
" 5 667.9 33.5 24.6 --- " "
" 6 668.8 34.1 23.4 --- E.S.E. "
" 7 670.0 35.9 28.7 --- " " Grande trovada.
" 8 670.0 34.8 26.5 --- E. fraco Nublado.
" 9 670.8 37.1 23.3 --- " "

Estudo das Oscillações diurnas do Baròmetro, feito de 3 em 3 horas.
Catongo (Alto Zambeze). Altitude 1,027 metros.
Anno de 1878.

Mez. Dia. 6horas. 9horas. Meio-dia. 3horas. 6 horas.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
Setembro 17 670.6 19.2 671.3 30.2 669.3 35.1 667.5 34.4 668.3 27.3
" 18 670.0 19.7 670.6 31.9 668.8 35.7 660.0 36.0 667.3 30.4
" 19 670.7 21.1 671.5 28.0 669.5 34.6 667.5 33.7 668.4 27.8
" 20 670.6 18.0 671.4 26.5 669.0 31.5 667.5 32.7 668.4 29.1
" 21 670.0 19.8 671.3 27.2 669.5 33.8 668.0 33.0 668.5 29.0
" 22 671.5 21.5 672.0 28.5 670.3 32.8 668.5 32.9 669.0 31.2

Estudo do Estado Hygromètrico da Atmosfera, feito de 3 em 3 horas.
Catongo (Alto Zambeze).
Anno de 1878.

Mez. Dia. 6 horas. 9 horas. Meio-dia. 3 horas. 6 horas.
Thermòmetro
centìgrado.
Thermòmetro
centìgrado.
Thermòmetro
centìgrado.
Thermòmetro
centìgrado.
Thermòmetro
centìgrado.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
Setembro 18 19.7 15.0 31.9 16.6 35.7 18.1 36.0 15.9 30.4 14.2
" 19 21.1 10.5 28.0 13.4 34.6 15.0 33.7 19.2 27.8 15.0
" 20 18.0 13.9 26.5 18.3 31.5 20.5 32.7 22.3 29.1 18.5

Boletim Meteorològico feito ás 6 horas da manhã (hora média do logar).
Anno de 1878.

Mez.Dia.[[A]][[B]]Mez.Dia.[[A]][[B]]
Fevereiro9626.019.6Junho26658.05.4
" 10 628.5 16.0" 27 658.9 1.7
" 11 622.5 21.2" 28 659.5 4.6
" 12 623.0 20.4" 29 660.3 4.6
" 13 625.0 20.3" 30 660.0 7.2
" 14 622.0 15.8" 31 659.3 14.9
" 15 621.0 16.0Agosto 1 661.0 8.8
" 16 622.3 16.5" 2 660.7 4.8
" 17 622.5 18.8" 3 661.5 5.7
" 18 622.5 20.0" 4 662.3 8.8
" 19 620.0 19.5" 5 661.7 8.7
" 20 622.0 20.0" 6 662.0 5.6
" 21 622.5 17.2" 7 662.1 4.9
" 22 622.0 20.9" 8 663.4 2.6
" 23 621.5 21.2" 9 663.6 3.5
" 24 618.5 17.3" 10 660.5 3.8
" 25 615.0 20.2" 11 658.0 6.4
" 26 619.0 18.1" 12 657.2 4.9
" 27 621.0 18.0" 13 662.0 4.5
" 28 623.0 19.5" 14 664.8 5.8
Março 1 623.0 18.2" 15 666.5 5.9
" 2 623.0 18.1" 16 669.2 6.5
" 3 617.0 16.6" 17 670.0 6.9
" 4 620.0 18.5" 18 670.2 9.3
" 5 621.5 20.0" 19 670.0 8.5
" 6 621.5 18.2" 20 667.0 10.2
" 7 619.0 17.7" 21 666.0 2.2
" 8 621.0 18.2" 22 669.4 18.8
" 9 620.0 17.8" 23 669.0 20.0
Maio 28 645.0 12.6" 24 670.0 16.0
" 29 644.8 14.2" 25 670.0 14.5
" 30 642.3 9.4" 26 671.0 13.7
" 31 642.0 10.0" 27 671.2 15.0
Junho 1 641.9 12.2" 28 672.3 14.0
" 2 643.0 9.9" 29 671.0 15.0
" 3 643.2 8.6" 30 671.0 14.8
" 4 643.0 10.0" 31 670.6 12.1
" 7 645.0 11.4Setembro 1 670.0 16.1
" 8 649.8 5.8" 2 670.0 13.7
" 9 648.5 5.1" 3 670.0 11.3
" 10 651.0 6.5" 4 670.0 10.0
" 11 650.8 9.1" 5 670.5 13.2
" 13 650.0 7.1" 6 670.0 16.2
" 14 650.0 8.0" 7 669.6 13.6
" 15 643.0 11.2" 8 670.0 12.3
" 16 642.9 9.2" 9 671.3 4.1
" 17 643.0 11.5" 10 670.0 19.4
" 18 642.9 11.9" 11 669.0 20.3
" 19 642.6 7.4" 12 678.1 19.8
" 20 641.2 6.8" 13 669.0 20.5
" 21 641.5 9.1" 14 670.2 14.7
" 22 641.5 9.7" 15 671.0 19.2
" 23 641.0 7.9" 16 672.0 18.6
" 24 646.9 4.6" 17 670.6 19.2
" 25 646.1 3.6" 18 670.0 19.7
" 26 645.2 1.8" 19 670.7 21.1
" 27 645.0 1.9" 20 670.6 18.0
" 28 644.0 2.1" 21 670.0 19.8
" 29 644.0 3.6" 22 671.0 21.5
" 30 643.0 4.1" 23 671.0 22.2
Julho 1 643.0 4.1" 24 670.0 21.7
" 2 642.5 5.8" 25 669.0 15.4
" 3 640.1 1.8" 26 668.8 15.7
" 4 641.1 3.1" 27 668.8 12.6
" 5 641.0 3.4" 28 669.0 18.0
" 6 643.8 1.4" 29 668.6 21.0
" 7 643.2 0.7" 30 669.9 19.2
" 8 644.0 1.4Outubro 1 668.5 17.1
" 9 643.5 2.5" 2 670.0 18.8
" 10 645.2 2.3" 3 670.6 16.1
" 11 645.2 2.2" 4 671.0 12.5
" 12 645.0 2.3" 5 671.5 15.7
" 13 650.0 1.5" 6 670.0 16.2
" 14 651.5 1.8" 7 672.0 21.8
" 15 647.3 3.7" 8 673.5 23.1
" 16 652.3 5.0" 9 673.0 15.3
" 17 652.6 7.1" 10 673.0 19.6
" 18 654.0 11.2" 12 672.0 20.7
" 19 653.4 13.7" 13 674.0 22.7
" 20 653.3 9.3" 14 676.0 21.8
" 21 654.9 6.1" 15 675.0 19.1
" 22 655.2 5.1" 16 674.3 21.7
" 23 657.8 5.0" 17 673.0 21.2
" 24 657.0 5.9" 18 676.0 21.2
" 25 656.0 6.0

SEGUNDA PARTE

A FAMILIA COILLARD.

COMO EU ATRAVESSEI ÀFRICA.

Segunda Parte.--A FAMILIA COILLARD.

CAPÌTULO I.

EM LEXUMA.

Figura 118.--Três europêos atravessáram o rio.

Figura 119.--O Campo do Doutor Bradshaw.

Figura 120.--Monsieur e Madame Coillard.

Figura 121.--Acampamento da familia Coillard em Lexuma.

