[143] Liv. xxiii. 49.

[144] Liv. xxiv. 18; Val. Max. v. 6. 8.

[145] Plut. Cato Maj. 19.

[146] Liv. xliii. 16.

[147] Cic. Brut. 22. 85 Cum in silva Sila facta caedes esset notique homines interfecti insimulareturque familia, partim etiam liberi, societatis ejus, quae picarias de P. Cornelio, L. Mummio censoribus redemisset, decrevisse senatum ut de ea re cognoscerent et statuerent consules. For the value of the pine-woods of Sila see Strabo vi. 1. 9.

[148] Liv. xlv. 18 Metalli quoque Macedonici, quod ingens vectigal erat, locationesque praediorum rusticorum tolli placebat. Nam neque sine publicano exerceri posse, et, ubi publicanus esset, ibi aut jus publicum vanum aut libertatem sociis nullam esse. The praedia rustica were probably public domains, that might have formed part of the crown lands of the Macedonian Kings and would now, in the natural course of events, have been leased to publicani.

[149] It might happen that the interest of the negotiator was opposed to that of the publicanus. The former, for instance, might wish portoria to be lessened, the latter to be increased (Cic. ad Att. ii. 16. 4). But such a conflict was unusual.

[150] Cato R.R. pr. 1. Est interdum praestare mercaturis rem quaerere, nisi tam periculosum sit, et item fenerari, si tam honestum sit. Majores nostri sic habuerunt et ita in legibus posiverunt, furem dupli condemnari, feneratorem quadrupli. Quanto pejorem civem existimarint feneratorem quam furem, hinc licet existimare. Cf. Cic. de Off. i. 42. 150. Improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut feneratorum.

[151] Cic. de Off. ii. 25. 89. Cum ille … dixisset "Quid fenerari?" tum Cato "Quid hominem," inquit, "occidere?"

[152] For such professional money-lenders see Plaut. Most. iii. 1. 2 ff.; Curc. iv. 1. 19.