In nomine summae et individuae vanitatis! Surianus, diutina fatuorum favente dementia per Austriam, Stiriam, Bawariam et Moraviam praesul et archiprimas vagorum scolarium, omnibus ejusdem sectae professoribus, sociis et successoribus universis fame, siti, frigore, nuditate perpetuo laborare! Quia cruda simplicitate et inerti stultitia impellente nos nostri propositi nondum piget, immo eadem mens est, ut bona summa putemus aliena vivere quadra, mobiles et instabiles more hirundinum victum per aëra quaeritantium hac et illac, quocumque inconstantis, mutabilis et mirabilis animi nostri levitas nos impegerit, tanquam folium quod a vento rapitur, et quasi scintillae in arundineto infatigabiliter fatigati discurrimus, et interdum juxta rigorem inordinati nostri ordinis ludibria et verbera experti, qualia nec sarmentis iniquas caesaris ad mensas vel vilis Galba tulisset, egentes, angustiati, afflicti, fame prodigi, fame sitique tabidi, frigore tremuli, gelu rigidi, rictu tumidi, habitu miseri, vestiti lintheolo super nudo, uno semper pede nudo, a domibus laicorum expulsi, ab ostiis clericorum saepe repulsi, utpote vespertiliones quibus nec inter quadrupedia nec inter volatilia locus datur, stipem tamen tanquam in diebus rogationum nati semper rogare cogimur alienam, dignum est, ut et nos quandoque justis petentium desideriis favorabiliter annuamus. Ea propter vestrae indis(cretae di)scretioni notum esse volumus per praesentes, quod nos inclinati precibus venerabilis in Christo fratris Sighardi ecclesiae sanc(ti Hippolyti prae)positi, per Austriam archidiaconi, recognoscentes beneficia, quae nobis in eadem ecclesia pene a cunis usque ad ca(no)s liberaliter sunt impensa, ipsam ecclesiam cum suis officialibus eximimus ab exactione immo potia vexatione, qua eos tam in festo patroni quam dedicationis, quin immo per circulum anni indebite vexabamus, de nostra (m)era liberalitate, voluntate quoque et conniventia cathedralium sociorum, contradictores ab ingressu tabernae perpetuo suspendentes. Nulli ergo claustrali saecularive personae nostrum inordinatum ordinem professae liceat, hanc nostrae donationis exemtionisve paginam temerare vel etiam ei ausu temerario contraire, si nostram irrationabilem, fatuam et indiscretam effugere voluerit ultionem. Acta sunt haec anno domini MoCCoIX., praesidente sacrosanctae sedi Romanae Innocentio III. anno pontificatus sui XI., imperante serenissimo Romanorum imperatore Hanr. (!), principatum vero Austriae gerente piissimo et illustrissimo duce Leupoldo, pontificatus nostri anno ultimo. Datum sub divo per manum prothonotarii nostri spiritus, sigillis nostris proprio videlicet et universitatis appensis, testibus quoque fideliter subnotatis. —
Wien.
Math. Pangerl.
Jährlicher Hausbedarf eines Passauer Bürgers im 15. Jahrhunderte.
In der Hofbibliothek zu Wien findet sich in Handschrift Nr. 3027, f. 348b-350a, Anfangs 15. Jahrh., folgende Aufzeichnung dessen,
„was ain man vnd sein weib vnd sein dirn zw Passaw ain iar pedurffen“.
| Zum ersten wan das chorn get vmb 3 lb. oder teurer, so muessen drey person haben vmb prot all wochen 30 dl. facit ain iar | 7 lb. | — ß | — ₰ |
| item wan daz chorn get vmb 6 lb. ₰. oder teurer, so wedurpfen drey person vmb 60 ₰ facit ain iar | 13 „ | — „ | — „ |
| item vmb allerlay fleisch ain iar | 12 „ | — „ | — „ |
| item vmb allew tag wein 12 ₰ facit ain iar | 8 „ | — „ | 48 „ |
| item vmb chrawt | — „ | 12 „ | — „ |
| item vmb milich | — „ | 12 „ | — „ |
| item vmb schuech | — „ | 12 „ | — „ |
| item der schapferin | — „ | 12 „ | — „ |
| item gein pad | — „ | 12 „ | — „ |
| item vmb allerlay liecht | — „ | 12 „ | — „ |
| item all wochen vmb milichram vnd vm kaͤs 20 ₰ facit ain iar | 4 „ | — „ | 80 „ |
| item ain iar umb holcz, schmalcz vnd vmb salcz | 5 „ | — „ | — „ |
| item vmb allerlay stuff | — „ | 6 „ | — „ |
| item vmb opfel, piern, rueben | — „ | 4 „ | — „ |
| item vmb anderlay weichel (? Gewürze ?), kaistem (?), per, holper, haiper, pranper, welschnuß, haßelnus vnd vmb allerlay genaschleich | — „ | 10 „ | — „ |
| item ainem man vmb pfaitten, pruech vnd vmb hosnestl | — „ | — „ | 3 „ |
| item ainem man vnd seinem weib czw pessern an seinem leib gewandt vnd pet gewandt | 4 „ | — „ | — „ |
| item so wedarff ain fraw haimleich von irem man | 1 „ | — „ | — „ |
| item czw gefaterschafft, czw opffern, czw peichten vnd czw allerlay geistlichen ordnungen | 2 „ | — „ | — „ |
| item umb schußel, löffel, taͤller, heffen, haffen, deckt, nachtschirb | — „ | 3 „ | — „ |
| Summa auff dy drey personn ain iar 71 lb. 8 ₰ | |||
| AMEN. | |||
Wahrscheinlich ist diese Rechnung in anderer als in der in Oesterreich üblichen Währung (1 lb. = 8 ß à 30 ₰) geführt. Auffallen mag der sehr geringe Ansatz für Kleidungsstücke, was entweder auf eine besondere Beschäftigung des Hausvaters schließen läßt, der in anderer Weise als durch Barankauf damit sich versorgte, oder auf einen Schreibfehler, da doch für die Ausbesserung allein schon 4 Pfund Pfennig angesetzt sind[87]. Desgleichen merkwürdig ist auch der Ausfall eines Ansatzes für Bier und dessen Substitution durch Wein, was wol mit dem früher in Baiern sehr verbreiteten Weinbaue zusammenhängen mag (cf. Schmeller, bair. Wörterbuch, v. Wein). Uebrigens ist sowohl manch einzelner Posten, als auch schließlich die für jene Zeit ansehnliche Gesammtsumme überzeugend, daß der hier calculierende Hausvater ein ziemlich wohlhabender Mann und einem gewissen Wohlleben nicht abgeneigt gewesen.
Graz.