Figura 122.--Interior do campo de Monsieur Coillard em Lexuma.

CAPÌTULO II.

MOZIOATUNIA.

Mappa de Mozioatunia

Figura 123.--Mozioatunia. A queda de oeste.

Figura 124.--Mozioatunia. Maneira pouco còmmoda de medir àngulos.

Figura 125.--O Rio depois da Cataracta.

Figura 126.--Os Tumulos em Patamatenga.

CAPÌTULO III.

TRINTA DIAS NO DESERTO.

O Grande Macaricari.

Figura 127.--Os Desfiladeiros de Letlotze.

CAPÌTULO IV.

NO MANGUATO.

Figura 128.--Ruinas da casa do Rev. Price (Xoxon).

CAPÌTULO V.

DE SHOSHONG A PRETORIA.

Figura 129.--No Deserto.

Figura 130.--Fly, o meu Cavallo do deserto.
(De uma photo. feita em Pretoria.)

Figura 131.--Fly perseguindo os Ongiris.

Figura 132.--Uma Vista do Alto Limpôpo.

Figura 133.--Montes termìticos junto ao Limpôpo.

Figura 134.--Os meus bôis fôram salvos.

Figura 135.--O ùltimo enterro.

Figura 136.--Magalies-berg.

CAPÌTULO VI.

NO TRANSVAAL.

Figura 137.--O que restava da expedição.

CAPÌTULO VII.

NO TRANSVAAL (continuação).

Figura 138.--Eu em Pretoria.
(De uma photographia de Mr. Gross.)

Figura 139.--Betjuanas. (De uma photographia de M^{r.} Gross.)

CAPÌTULO VIII.

O FIM DA VIAGEM.

Ha ali formosos jardins e mimosissimas flôres, sendo as damas de Natal muito dadas á floricultura, e concorrendo muitas vêzes a certames nas exposições locaes. Tem um magnìfico parque, onde á tarde circulam muitas e brilhantes equipagens.
No tempo que ali passei, apresentava a cidade um aspecto desusado e um movimento consideravel, consequencias da guerra dos Zulos. Os hotéis estavam cheios de militares, os quartéis regorgitavam de soldados, e muitos acampavam fora d'elles. No Royal Hotel, que diziam ser o melhor, o serviço era mao, devido isso talvez ao excesso de hòspedes que ali havia. Havia tambem, em geral, um grande abuso nos prêços de tudo, e isso era consequencia de o govêrno pagar sem regatear.
O estabelecimento Cathòlico de Maritzburg é muito importante, e tido com a maior ordem, goza de grande crèdito na colonia.
O Consul Portuguez, M^{r.} Snell, escreveu-me, que tinha chegado o paquête 'Danúbio', da Union Steamship Company, que devia seguir para Moçambique e Zanzibar no dia 19 de Abril.
Parti, por isso, de Pietermaritzburg a 14, depois de ter feito saudosas despedidas aos amigos que ali deixava.
Dirigi-me ao Royal Hotel, e não pude obter um quarto. Então M^{r.} Snell tratou de me arranjar alojamento, e pôde obter um quarto de banho no Club de Durban, onde me fizéram uma cama no chão.
Os officiaes que chegavam, cada dia, não tendo onde se metter, armavam barracas de campanha nos pàteos e nas ruas em volta dos hotéis e do Club.
Por o mesmo paquête em que eu devia partir para o Norte tinha chegado o infeliz prìncipe Napoleão, que tão caro devia pagar a sua ousadia e coragem. Conheci-o, e não pude deixar de me afeiçoar, no curto convìvio que tivémos, a esse joven sympàthico, intelligente e illustrado, a quem uma morte ingloria e estùpida cortou tão prematuramente uma existencia brilhante.
Quantas vêzes eu lhe repeti o meu principio fundamental da vida Africana, "de desconfiar em Àfrica de tôdos e de tudo, até que provas irrefutaveis não nos fizessem confiar em alguem ou em alguma cousa."
A sua natureza ardente, a inexperiencia dos seus poucos annos, a sua coragem leonina, e esse descuido peculiar á juventude cheia de illusões e crenças, causáram a sua perda. Só quem o não conheceu o não lastimará; que n'elle havia o germem de um grande homem, havia uma attracção indefinivel para captar tôdos os corações.
Estranho á polìtica da França, n'estas poucas linhas lavro um testemunho de saudade ao mancêbo desterrado que foi meu amigo, e não ao prìncipe que representava um principio, e faço-o tanto mais desassombradamente, que vi os seus proprios adversarios lastimarem aquella grande catàstrophe.
Nas vèsperas da partida, travei relações com M^{r.} e Madame Du Val, e recebi d'elles muitos favôres, e finalmente, a 19 de Abril, embarcava com os meus prêtos e as minhas bagagens n'um pequeno vapor que me devia conduzir ao Danubio, ancorado fora, porque em Durban ha apenas uma pequena enseada, fundeando os grandes vapôres na costa limpa.
O mar estava um pouco picado e custou a atracar ao Danubio.
M^{r.} e Madame Du Val iam comigo, porque M^{r.} Du Val, chefe da Companhia Hollandeza em Àfrica Oriental, ia passar em revista as feitorias de Moçambique.
A passagem das bagagens do pequeno vapor para o Danubio foi difficil, pêlo mao estado do mar, e uma das minhas caixas cahio, sendo esmagada e desfeita entre os dois vapôres.
Caixa e conteúdo fôram ao mar, mas o Commandante Draper fez arrear logo um escalér, e pôde conseguir salvar algumas das cousas que ella continha e que fluctuavam, outras afundáram e estavam irremediavelmente perdidas.
Deixámos Durban, e não foi sem uma sensação de infinito prazer que eu senti o espadanar das àguas em tôrno do èlice poderoso, que a cada rotação me impellia no caminho da Patria.
Em Lourenço Marques foi pouco o tempo para receber favôres, e a maior parte d'elle foi passada com o meu velho amigo Augusto de Castilho, e com os meus amigos Machado, Maia e Fonceca.
A bordo, o Commandante Draper não cessava de me obsequiar.
Cheguei finalmente a Moçambique, onde fui encontrar tôdas as autoridades na cama. O Governador Cunha, o seu secretario e os seus ajudantes, estavam abrasados em febre.
Fui logo visitar o Governador, ao seu quarto de cama, e apesar do seu melindroso estado de saude e do cuidado que lhe dava o estado de sua espôsa, prostrada pêla febre tambem, Sua Excellencia deu as mais terminantes ordens para facilitar o meu regresso á Patria com a gente que me acompanhava, fazendo-me os mais subidos favôres.
Fui d'ali procurar um velho amigo da guerra da Zambezia, o Coronel Torrezão, em cuja casa me hospedei, com os meus amigos Du Val.
Dois dias depois, partia para Zanzibar, onde esperava encontrar Stanley, mas com o qual me desencontrei, tendo partido na vèspera da minha chegada.
O D^{or.} Kirk, Consul Inglez em Zanzibar, deu-me um jantar, e subidos fôram os favôres que recebi d'elle e de sua espôsa.
Tôdos os Europêos porfiavam em me obsequiar, distinguindo-se os officiaes da guarnição do London.
O Commandante Draper, logo que soube que o vapor de Aden só partiria dentro de oito dias, não consentio que eu fôsse para terra, dizendo-me (com razão) que as hospedarias ali eram pèssimas, e por isso fiquei vivendo a bôrdo, sempre com um escalér ás minhas ordens.
Travei ali relações com um joven Suisso, T. Widmar, que devia ser meu companheiro de viagem para a Europa.
Depois de uma semana de demora, em que cada dia foi assignalado por novos favôres de M^{r.} Du Val e do Commandante Draper, deixei Zanzibar n'um pequeno vapôr, do British India, onde recebi muitos favôres do seu Commandante Allen.
Em Aden, como a carreira do British India tivesse uma demora de oito dias, eu e Widmar tomámos passagem a bôrdo de um vapor da Lloyd Austriaca que nos conduzio a Suez, seguindo d'ali no primeiro trem para o Cairo.
Eu tinha adoecido gravemente, e foi Widmar o meu enfermeiro, tendo por mim cuidados de um velho amigo.
Ainda convalescente, fui ás piràmides com elle. Eu tinha visto o Zaire e o Zambeze; não queria voltar á Europa, sem saudar a velho Nilo; e do alto do sarcòphago do rei Cheops, d'esse monstruoso monumento levantado ha quatro mil annos pêlo orgulho dos Pharaós, eu vi-o correr plàcido e sereno, banhando as ruinas da outrora sobêrba Memphis.
Pouco depois, deixava o Cairo, sobêrba e ardente, cidade de ouro e de miseria, e ia em Alexandria fazer novos amigos e receber novos favôres.
O Conde e a Condêssa de Caprara acima de tôdos, fizéram-me taes obsèquios, que mais pareciam amigos de annos do que conhecidos de dias.
O Consul geral de Portugal, o Conde de Zogueb, tambem me fez offerecimentos na vèspera da minha partida, quando soube que o Crédit Lyonnais de Paris me tinha aberto um crèdito no Egypto, com dinheiro meu, mandado de Lisboa pêlo meu amigo Luciano Cordeiro.
Esquècia-me dizer, que por um mal-entendido das ordens do govêrno de Portugal, eu estive no Egypto sem dinheiro, gastando da bôlça de Widmar e da do Conde de Caprara, e podendo gastar de outras muitas estranhas que se me offereciam, e que não pensavam que eu fôsse um cavalheiro de industria; porque não ignoravam que Portugal tivesse enviado á Àfrica a expedição de 1877, e que d'essa expedição o Major Serpa Pinto voltava á Europa pêlo mar Ìndico.
Segui de Alexandria para Nàpoles, e d'ali por terra para Bordeos, onde fui altamente obsequiado pêlo nosso Consul, o Barão de Mendonça.
A 5 de Junho, deixava Pauillac, e a 9, em Lisboa, pisava a terra de Portugal, no meio dos amigos mais dilectos que eu tantas vêzes pensei não mais ver.
Na vèspera haviam chegado os meus prêtos, e o meu papagaio.
Estavam pois a salvo os trabalhos, e os restos de um dos ramos da expedição Portugueza ao interior da Àfrica Austral, em 1877.

