RĀRUS, a, um, Peu serré, clairsemé; étendu, espacé; rare, qui arrive peu fréquemment. Syn. Paucus, singularis, quotus? )( Multus, frequens, confertus. Adv. Maxime. Phras. 1. Rariores jam hostes erant in acie, déjà les ennemis étaient moins nombreux dans la mêlée. Vanior jam erat hostium acies; infrequens jam erat hostilis acies; nudata erat jam magna sui parte acies; dissipaverat aciem hostilem equestris procella; in acie summa infrequentia; rarus erat ad signa miles; ex hostili exercitu magna pars defluxerat; ex acie dilapsa erat. 2. Rarum est, cela est rare. Raro, perraro accidit; ita rarum est, ut si quando auditum sit, portenti ac prodigii simile numeretur; infrequens illud ac omnino peregrinum; id si quando accidat, tanquam albam avem videre sibi homines videntur. Usus: In omni re optimum est rarissimum.
RĂTĬO, ōnis, f. Faculté de raisonner, intelligence, bon sens; méthode, règle. Syn. Vis cogitandi; judicium, mens, consilium; argumentum; modus. Phras. Hoc est contra rationem, cela est contre la raison. Hoc ne rationi quidem consentaneum est; id agere hominis est a tota mente et recta ratione deficientis; a præscriptione rationis aversi; id vero a sana ratione alienum est. Cf. [Prudentia]. Usus: 1. Mens, animus, âme, intelligence. Ratio præsit, appetitus obtemperet. 2. Judicium, intelligentia, consilium, prudentia, jugement, prudence. Ratio, dux lumenque vitæ, domina omnium et regina. Rationis participem esse; ratione uti, avoir la raison, être raisonnable. Rationi ac consilio locum dare; rationi parere, obedire, obéir à la raison. De ratione deduci, abire, discedere; a mente et ratione deficere, perdre la raison. 3. Argumentum, raisonnement, argumentation. Rationibus solum pugnas; veritatem rationibus exquiris, vous recherchez la vérité par le raisonnement. Rationes suæ sententiæ colligere, afferre, exponere, explicare, donner les raisons de son sentiment. Rationem suæ sententiæ reddere, ostendere; rationibus disputare, argumenter. Adversariorum rationes refutare, rejicere, réfuter les raisonnements de son adversaire. Probare suam rationem alicui, prouver son idée à qqn. 4. Modus, via, consilium, institutum, genus, conditio, méthode, procédé, manière, plan. Belli gerendi modus et ratio hæc solet esse. Meæ vitæ rationes me inde avocant. Tua ratio postmodum est commutata. Nunc alia ratio est rerum omnium, 5. Res, negotium, considération, souci, soin. Meas rationes semper tuæ saluti posthabui. Incumbe toto animo in eam rationem, qua adhuc usus es. Adjungere se ad rationes alicujus, se joindre au parti de qqn. 6. Commercium, societas, rapport, relation, commerce. Aliquem in suam rationem et consuetudinem inducere; rationem contrahere cum aliquo, lier des relations avec qqn. Quibuscum mihi ratio fuit; quibuscum mihi ratio intercessit, avec qui j’ai eu affaire. 7. Cura, respectus, état (que l’on fait) de, compte (qu’on tient) de. Habere, ducere rationem absentis. Sui commodi rationem ducere; alienæ dignitatis rationem habere. Habenda erat Tarenti ratio, sed vicit respectus Capuæ, il fallait tenir compte de Tarente, mais la considération de Capoue l’emporta. 8. Ratio administrationis et rei pecuniariæ, compte; calcul. Rationem vitæ ab aliquo deposcere; rationem vitæ suæ reddere, rendre compte de sa vie. Rationes cum aliquo putare, rationes subducere, inire, tractare, conficere; cum aliquo conferre, rendre ses comptes à qqn. Rationes alicui edere; ad ærarium referre, rendre ses comptes au trésor. Rationes in tabulas transferre, transcrire ses comptes sur des tablettes. Pecuniam in rationem inducere, faire entrer une somme en ligne de compte. Ad calculos vocare amicitiam ut par sit ratio acceptorum et datorum, faire de l’amitié un calcul et vouloir que la balance soit égale entre ce qu’on a reçu et ce qu’on a donné.
RĂTĬŌCĬNĀTĬO, ōnis, f. Raisonnement, syllogisme. Epith. Diligens et considerata. Usus: Nullæ leges afferuntur e quibus ratiocinatio nascitur.
RĂTĬŌCĬNĀTĪVUS, a, um, T. de rhét., où l’on emploie le raisonnement syllogistique. Usus: Ratiocinativum genus orationis.
RĂTĬŌCĬNĀTOR, ōris, m. Calculateur; appréciateur. Syn. Rationum subducendarum peritus, (Vulg. Calculator). Epith. Hilaris. Usus: Boni ratiocinatores vident quæ reliqui summa fiat.
RĂTĬŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Calculer; raisonner. Syn. Rationem ineo. Adv. Recte. Usus: Ratiocinari quid in similibus fieri soleat. De pecunia ratiocinari sordidum est, faire des calculs d’argent. Cf. [Arguo].
RĂTĬŌNĀLIS, e, gen. com. Raisonnable; où l’on emploie le raisonnement. Syn. Quod in ratione versatur. Usus: In causa rationali primum quæretur, ecquid, etc.
RĀTIS, is, f. Radeau. Syn. Genus navigii planum et trabibus tantum inter se nexis aptisque vinctum.
RĀTUS, a, um, part. v. Reor. Calculé, compté, d’où: Arrêté, déterminé, fixé, régulier, certain. Syn. Firmus, fixus. Usus: Astrorum rati et immutabiles cursus. Acta Cæsaris omnia rata habebantur, on ratifiait tous les actes de César. Hoc fixum et in perpetuum ratum firmumque sit. Rato tempore fieri aliquid debet. Pro rata parte, dans la même proportion. Cf. [Firmus], [Approbo].