XIV
Alla mên kai hôs en hekastê tôn artêriôn esti tis dynamis ek tês kardias epirrheousa, kath' hên diastellontai te kai systellontai, dedeiktai di' heterôn.
Eiper oun syntheiês amphô to te tautên einai tên kinêsin autais to te pan to diastellomenon helkein ek tôn plêsion eis heauto, thaumaston ouden soi phaneitai tas artêrias, hosai men eis to derma perainousin autôn, epispasthai ton exôthen aera diastellomenas, hosai de kata ti pros tas || 205 phlebas anestomôntai, to leptotaton en autais kai atmôdestaton epispasthai tou haimatos, hosai d' engys tês kardias eisin, ex autês ekeinês poieisthai tên holkên. en gar tê pros to kenoumenon akolouthia to kouphotaton te kai leptotaton hepetai prôton tou baryterou te kai pachyterou; kouphotaton d' esti kai leptotaton hapantôn tôn kata to sôma prôton men to pneuma, deuteron d' ho atmos, epi toutô de triton, hoson an akribôs ê kateirgasmenon te kai leleptysmenon haima.
Taut' oun eis heautas helkousin hai artêriai pantachothen, hai men eis to derma kathêkousai ton exôthen aera; plêsion te gar autais houtos esti kai kouphotatos en tois malista; tôn d' allôn hê men epi ton trachêlon ek tês kardias aniousa kai hê kata rhachin, êdê de kai hosai toutôn engys ex autês malista tês kardias; hosai de kai tês kardias porrhôterô kai tou dermatos, helkein tautais anankaion ek tôn phlebôn to kouphotaton tou haimatos; hôste kai tôn eis tên gastera te kai ta entera kathêkousôn artêriôn tên holkên en tô diastellesthai gignesthai para te tês || 206 kardias autês kai tôn parakeimenôn autê phlebôn pampollôn ousôn. ou gar dê ek ge tôn enterôn kai tês koilias trophên houtô pacheian te kai bareian en heautois echontôn dynantai ti metalambanein, ho ti kai axion logou, phthanousai plêrousthai tois kouphoterois. oude gar ei katheis auliskon eis angeion hydatos te kai psammou plêres epispasaio tô stomati ton ek tou auliskou aera, dynait' an akolouthêsai soi pro tou hydatos hê psammos; aei gar en tê pros to kenoumenon akolouthia to kouphoteron hepetai proteron.
XV
Oukoun chrê thaumazein, ei pantelôs oligon ek tês koilias, hoson an akribôs ê kateirgasmenon, eis tas artêrias paragignetai phthanousas plêrousthai tôn kouphoterôn, all' ekeino gignôskein, hôs dy' eston holkês eidê, to men tê pros to kenoumenon akolouthia, to d' oikeiotêti poiotêtos gignomenon; heterôs men gar eis tas physas ho aêr, heterôs d' ho sidêros hypo tês hêrakleias epispatai lithou; kai hôs hê men pros to kenoumenon akolouthia || 207 to kouphoteron helkei proteron, hê de kata tên tês poiotêtos oikeiotêta pollakis, ei houtôs etyche, to baryteron, an tê physei syngenesteron hyparchê. kai toinyn kai tais artêriais te kai tê kardia, hôs men koilois te kai diastellesthai dynamenois organois, aei to kouphoteron akolouthei proteron, hôs de trephesthai deomenois, eis autous tous chitônas, hoi dê ta sômata tôn organôn eisin, helketai to oikeion. hoson an oun eis tên koilotêta diastellomenôn autôn haimatos metalêphthê, toutou to oikeiotaton te kai malista trephein dynamenon hoi chitônes autoi tôn angeiôn epispôntai.
Tou d' ek tôn phlebôn eis tas artêrias metalambanesthai ti pros tois eirêmenois hikanon kai touto ge tekmêrion. ei pollas kai megalas artêrias diatemôn apokteinai to zôon boulêtheiês, heurêseis autou tas phlebas homoiôs tais artêrias ekkenoumenas, ouk an toutou pote genomenou chôris tôn pros allêlas autais anastomôseôn. hôsautôs de kai kat' autên tên kardian ek tês dexias koilias eis tên aristeran helketai to lepto||208taton echontos tina trêmata tou mesou diaphragmatos autôn, ha mechri men pleistou dynaton estin idein, hoion bothynous tinas ex euryterou stomatos aei kai mallon eis stenoteron proïontas. ou mên auta ge ta eschata perata dynaton eti theasasthai dia te smikrotêta kai hoti tethneôtos êdê tou zôou katepsyktai te kai pepyknôtai panta. all' ho logos kantautha prôton men ek tou mêden hypo tês physeôs gignesthai matên hormômenos exeuriskei tas anastomôseis tautas tôn koiliôn tês kardias; ou gar dê eikê ge kai hôs etychen hoi es stenon houtô teleutôntes egenonto bothynoi.
Deuteron de kak tou dyoin ontoin stomatoin en tê dexia tês kardias koilia tou men eisagontos to haima, tou d' exagontos poly meizon einai to eisagon. hôs gar ou pantos tou haimatos, hoson hê koilê phleps didôsi tê kardia, palin ex ekeinês ekpempomenou tô pneumoni, meizôn estin hê apo tês koilês eis autên emphysis tês emphyomenês eis ton pneumona phlebos. oude || 209 gar tout' estin eipein, hôs edapanêthê ti tou haimatos eis tên autou tou sômatos tês kardias threpsin. hetera gar esti phleps hê eis ekeino kataschizomenê mête tên genesin ek tês kardias autês mête tên tou haimatos echousa metalêpsin. ei de kai dapanatai ti, all' ou tosouton ge meiôn estin hê eis ton pneumona phleps agousa tês eis tên kardian emphyomenês, hoson eikos eis tên trophên anêlôsthai tês kardias, alla pleon pollô. dêlon oun, hôs eis tên aristeran ti metalambanetai koilian.
Kai gar oun kai tôn kat' ekeinên angeiôn dyoin ontôn elatton esti pollô to ek tou pneumonos eis autên eisagon to pneuma tês ekphyomenês artêrias tês megalês, aph' hês hai kata to sôma sympasai pephykasin, hôs an mê monon ek tou pneumonos pneuma metalambanousês autês, alla kak tês dexias koilias haima dia tôn eirêmenôn anastomôseôn.
Hoti d' ameinon ên tois tou sômatos moriois tois men hypo katharou kai leptou kai atmôdous haimatos trephesthai, tois d' hypo pacheos kai tholerou kai hôs oud' entautha ti pareôratai tê physei, tês || 210 peri chreias moriôn pragmateias estin, hôst' ou chrê nyn hyper toutôn eti legein, all' hypomnêsantas, hôs dyo eston holkês eidê, tôn men eureiais hodois en tô diastellesthai tê pros to kenoumenon akolouthia tên helxin poioumenôn, tôn d' oikeiotêti poiotêtos, ephexês legein, hôs ta men protera kai porrhôthen helkein ti dynatai, ta de deutera ek tôn engytatô monôn. auliskon men gar hoti mêkiston eis hydôr enesti kathenta rhadiôs anaspan eis to stoma di' autou to hygron; ou mên ei g' epi pleon apagagois tês hêrakleias lithou ton sidêron ê tous pyrous tou keramiou—kai gar kai toiouton ti prosthen elegeto paradeigma—dynait' an eti genesthai tis holkê.