[Hakluyt, Principal Navigations, vol. i, pp. 509–510.]
A learned epistle, written, 1581, unto the famous Cosmographer,
M. Gerardus Mercator, concerning the riuer
Pechora, Naramsay, Cara reca, the mighty riuer of Ob,
the place of Yaks Olgush in Siberia, the great riuer Ardoh,
the lake of Kittay called of the borderers Paraha,
[and] the countrey of Carrah Colmak; giving good
light to the discouery of the northeast passage
to Cathay, China, and the Malucaes.
Inclyto & celebri Gerardo Mercatori, domino & amico singulari, in manus proprias Duisburgi in Cliuia.
Cvm meminissem, amice optime, quanta, cum vnà ageremus, delectatione afficerere in legendis geographicis scriptis Homeri, Strabonis, Aristotelis, Plinij, Dionis et reliquorum, lætatus sum eo quod incidissem in hunc nuncium, qui tibi has literas tradit, quem tibi commendatum esse valde cupio, quique dudum Arusburgi hîc ad Ossellam fluuium appulit. Hominis experientia, vt mihi quidem videtur, multum te adiuuerit in re vna, eaque summis à te votis expetita, et magnopere elaborata, dequa tam varie inter se dissentiunt cosmographi recentiores: patefactione nimirum ingentis illius Promontorij Tabin, celebrisque illius & opulentæ regionis sub Cathayorum rege per oceanum ad orientem [[262]]brumalem. Alferius is est natione Belga, qui captiuus aliquot annos vixit in Moscouitarum ditione, apud viros illic celeberrimos Yacouium & Vnekium; à quibus Antuerpiam missus est accersitum homines rei nauticæ peritos, qui satis amplo proposito præmio ad illos viros se recipiant, qui Sueuo artifice duas ad eam patefactionem naues ædificarunt in Duina fluuio. Vt ille rem proponit, quamquam sine arte, apposite tamen, & vt satis intelligas, quod quæso diligenter perpendas, aditus ad Cathayam per orientem proculdubio breuissimus est & admodum expeditus. Adijt ipse fluuium Obam tum terra per Samoedorum & Sibericorum regionem, tum mari per littus Pechoræ fluminis ad orientem. Hac experientia confirmatus certò apud se statuit nauim mercibus onustam, cuius carinam non nimium profundè demissam esse vult, in sinum S. Nicolai conducere in regione Moscouitarum, instructam illam quidem rebus omnibus ad eam patefactionem necessarijs, atque illic redintegrato commeatu, Moscouiticæ nationis notissimos iusta mercede asciscere, qui et Samoedicam linguam pulchre teneant, & fluuium Ob exploratum habeant, vt qui quotannis ea loca ventitant. Vnde Maio exeunte constituit pergere ad orientum per continentem Vgoriæ ad orientales partes Pechoræ, insulamque cui nomen est Dolgoia. Hîc latitudines obseruare, terram describere, bolidem demittere, locorumque ac punctorum distantias annotare, vbi & quoties licebit. Et quoniam Pechoræ sinus vel euntibus vel redeuntibus commodissimus est tum subsidij tum diuersorij locus proper glaciem & tempestates, diem impendere decreuit cognoscendis vadis, facillimoque nauium aditu inueniendo: quo loco antehac aquarum altitudinem duntaxat ad quinque pedes inuenit, sed profundiores canales esse non dubitat: deinde per eos fines pergere ad tria quatuorve milliaria nautica, relicta insula, quam Vaigats vocant, media forè via inter Vgoriam & Nouam Zemblam: tum sinum quendam præterire inter Vaigats atque Obam, qui per meridiem vergens pertingit ad [[263]]terram Vgoriæ, in quem confluunt exigui duo amnes, Marmesia atque Carah, ad quos amnes gens alia Samoedorum accolit immanis & efferata. Multa in eo tractu loca vadosa, multas cataractas inuenit, sed tamen per quas possit nauigari. Vbi ad fluuium Obam peruentum fuerit, qui quidem fluuius (vt referunt Samoedi) septuaginta habet ostia, quæ propter ingentem latitudinem multas magnasque concludentem insulas, quas varij incolunt populi, vix quisquam animaduertat, ne temporis nimium impendat, constituit ad summum tria quatuorve tentare ora, ea præsertim quæ ex consilio incolarum, quos in itinere aliquot habiturus est, commodissima videbuntur, triaque quatuorve eius regionis nauigiola tentandis ostijs adhibere, quàm fieri potest ad littus proxime, (quod quidem sub itinere trium dierum incolitur) vt quo loco tutissime nauigari possit, intelligat.
