COGNŌMEN, ĭnis, n. Surnom. Syn. Cognomentum. Epith. Hæreditarium. Usus: Gloriosum cognomen alicui addere. Magni cognomen a facto egregio traxit, invenit, tulit, sibi sumpsit, sibi peperit, habuit, reportavit. Cf. [Nomen].
COGNŌMENTUM, i, n. Surnom. Syn. Cognomen.
CŌGNŌMĬNĀTUS, a, um, Surnommé. Usus: Verba cognominata, non vulgata, termes synonymes.
COGNOSCO, is, nōvi, nĭtum, ere, a. Connaître. Syn. Nosco, agnosco, percipio, attendo, disco, non me latet, non me fugit, assequor, teneo, habeo, animadverto, cognitum habeo, intelligo, mihi notum est, perspectum, exploratum est, cerno, notitiam rei habeo, cognitionem rei capio. Adv. Cognoscere bene aliquem, bene leges, instituta, breviter rem totam, commode consuetudinem, diligenter causas, verba, vim, naturam, explorate, facile majorum accurationem, libentissime ex litteris, maxime fidem, melius causam, optime, plane, penitus, prorsus non potuisse, quam primum, quam sæpissime, recte bonitatem, prudentiam, sensim, separatim de agro, sero, summatim, tarde. Cognosci facillime in partem optimam, modo, plene percipi. Cognitus bene, modo, diu, diligenter, facile, maxime, plane, penitus. Phras. Animum tuum ex litteris tuis cognovi, vos lettres m’ont fait connaître toute votre pensée. Consilia tua plane mihi nota sunt ex litteris tuis; qui sit sensus tuus, quæ consilia, probe novi, præclare intelligo, non me latet. Cognitum habeo ac perspectum animum tuum; teneo consilia tua, animum tuum, sensus tuos. Patent mihi sensus animi tui; consiliorum tuorum nihil me fugit, latet, præterit. Mentis eas partes, quæ ab oculis remotæ sunt, introspexi, perlustravi, inspexi penitus. Cerno oculis mentis tuæ consilia; intimos animi recessus detexere litteræ tuæ, aperuere, patefecere. Extat animus tuus illis in litteris; argumenta non dubia animi, voluntatis tuæ præbuere litteræ tuæ; animum, voluntatem, sensus tuos ac consilia non dubiis indiciis illis ex litteris perspexi; litteræ tuæ non dubiam significationem dedere, quis sit animus, qui sensus tui; litteræ tuæ consiliorum tuorum notionem in animo impressere; in cognitionem voluntatis tuæ adduxere; odoratus sum facile tuis ex litteris, et quid cuperes et quid sentires. Comprehendi animo consilia tua, illis mihi litteris declarata; argumentis indiciisque non levibus patefactus est mihi aditus, apertus, tuis litteris est introitus ad omnia intima animi tui consilia sine ullo errore perveniendi. Cf. [Intelligo], [Scio], [Nosco], [Notus]. Usus: 1. Cognovi e tuis litteris. Jus civile cognovit, calluit. 2. Cognosco causam, connaître (d’une affaire); instruire (un procès), juger. Verres causam cognovit. Designavit, qui causam cognoscerent, jus dicerent, de controversiis, vel controversia disceptarent, jus administrarent Cf. [Judico].
CŌGO, is, cŏēgi, cŏactum, ere, a. Chasser; forcer; rassembler. Syn. impello, adigo, vim facio, vim adhibeo, vim affero, necessitatem affero, necessitatem impono, compello. Adv. Cogere celeriter in senatum, quam celerrime pecuniam. Phras. Coactus id feci, on m’a obligé à faire cela. Tuo coactu atque efflagitatu hoc feci; imperio, metu, vi adductus feci; necessitate impulsus; vi metuque subactus eam rem suscepi; expressa mini necessitas est id agendi; impulsus coactusque hoc suscepi; necessitate adactus sum ad id agendum. Vis metusque me in eam necessitatem adduxit istud agendi; vis metusque subegit me ad necessitatem facinoris. Usus: 1. Legis est persuadere, non omnia vi et metu cogere. 2. Congrego, colligo, rassembler, réunir. Senatum, multitudinem hominum, armatos cogere, omnem militarem ætatem excire. Pecuniam e decimis; a civitatibus stipendia cogere. Aer cogitur in nubem. 3. Concludo, conclure. E tua argumentatione, quod volumus, efficitur et cogitur. Aliud, quam cogebatur, infers. 4. Coarcto, resserrer, enfermer. In angustum cogi. In ordinem cogere. 5. Apello, aborder. Naves in portum cogere. 6. Condenso, condenser, épaissir. Lac cogere. Cf. [Violentus], [Nolo].
CŌHÆRENTĬA, æ, f. Cohésion, liaison. Syn. Compositio, conjunctio. Usus: Siderum circuitus ad mundi cohærentiam pertinet.
CŎHÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. Adhérer, être attaché à. Syn. Cohæresco, conjungor. )( Disjungor. Adv. Apte, necessario, præclare, quam aptissime, vehementer. Phras. Virtutes omnes inter se cohærent, toutes les vertus sont unies entre elles. Mirabilis est virtutum contextus; omnes inter se aptæ sunt, nexæ et jugatæ. Est quædam admirabilis continuatio seriesque virtutum, ut aliæ ex aliis nexæ, omnes inter se aptæ colligatæque videantur; aptissime inter se implicatæ sunt. Virtutum omnium societas est arctissima; virtutes omnes arctissime copulantur. Usus: Extrema cum primis aptissime cohærent. Mundus ita cohæret, ut dissolvi nullo modo possit. Non cohæret tua ratio. Cf. [Hæreo], [Conjungo].
CŎHÆRESCO, is, ere, n. S’attacher à. Syn. Cohæreo. Usus: Atomi inter se cohærescunt.
CŎHÆRES, ēdis, m. f. Cohéritier.
CŎHĬBĔO, es, hĭbŭi, hĭbĭtum, ere, a. Rétenir, réprimer, maîtriser. Syn. Contineo, refreno. Adv. Ardentius assensionem. Phras. Cohibuit se ab alienis appetendis, il s’abstint toujours de désirer le bien d’autrui. Non revocavit se ipse, sed pæne refugit ab alienis appetendis; abstinuit se, tenuit, continuit, repressit, manus abstinuit ab alienis invadendis; nihil alieni usquam attigit; non manus solum, sed oculos etiam abstinentes habuit; moderatione magna et modestia est usus; mediocritatem sectatus, cupiditati suæ modum constituit; aspirare ad alienas opes religio erat homini; cupiditati frenum continuo adhibuit, injecit. Nihil illis manibus sanctius, atque ab omni cupiditate remotius; integras purasque atque ab omni cupiditate intactas manus habuit. Cf. [Comprimo], [Coerceo], [Tempero], [Moderor]. Usus: Nisi Cæsar furentis impetus et conatus, furorem, importunitatem cohibuisset, actum erat de pulcherrima provincia. Iracundiam cohibere, animum vincere. Cohibere a rebus incertis assensionem, refuser son assentiment à une chose incertaine.