Note 326: Dupuy, Différ.[(retour)]

Note 327: Voy. mon Histoire romaine.[(retour)]

Note 328: Au point qu'il y eut famine. Voyez le livre du cardinal de Saint-George, neveu de Boniface: De Jubilæo.[(retour)]

Note 329: Pétrarque.[(retour)]

Note 330: «Hic longo tempore experientiam habuit curiæ, quia primo advocatus ibidem, inde factus postea notarius papæ, postea cardinalis, et inde in cardinalatu expeditor ad casus Collegii declarandos, seu ad exteros respondendos.» Muratori, XI, 1103.[(retour)]

Note 331: «Cum omnis natura ad ultimum quemdam finem ordinetur, consequitur ut hominis duplex finis existat: ut sicut inter omnia entia solus incorruptibilitatem et corruptibilitatem participat, sic... Propter quod opus fuit homini duplici directivo, secundum duplicem finem: scilicet summo pontifice, qui secundum revelata humanum genus produceret ad vitam æternam; et imperatore, qui secundum philosophica documenta genus humanum ad temporalem felicitatem dirigeret.» Dante, De Monarchiâ, p. 78, édit. Zatta.[(retour)]

Note 332: Dante (De Monarchia, t. IV, p. 2. a). L'éditeur a mis au frontispice l'aigle de l'Empire avec cette épigraphe:

E sotto l'ombra delle sacrepenne,
Governo l'mondo li di mano in mano.
Paradis, c. vi, v, 7. [(retour)]

Note 333: «Notandum quod justitiæ maxime contrariatur cupiditas... Ubi non est quod possit optari, impossibile est ibi cupiditatem esse... Sed monarchia non habet quod possit optare. Sua namque juridictio terminatur Oceano solum,» p. 17.—Il prouve ensuite que la charité, la liberté universelle, sont à la condition de cette monarchie.—«O genus humanum, quantis procellis et jacturis quantisque naufragiis agitari te necesse est, dum bellua multorum capitum factum in diversa conaris, intellectu ægrotas utroque similiter et affectu... cum per tubam sancti spiritus tibi effletur: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum!» Dante, De monarchia, p. 27.[(retour)]

Note 334: Il le prouve: 1° par l'origine de Romulus, descendant tout à la fois d'Europe et d'Atlas (l'Afrique); 2° par les miracles que Dieu a faits pour Rome: ainsi les ancilia de Numa, les oies du Capitole, etc.; 3° par la bonté que Rome a montrée au monde, en voulant bien le conquérir, etc.[(retour)]