CONCLUSÃO.

A = (100 - H)(284.95 + 3.1 {A/1000}).

A = 18,382 log {760/B} + {1/6,366,200} (18,382 log {760/B})^2,

Três Facsìmiles, de pàginas do Diario, dos Livros de Càlculos, e do Albo de Cartas

Observações Astronòmicas feitas da Confluencia do rio Cuando ao Transvaal.

Anno de
1878.
Logaresonde
observei.
Hora dos
Chronòmetros.
Estado para
Greenwich.
H. M. S. H. M. S.
a Outubro 22 Embarira 0 7 0 + 4 3 49
b " " " 3 16 36 + 4 3 49
c " " " ---
---
d " 25 Lechuma 9 2 36 + 4 4 19
e " 28 " 9 27 26 + 4 4 50
f " " " 5 37 18 ---
g Novem. 5 " --- ---
h " " " 9 34 40 + 4 6 11
i " 7 " --- ---
j Dezem. 6 Tamafupa 9 25 0 - 1 45 0
l " 13 NoDeserto 6 5 50 ---
m " 14 Margem do rioNata 4 0 34 + 4 9 46
n " 15 " " 17 8 0 - 1 48 0
o " 16 " " 6 28 0 - 1 48 0
p 1879.
q Janeiro 1 Shoshong 6 30 0 - 1 48 0
r " 2 " [[A]]{ 3 54 37 + 4 13 0
s " " " { 3 54 44 + 4 13 0
t " " " 7 16 0 - 1 48 0
u " 7 " [[B]]{ 3 48 45 + 4 12 18
v " " " { 3 50 10 + 4 12 18
x " 23 Confluencia do Ntuani
9 10 58 + 4 16 15
z " " " " 9 15 35 + 4 16 15
0 " " " " 9 14 25 + 4 16 15
1 " " " " --- ---
2 " 26 Limpopo (Adicul) noite dosleões --- ---
3 " " " " 4 7 59 + 4 16 41
4 " " " " 4 11 19 + 4 16 41
5 Fevereiro 1 Cornocopia 0 25 46 + 4 17 37
6 " " " 0 22 32 + 4 17 37
7 " 4 Soul'sPort --- ---
8 " 5 " 9 1 32 ---
9 " " " 9 2 17 ---
A Março 10 Heidelberg --- ---
B " " " 3 57 49 ---
Natureza
da
Observação.
Dupla
altura do
astro.
[[A]] [[B]] [[C]] [[D]] Resultados.
° ' " ° ' " H. M. S. ' " ° '
a Amplitude Mag. 2°5' --- 17 49 0 --- --- --- Variação 20 39 O.
b Chron. [*-] 99 45 10 17 49 0 --- - 0 50 1 Long. 25 23 E.
c Alt.Mer. [+]
Markal ([a]do Pegaso)
115 17 0 --- --- - 1 0 1 Lat. 17 49 S.
d Chron. [*-] 89 54 40 17 56 0 --- - 0 30 3 Long. 25 25 E.
e " 78 13 30 17 56 0 --- " 3 " 25 25 E.
f Reap. do 1^o
satèlite de Jùpiter
--- --- --- --- --- Estado 4^h.4^m.50^s.
g Alt. Mer. [-)] 140 22 0 --- 1 45 0 - 1 0 1 Lat. 17° 56' S.
h Chron. [*-] 75 7 23 17 56 0 --- - 0 40 3 Lon. 25 24 E.
i Alt. Mer. [*-] 118 55 0 --- 1 45 0 + 1 0 1 Lat. 17 57 S.
j " 101 0 2 --- 1 45 0 + 6 0 1 " 19 19 S.
l Reap. do 1^o
sat. de Jùp.
--- --- --- --- --- Estado 4^h.9^m.40^s
m Chron. [*-] 125 7 10 20 10 0 --- + 1 30 3 Long. 27° 0' E.
n Alt. Mer. [-)] --- --- --- + 2 30 1 Lat. 20 10 S.
o Amplitude Mag.
3°45'
--- 20 10 0 --- --- 1 Variação 21 14 O.
p
q Alt. Mer. [-)] 105 55 30 --- --- - 0 45 1 Lat. 23 1 S.
r Chron. [*-] 121 2 53 23 1 0 --- " 3 Long. 27 24 E.
s " 121 33 40 23 1 0 --- " 3 " 27 20 E.
t Alt. Mer. [-)] 96 49 30 --- --- " 1 Lat. 23 1 S.
u Chron. [*-] 117 31 26 --- --- " 3 Long. 27 19 E.
v " 118 30 33 --- --- " 3 " 27 20 E.
x " 91 33 33 23 42 6 --- - 0 30 3 " 27 39 E.
z " 90 58 13 23 42 0 --- " 3 " 27 39 E.
0 " 91 30 40 23 42 0 --- " 1 " 27 39 E.
1 Alt. Mer. [+] Canopus ([a] do Argus) 122 10 0 --- 1 50 0 " 1 Lat. 23 42 S.
2 Alt. Mer. [+]
Canopus
122 59 40 --- 1 50 0 - 0 50 1 " 24 6 S.
3 [+] Aldebaran
([a] doTouro)
77 42 10 24 6 0 --- " 1 Long. 27 32 E.
4 [+] Aldebaran 76 40 50 24 6 0 --- " 1 " 27 32 E.
5 Chron. [-)] 74 22 40 24 38 0 --- " 1 " 27 38 E.
6 " 73 57 33 24 38 0 --- " 3 " 27 37 E.
7 Alt. Mer. [)-] 80 4 10 --- 1 51 0 - 0 40 1 Lat. 25 10 S.
8 Chron. [*-] 95 6 10 --- 1 51 12 " 3 Estado 4^h.18^m.14^s.
9 " 94 45 17 --- 1 51 12 " 3 4^h.18^m.14^s.
A Alt. Mer. [*-] 134 47 30 --- 1 56 0 + 1 65 1 Lat. 26° 29' S.
B Chron. [*-] 109 13 20 --- 1 56 0 + 2 30 3 Estado 4^h.23^m.16^s.

