[11] Hæsit tam desperati insulæ excidii, insperatique mentio auxilii, memoriæ eorum qui utriusque miraculi testes extitere: et ob hoc reges, publici, privati, sacerdotes, ecclesiastici, suum quique ordinem servarunt. At illis decedentibus, cum successisset ætas tempestatis illius nescia, et præsentis tantum serenitatis expers, ita cuncta veritatis ac justitiæ moderamina concussa ac subversa sunt, ut earum non dicam vestigium, sed ne monumentum quidem in supra dictis propemodum ordinibus appareat; exceptis paucis, et valde paucis, qui ob amissionem tantæ multitudinis, quæ quotidie prona ruit ad tartara, tam brevis numeri habentur, ut eos quodammodo venerabilis mater ecclesia in sinu suo recumbentes non videat, quos solos veros filios habeat. Quorum nequis me egregiam vitam omnibus admirabilem, Deoque amabilem carpere putet; si qua liberius de his, immo lugubrius, cumulo malorum compulsus, qui serviunt non solum ventri, sed et diabolo potius quam Christo. Gildas p. (mihi) 514. It was Pythagoras's saying, (which Ambrose saith he hath from the Jews,) Communem atque usitatam populo viam, non esse terendam.
[12] Cum despicere cœpimus et sentire, quid simus, et quid ab animantibus cæteris differamus, tum ea insequi incipiemus ad quæ nati sumus. Cicero 5. de finib. See the proof of the Godhead, and that God is the Governor of the world, and that there is another life for man, in the beginning of my "Holy Commonwealth," chap. 1, 2, 3. Commoda quibus utimur, lucem qua fruimur, spiritum quem ducimus, à Deo nobis dari et impartiri videmus. Cicero pro Ros. Quis est tam vecors, qui cum suspexerit in cœlum, deos esse non sentiat? et ea quæ tanta mente fiunt, ut vix quisquam arte ulla ordinem rerum atque vicissitudinem persequi possit, casu fieri putet? Cicero de Resp. Arusp. Read Galen's Hymns to the Creator, Li. de usu partium, præcipuè, 1. iii. cap. 10. Nulla gens est tam immansueta, neque tam ferrea, quæ non etiamsi ignoret qualem Deum habere deceat, tamen habendum sciat. Cic. 1. de Leg. Omnibus innatum, et quasi insculptum est, esse deos. Id de Nat. Deor. Agnoscimus Deum ex operibus ejus. Cic. 1. Tusc. Nullum est animal præter hominem quod habet ullam notitiam Dei. Cic. 1. de Legib. Nulla gens tam fera, cujus mentem non imbuerit deorum opinio. Cic. 1. Tusc. "I had rather believe all the Legends, Talmud, Alcoran, than that this universal frame is without a mind." Lord Bacon, Essay 16. "A little philosophy inclineth man's mind to atheism: but depth in philosophy bringeth men's mind about to religion." Lord Bacon, Essay 16. Stoici dicunt unum deum esse, ipsumque et mentem et fatum et Jovem dicunt: principio illum cum esset apud se, substantiam omnem per aerem in aquam convertisse—Quod autem faciat, Verbum Deum esse quod in ipsa sit. Hunc enim quippe sempiternum per ipsam (materiam) omnem singula creare. Mundum quoque regi et administrari secundum mentem et providentiam mente per omnes illius partes pertingente—Laert. in Zenone.
[13] Mundus numine regitur, estque quasi communis urbs et civitas hominum. Cicero 2. de finib. Impiis apud inferos sunt pœnæ præparatæ. Cicero 1. de Invent. Impii apud inferos pœnas luunt. Idem. Phil, et 1. de Legib. Jovem dominatorem rerum, et omnia nutu regentem, et præsentem et præpotentem, qui dubitat, haud sanè intelligo, cur non idem, sol sit, an nullus sit dubitari possit. Cicer. de Nat. Deor. 2. p. 48.
[14] Non temerè, nec fortuito, sati et creati sumus; sed profecto fuit quædam vis, quæ generi consuleret humano; nec id gigneret, aut aleret, quod cum exantlavisset omnes labores, tum incideret in mortis malum sempiternum. Cic. 1. Tuscul. Nec unquam bono quicquam mali evenire potest, nec vivo nec mortuo. Nec res ejus à Diis negliguntur. Idem. 1. Tusc.
[15] Abeunt omnia unde orta sunt. Cic. in. lat. Maj. Dii immortales sparserunt animos in corpora humana, ut essent qui terras tuerentur, quique cœlestem ordinem contemplantes, imitarentur eum vitæ modo atque constantia. Cic. in Cato Majore. Ex terrâ sunt homines, non ut incolæ, et habitatores, sed quasi spectatores superarum rerum atque cœlestium; quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. Cicero 2. de Nat. Deor. Sic habeto; te non esse mortalem, sed corpus hoc. Idem. Somn. Scip. Cum natura cæteras animantes abjecisset ad pastum, solum hominem erexit, et ad cœli quasi cognationis, domiciliique pristini conspectum excitavit: tum speciem ita formavit oris, ut in ea penitus reconditos mores effingeret. Cic. 1. de Legib. Nisi Deus istis te corporis custodiis liberaverit, ad cœlum aditus patere non potest. Cicero Somn. Scip. Animi omnium sunt immortales: sed bonorum divini. Cic. 2. de Legib. Bonorum mentes mihi divinæ atque æternæ videntur, et ex hominum vita ad deorum religionem et sanctimoniamque migrare. Idem. Animus est ingeneratus à Deo, ex quo vere vel agnatio nobis cum cœlestibus, vel genus vel stirps appellari potest. Idem. 1. de Leg.
