V.

O stelliferi conditor orbis
Qui perpetuo nixus solio
Rapido caelum turbine uersas
Legemque pati sidera cogis,
Vt nunc pleno lucida cornu 5
Totis fratris obuia flammis
Condat stellas luna minores,
Nunc obscuro pallida cornu
Phoebo propior lumina perdat,
Et qui primae tempore noctis 10
Agit algentes Hesperos ortus,
Solitas iterum mutet habenas
Phoebi pallens Lucifer ortu.
Tu frondifluae frigore brumae
Stringis lucem breuiore mora: 15
Tu, cum feruida uenerit aestas,
Agiles nocti diuidis horas.
Tua uis uarium temperat annum
Vt quas Boreae spiritus aufert
Reuehat mites Zephyrus frondes 20
Quaeque Arcturus semina uidit
Sirius altas urat segetes.
Nihil antiqua lege solutum
Linquit propriae stationis opus.
Omnia certo fine gubernans 25
Hominum solos respuis actus
Merito rector cohibere modo.
Nam cur tantas lubrica uersat
Fortuna uices? Premit insontes
Debita sceleri noxia poena, 30
At peruersi resident celso
Mores solio sanctaque calcant
Iniusta uice colla nocentes.
Latet obscuris condita uirtus
Clara tenebris iustusque tulit 35
Crimen iniqui.
Nil periuria, nil nocet ipsis
Fraus mendaci compta colore.
Sed cum libuit uiribus uti,
Quos innumeri metuunt populi 40
Summos gaudent subdere reges.
O iam miseras respice terras
Quisquis rerum foedera nectis.
Operis tanti pars non uilis
Homines quatimur fortunae salo. 45
Rapidos rector comprime fluctus
Et quo caelum regis immensum
Firma stabiles foedere terras."

V.

Creator of the Sky,
Who sittest on Thine eternal throne on high,
Who dost quick motions cause
In all the heavens, and givest stars their laws,
That the pale Queen of Night,
Sometimes receiving all her brother's light,
Should shine in her full pride,
And with her beams the lesser stars should hide;
Sometimes she wants her grace,
When the sun's rays are in less distant place;
And Hesperus that flies,
Driving the cold, before the night doth rise,
And oft with sudden change
Before the sun as Lucifer doth range.[97]
Thou short the days dost make,
When Winter from the trees the leaves doth take;
Thou, when the fiery sun
Doth Summer cause, makest the nights swiftly run.
Thy might doth rule the year,
As northern winds the leaves away do bear,
So Zephyrus from west
The plants in all their freshness doth revest;
And Syrius burns that corn
With which Arcturus did the earth adorn.
None from Thy laws are free,
Nor can forsake their place ordained by Thee.
Thou to that certain end
Governest all things; deniest Thou to intend
The acts of men alone,
Directing them in measure from Thy throne?
For why should slippery chance
Rule all things with such doubtful governance?
Or why should punishments,
Due to the guilty, light on innocents?
But now the highest place
Giveth to naughty manners greatest grace,
And wicked people vex
Good men, and tread unjustly on their necks;
Virtue in darkness lurks,
And righteous souls are charged with impious works,
Deceits nor perjuries
Disgrace not those who colour them with lies,
For, when it doth them please
To show their force, they to their will with ease
The hearts of kings can steer,
To whom so many crouch with trembling fear.
O Thou that joinest with love
All worldly things, look from Thy seat above
On the earth's wretched state;
We men, not the least work thou didst create,
With fortune's blasts do shake;
Thou careful ruler, these fierce tempests slake,
And for the earth provide
Those laws by which Thou heaven in peace dost guide."

[97] Literally, "And that he who as Hesperus, in the early hours of the night, drives the cold stars before him, should change chariot (lit. his accustomed reins) and become Lucifer, growing pale in the first rays of the sun."

V.

Haec ubi continuato dolore delatraui, illa uultu placido nihilque meis questibus mota: "Cum te," inquit, "maestum lacrimantemque uidissem, ilico miserum exsulemque cognoui. Sed quam id longinquum esset exilium, nisi tua prodidisset oratio, nesciebam. Sed tu quam procul a patria non quidem pulsus es sed aberrasti; ac si te pulsum existimari mauis, te potius ipse pepulisti. Nam id quidem de te numquam cuiquam fas fuisset. Si enim cuius oriundo sis patriae reminiscare, non uti Atheniensium quondam multitudinis imperio regitur, sed

[Greek: heis koiranos estin, heis basileus]

qui frequentia ciuium non depulsione laetetur; cuius agi frenis atque obtemperare iustitiae summa libertas est. An ignoras illam tuae ciuitatis antiquissimam legem, qua sanctum est ei ius exulare non esse quisquis in ea sedem fundare maluerit? Nam qui uallo eius ac munimine continetur, nullus metus est ne exul esse mereatur. At quisquis eam inhabitare uelle desierit, pariter desinit etiam mereri. Itaque non tam me loci huius quam tua facies mouet nec bibliothecae potius comptos ebore ac uitro parietes quam tuae mentis sedem requiro, in qua non libros sed id quod libris pretium facit, librorum quondam meorum sententias, collocaui. Et tu quidem de tuis in commune bonum meritis uera quidem, sed pro multitudine gestorum tibi pauca dixisti. De obiectorum tibi uel honestate uel falsitate cunctis nota memorasti. De sceleribus fraudibusque delatorum recte tu quidem strictim attingendum putasti, quod ea melius uberiusque recognoscentis omnia uulgi ore celebrentur. Increpuisti etiam uehementer iniusti factum senatus. De nostra etiam criminatione doluisti, laesae quoque opinionis damna fleuisti. Postremus aduersum fortunam dolor incanduit conquestusque non aequa meritis praemia pensari. In extremo Musae saeuientis, uti quae caelum terras quoque pax regeret, uota posuisti. Sed quoniam plurimus tibi affectuum tumultus incubuit diuersumque te dolor, ira, maeror distrahunt, uti nunc mentis es, nondum te ualidiora remedia contingunt. Itaque lenioribus paulisper utemur, ut quae in tumorem perturbationibus influentibus induruerunt, ad acrioris uim medicaminis recipiendum tactu blandiore mollescant.

V.