Quadro das Observações Hypsomètricas feitas de Lexuma a Heidelberg,
para determinar o relêvo do caminho seguido pelo Major Serpa Pinto.

NomedosLogares. [[A]] [[B]] [[C]] [[D]] [[E]]
Lexuma 674.6 32.2 23 96.70 1,053
Deica " 27.0 " 96.55 1,092
Nata (ponto determinado) 684.3 31.0 " 97.08 929
Xua (curso inferior do Nata) 685.5 28.0 " 97.14 905
Linocanin 674.5 22.0 " 96.70 1,034
Morrolana 678.5 27.0 " 96.86 993
Luane 664.5 25.0 " 96.29 1,171
Cane 664.4 25.5 " 96.29 1,171
Shoshong 669.7 24.7 " 96.50 1,107
Confluencia doNtuani 691.0 26.2 " 97.38 837
Cornocopia 678.5 27.0 " 96.86 993
Soul'sPort 671.5 26.8 " 96.57 1,092
Alto do Piland'sberg Differença depressão para Soul's Port
26 milimetros ou 285metros
1,378
Pretoria 654.5 26.0 " 95.87 1,310
Heidelberg 639.0 18.6 " 95.22 1,495
Jeanette Peak (Zuikerbosch) 608.0 16.0 " 93.89 1,911

Quadro das Observações Meteorològicas feitas a 0^h. 43^m. de Greenwich,
do Zambeze ao Transvaal. Annos de 1878, 1879.

Mez. Dia. [[A]] Thermòmetro
centìgrado.
Direcçãodo
vento.
Estado da
atmosphera.
[[B]] [[C]]
Out. 1878 24 663.4 38.5 27.4 E.S.E. Nublado.
" 25 663.0 39.1 27.6 " " (cumulus).
" 26 664.1 33.4 28.3 E. forte. "
" 27 664.4 34.0 28.1 Calma. "
" 28 662.3 39.4 27.3 E.S.E. forte "
Novembro 2 664.4 31.1 22.7 E.fraco "
" 3 664.9 33.2 24.3 Calma. "
" 4 665.1 30.5 24.1 E.fraco "
" 5 664.9 30.1 24.7 E.S.E. "
" 6 666.2 27.0 20.7 " Algumas nuvens.
" 7 663.5 35.4 21.4 " " "
" 8 664.0 34.6 21.3 " " "
" 9 663.8 30.1 25.2 E. forte. Nimbus, chuva etrovoada.
" 10 663.7 30.4 27.3 " " " "
" 11 664.1 31.5 26.7 E. fraco. Nublado.
" 12 664.3 33.1 25.4 E. forte. "
" 13 663.8 31.7 26.3 " Chuva moderada.
" 20 681.1 27.5 27.0 E.N.E. " forte.
" 21 682.0 27.0 25.3 E. forte Nublado.
" 28 666.3 30.4 23.7 E.N.E. Chuva moderada.
" 29 664.5 29.7 24.6 E. forte " "
" 30 664.9 29.5 24.7 " " "
Dezembro 1 663.5 29.8 24.3 E.fraco Nublado.
" 2 663.2 31.4
26.2 Calma. "
" 3 663.7 31.1 22.3 E.fraco Ceo limpo.
" 4 664.8 33.2 23.7 " "
" 5 667.9 27.9 21.4 E.S.E Alguns nuvens.
" 6 667.1 31.4 22.7 Calma " "
" 7 668.9 33.5 24.2 E.fraco. " "
" 8 669.3 32.4 25.7 " " "
" 10 670.4 31.9 27.4 E. forte. Ceo limpo.
" 11 670.2 33.7 27.3 " "
" 12 672.7 31.4 26.7 " Algumas nuvens.
" 13 677.1 30.7 26.4 " " " (cumulus).
" 14 677.3 30.4 24.3 " " "
" 15 677.4 30.7 23.5 " " "
" 16 677.0 33.9 26.4 " " "
" 17 677.2 31.1 27.2 " " "
" 18 677.0 30.4 22.3 " " "
" 19 675.7 27.9 23.2 " " "
" 20 676.5 24.3 21.1 " Chuva torrencial e grande trovoada.
" 21 --- --- --- --- Chuvatorrencial.
" 22 665.5 22.0 22.0 E. fraco " "
" 23 664.3 21.0 20.7 " " "
" 24 664.1 20.4 20.4 E.forte " "
" 25 670.4 30.5 28.3 " Nublado.
" 26 658.0 27.8 24.3 " Ceo limpo.
" 27 657.3 28.5 24.9 E.fraco Nublado.
" 28 657.2 28.8 25.3 Calma "
" 29 656.9 29.3 26.5 E.S.E. "
" 30 657.1 27.4 24.3 " "
Jan. 1879 1 657.3 26.7 24.3 N.E. "
" 2 658.7 25.4 23.1 N.E. forte. "
" 6 664.5 24.8 22.7 " "
" 7 663.0 26.0 19.8 " " (cirrus).
" 8 659.0 28.5 20.6 Calma " (cumulus).
" 9 660.8 22.3 19.0 S.S.E. forte Chuvatorrencial.

Estudo das oscilações diurnas do Barometro, e do estado Hygromètrico da
Atmosphéra, feito de 3 em 3 horas, em Lexhuma (alto Zambeze) no mez de
Novembro de 1878.

Dias. 6 horas. 9 horas. Meio-dia.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
[[C]] [[D]] [[C]] [[D]] [[C]] [[D]]
6 666.0 24.2 22.9 670.0 24.1 21.7 668.0 28.0 20.3
7 666.5 20.6 19.4 668.0 24.7 21.4 666.2 32.1 21.7
8 667.0 20.4 17.4 667.5 27.6 19.6 666.0 31.7 21.6
Dias. 3 horas. 6 horas. Estado
da
Atmosphèra.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
[[C]] [[D]] [[C]] [[D]]
6 666.6 27.0 19.7 666.3 24.2 19.1 Vento E.S.E. nublado.
7 663.0 37.8 23.1 665.0 27.0 22.0 " "
8 664.2 36.9 24.2 666.1 26.3 22.2

Estudo das oscilações diurnas do Barometro e do estado Hygromètrico da
Atmosphéra, feito de 3 em 3 horas em Shoshong (Calaari) no mez de
Janeiro de 1879.

