»Dörne un Disteln stecken seer,
»Overst falsche Tungen noch veel mehr.«
Mogte dach 'n Jedder vor siiner eegenen Düüren kiiren un siin eegen Flass hiekeln. —
Veerde Breef.
»Uut der Sprauke, uut 'n Liewent
»Sii dat Fruömde wier verbannt!«
De gemeene Mann seggt wual es: »Hauge sprieken un wiit striien, helpet Manchen uäwer de Riien[1];« man ick meene dach, dat de Aulen met de Plattdüütsken Sprauke un met de Klapptuffeln[2] in eerer Aart iewen sau wiit kuomen siien, as wi met'n Haugdüütsken un met de Miilenstiiweln un Iisenbahnen; dann hüütiges Daages bringet se in wat Deelen jüst sau goot Ziepeln weg un haalet Knufflauk wier, as in aulen Tiien, met den alleinigen Unnerschee, dat't upstunds allens mutziger[3] un gawwer togeht.
»Alles per Dampf;« seggt de Haugmann; man he geht auck allmanngsens met'n Jiöcke[4] in't Bad un kümmt met'n Kleie[5] w'r wier.
De plattdüütske Sprauke is vull deftiger[6] un glitt de Tungen vull schmööer un lichtferriger daal, as dat spitzige un kantige »Hochteutsch« un me kann'r sick aparte sau elennige aardig[7] inne uutdrücken; dat schiöl' Ji wisse auck al wual hen un wier in düssen Breewen spüüret hebben. Deswiegen bin'k'r auck siin Liewe en grauten Fründ van e wiesen un heww'r mi viel un geeren met af e giewen. Na miiner Meenunge moste 'n Jeddereene, de'r man ichtens 'n Käären up toschlaunen will un se van Enne to Wenne betrachtet, wenner to der Insicht kuomen, dat't dann dach Jammer un Schaae wööre, wann se met Fööten stätt un heel an de Kante settet un af e schaffet weeren scholl; dann se is vorwahr sau deftig un kräftig, as wual nich Eene, bidoonsk, wuöhntlick, trühartig un eerlick as de ächten Westphalen van Aulens hier auck e wiesen sind, kort un bündig un daarbi sau schmiidig un glatt, dat se eene van 'n Muule glitt, as wann se in klaaren Griiwelingsschmalte[8] büüket wööre. Daarümme hewwe ick af un an auck sülwenst wual es saune Schnüüsterigge[9] tohaupe stüsselt un drücken lauten, dat den Lüüen alldach[10] na sau biister leige nich[11] gefallen heft un et is mi unwiise leef, dat de Geleerden up'n Unversteeten sick allenhand räuget un sick Mööte giewet, de Raarigheeden[12] der Sprauke uut allen Lännern waar ichtens platt e spruaken werd, bi eene to sammeln un vor gänzlicken Verdwiin[13] un Vergietenheit to bewahren; dann hüütiges Daages werd Alles vorneimer un fiiner un ick woll wual seggen, dat't Plattdüütske met'r Tiidt ganz uut'r Welt kweime. Wann wi man 'n Käären upmierksam sind un Vergliikungen tüsken ehrdaages un nu anstellet, kiöne wi henkuomen Lüüe[14] abschlut nich miskinnen, dat et upstunds al lange nich sau reggen un deftig mehr spruaken werd, as in uusen jungen Jahren, dann'r kuomet allenhand al to viele Uäwerlööper uut'n Haugdüütsken un andern fruömden Sprauken tüsken, daar me in aulen Tiien gaar nich es wat van wüste, dann Jedereene de es'n fruömd Waart upschnappet heft, will'r sick auck faarts dicke met doonen un flicket et geeren in siinen Praut met in. Un waviele Uutdrücke hewwe wi nich al van fruömde Völker an e nuamen, de to'n Plattdüütsken eegentlick passet as de Fuust up't Auge. T. B. »Spatzeeren gaun«, Statts: »Landdaagen gaun.