[16] Qui seipsum cognoverit, cognoscet in se omnia: Deum, ad cujus imaginem factus est: mundum, cujus simulachrum gerit; creaturas omnes cum quibus symbolum habet. Paul. Scaliger Thes. p. 722.
[17] Cum quem pœnitet peccasse pene innocens est: maxima purgationum pars est voluntaria pœnitentia delictorum. Scal. Thes. p. 742. Facilius iis ignoscitur qui non perseverare sed ab errato se revocare, moliuntur; est enim humanum peccare, sed belluinum in errore perseverare. Cic. in Vat. Even Aristotle could say, that he that believed as he ought of the gods, should think as well of himself, as Alexander that commandeth so many men. Plutarch, de Tranquil. Anim. p. 155. Nullus suavior animo cibus est, quam cognitio veritatis. Lactant. Instit. 1. 1. c. 1. It is a marvellous and doleful case to think how ignorant some people live, even to old age, under constant and excellent teaching. Some learn neither words nor sense, but hear as if they heard not: some learn words, and know the sense no more than if they had learned but a tongue unknown; and will repeat their creed and catechism, when they know not what it is that they say. A worthy minister of Helvetia told me, that their people are very constant at their sermons, and yet most of them grossly ignorant of the things which they most frequently hear. It is almost incredible what ignorance some ministers report that they have found in some of the eldest of their auditors. Nay, when I have examined some that have professed strictness in religion, above the common sort of people, I have found some ignorant of some of the fundamentals of the christian faith. And I remember what an ancient bishop about twelve hundred years ago saith, Maximus Taurinensis in his homilies, that when he had long preached to his people, even on an evening after one of his sermons, he heard a cry or noise among the people, and hearkening what it was, they were by their outcry helping to deliver the moon, that was in labour and wanted help. His words are, Quis non moleste ferat sic vos esse vestræ salutes immemores, ut etiam cœlo teste peccetis? Nam cum ante dies plerosque cum cupiditate pulsaverim, ipsa die circiter vesperam tanta vociferatio populi extitit, ut irreligiositas ejus penetraret ad cœlum. Quod cum requirerem quid sibi clamor his velit? dixerunt mihi quod laboranti lunæ vestra vociferatio subveniret; et defectum ejus suis clamoribus adjuvaret: Risi equidem et miratus sum vanitatem, quod quasi devoti Christiani Deo ferebatis auxilium. Clamabatis enim ne tacentibus vobis perderet elementum. tanquam infirmus enim et imbecillis, nisi vestris adjuvaretur vocibus, non posset luminaria defendere quæ creavit. It is cited also by Papirius Massonus in vita Hilarii Papæ, fol. 67. Therefore popery is suitable to the children of darkness, and unsuitable to the children of light, because it greatly befriendeth ignorance, hindering the people from the Holy Scriptures, and quieting them with the opiate of an easy implicit faith, in believing as the Roman church believeth, though they know not what it believeth, or mistake, and think it believeth that which it doth not. Ockam. lib. de Sacram. Altar. cap. 1. citeth Innocent. Extra de Sum. Trin. to prove the great benefit and efficacy of implicit faith, that it would prove an error to be no sin: "In tantum, inquit, valet fides implicita, ut dicunt aliqui, ut si aliquis eam habet, quod scilicet credit quicquid Ecclesia credit, si false opiniatur, ratione naturali motus, quia pater est vel prior filio, vel quod tres personæ sint tres res ab invicem distantes, non est hæreticus, nec peccat; dummodo hunc errorem non defendat, et hoc ipsum credit, quia credit ecclesiam sic credere, et suam opinionem fidei ecclesiæ supponit. Quia licet sic male opinetur, non tamen est illa fides sua, immo fides sua est fides Ecclesiæ." This implicit faith, being nothing but to believe that the church erreth not, is not an implicit faith in God, (to believe that all that God revealeth is true,) which all men have that believe in God, as rational an excuse for ignorance and error, as a belief in the church of Rome? This is too short and easy a faith to be effectual to the true ends of faith. Si igitur tantæ sit efficaciæ fides implicita, ut excuset ignoranter errantem circa illa quæ in Scriptura canonica sunt expressa, multo magis excusabit ignoranter opinantem aliquid quod nec in Scriptura canonica reperitur expressum. Ockam. ibid.
[18] Pœnitenti optimus est portus, mutatio consilii. Cic. Phil. 12.
[19] Bonum gratiæ unius hominis majus est quam bonum naturæ totius universi. Aquin. 12. q. 113. art. 9.
[20] Quicquid Deo gratum dignumque offertur, de bono thesauro cordis defertur. Intra nos quippe est quod Deo offerimus, omne viz. acceptabile munus: Ibi timor Dei——ibi confessio, ibi largitas, ibi sobrietas, ibi paupertas spiritus, ibi compassio, &c. Potho Prumiens. de Domo Dei, 1. 2. De regno Dei quod intra nos est meditamur vanitates et insanias falsas, dum interioribus animæ virtutibus, in quibus regnum Dei consistit, privati, ad exteriora quædam studia ducimur, et circa corporales exercitationes quæ ad modicum utiles esse videntur, occupamur, fructus spiritus, qui sunt charitas, pax, gaudium, &c. intus minime possidemus, et exterius quarundum consuetudinum observantias sectamur; in exercitiis tantum corporalibus quæ sunt jejunia, vigiliæ, asperitas seu vilitas vestis, &c. regulam nobis vivendi quasi perfectam statuentes. Idem ibid.