Dias. 6 horas. 9 horas. Meio-dia.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
[[C]] [[D]] [[C]] [[D]] [[C]] [[D]]
7 665.0 20.0 18.6 665.0 22.1 18.9 664.0 24.7 20.3
8 662.0 19.7 17.3 662.0 25.0 19.8 660.5 27.6 20.8
9 662.0 20.1 19.3 663.0 19.0 17.6 662.0 23.8 21.7
Dias. 3 horas. 6 horas. Estado
da
Atmosphèra.
[[A]] [[B]] [[A]] [[B]]
[[C]] [[D]] [[C]] [[D]]
6 662.0 27.6 19.8 660.0 25.4 19.2 Nublado(cirrus), N.E.forte.
7 658.5 28.7 20.1 659.0 27.1 24.0 Nublado(cumulus), calma.
8 660.0 23.0 19.3 661.3 23.0 19.8 VentoS.S.E.; chuva torrencial.

Boletim Meteorològico feito as 6 horas da manhã (hora media do logar),
Annos de 1878 e 1879.

Mez.Dia.[[A]][[B]]Mez.Dia.[[A]][[B]]
Outubro19676.021.7Dezembro25672.017.4
"20676.019.7"26658.018.4
"21675.024.3"27658.018.6
"23673.018.8"28657.521.1
"24665.520.8"29658.021.8
"25666.023.1"30658.018.3
"26666.822.5"31658.021.8
"27667.016.5Janeiro1659.024.0
"28665.321.7"2661.520.8
Novembro2670.017.9"3660.020.6
"4668.421.8"6667.019.8
"5668.022.7"7665.020.0
"6666.024.2"8662.019.7
"7666.520.6"9662.020.1
"8667.020.4"10661.219.1
"9667.022.1"11661.518.6
"10666.020.2"12661.520.4
"11668.019.9"13662.020.2
"12670.019.8"14664.020.7
"13671.520.8"15668.018.9
"14668.023.1"16667.021.1
"15664.021.4"17680.120.4
"16667.221.9"18680.021.2
"17667.020.0"19681.620.7
"18667.519.4"20684.022.2
"19676.521.1"21687.017.2
"20684.019.4"22688.014.2
"21682.022.2"23688.015.2
"22680.822.8"24686.018.9
"23674.520.8"25685.719.2
"24668.521.3"26688.017.7
"25666.619.1"27688.018.6
"26668.822.8"28682.018.4
"27668.021.2"29682.017.7
"28669.018.2"30679.018.4
"29667.021.8"31679.019.1
"30666.520.1Fevereiro1676.019.4
Dezembro1666.520.1"2672.019.5
"2666.520.0"3664.016.7
"5667.521.7"4673.518.0
"6671.318.6"5665.017.8
"7673.020.8"6665.017.6
"8672.021.4"7662.018.4
"9672.521.7"8672.020.7
"10672.021.6"9672.019.3
"11673.021.8"10671.022.1
"12672.021.9"11666.017.2
"13675.020.5"12652.7 16.0
"14679.618.9"13648.518.6
"15680.017.0"14649.020.5
"16678.014.3"15648.018.0
"17679.018.5"16645.017.8
"17679.012.6"17647.017.8
"19676.621.7"18648.016.1
"20676.023.1"19647.016.4
"21679.821.8"20647.018.4
"22668.319.9"21646.020.0
"23667.022.2"22645.019.2
"24664.818.5"23645.020.3

BREVE VOCABULARIO

DAS QUATRO PRINCIPAES LINGUAS FALADAS ENTRE OS PARALLELOS 12 E 18
AUSTRAES, DE COSTA A COSTA, COM EQUIVALENTES INGLEZES.

A Cafrial de Téte fôra extrahida da obra de Monteiro e Gamito.