« »Dat miöte wi plusmineeren«, Statts: »Dat miöte wi een in't Ann're rieken, spekeleeren, spedeeren, masseeren, kungeneeren, rungeneeren« u. s. w. Ick pliege wual to seggen, sint in 'n Schoolen nicks as Haugdüütsk mehr vorkümmt un de Geestlickheit, de Dokters, Excessers[15], Vuägede un Schoolmesters nin Plattdüütsk mehr verstahet, sint de Jungens S'ldauten hebb't weeren most un fruömde Länner sehn un andre Wiisen leert un miebracht hebb't; de Mannslüüe des Alldaages nine linnene Kittels daar de Fuusthandsken achter in 'n Schlippschlitze höngen, kastoorene Mumpros-Müssen, lierene Bücksen un blaue Schärten, Holske, Landströöfeln[16] un ruwwe Kaputzen met Vossschwänzen in der Nacken — un des Sönndaages nine dreetimpede Hööe, blaue saardookene[17] Wämmse met spialternen[18] Knäupen, de se sau uutermäutig to schäunen wüsten, dat se meestig van 'n Antkevaar up Kindes Kinner verierweden un'r dann nau na nich es 'ne wandelbaare Stiie[19] anne to blicken was; mansiesterne Bücksen, missingene Kämme in den Haaren[A] un Schoo met prinsmetallnen Spangen; un de Fruuslüüe nine drepannen[20] Müssen, Stüütspangen[21], Püntnauteln[22], wullaakene un zersene Röcke met duusent Faulen, willigen Schrääerläckern[23] un Magsachten[24]; Kamsööler van blöömeden Zitz, met Baaje foort, met lange Kniepe[25], un kruuse Lowwen[26], un 'n Luurkenlacke[27] up beeden Siien; Böskes[28] van stiif Papier met bunten Damiin uäwertrokken un met siiden'n Band inne böörtket, daar dat Kamsoolsfoor[29] iewen uäwer keik, Fluötekrallen[30], sanftene Klapphandsken met K'rniinkenfell foort un met'n Vorstaut van Hiermkenfelle[31] met schwarte Tippelkes; Füürdööker[32] met Äugelkenband, un Wentken[33] un Schlippen[34] mehr driäget; sint bi de däglicken Maultiien nine Brautläupen un eerene Beckens[35] mehr up 'n Disk kuomet un de Denste[36] sagaar an Platz van Möösken[37], dat eer vull bieter bi'n Ribben stönd, as andre nöchterne Muultiergeriggen, en Paar Schäulkes Kaffejüche to Imb't[38] un Vesper kriiget, de van de Sigurgen, de't Meeste doonen miötet, sau bitter is, as Raamenroot[39] un eene sau in'n Liiwe herümme ramentet, dat 'm 'r wual balgschlächtig[40] van weeren kann; sint de Mannslüüe Uäwerröcke na'r Stadtmoode, van fiinen Laaken un allerhande Klööre, Uäwerhiemde met Kruusedullen, siidene Westen un lankings Bücksen[41] uäwer de Stieweln driäget un in Platz mierschuumen Piipen, eerene Lünze un Präumkes[42], auck al Cigarren[B] in't Muul stieket un de Fruuslüüe de bequeimen Niiwelkappen daar de ganze Kopp met Müssen un Allens sau nett unner to Schuure satt, bi'r Siit legget un met siiden'n Hööen, de met 'n Proll Fieren uptämt sind, lange Kleider van Kattuun na'n niggesten Schniie, Schnöörliifkes, daar se sau stiif inne gahet, as'n Schööfelstiel, met Spitzenkraagens, Riegenschirme un wat de Staut alle mehr is, spradden gahet[C] un dat junge Volk de schäunen aulen Leeder met de eesken niggemoodsken Lyrendreggerstückskes vertuusket hebb't, geht de ehrdaagske echte, deftige, ländlicke Sinn un Wiise un daarmet gliikstiidts de plattdüütske Sprauke in de Knee sitten; dann 'n fruömd Kleid, maak't 'n fruömden Mann un »sau de Staut, sau auck de Praut.« —
»Blau Gaaren, witten Tweern,
»Alle Buuren willt Heeren weer'n;
»Wannehr, wannehr, wannehr?
»Wann de schwarte Schnei fällt,
»Un de Luus 'n Daaler gelt;
»Man dat schüüt nümmermehr.«