[607] Ord. Vit. 773 B. “Callidus senex regalibus consiliis et judiciis præerat. Quapropter in prætorio principali parem seu potiorem perpeti metuebat.” See vol. i. pp. 186, 551. “Senex” seems too strong a word.
[608] Ord. Vit. 773 C. “Helias conductum per terram regis ab illo requisivit, quo accepto liber ad sua gaudentibus amicis remeavit.”
[609] Ord. Vit. 766 D. “In ipsa nocte terribile signum mundo manifestatum est. Totum nempe cælum quasi arderet, fere cunctis occidentalibus rubicundum ut sanguis visum est. Tunc, ut postmodum audivimus, in eois partibus Christiani contra ethnicos pugnaverunt, Deoque juvante triumpharunt.”
[610] Ord. Vit. 766 D. “Guillelmus rex in Galliam usque Pontesiam discurrit, incendiis et prædis hominumque capturis, omnium ubertate rerum nobilem provinciam devastavit.”
[611] Ord. Vit. 767 A. “Illustres oppidani propugnacula quidem sua vivaciter protexerunt, sed timoris Dei et humanæ societatis immemores non fuerunt. Insilientium corporibus provide benigniterque pepercerunt, sed atrocitatem iræ suæ pretiosis inimicorum caballis intulerunt. Nam plusquam septingentos ingentis pretii equos sagittis et missilibus occiderunt, ex quorum cadaveribus Gallicani canes et alites usque ad nauseam saturati sunt. Quamplures itaque pedites ad propria cum rege remeant, qui spumantibus equis turgidi equites Eptam pertransierant.”
[612] There is something strange in the casual way in which Orderic (767 A) brings in so mighty an ally; “Guillelmus rex cum Guillelmo duce Pictavensium, ductu Almarici juvenis, et Nivardi de Septoculo, contra Montemfortem et Sparlonem maximam multitudinem duxit, circumjacentem provinciam devastavit.” The bargain between the two Williams, of which this was surely an instalment, comes later, 780 B.
[613] See Will. Malms. v. 439.
[614] Had either William ever done personal homage to Philip? There is no sign of it in the case of William of England.
[615] Ord. Vit. 767 A. See [note 1] on p. 250. Who is young Almaric or Amalric? Surely not an unworthy member of the house of Montfort. I have never made my way to Epernon, which gives a title to one of the minions of the last Valois.
[616] It is odd, after the account in Suger, to read in Orderic (766 A), “Ludovicus puerili teneritudine detentus adhuc militare nequibat.” It is just possible that Lewis was not eager to help the kinsfolk of Bertrada.