Portuguez.Hambundo. Ganguela.Cafrial de Téte.Inglez.
A
AbelhaOlonhiVapúcaArumeBee
AboboraOmútuQuinpútuMatangaGourd
AbrirOcu-icúlaQuezuvulaFunguraTo open
AcabarOcu-apûaCu-náoDa-pêraTo finish
AccenderOcu-chanaCu-eccaGaçaTo kindle
AcharOcu-sangaCu-annaUónécaTo find
AdevinharOcu-siacataCu-tangjaOmbézaTo divine
AdevinhadorQuacotangjaMoquachimpaGangaDiviner
AguaObabaMemaMaziWater
AhiPápaHan-aIcôcoThere
AlmadiaOátoUátoGaráuaCanoe
Alizar CurangaTo smoothe
AmanhãHêraMeneManguanaTo-morrow
AmarrarOcu-cutaCu-ziticaMangaTo moor
AmigoCambariangueMussambaChicovera, ou ChaumarFriend (male)
AmigaChoparangaPangara Friend (female)
AnojarOcu-lepicaCu-eraNócaTo annoy
AndarOcu-endaCu-endaFambaTo go
Andar de vagarEudavandoDicúia-vando To go slowly
Andar de pressaEndaco lombiriTuntâ có To go fast
Andar coxoTenguenaCu-venduira To go lame
Andar toloUenduvequeQuieve To be off
AnimalOquinha maI'nchitoChiromboAnimal
Anno (tem 6 luas)Unhãmo, ou UlimaMuacaGulóriYear (6 moons)
Ante-hontemÉrênhaZaûa lizeZauaDay before yesterday
ApagarOcúi maCu-zimaTúnaTo extinguish
ApalparOcu-papataCu-papataPataTo feel
Apanhar
(cousa q. foje)
Ocu-ataCu-ataLucótaTo catch, to overtake
Apanhar do chãoNora, ou uhaguraTentúra To pick up
Arco de frechaOngeUta ualúcussa Bow
Arco (curva)QuiapengaQuiaengaUtaArch
ArrancarOcu-túcúnaCu-tucunaZuríaTo root up
ArrozOloósso UmpungaRice
Assentar-seOcu-tomárCu-tubammaCaraTo sit down
Assim mesmoDoto môere, ou
Omô moere
MómoveneDimômoIn like manner
AssoprarOcu-pepêrêraCu-ozerera To blow
AtirarOcu-imbaCu-iassaPonhaTo shoot
Atirar tirosOcu-roiaCu-roza " with a gun
Atirar frechasOcu-iassaCu-iassa To shoot with a bow
AtrazConhimaCoui maCumbáióBackwards
AdianteCovássaCorntúe Before
ÁvesOrogira, ou ÓrougiraTuziráBarámeBirds
Avô ou avóCúco, ou maicuroCúcoTátaGrandfather
AzagaiaOngeria, ou UngaLicungaTungo, ou DipaAssagai
B
BalaOlussoloLússoloChipólo-póloBullet
BarbaOlongêreMueziDevoBeard
BarrigaI'moZim moMimbaBelly
Bater
(em alguma cousa)
TutúraTutaMenha, ou QuapúraTo beat (anything)
Bater (em pessôa)Ôcu-véta, ou ÔcufinaCu-véta To beat
(a person)
BebadoÔó luaCulaque úaDarêzêraDrunkard
BeberÔcu-nûaCu-nûaU-anmaTo drink
BemQui ú ûaBia unpáoAbuhinoWell, good
BocaOméraCamiaMurômoMouth
BocadoNaito, ou CalitoCandendeChipandeMouthful
BofesApôviVicaúlaMaçápiLungs
BoiÔngômbeGombeGombiOx
BomQuiapussôcaVia viucaAdídeGood
BonitoQui ûaVia unpáoUâmaNice
BraçosÔbócôMavocoZaryaArms
BrancoI'eraUtiraMozungoWhite
BrincarOcu-pa-pára, ou Ocu-mangaraCu-e-aUrunga, ou SinzécaTo sport, to play
BùfaloÓnhaniPacassaNhátimBuffalo
C
CabêçaÚ tuéMutuéMussôroHead
CabelloÔquissame, ou quigonhaZincamboCiciHair
CabraÓhômboPembeBuziGoat
CahirÓcú-a, ou UacupúcaUnaoAguaTo fall
CalabouçoÓqui embaNão coustaCabocoDungeon
CalarOcu-unácoÓ láIuhamálaTo pull down
CalcanharOquissendé maíSinçinoChicocuenhoThe heel
CalorOúiaTui maCalúmaHeat
CaminhoMongiraMouziraGiraThe road
CançarOcu-dacava, ou da-puizaCu-dina cataraAnêtaTo tire
CantarÓcu-imbaCu-imbaImbaTo sing
CãoOmbuaCatariImbuaDog
CaracolEó tioChicoreConoSnail
CarneOchitoI'u citoNhamaMeat
CarneiroOnque, ou OmemePangaBiraMutton
CasaOnjoZunvoNhumbaHouse, room
CasarOcu-cuera, cussocanaOcuambataRevorarTo marry
Cavallo-marinhoÓngueveGunvoVúoSea-horse
CavarOcu-fenaCu-indaCumbaTo dig
CedoOculimerêa, cut-ungulaCume-ue-caMachibésiSoon, early
CimiterioCócálundo, cocár-ungaCubi iloTengiCemetery
ChamarOcu-cavengaCu-sanaUchaméraTo call, name
ChaveÓssapiSapiFunguroKeg
ChegarOcu-pitira, ou ocu-sicaCu-etaCáficaTo arrive, reach
CheioOcui úcaQuináçuloAzáraFull
CheirarOcu-quinéaCu-nicaUncaTo smell
ChorarÓcú-riraCu-riraVhiraTo cry
ChoverOcu-lócaCu-nocaVumba-VulaTo rain
ChuparOcu-sipaCu-sipaUaamaTo suck
ChuvaOmberaMemaVura, ou VulaRain
CobraÓnhóaLunocáNhócaCobra
CobreOugúraUnengoSafureCopper
CoçarOcu-cáia, ou Ocu-súiaCu-licuraCacóziTo cook
ComerOcú-riaCú-riaAdiaTo eat
Como se chama?Éri ú?Sobe eia?Zina-ráco?What is the name?
ComprarOcu-randaCú-landaUgúraTo buy
CompridoUssôuvi, ou Oar-épaUa la háUtarimpaLong
ComprimentarÓararipó, ou tua pásoulaNainducáDáo, dan Chicó-veraTo compliment
ConhecerÓcu-cúrina Uneziva, ou DezindequiraTo know
Contar (nùmeros)Ocú-tendaCu-baruráVerengaTo count
CoraçãoUtimaMeutimáMetimaHeart
CordaUcóroMúcóroCambálaRope
CorpoÉ timbaMuviláMamingoBody
CorrerOcu-iooróca, ocú-rúpúcaCú-tuntaIhuvínoTo run
CortarTéta, ou Ocu-tétaCu-tetaTima, ou GuátaTo cut
CoserOcu-tungaCu-tungaSóuaTo sew
CosinharOcu-terécaCu-terécaPicaTo cook
CostasOuhima, ou oud-undaConimmáBuióRibs
CotovelloÓvicotocótoManengaCunondoThe elbow
CousaOnbandoaChicanda Thing
CreançaOmaren, ou ómóraCaniqueMuanaChild
CrocodiloOgandoGandoTuhacôcoCrocodile
CunhadoNánaNhariMurâmoBrother-in law
CurtoUmbumburoMuikiUrrecamaShort
CuspoOcussiáCuzecuraEchenheSpittle
Custar (a fazer qualquer cousa)Ocu-sipondóraQuiassere To cost (time, trouble)
Custar (preço)Ocu-chingameVingahiAnénéssaTo cost(money)
D
DarOcu-angja ou Ocu-avaCu-avanaUanina, ou Di-pacéTo give
Dar pancadasOcu-vetaCu-vetaQuâpuraTo thrash
Dar tirosOcu-loiaCu-loiaEriza-futiTo shoot
DebaixoMombuêro, ou memiCuvandaPansiUnder
DedosOmuineMinhéMinneFingers
DeixarOcu-êchaHechaDaciaTo leave
Deixe-verNenan di varyéNea cunoTiuônaLet us see
ditare
DentesOvaioMazoManuTeeth
Depois de manhãHêra inhaMene auzeMecuchaAfter to-morrow
DepressaLombiréTambucaFlumira, ou Cu-lumizaQuickly
DesamarrarOcuturura, ou CutruraCu-situraSizúraTo unmoor
DescançarOcúpúrúi úcaCu-nhocaTipumaTo help, rest
DescerOcu-túlúcaCu-sicuncaSicaTo descend
DesmancharÓcu-sangununaCu-tongouonaGúrúraTo undo
DespejarOcu-pîçêraCu-tiraCuturaTo depart