Quod si nauim per fluuium Obam aduerso amne possit impellere, prima si poterit cataracta, eaque, vt verisimile est, commodissima, ad eumque locum appellere, quem aliquando ipse cum suis aliquot per Sibericorum regionem terra adijt, qui duodecim iuxta dierum itinere distat à mari, qua influit in mare flumen Ob, qui locus est in continente, propè fluuium Ob cui nomen est Yaks Olgush, nomine mutuato ab illo magno profluente flumini Ob illabente, tum certè speraret maximas se difficultates superasse. Referunt enim illic populares, qui trium duntaxat dierum nauigatione ab eo loco abfuerunt (quod illic rarum est, eo quòd multo ad vnum duntaxat diem cymbas pelliceas à littore propellentes oborta tempestate perierunt, cùm neque à sole neque à syderibus rectionem scirent petere) per transuersum fluminis Ob, vnde spaciosum esse illius latitudinem constat, grandes se carinas præciosis onustas mercibus magno fluuio delatas vidisse per nigros, puta Æthiopes. Eum fluuium Ardoh illi vocant, qui influit in lacum Kittayum, quem Paraha illi nominant, cui contermina est gens illa latissimè fusa, quam Carrah Colmak appellant, non alia certè quam Cathaya. Illic, si necessitas [[264]]postulabit, opportunum erit hybernare, se suosque reficere resque omnes necessarias conquirere. Quod si acciderit, non dubitat interim plurimùm se adiutum iri, plura illic quærentum atque ediscentem. Veruntamen sperat æstate eadem ad Cathayorum fines se peruenturum, nisi ingenti glaciei mole ad os fluuij Obæ impediatur, quæ maior interdum, interdum minor est. Tum per Pechoram redire statuit, atque illic hybernare: vel si id non poterit, in flumen Duinæ, quo mature satis pertinget, atque ita primo vere proximo in itinere progredi. Vnum est quod suo loco oblitus sum. Qui locum illum Yaks Olgush incolunt, à maioribus suis olim prædicatum asserunt, se in lacu Kitthayo dulcissimam campanarum harmoniam audiuisse, atque ampla ædificia conspexisse. Et cùm gentis Carrah Colmak mentionem faciunt (Cathaya illa est) ab imò pectore suspiria repetunt, manibusque proiectis suspiciunt in cœlum, velut insignem illius splendorum innuentes atque admirantes. Vtinam Alferius hic cosmographiam melius saperet, multum ad illius vsum adiungeret, qui sanè plurimus est. Multa prætereo, vir amicissime, ipsumque hominem te audire cupio, qui mihi spospondit se in itinere Duisburgi te visurum. Auet enim tecum conferre sermones, & procul dubio hominem multum adiuueris. Satis instructus videtur pecunia & gratia, in quibus alijsque officijs amicitiæ feci illi, si vellet, mei copiam. Deus Optimus maximus hominis votis atque alacritati faueat, initia secundet, successus fortunet, exitum fœlicissimum concedat. Vale amice ac Domine singularis.
Arusburgi ad Ossellam fluuium 20 Februarij, 1581.
Tuus quantus quantus sum
Joannes Balakus. [[265]]