That is, the earth's motion may be an hypothesis for elucidation of the heavenly motions, but must not be asserted as a fact.
(In Pref. circa finem.) "Copernicus. Si fortasse erunt ματαιόλογοι, qui cum omnium Mathematum ignari sint, tamen de illis judicium sibi summunt, propter aliquem locum scripturæ, male ad suum propositum detortum, ausi fuerint meum
hoc institutum reprehendere ac insectari: illos nihil moror adeo ut etiam illorum judicium tanquam temerarium contemnam. Non enim obscurum est Lactantium, celebrem alioqui scriptorem, sed Mathematicum parum, admodum pueriliter de forma terræ loqui, cum deridet eos, qui terram globi formam habere prodiderunt. Itaque non debet mirum videri studiosis, si qui tales nos etiam videbunt. Mathemata Mathematicis scribuntur, quibus et hi nostri labores, si me non fallit opinio, videbuntur etiam Reipub. ecclesiasticæ conducere aliquid.... Emend. Ibi si fortasse dele omnia, usque ad verbum hi nostri labores et sic accommoda—Cœterum hi nostri labores."[[143]]
All the allusion to Lactantius, who laughed at the notion of the earth being round, which was afterwards found true, is to be struck out.
(Cap. 5. lib. i. p. 3) "Copernicus. Si tamen attentius rem consideremus, videbitur hæc quæstio nondum absoluta, et ideireo minime contemnenda. Emend. Si tamen attentius rem consideremus, nihil refert an Terram in medio Mundi, an extra Medium existere, quoad solvendas cœlestium motuum apparentias existimemus."[[144]]
We must not say the question is not yet settled, but only that it may be settled either way, so far as mere explanation of the celestial motions is concerned.
(Cap. 8. lib. i.) "Totum hoc caput potest expungi, quia ex professo tractat de veritate motus Terræ, dum solvit veterum rationes probantes ejus quietem. Cum tamen problematice videatur loqui; ut studiosis satisfiat, seriesque et ordo libri integer maneat; emendetur ut infra."[[145]]
A chapter which seems to assert the motion should perhaps be expunged; but it may perhaps be problematical; and, not to break up the book, must be amended as below.
(p. 6.) "Copernicus. Cur ergo hesitamus adhuc, mobilitatem illi formæ suæ a natura congruentem concedere, magisquam quod totus labatur mundus, cujus finis ignoratur, scirique nequit, neque fateamur ipsius cotidianæ revolutionis in cœlo apparentiam esse, et in terra veritatem? Et hæc perinde se habere, ac si diceret Virgilianus Æneas: Provehimur portu ... Emend. Cur ergo non possum mobilitatem illi formæ suæ concedere, magisque quod totus labatur mundus, cujus finis ignoratur scirique nequit, et quæ apparent in cœlo, perinde se habere ac si ..."[[146]]