DestaparOcu-tuvúraCu-úenraGuanuraTo open
DeosSúcuCalungaMumugoGod
DevagarLinganetoRinga udendeFamba AbúhinoSlowly
Dever (verbo)Ocu-leváraCu-váraMangávaTo owe, ought
DiaÉ tequeMeneUachenaDay
DoenteOcuvêraCuveraAnduállaSick, ill
DormirÓcupequêraCucossaDagamaTo sleep
DuroQuitineChicarsUmaHard
DireitoChassungamaChinabiuca Right
E
ElephanteÓjambaJambaZouElephant
EmbigoÓopaTimbiChomboThe navel
Em-cimaQui-iroCuiroPazuroAbove
EmprestarOcundicaCu-undiraBuérécaTo lend
EncarnadoQuicussucaLitiraCafuhiraRed
EnchadaEtemoLitemoPázaMattock, hoe
EncherOcu-ioquiçaCuçulissaZuzaTo fill
EncontrarOcu-noaneda, Ocu-toquécaTu-nalinanaSanganaTo meet, to find
EnganarOcu-quemba, Ocu-riangaCu-uanziAnamizaTo deceive
EnsinarOcu-longuissaCu-lecaNeruziTo teach
EntrarOcu-inguinaCu-coberaPitaTo enter
EscolherOcu-mora, Ocu-soló bóraCu-nonaSancuraTo choose
EsconderOcu-so rama, Ocu-vundaCu-vandaUbíssaTo hide, conceal
EscravoUpicaDungoMuzacáziSlave
EscreverOcu-so négjáCu-sonecaNembaTo write
EscuroOcu-técanvaCulavaMedimnaDark
EsfolarOcui-inva, ou Ocu-tuiaCu-vaCafendeTo flay, to skin
EsfregarOcu-çíequetaCu-cuitaPecussaTo rub
EspelhoOlomuê-noLumiroChiringueriroMirror
EsperarOcu-que-veraCu-manéVetéra, ou ChévéTo hope, expect
EspertoOcumungucaCurungucaUáchengéraExpert
EspingardaUtaUtaFutiGun
EspinhoOssongo, ou equiteCauzantuaMingaThorn, quill
EsquecerOcuivára, ocurimbaCu-suvaÓduáraTo forget
EsquerdoEpiniEpiniMazereLeft
Estar acordadoOvanja, ou otaraAli mó messoAdapeucaTo be agreed
EsteiraEssissaQuiaroLupássaMat
EstenderOcuiáraCu-áraPambura, ou EaniqueTo spread
EspalharOcu-sanduraCu-sandora" " "To scatter
EstrellaOmbun gururoTon gonossiNhezeStar
F
FacaÓmôcoPôcoCissoKnife
FalarOcu-pópiaCu-andecaRévaTo speak
FarinhaFarinhaFarinhaUfaFlour
FazerÓcu-ringaCu-ringaChitaTo do
FechaduraFechaduraSapiFunguroA lock
FecharOcui-icaSocaFungaTo fasten,shut
FederQui-neaCu-nicaNuncaTo stink
FeijãoÓqui-poqueVipoqueNhembaBean
Feio (pessôa)UuvinMu piUaípaUgly (person)
Feio (bicho)QuinveQui pi Ugly (animal)
FerirOavarucua, qui-atuaCu-ritúvaLássaTo wound
FerroOquiquite, qui-veraButareUtáriIron
FigadoÓmumaSuriChirôpaThe liver
FilhoÓmóraMuanaMuanaSon
FioErinhaErinhaUssáloThread, wire
FôgoÓndaroTuchaMôtoFire
FomeÓnjáraZanzaJáraScythe
FormigaÓlungingeVazinziNher[~e]zeAnt
FrechaUssongoMucuriMisséveArrow
FrioOmbambi, ou cu-taráraMassicáAcuzizira, ou PepoCold
FugirÓcu-tirar, ou ocu-sutucaCu-teûaTánaTo fly, flee
FumoÓusssiUssiUssiSmoke
FurtarÓcuinhana, ou ocuibaCuibaCuba, ou UábaTo rob, steal
G
GallinhaOssanjeQuiariCucoFowl, hen
GalloÉcondombóroDembaZongueCock
GamelaGamella DiroWooden bowl
GargantaEnguriMirivoCóciThroat
GordoOcunétaCuminaUanénépaFat
GorduraÓcépo, ou ovirengaMaziFutaFatness
GrandeQui-nê-neChacamaMucuro, PuroLarge, great
GritarOcu-rúra, ou ocu-cuaGundaCúaTo cry out
GrossoChine-neChaca maUacúraBig
GuardarOcu-sorécaCu-suecaVicaTo keep
GuerraOvitaZintáCondoWar
H
HôjeHê-tare, ou lêroLêroIhêroTo-day
HombrosOqui tem, ou oqui pépeQuincinzeMapè-uaShoulders
HomemÓlumeIalaMamunaMan
Homem brancoÓchindére qui eraÓchindere-chivengaMozungoWhite man
HontemHê-raIzaoZuróYesterday
I
IlhaÓchicolo, ou Oqui fúcaQuicoloSuaIsland
InvejaÓqui-púrúro, qui penheSandaVéjaEnvy
InvernoOudomboLuinzaMainzaWinter
IrOcu-endeÁmaieUaeudaTo go
IrmãoManjangueMuana etoBareBrother
J
JoelhoOngóroLibureMabôudoThe knee
JogoÓchi eraChieraJugaGame (sport)
L
LadrãoOqui-múnoMuiziBávaThief
LamberÓcu-lessaCu-liassaAngutaTo lick
LargarÓcu-echaCu-anaIhécaTo let go
LeãoOochi, ongue-amaDumbaPondóroLion
LebreOndimbaCalumbaSuroHare
LeiteÁvére ou assengereMavereMocácaMilk
LeitoÚraMueraCatadó >(palavra indiatica)Bed, bedstead
LembrarÓcuivaruca, Ocu-sócóroraCuezuouraDinála, ou CumbucaTo remember
LevarT'uaraTuaraTacúraTo carry
LeveQuireraChireroDarúraLight (not heavy)
LimparOcu-combaCu-combaPecutaTo cleanse
LinguaEráca,ou erímoRimiLelimeTongue
LivreOmá máreMuana abaraFurroFree
LongeCúpanaCulagjacoPatáviFar
LuaOssainGondeMuezeMoon
M
MacacoÉ-pundoPundo acimaCoroMonkey
MachadoOndiaviteGimboBázoAxe
MadrugadaQui-te-que tequeQui me ne me neCírachénaDawn
MãeMaéNanaMamaMother
MagroUácopaNaocamaUondaLean, thin
MaiorQui-nê-neQui ne neMucuro. Puro.Greater
MaisChiarua,ou ópoVinguiTemizaMore
MalChin-in, cachi-uácoCátimocoUadaipaBad, ill
MamaE vêreVeroMabeliDug, teat
MandarOcu-tumaCu-tumaUatinnaTo order
MãoOcuócoLivocoManjaHand
MarfimÓmbingaBingaMinhangaIvory
MassaEtéte SimaDough
MatarOcu-ipaCu-tigjaCupa, ou BáiaTo kill
MatoDipaDicu tigjaMetungoWood
MeánUa-temaUacassaUda[-i]paWater-fowl
MedirOcu-iongaCu-ceté caPimaTo measure
MedoÓssumbaUomaGópaFear
Meia nouteMecondombóroMocatican tiquiPacatepar ussizoMidnight
Meio diaMocati quiroMocati quiero Noon
MelOuiquiÚquiUxeHoney
MenorÓmbutiCaniquePangonoLess
MenosChititoChidendePanguraLeast
MentiraÓaquembaSandaCúnamaLie
MentirosoÓembiUanziMagunca, ou BózaLying
MeterI'nhissaCu-coberaPaquiraTo put
MeuChiangueViangueAngoMy
MilhoÉpungoLi pungoMapiraMaize
MisturarOcu-tengaCu-singaSequetizaTo mix
MoerOcu-paraCu-araPóiaTo grind
MoleQuiáren-nhera, ou Oui are fretecaChi bo baFevaA huge thing
MolharQui aríra, ou chai uraCu-zuraTotaTo wet
MorrerUá faNazirUáfaTo die
MoscaOrunhiZinziChengeFly
MosquitoÓrua umeTu gue ne gueBuibidueMosquito
ne
MostrarÓcu-requissa vanjaGilequesseLengaTo show
MuitoCháruaVinguiBseningeVery
MulhérUcaiPueboMucáziWoman
" amigadaUcai ocussocanaCussombocaRancáiaConcubine
" brancaUcai-UieraObucaDouaWhite woman
" mulataUcai-UomoraóssiUtiraSenháraMulatto
N
NãoDattiOueAhi-ahiNo
Não conhecerSichíCangibiziSenazivaNot to know
