25 In like manner it is more in accord with nature to emulate the great Hercules and undergo the greatest toil and trouble for the sake of aiding or saving the world, if possible, than to live in seclusion, not only free from all care, but revelling in pleasures and abounding in wealth, while excelling others also in beauty and strength. Thus Hercules denied himself and underwent toil and tribulation for the world, and, out of gratitude for his services, popular belief has given him a place in the council of the gods.
The better and more noble, therefore, the character with which a man is endowed, the more does he prefer the life of service to the life of pleasure. Whence it follows that man, if he is obedient to nature, cannot do harm to his fellow-man.
26 Finally, if a man wrongs his neighbour to gain some advantage for himself, he must either imagine that he is not acting in defiance of nature or he must believe that death, poverty, pain, or even the loss of children, kinsmen, or friends, is more to be shunned than an act of injustice against another. If he thinks he is not violating the laws of nature, when he wrongs his fellow-men, how is one to argue with the individual who takes away from man all that makes him man? But if he believes that while such a course should be avoided, the other alternatives are much worse—namely, death, poverty, pain—he is mistaken in thinking that any ills affecting either his person or his property are more serious than those affecting his soul.
VI. Ergo unum debet esse omnibus propositum, ut eadem sit utilitas unius cuiusque et universorum; quam si ad se quisque rapiet, dissolvetur omnis humana consortio.
27 Atque etiam, si hoc natura praescribit, ut homo homini, quicumque sit, ob eam ipsam causam, quod is homo sit, consultum velit, necesse est secundum eandem naturam omnium utilitatem esse communem. Quod si ita est, una continemur omnes et eadem lege naturae, idque ipsum si ita est, certe violare alterum naturae lege prohibemur. Verum autem primum; verum igitur extremum. 28 Nam illud quidem absurdum est, quod quidam dicunt, parenti se aut fratri nihil detracturos sui commodi causa, aliam rationem esse civium reliquorum. Hi sibi nihil iuris, nullam societatem communis utilitatis causa statuunt esse cum civibus, quae sententia omnem societatem distrahit civitatis.
Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, ii[289] dirimunt communem humani generis societatem: qua sublata beneficentia, liberalitas, bonitas, iustitia funditus tollitur; quae qui tollunt, etiam adversus deos immortales impii iudicandi sunt. Ab iis enim constitutam inter homines societatem evertunt, cuius societatis artissimum vinculum est magis arbitrari esse contra naturam hominem homini detrahere sui commodi causa quam omnia incommoda subire vel externa vel corporis ... vel etiam ipsius animi, quae vacent iustitia[290]; haec enim una virtus omnium est domina et regina virtutum.
29 Forsitan quispiam dixerit: Nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri homini ad nullam rem utili? [Minime vero; non enim mihi est vita mea utilior quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratia.][291] Quid? si Phalarim, crudelem tyrannum et immanem, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur, vestitu spoliare possit, nonne faciat?
30 Haec ad iudicandum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili utilitatis tuae causa detraxeris, inhumane feceris contraque naturae legem; sin autem is tu sis, qui multam utilitatem rei publicae atque hominum societati, si in vita remaneas, afferre possis, si quid ob eam causam alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit eius modi, suum cuique incommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahendum. Non igitur magis est contra naturam morbus aut egestas aut quid eius modi quam detractio atque appetitio alieni, sed communis utilitatis derelictio contra naturam est; est enim iniusta. 31 Itaque lex ipsa naturae, quae utilitatem hominum conservat et continet, decernet profecto, ut ab homine inerti atque inutili ad sapientem, bonum, fortem virum transferantur res ad vivendum necessariae, qui si occiderit, multum de communi utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat, ut ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad iniuriam. Ita semper officio fungetur utilitati consulens hominum et ei, quam saepe commemoro, humanae societati.
32 Nam quod ad Phalarim attinet, perfacile iudicium est. Nulla est enim societas nobis cum tyrannis, et potius summa distractio est, neque est contra naturam spoliare eum, si possis, quem est honestum necare, atque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum communitate exterminandum est. Etenim, ut membra quaedam amputantur, si et ipsa sanguine et tamquam spiritu carere coeperunt et nocent reliquis partibus corporis, sic ista in figura hominis feritas et immanitas beluae a communi tamquam humanitatis corpore[292] segreganda est.
Huius generis quaestiones sunt omnes eae, in quibus ex tempore officium exquiritur.