§. VI.
Do Adail Mòr, Almocadens, e ceremonias com que eraõ creados.
Adail he palavra Arabiga, segundo D. Sebastiam de Covarruvias[44] e significa Guia de caminho encuberto. Deriva-se de Delid, que he Mostrador. Em Castella ha muitos annos se usou este nome à imitaçaõ dos Mouros: e no tit. 22. da 2. Partida se trata largamente deste officio. Em Portugal se costumou depois da tomada de Ceita, e nas outras fronteiras de Berberia, e no Algarve ainda hoje os Adaiz saõ Capitaẽs do campo, que he o seu proprio officio. No Regimento da guerra se referem as ceremonias com que antigamente eraõ creados os Adaiz; o que tudo he tirado das Partidas de Castella, e saõ as seguintes.
Havia de ser eleito para Adail hum homem, que tivesse grande pratica de guerra, esforço, prudencia, e lealdade: e depois de escolhido tal, mandava ElRey por doze Adaiz tirar informaçoens com juramento do Adail, que estava para se fazer, e affirmando elles, que tinha as quatro qualidades requisitas, lhe dava ElRey espada, cavallo, e armas, e mandava a hum Rico Homem, que lhe cingisse a espada sem pescoçada; e posto entaõ o escudo no chaõ com o concavo para cima, se punha sobre elle o que havia de ser feito Adail, e ElRey lhe tirava a espada da cinta, e lha dava nua na maõ; e entaõ os doze Adaiz alevantavaõ o escudo no ar o mais alto que podiaõ, e olhando para o Oriente dava com a espada dous golpes em cruz dizendo: Eu foaõ desafio todos os inimigos da Fé, e de meu Senhor ElRey, e da terra, e o mesmo fazia para as outras tres partes do Mundo. Depois metia a espada na bainha, e ElRey lhe metia na maõ huma Bandeira dizendo, que lhe outorgava, que fosse Adail, dalli em diante. E com isto ficava novamente creado nesta dignidade, e podia trazer armas, e cavallo, e assentarse a comer com os Cavalleiros delRey, e podia capitanear os Almocadens, e Almogavares, e qualquer outra gente de pè, e de cavallo, que lhe fosse assinada. Eraõ Juizes das cavalgadas, para as dividirem, e julgarem tudo o que nellas acontecesse. Nos Exercitos do Reyno havia tambem Adail Mòr, que hia com alguns ginetes diante do arrayal descobrindo o campo, como se vè da historia delRey D. Afonso V. o qual parece, que foy o primeiro, que introdusio este officio, trazendo-o de Africa, onde, como dissemos, se usava delles desde o tempo da tomada de Ceita. O primeiro, que teve o officio de Adail Mòr, foy Pedro de Bairros, e servio este cargo nas guerras de Castella: de presente anda este officio na familia dos Peixotos Senhores de Penafiel.
Tambem o nome de Almocadem he Arabigo, e significa Capitaõ e o que vay adiante. Al, que o articulo, mo, particular formativa do nome, Cadem, he do verbo Quedem, que significa Adiantar-se; por quanto o officio dos Almocadens he serem guias, e encaminhadores dos exercitos: em Castella trata delles a l. 5. t. 22. da 2. partida, donde parece se tomou o titulo, que delles faz o Regimento da guerra deste Reyno; e diz que os Almocadens eraõ antigamente os Coudeis dos piaens: e o modo, com que diz se elegiaõ, era desta maneira. O que queria ser feito Almocadem, requiria ao Adail, e o fazia certo das qualidades, que para isso tinha, que havia de ser pratica da guerra, e noticia da terra, e esforço, ligeireza, e lealdade: e entaõ vestido de festa se lhe dava huma lança com hum pendaõ pequeno; e chamando outros doze Almocadens, punhaõ duas lanças no chaõ ao comprimento, e elle se punha em pé sobre ellas, e o levantavaõ os outros, quatro vezes da terra para as quatro partes do mundo, dizendo as palavras, que jà referimos do Adail, tendo a lança feita na maõ. Destes officios se usa ainda hoje nas Fronteiras de África.