" poderCachitabaCabiteDaúmariza-nai" to be able
" quererCatui iongóraCabiteDaçana, ou Dinhônho" to wish
" saberCatuchiCangibizeSenaziva" to be aware
" terChicûete-cachirípoBiagjiApâna" to have
NarizÉuhúroZuroPunoNose
NascerÓcu-chitaCu-semaUaméraTo be born
" do solOcumbi riatundaPangua rilobocaChoca-ZuaTo rise (the sun)
NegarUaricaraNaribianaAcondaTo deny
NoiteUtequeButzquiUssicoNight
" claraCúúmburaGueziCuchena" (clear)
" escuraUere maMirima " (dark)
NossoChietoChieto Our
NôvoChacarieBiarero New
NuvemÉrendeSé rua Cloud
O
Offender Cu-bancaDaparamuraTo offend
P
PelleÓchipaQuilamboPârâmeSkin
PendurarÓcu-turicaCu-turicaManicaTo hang, slope
PennaÉnhaZigon náMantengaFeather
PequenoCatitoCadendePangouoLittle
PerçovejoÓlóissoVançanhaSequizeBug
PerderOcu-danherissaCu-zimbiessaUtáiaTo lose
PerdizOuguáriCoucúéChicuárePartridge
PerguntarÓcu-puraCu-úlaVunzaTo ask, inquire
PernasÓ bóluMahindiMúendoLegs
PertoOchipepiMochechiFupiNear
PésÓ lomainBilhatoMinhendoFeet
PescôçoÓssingoSingoCóssiNeck
PisarOcu-suraCútua To tread
PilãoOchineChiniBandaA mortar
PintarPintarCu-corongaNunba, ou NamaváraTo draw, paint
PiolhoÓlouaI'naSavávaA louse
PolvoraTundangaFúndangaUngáPowder
Pombe (bebida)ChibomboUaluaBáduaPombe (drink)
PombosÓlopombaPombaGangaivaDoves
PôrCapaHacaTiraTo put
Pôr ao solOngorossiGuezi To expose to the sun
PorcoOngúroGúroIncumbaPig
PortaEpitoPitoMessuaDoor
PoucoCatitoChidendePangônoLittle
PovoaçãoÓamboLimboMuziA village
PrenheOe minaUé mitaAdacùta, ou AnamimbaPregnant
Prêto (cor)OtecameaUlavaOcupeipaBlack
PrincipiarOcu-feticaCubarecaAtômaTo begin
PulgaPulgaPuruquaUvavaniFlea
Q
QuebrarOcu-nepaCu-ana tigjiTioraTo break
QueimarOcu-atemiaCu-ê mecaDápsaTo burn
QueixarOcu-cassapureCu-cánburureQuaquiraTo complain
QuenteChassanhaTui maDatentaHot
QuererOcu-diongolaCu-ginachangueFunaTo wish
Quizumba (fera)Qui malancaLissumboTicaQuizumba (beast)
R
RaizÓbi MiziRoot
RapazUmaremMuquezoBixoBoy
RaparOcu-putaCu-teura To shave
RaparigaUcainPúebo Girl
RasgarOcu-tóraCu-taoraParúraTo tear
RatoÓmucoTumbiMacósoRat
RebentarOcu-tocóraCu-baturáDapuquiraTo split
ReceberPambulaTambiraTo receive
RedeÓuandaUandaUcondeNet
RemarOcu-tapuraCu-cassaCbápaTo row, paddle
RemosÔbipandoZingassiGomboOars, paddles
RepartirTeta pocatiBaturá acatiPambura, ou GávaTo divide
ResponderOcu-datávaCu-ginatavaTaviraTo answer
RijoChacouraChinacóroUaumaStrong
RirOcu-ioraCu-zoraSécaTo laugh
RôlaOnendeCatereGivaTurtle-dove
RostoOchiparaLugjloCópeFace
RioOluiDonga River
S
SaberDachicurigjaNangue GichiziDazivaTo know
SacudirOcu-ritu tu muraLicucú múnaCoucumuraTo shake
SahirOcu-tundaLobocaChócaTo go forth, out
SalOmunguaMenguaMunhoSalt
SangueSondeMau ningaMurôpaBlood
SanguesugaAturiMaçumzuSungunuLeech
SaúdeOmuenhoCanguncaMóioHealth
SedeÉnhouaPuilaNhótaThirst
SegurarOcu-ataCu-ataSungaTo secure, assure
SemearOcu-cu naCu-cunaCábzáraTo sow
ServiçoUpanguBicaracaraBássaService
SeuIroIoveAnumHis, her
SimSimCalungáIudeYes
AmericaI'angue ricaEcaAlone, only
SograDatemboNetomoenoMábzálaMother-in-law
SogroDatemboTero-moenoTátábzálaFather-in-law
SolUtanhaMutanhaZuaSun
SomnoÓtuloTulóTuroSleep
SonhoOnjôiZouziVhótaDream
SubirOcu-londaCu-londaQuiraTo climb
SuspenderOcu-turicaCu-turiaSangicaTo suspend
T
TabacoAcáeMacanhaFódeaTobacco
TaparOcu-chiticaCu-chiticaGuaniraTo stop (a gap)
TerDiqueteGiuri nabioEripóTo have
TerraPóssiMa voMatacaEarth, land
TestaOpoloLuóloCúmaForehead
TetaOlussocaZinçocaSombreiroTeat, breast
TigreOngíréI'ugúéNharnguéTiger
TirarInhauraTenturaChóssaTo draw, pull
Tocar (mùsica)Ocu-chicaCu-chicaReizaTo play (music)
ToloUa tópaUa-topaUapussaFoolish
TomarPambulaTambulaTambiraTo take
TorcerOcu-passiraCu-ossaRizaTo twist
TossirOcu-cossoraCu-coolaChifúaTo cough
TravesseiroOpetoSáteroSamiroA bolster
TrazerUenaNéaZana-aúTo fetch
TripasOvanraMiraBuióIntestines
TrocarOcu-procarCu-landancanaLintaTo barter
TrovãoQuiremiroMuchatoMurungoThunder
U
UnhaÓlonjanraVialaCháraNail, claw
V
VaeCuendeÁmaieLimucaHe goes
VarrerOcu-combaCu-combaChipsairaTo sweep
VasarOcu-peçeraCu-zucuraCuturaTo empty
Veio?UeiaNeza?Bueré?Is he coming?
Velho (homem)EcongoNaculo, ou qui-benziCarambaOld (man)
Velho (cousa)IacucaChinaculo Old (thing)
VenderOcu-landaCu-landaUgurissaTo sell
VenhaEujuTuáiaBuéraCome
VerãoOmbambiMassicáCherimoSummer
Verde MassambadimoGreen
VergonhaOssoinSouiManhazoShame
VestirOcu-ricaCu-zaraVállaTo dress
VidaOmoenhoMuónoPeniaLife
VoarOcu-panranraNacatucáBrucaTo fly
VoltarTincaI'lucaBuhéréraTo turn
Z
ZebraOingóloGólóBizeZebra
PRONOMES. PRONOUNS.
EuÁmeIangueInéI
TuObeÍobeIuéThou
ElleGue iobeHe
NósÉt uIé tuIféWe
VósVóboTá vovoImuéYou
EllesVobanaTavavazéIiThey
MeuChangueChangue My
TeuChóbeChobe Thy
DelleChan-eCho-ú His
NossoChêtuCheto Our
VossoChoboChabo Your
DellesChaboboChavazé Their
NÚMEROS. NUMBERS.
1MocheCossiPosse1
2VariCariPire2
3TátoCátoTato3
4QuanaUá naNái4
5TanoTanoCháno5
6EpandoSambanoTantáto6
7" variSambariChinómue7
8EchenaNaqueSére8
9EcheranaI'uaFemba9
10EcuinLicumiCume10
11" na mochi " na moze11
12" na vari " na zivire12
13" na táto " na táto13
14" na quana " zináî14
15" na tano " zicháno15
20Acuin avariMa cumi avariMacume a vire20
21" " la mochi " " na moze21
22" " la vari " " na zivire22
23" " la táto " " na zitáto23
24" " la quana " " na zináî24
25" " la tano " "na zichano25
30Acuin atátoMacu mi atátoMacume a táto30
40Acuim aquana" aúana" a nái40
50" tano" atano" a cháno50
60" epando" ssambano" a tantáto60
70" epando vari" ssambari" a nómue70
80" echena" naque" a sére80
90" echerana" iua" a femba90
100OchitaChitaZana100
1000Ocan rucáe" iua" ma cume1000

INDICE.

FIM.