Uair de na h-uairean sin thàinig na Lochlannaich do Albainn a thoirt a mach fearainn ’s a dheanamh roinn na còrach air na gheibheadh iad, ’s thug iad fainear gu ’n robh coille ghiubhais Lochabair a’ fàs ’s a’ gabhail roimpe co mòr ’s gu ’m faodtadh e ’bhi gu ’n cuireadh i stad air coille dhubh na Suain. Chaidh feachd Lochlannach an uair so thilleadh air ais an taobh a thàinig iad, ’s ’n uair a ràinig iad dhachaidh dh’ innis iad do ’n righ mar bha iad ’am beachd a thachradh ’s gu ’m feumadh stad a chur air cinneas na coille Albanaich neo nach bitheadh mòran meas air a’ chonnadh aige-san. ’S e smuaintich an righ bho ’n a bha h-uile ionnsachadh aig a nighean gu ’n cuireadh e ’chomhairle rithe, ’s gu ’m faigheadh e fiosrachadh uaipe ’d e an dòigh a b’ fhearr ’s a bu luaithe air a’ choille Albanaich a dheanamh na bu lugha ’s a crìonadh. Dh’ innis i dha, ach gu ’m bitheadh aice fhéin ri dol ann. Fhuair i cead o ’n Rìgh, ’s rinn i deas air son falbh; ’s leis na cumhachdan a bh’ aice cha chuireadh muir no tìr, talamh no adhar, stad air a ceum gus an ruigeadh i ceann thall a’ ghnothaich.
’N uair a ràinig i Lochabair ’s e ’n dòigh a ghabh i, dh’ fhadaidh i teine ’an iomall a gùin ’s ghabh i gu siubhal roimh ’n choille, ’s leis gu robh comas aice falbh anns na neòil co math ’s air an talamh, dhìreadh i suas agus ’n uair bha i ’dìreadh ’s a’ cur cuairteig anns an adhar, bha na sradagan teine a bha ’falbh as a gùn a’ dol gach taobh leis a’ ghaoith ’s a’ lasadh na coille gus an robh an dùthaich uile gu bhi ’n a caoirean teintich ’s co dùinte le deathaich ’s gur gann a bu léir do dhuine lias, ’s a chionn gu ’n robh i fhéin air fàs anns an deathaich ’s anns an t-sùith na bu duibhe na craobh ’s a’ choille, ’s e “An Dubh Ghiùbhsach” a theireadh iad rithe.
Bha muinntir na dùthcha cruinn còmhla ’g a feitheamh ’s cha chumadh iad sealladh oirre leis co àrd ’s a rachadh i anns na speuran ’s co luath ’s a thèarnadh i gu talamh. Cha b’ urrainn iad greim fhaighinn oirre na bu mhotha na b’ urrainn iad stad a chur oirre, ’s cha robh fios aca ’d e a dhèanadh iad. Mu dheireadh chaidh iad air son fòghluim gu duine ionnsaichte a bha ’s an dùthaich. Thuirt esan riu, buaile cruidh a chruinneachadh far an stadadh i, ’s ’n uair a chluinneadh i ’n fheudail ’s a’ bhuar gu ’n tèarnadh i; ’s an uair a bhiodh i mar urchair gunna uapa iad a losgadh oirre le peileir airgid, ’s gu ’n rachadh i ’n a cual chnàmh. Ghabh iad a chomhairle ’s thòisich iad air togail chreach ’s air ise leantuinn gus an robh a’ bhuaile làn-suidhichte le crodh ann an Crò-Chintàile. Co luath ’s a chuala ise a’ gheumnaich theirinn i ’s loisg iad oirre leis a’ pheileir airgid mar dh’ iarr an duine glic orra, ’s thuit i ’n a ceòsaich ’n am measg. Thog iad eadar dhaoine am pronnan a bh’ aca dhi ’s thug iad leo do Lochabair i, ’s chum gu ’m bitheadh iad cinnteach nach dèanadh i cron beò no marbh dhoibh tuilleadh, thìodhlaic iad i ann an Achanacairidh; ’s am fear bho ’n deachaidh an naigheachd a chluinntinn an toiseach—anns a’ bhliadhna 1880—bha e ’g ràdhainn gu ’m b’ urrainn dha a chas a chur air an uaigh anns an do chuireadh i.
Bha ioghnadh air Righ Lochlainn nach robh a nighean a’ tilleadh no sgeul uaipe. Chuir e forfhais a mach, ’s trà chualaic e mar thachair dhi, chuir e bàta ’s sgioba air son a toirt dachaidh, ach dh’ fhoghain mnathan Lochabair le ’n ubagan dh’ i. Chaidh a briste ’s na daoine chall, aig bun Lochiall. Cha d’ ràinig an ath chabhlach na bu mhò. ’S an treasa uair trà chuir an Righ mach feachd na rioghachd ’s e rinn iadsan, chuir iad eòlas a thaomadh tobraichean Dhun-I, ’s bha e ’n cois an eòlais, rathad ’s am bith a rachadh na tobraichean a thaomadh gu ’m faighteadh a’ ghaoth a dh’ iarrtadh. ’N uair fhuaradh sealladh air a’ chabhlach, thòisichear air taomadh an tobair, ’s mu ’n robh a’ bhoiseag mu dheireadh as, bha a’ ghaoth co làidir ’s a’ chabhlach co dlùth ’s gu ’n do bhrisdeadh iad air cladach an Dùin, ’s chaidh cumhachd ’s feachd nan Lochlannach lughdachadh co mòr ’s nach do thill iad riamh tuilleadh a dheanamh dòlais no a thoirt sgrios air an tìr.
O’NEIL,
AND HOW THE HAIR OF HIS HEAD WAS MADE TO GROW.
There was a smith, before now, in Ireland, who was one day working in the smithy, when a youth came in, having two old women with him.
He said to the smith,
“I would be obliged to you,” he said, “if you would let me have a while at the bellows and anvil.”
The smith said he would. He then caught the two old women, threw a hoop about their middle, and placed them in the smithy fire, and blew the bellows at them, and then took them out and made one woman, the fairest that eye ever saw, from the two old women.
When the smith laid down at night, he said to his wife,