[Sidenote: Constancie in sir Humfrey Gilbert.] Thus haue I deliuered the contents of the enterprise and last action of sir Humfrey Gilbert knight, faithfully, for so much as I thought meete to be published: wherein may alwaies appeare, (though he be extinguished) some sparkes of his vertues, he remaining firme and resolute in a purpose by all pretence honest and godly, as was this, to discouer, possesse, and to reduce vnto the seruice of God, and Christian pietie, those remote and heathen Countreys of America, not actually possessed by Christians, and most rightly appertaining vnto the Crowne of England: vnto the which, as his zeale deserueth high commendation: euen so, he may iustly be taxed of temeritie and presumption (rather) in two respects.

[Sidenote: His temeritie and presumption.] First, when yet there was onely probabilitie, not a certaine and determinate place of habitation selected, neither any demonstration of commoditie there in esse, to induce his followers: neuertheles, he both was too prodigall of his owne patrimony, and too careles of other mens expences, to imploy both his and their substance vpon a ground imagined good. The which falling, very like his associates were promised, and made it their best reckoning to bee salued some other way, which pleased not God to prosper in his first and great preparation.

Secondly, when by his former preparation he was enfeebled of abilitie and credit, to performe his designements, as it were impatient to abide in expectation better opportunitie and meanes, which God might raise, he thrust himselfe againe into the action, for which he was not fit, presuming the cause pretended on Gods behalfe, would carie him to the desired ende. Into which, hauing thus made reentrie, he could not yeeld againe to withdraw though hee sawe no encouragement to proceed, lest his credite, foyled in his first attempt, in a second should vtterly be disgraced. Betweene extremities, hee made a right aduenture, putting all to God and good fortune, and which was worst refused not to entertaine euery person and meanes whatsoeuer, to furnish out this expedition, the successe whereof hath bene declared.

But such is the infinite bountie of God, who from euery euill deriueth good. [Sidenote: Afflictions needfull in the children of God.] For besides that fruite may growe in time of our trauelling into those Northwest lands, the crosses, turmoiles, and afflictions, both in the preparation and execution of this voyage, did correct the intemperate humors, which before we noted to bee in this Gentleman, and made vnsauorie, and lesse delightful his other manifold vertues.

Then as he was refined, and made neerer drawing vnto the image of God: so it pleased the diuine will to resume him vnto himselfe, whither both his, and euery other high and noble minde, haue alwayes aspired.

* * * * *

Ornatissimo viro, Magistro Richard Hakluyto Oxonij in Collegio ædis
Christi, Artium et Philosophiæ Magistro, amico, et fratri suo.

