La tour de Coucy a cent soixante-douze pieds de haut, et trois cent cinq de circonférence. Les murs ont jusqu'à trente-deux pieds d'épaisseur. Mazarin fit sauter la muraille extérieure en 1652, et, le 18 septembre 1692, un tremblement de terre fendit la tour du haut en bas.—Un ancien roman donne à l'un des ancêtres des Coucy neuf pieds de hauteur. Enguerrand VII, qui combattit à Nicopolis, fit placer aux Célestins de Soissons son portrait et celui de sa première femme, de grandeur colossale.—Parmi les Coucy, citons seulement: Thomas de Marle, auteur de la Loi de Vervins (législation favorable aux vassaux), mort en 1130; Raoul Ier, le trouvère, l'amant, vrai ou prétendu, de Gabriel de Vergy, mort à la croisade en 1191; Enguerrand VII, qui refusa l'épée de connétable et la fit donner à Clisson, mort en 1397.—On a prétendu à tort qu'Enguerrand III, en 1228, voulut s'emparer du trône pendant la minorité de saint Louis. (Art de vérifier les dates, XII, 219, sqq.)
41—page [92] et note [3]—L'Artois...
Arras est la patrie de l'abbé Prévost. Le Boulonnais a donné en un même homme un grand poète et un grand critique, je parle de Sainte-Beuve.
42—page [103]—Le monde devait finir avec l'an 1000...
Concil. Troslej., ann. 909 (Mansi, XVIII, p. 266): «Dum jamjamque adventus imminet illius in majestate terribili, ubi omnes cum gregibus suis venient pastores in conspectum pastoris æterni, etc.»—Trithemii Chronic., ann. 960: «Diem jamjam imminere dicebat (Bernhardus, eremita Thuringiæ) extremum, et mundum in brevi consummandum.»—Abbas Floriacensis, ann. 990 (Gallandius, XIV, 141): «De fine mundi coram populo sermonem in ecclesia Parisiorum audivi, quod statim finito mille annorum numero Ante-christus adveniret, et non longo post tempore universale judicium succederet.»—Will. Godelli chronic., ap. Scr. fr. X, 262: «Ann. Domini MX, in multis locis per orbem tali rumore audito, timor et mœror corda plurimorum occupavit, et suspicati sunt multi finem sæculi adesse.»—Rad. Glaber, l. IV, ibid. 49: «Æstimabatur enim ordo temporum et elementorum præterita ab initio moderans secula in chaos decidisse perpetuum, atque humani generis interitum.»
43—page [104]—Le diable lui disait: «Tu es damné!»...
Raoul Glaber, I. V, c. I: «Astitit mihi ex parte pedum lectuli forma homunculi teterrimæ speciei. Erat enim statura mediocris, collo gracili, facie macilenta, oculis nigerrimis, fronte rugosa et contracta, depressis naribus, os exporrectum, labellis tumentibus, mento subtracto ac perangusto, barba caprina, aures hirtas et præacutas, capillis stantibus et incompositis, dentibus caninis, occipitio acuto, pectore tumido, dorso gibbato, clunibus agitantibus, vestibus sordidis, conatu æstuans, ac toto corpore præceps; arripiensque summitatem strati in quo cubabam, totum terribiliter concussit lectum.....»