Discurre con originalidad y acierto sobre el «lugar de la Germania de Tácito en la historia intelectual y moral», y sobre el carácter y autoridad de esta obra, Geffroy, en los dos primeros capítulos, p. 1-107, de su libro Rome et les Barbares, Étude sur la Germanie de Tacite, 2.ª edición, París, 1872, excelente ensayo de vulgarización de los trabajos alemanes y franceses, no exento de originalidad.

Entre la multitud de ediciones de la Germania, la mejor es la de Schweizer Sidler, Cornelii Taciti Germania, 4.ª edición, Halle, 1884.

En punto á comentarios especiales el más reciente y autorizado, fuera de las obras que tratan ex-professo de las instituciones primitivas de los Germanos, es el de Baumstark, Urdeutsche Staatsalterthümer zur schützenden Erläuterung der Germania des Tacitus, Berlín, 1879.

Los trabajos más importantes sobre la historia de las instituciones primitivas de los Germanos son los siguientes:

Waitz, Deutsche Verfassungsgeschichte, I, 3.ª edición; Kiel, 1880; Dahn, Die Könige der Germanen, I; Munich, 1861, Urgeschichte der romanischen und germanischen Völker, I; Berlín, 1881, y Deutsche Geschichte, I; Gotha, 1883, Arnold, Deutsche Urzeit, I; Gotha, 1881; Sickel, Geschichte der deutschen Staatsverfassung, I; Halle, 1879; Kaufmann, Deutsche Geschichte bis auf Karls der Grossen, I; Leipzig, 1880.

Son muy recomendables para los que deseen orientarse sobre el particular y no quieran acudir á estas obras, en primer término las exposiciones luminosas de Brunner, Deutsche Rechtsgeschichte, I; Leipzig, 1887, especialmente p. 50-184, y Schröder, Lehrbuch der deutschen Rechtsgeschichte, Leipzig, 1887, p. 8-87, y los resúmenes de Bethmann-Hollweg, Der Civilprozess des gemeinen Rechts in geschichtlicher Entwicklung, IV, Bonn, 1868, p. 71-104, y la obrita de Geffroy, Rome et les Barbares, 2.ª edición, p. 165-238.

[502] Tácito, Germania, c. VII. Reges ex nobilitate, duces ex virtute sumunt. Nec regibus infinita aut libera potestas, et duces exemplo potius quam imperio, si prompti, si conspicui, si ante aciem agant, admiratione praesunt.

[503] Tácito, Germania, c. XI. De minoribus rebus principes consultant, de majoribus omnes, ita tamen ut ea quoque, quorum penes plebem arbitrium est, apud principes pertractentur. Coëunt, nisi quid fortuitum et subitum incidit, certis diebus, cum aut incohatur luna aut impletur; nam agendis rebus hoc auspicatissimum initium credunt. Nec dierum numerum, ut nos, sed noctium computant. Sic constituunt, sic condicunt: nox ducere diem videtur.—Silentium per sacerdotes, quibus tum et coërcendi jus est, imperatur. Mox rex vel princeps, prout actas cuique, prout nobilitas, prout decus bellorum, prout facundia est, audiuntur, auctoritate suadendi magis quam jubendi potestate. Si displicuit sententia, fremitu aspernantur; sin placuit, frameas concutiunt. Honoratissimum assensus genus est armis laudare.

[504] César, De bell. gall., 22. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios, sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui tum una colerunt, quantum et quo loco visum est agri, adtribuunt atque anno post alio transire cogunt.

[505] Tácito, Germania, c. XXVI. Agri, pro numero cultorum, ab universis invicem occupantur, quos mox inter se secundum dignationem partiuntur: facilitatem partiendi camporum spatia praestant. Arva per annos mutant, et superest ager; nec enim cum ubertate et amplitudine soli labore contendunt, et pomaria conserant, et prata separent, et hortos rigent: sola terrae seges imperatur.