S. Non statueram ad te scribere, cùm in mentem veniret promissum literarum tuarum. Putabas te superiore iam Iunio nos subsecuturum. Itaque de meo statu ex doctore Humfredo certiorem te fieri iusseram. Verùm sic tibi non esset satisfactum. Itaque scribam ad te ijsdem ferè verbis, quia noua meditari et [Greek: sunonumixein] mihi hoc tempore non vacat. Vndecimo Iunij ex Anglia reuera tandem et seriò soluimus, portu et terra apud Plemuthum simul relictis. Classis quinque nauibus constabat: maxima, quam [Marginal note: Dominus Ralegh.] frater Amiralij accommodauerat, ignotum quo comsilio, statim tertio die à nobis se subduxit. Reliqui perpetuò coniunctim nauigauimus ad. 23. Iulij, quo tempore magnis nebulis intercepto aspectu alij aliam viam tenuimus: nobis seorsim prima terra apparuit ad Calendas Augusti, ad gradum circiter 50. cùm vltrà 41. paucis ante diebus descendissemus spe Australium ventorum, qui tamen nobis suo tempore nunquam spirauêre. [Sidenote: Insula penguin.] Insula est ea, quam vestri Penguin vocant, ab auium eiusdem nominis multitudine. Nos tamen nec aues vidimus, nec insulam accessimus, ventis aliò vocantibus. Cæterùm conuenimus omnes in eundum locum paulò ante portum in quem communi consilio omnibus veniendum erat, idqúe intra duas horas, magna Dei benignitate et nostro gaudio. Locus situs est in Newfoundlandia, inter 47. et 48. gradum, Diuum Ioannem vocant. Ipse Admiralius proter multitudinem hominum et angustiam nauis paulò afflictiorem comitatum habuit et iam duos dysentericis fioloribus amisit: de cæteris bona spes est. Ex nostris (nam ego me Mauricio Browno verè generoso iuueni me coniunxeram) duo etiam casu quodam submersi sunt. Cæteri salui et longè firmiores. Ego nunquam sanior. In hunc locum tertio Augusti appulimus: quinto autem ipse Admiralius has regiones in suam et regni Angliæ possessionem potestatemque vendicauit, latis quibusdam legibus de religione et obsequio Reginæ Angliæ. Reficimur hoc tempore paulò hilariùs et lautiùs. Certè enim et qualibus ventis vsi simus, et quàm fessi esse potuerimus tam longi temporis ratio docuerit, proinde nihil nobis deerit. Nam extra Anglos, 20 circiter naues Lusitanicas et Hispanicas nacti in hoc loco sumus: eæ nobis impares non patientur nas esurire. Angli etsi satis firmi, et à nobis tuli, authoritate regij diplomatis omni obsequio et humanitate prosequuntur. Nunc narrandi erant mores, regiones, et populi. Cæterùm quid narrem mi Hakluyte, quando præter solitudinem nihil video? Piscium inexhausta copia: inde huc commeantibus magnus quæstus. Vix hamus fumdum attigit, illicò insigni aliquo onustus est. Terra vniuersa [Marginal note: In the south side of Newefoundland, there is store of plaine and champion Countrey, as Richard Clarke found.] montana et syluestris: arbores vt plurimùm pinus: ex partim consenuêre, partim nunc adolescunt: magna pars vetustate collapsa, et aspectum terræ, et iter euntium ita impedit, vt nusquam progredi liceat. Herbæ omnes proceræ: sed rarò à nostris diuersæ. Natura videtur velle niti etiam ad generandum frumentum. Inueni enim gramina, et spicas in similitudinem secales: et facilè cultura et satione in vsum humanum assuefieri posse videntur. Rubi in syluis vel potiùs fraga arborescentia magna suauitate. Vrsi circa tuguria nonnunquam apparent, et conficiuntur: sed albi sunt, vt mihi ex peliibus coniicere licuit, et minores quàm nostri. Populus an vllus sit in hac regione incertum est: Nec vllum vidi qui testari posset. Et quis quæso posset, cùm ad longum progredi non liceat? Nee minùs ignotum est an aliquid metalli sub sit montibus. Causa eadem est, etsi aspectus eorum mineras latentes præ se ferat. Nos Admiralio authores fuimus syluas incendere, quo ad inspiciendam regionem spacium pateret: nec displicebat illi consilium, si non magnum incommodum allaturum videretur. [Sidenote: The great heate of the sunne in summer.] Confirmatum est enim ab idoneis hominibus, cum casu quopiam in alia nescio qua statione id accidisset, septennium totum pisces non comparuisse, ex acerbata maris vnda ex terebynthina, quæ conflagrantibus arboribus per riuulos defluebat. Coelum hoc anni tempore ita feruidum est, vt nisi pisces, qui arefiunt ad solem, assidui inuertantur, ab adustione defendi non possint. Hyeme quàm frigidum sit, magnæ moles glaciei in medio mari nos docuere. Relatum est à comitibus mense Maio sexdecim totos dies interdum se inter tantam glaciem hæsisse, vt 60. orgyas altæ essent insulæ: quarum latera soli apposita cum liquescerent, liberatione quadam vniuersam molem ita inuersam, vt quòd ante pronum erat, supinum euaderet, magno præsentium discrimine, vt consentaneum est. Aer in terra mediocriter clarus est: ad orientem supra mare perpetuæ nebulæ: Et in ipso mari circa Bancum (sic vocant locum vbi quadraginta leucis à terra fundus attingitur, et pisces capi incipiunt) nullus ferme dies absque pluuia. Expeditis nostris necessitatibus in hoc loco, in Austrum (Deo iuuante) progrediemur, tantò indies maiori spe, quò plura de iis quas petimus regionibus commemorantur. Hæc de nostris. Cupio de vobis scire: sed metuo ne incassum. Imprimis autem quomodo Vntonus meus absentiam meam ferat, præter modum intelligere velim: Habebit nostrum obsequium et officium paratum, quandiu vixerimus. Reuera autem spero, hanc nostram peregrinationem ipsius instituo vsui futuram. Nunc restat, vt me tuum putes, et quidem ita tuum, vt neminem magis. Iuuet dei filius labores nostros eatenus, vt tu quoque participare possis. Vale amicissime, suauissime, onrnatissime Hakluyle, et nos ama. In Newfundlandia apud portum Sancti Iohannis 6. Augusti 1583.

STEPHANVS PARMENIVS
Budeius, tuus.

The same in English.